The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgāmāhātmya)

Verse 1

सूत उवाच । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं श्रुत्वा प्रीतस्तु नारदः । पुनः पप्रच्छ सनकं ज्ञानविज्ञानपारगम् ॥ १ ॥

সূত ক’লে—ভগৱদ্ভক্তিৰ মাহাত্ম্য শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠ নাৰদ আনন্দিত হ’ল; জ্ঞান-বিজ্ঞান-পাৰগ সনকক তেওঁ পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে ॥১॥

Verse 2

नारद उवाच । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । परया दयया तथवं ब्रूहिं शास्त्रार्थपारग ॥ २ ॥

নাৰদ ক’লে—হে শাস্ত্ৰাৰ্থ-পাৰগ! পৰম দয়াৰে মোক কোৱা—ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজত উত্তম ক্ষেত্ৰ কোনটো, আৰু তীৰ্থসমূহৰ মাজত উত্তম তীৰ্থ কোনটো? ॥২॥

Verse 3

सनक उवाच । शुणु ब्रह्मन्तरं गुह्यं सर्वसंपत्करं परम् । दुःस्वन्पनाशनं पुण्यं धर्म्यं पापहरं शुभम् ॥ ३ ॥

সনক ক’লে—শুনা, ব্ৰহ্মৰ এই গূঢ় অন্তৰতত্ত্ব পৰম আৰু সৰ্বসম্পদ-দায়ক; ই দুঃস্বপ্ন নাশ কৰে, পুণ্যদায়ী, ধৰ্ম্যময়, পাপহৰ আৰু মঙ্গলময় ॥৩॥

Verse 4

श्रोतव्यं मुनिभिर्नित्यं दुष्टग्रहनिवारणम् । सर्वरोगप्रशमनमायुर्वर्ध्दनकारणम् ॥ ४ ॥

ই মুনিসকলে নিত্য শ্ৰৱণ কৰা উচিত; ই দুষ্ট গ্ৰহবাধা নিবারণ কৰে, সকলো ৰোগ প্রশমিত কৰে আৰু আয়ু বৃদ্ধি কৰে ॥৪॥

Verse 5

क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । गङ्गायमुनयोर्योगं वदन्ति परमर्षयः ॥ ५ ॥

ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজত এইটো পৰম শ্ৰেষ্ঠ ক্ষেত্ৰ, আৰু তীৰ্থসমূহৰ মাজতো এইটো সৰ্বোত্তম—এনেদৰে পৰম ঋষিসকলে কয়—গঙ্গা-যমুনাৰ পবিত্ৰ সংগম।

Verse 6

सितासितोदकं तीर्थं ब्रह्माद्याः सर्वदेवताः । मुनयो मनवश्चैव सेवन्ते पुण्यकाङ्क्षिणः ॥ ६ ॥

‘সিতাসিতোদক’ নামৰ এই তীৰ্থ পৰম পুণ্যদায়ক। ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেৱতা, আৰু মুনি-মনুসকলেও—পুণ্যৰ কামনাৰে—ইয়াক সেৱন কৰে।

Verse 7

गङ्गा पुण्यनदी ज्ञेया यतो विष्णुपदोद्भवा । रविजा यमुना ब्रह्मंस्तयोर्योगः शुभावहः ॥ ७ ॥

গঙ্গাক পৰম পুণ্যনদী বুলি জানিব লাগে, কিয়নো তেওঁ বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা উদ্ভৱ। হে ব্ৰাহ্মণ, যমুনা সূৰ্যজাত; দুয়োৰ সংগম মঙ্গলপ্ৰদ।

Verse 8

स्मृतार्तिनाशिनी गङ्गा नदीनां प्रवरा मुने । सर्वपापक्षयकरी सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ ८ ॥

হে মুনি, নদীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ গঙ্গা সোঁৱৰিলেই দুখ নাশ কৰে। তেওঁ সকলো পাপ ক্ষয়কাৰিণী আৰু সকলো উপদ্ৰৱ নাশিনী।

Verse 9

यानि क्षेत्राणि पुण्यानि समुद्रान्ते महीतले । तेषां पुण्यतमं ज्ञेयं प्रयागाख्यं महामुने ॥ ९ ॥

হে মহামুনি, সমুদ্ৰপর্যন্ত এই পৃথিৱীত যিমান পুণ্যক্ষেত্ৰ আছে, সিহঁতৰ মাজত ‘প্ৰয়াগ’ নামৰ স্থানটোকেই সৰ্বাধিক পুণ্যতম বুলি জানিবা।

Verse 10

इयाज वेधा यज्ञेन यत्र देवं रमापतिम् । तथैव मुनयः सर्वे चक्रश्च विविधान्मखान् ॥ १० ॥

তাত বিধাতা (বেধা) এ যজ্ঞৰ দ্বাৰা ৰমাপতি ভগৱানক পূজা কৰিলে; তেনেদৰে সকলো মুনিয়েও নানাবিধ মখ-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 11

सर्वतीर्थाभिषेकाणि यानि पुण्यानि तानि वै । गङ्गाबिन्द्वभिषेकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ११ ॥

সকলো তীৰ্থত স্নান-অভিষেকৰ পৰা যি পুণ্য লাভ হয় সেয়া সত্য; কিন্তু গঙ্গাৰ এক বিন্দু অভিষেকৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।

Verse 12

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्योजनानां शते स्थितः । सोऽपि मुच्येत पापेभ्यः किमु गङ्गाभिषेकवान् ॥ १२ ॥

শত যোজন দূৰত থাকিও যি ‘গঙ্গা, গঙ্গা’ বুলি উচ্চাৰে, সিও পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; তেন্তে গঙ্গাজল-অভিষেকপ্ৰাপ্ত জনৰ মহিমা কিমান অধিক!

Verse 13

विष्णुपादोद्भवा देवी विश्वेश्वरशिरः स्थिता । संसेव्या मुनिभिर्देवः किं पुनः पामरैर्जनै ॥ १३ ॥

হে দেবী! বিষ্ণুৰ পাদৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ বিশ্বেশ্বৰৰ শিৰত অধিষ্ঠিতা তুমি মুনিসকলৰ দ্বাৰাও সেবিতা; তেন্তে সাধাৰণ লোকসকলে কিমান অধিক ভক্তিৰে বন্দনা কৰিব লাগে!

Verse 14

यत्सैकतं ललाटे तु ध्रियते मनुजोत्तमैः । तत्रैव नेत्रं विज्ञेयं विध्यर्द्धाधः समुज्ज्वलत् ॥ १४ ॥

শ্ৰেষ্ঠ মানুহে ললাটত ধাৰণ কৰা পবিত্ৰ মাটি/বালিৰ তিলক য’ত থাকে, তাতেই ভ্ৰূৰেখাৰ অর্ধমাত্ৰ ওপৰত দীপ্তিমান দিব্য নেত্ৰ আছে বুলি জানিব লাগে।

Verse 15

यन्मज्जनं महापुण्यं दुर्लभं त्रिदिवौकसाम् । सारूप्यदायकं विष्णोः किमस्मात्कथ्यते परम ॥ १५ ॥

সেই তীৰ্থত নিমজ্জন মহাপুণ্যদায়ক, যি স্বৰ্গবাসীৰো দুষ্প্ৰাপ্য। ই শ্ৰীবিষ্ণুৰ সাৰূপ্য দান কৰে—ইয়াতকৈ পৰম আৰু কি ক’ব পাৰি?

Verse 16

यत्र स्नाताः पापिनोऽपि सर्वपापविवर्जिताः । महद्विमानमारूढाः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ १६ ॥

য’ত স্নান কৰিলে পাপীয়েও সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু মহৎ বিমানত আৰোহণ কৰি পৰম পদলৈ গমন কৰে।

Verse 17

यत्र स्नाता महात्मानः पितृमातृकुलानि वै । सहस्राणि समुद्धृत्य विष्णुलोके व्रजन्ति वै ॥ १७ ॥

য’ত মহাত্মা ভক্তে স্নান কৰে, ত’ত তেওঁলোকে পিতৃকুল আৰু মাতৃকুলৰ সহস্ৰ সহস্ৰ বংশক উদ্ধাৰ কৰি বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 18

स स्नातः सर्वतीर्थेषु यो गङ्गां स्मरति द्विज । पुण्यक्षेत्रेषु सर्वेषु स्थितवान्नात्र संशयः ॥ १८ ॥

হে দ্বিজ! যিয়ে গঙ্গাক স্মৰণ কৰে, সি যেন সকলো তীৰ্থতে স্নান কৰিছে; আৰু সকলো পুণ্যক্ষেত্ৰতে অৱস্থিত হৈছে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 19

यत्र स्नातं नरं दृष्ट्वा पापोऽपि स्वर्गभूमिभाक् । मदङ्गस्पर्शेमात्रेण देवानामाधिपो भवेत् ॥ १९ ॥

সেই পবিত্ৰ স্থলত স্নান কৰা নৰক দেখামাত্ৰ পাপীয়েও স্বৰ্গৰ যোগ্য হয়; আৰু মোৰ দেহ-স্পৰ্শমাত্ৰে কোনোবাই দেৱসকলৰ অধিপতিও হ’ব পাৰে।

Verse 20

तुलसीमूलसंभूता द्विजपादोद्भवा तथा । गङ्गोद्भवा तु मृल्लोकान्नयत्यच्युतरूपताम् ॥ २० ॥

তুলসীৰ মূলৰ পৰা উৎপন্ন মাটি, তদ্ৰূপ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ৰ পদচিহ্নৰ পৰা উৎপন্ন মাটি, আৰু বিশেষকৈ গঙ্গাজাত পবিত্ৰ মৃৎ—এই লোকৰ মানুহক অচ্যুত (বিষ্ণু) সদৃশ অৱস্থালৈ নি যায়।

Verse 21

गङ्गा च तुलसी चैव हरिभक्तिरचञ्चला । अत्यन्तदुर्ल्लभा नॄणां भक्तिर्द्धर्मप्रवक्तरि ॥ २१ ॥

গঙ্গা, তুলসী আৰু হৰিত অচঞ্চল ভক্তি—এইবোৰ মানুহৰ বাবে অতি দুৰ্লভ; তদ্ৰূপ সদ্ধৰ্ম প্ৰবক্তা গুৰুলৈ ভক্তিও অতি দুৰ্লভ।

Verse 22

सद्धर्मवक्तुः पदसंभवां मृदं गङ्गोद्भवां चैव तथा तुलस्याः । मूलोद्भवां भक्तियुतो मनुष्यो धृत्वा शिरस्येति पदं च विष्णोः ॥ २२ ॥

সদ্ধৰ্ম প্ৰবক্তাৰ পদচিহ্নজাত মাটি, গঙ্গাজাত মাটি আৰু তুলসীৰ মূলজাত মাটি—ভক্তিযুক্ত মানুহে এইবোৰ শিৰত ধৰি বিষ্ণুপদ (ধাম) লাভ কৰে।

Verse 23

कदा यास्याम्यहं गङ्गां कदा पश्यामि तामहम् । वाञ्च्छत्यपि च यो ह्येवं सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् ॥ २३ ॥

“মই কেতিয়া গঙ্গালৈ যাম? কেতিয়া মই তাইক দৰ্শন কৰিম?”—এদৰে কেৱল আকাঙ্ক্ষা কৰা লোকেও বিষ্ণুপদ লাভ কৰে।

Verse 24

गङ्गाया महिमा ब्रह्मन्वक्तुं वर्षशतैरपि । न शक्यते विष्णुनापि किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २४ ॥

হে ব্ৰাহ্মণ, গঙ্গাৰ মহিমা শত শত বছৰ ক’লেও সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰি—বিষ্ণুৱেও সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে; তেন্তে আনসকলে বহু কথা কৈ কি কৰিব?

Verse 25

अहो माया जगत्सर्वं मोहयत्येतदद्भुतम् । यतो वै नरकं यान्ति गङ्गानाम्नि स्थितेऽपि हि ॥ २५ ॥

আহা! কিমান আশ্চৰ্য—মায়াই সমগ্ৰ জগতক মোহিত কৰে; সেয়ে ‘গংগা’ নামধাৰী ঠাইত থাকিলেও মানুহ নৰকলৈ যায়।

Verse 26

संसारदुःख विच्छेदि गङ्गानाम प्रकीर्तितम् । तथा तुलस्या भक्तिश्च हरिकीर्तिप्रवक्तरि ॥ २६ ॥

গংগা-নামক সংসাৰদুঃখ ছেদনকাৰী বুলি প্ৰকীৰ্তিত কৰা হৈছে; তদ্ৰূপ তুলসীত ভক্তি আৰু হৰিকীৰ্তি প্ৰচাৰকৰ প্ৰতি ভক্তিও (পৰম পাৱন) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 27

सकृदप्युच्चरेद्यस्तु गङ्गेत्येवाक्षरद्वयम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २७ ॥

যি কোনোবাই এবাৰো ‘গংগা’—এই দ্বাক্ষৰ নাম উচ্চাৰণ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 28

योजनत्रितयं यस्तु गङ्गायामधिगच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं समेति हि ॥ २८ ॥

যি গংগাৰ তীৰত তিন যোজন পৰ্যন্ত গমন কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ নিশ্চয় সূৰ্যলোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 29

सेयं गङ्गा महापुण्या नदी भक्त्या निषेविता । मेषतौलिमृगार्केषु पावयत्यखिलं जगत् ॥ २९ ॥

এই গংগা মহাপুণ্যময়ী নদী, যাক ভক্তিভাৱে সেৱা কৰা হয়; সূৰ্য মেষ, তুলা আৰু মৃগ ৰাশিত থাকোঁতে সি অখিল জগত পাৱন কৰে।

Verse 30

गोदावरी भीमरथी कृष्णा रेवा सरस्वती । तुङ्गभद्रा च कावेरी कालिन्दी बाहुदा तथा ॥ ३० ॥

গোদাৱৰী, ভীমৰথী, কৃষ্ণা, ৰেৱা (নৰ্মদা), সৰস্বতী, তুঙ্গভদ্ৰা, কাবেৰী, কালিন্দী (যমুনা) আৰু বাহুদা—এই সকলো পবিত্ৰ নদীক স্মৰণ কৰি ভক্তিৰে পূজা কৰা উচিত।

Verse 31

वेत्रवती ताम्रपर्णी सरयूश्च द्विजोत्तम । एवमादिषु तीर्थेषु गङ्गा मुख्यतमा स्मृता ॥ ३१ ॥

হে দ্বিজোত্তম! বেত্ৰৱতী, তাম্ৰপৰ্ণী, সৰযূ আদি তীৰ্থসমূহৰ মাজত গঙ্গা দেৱীকেই মুখ্যতম বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 32

यथा सर्वगतो विष्णुर्जगव्द्याप्य प्रतिष्टितः । तथेयं व्यापिनी गङ्गा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३२ ॥

যেনেকৈ সৰ্বব্যাপী বিষ্ণু সমগ্ৰ জগতত ব্যাপি প্ৰতিষ্ঠিত, তেনেকৈ এই গঙ্গাও সৰ্বত্র ব্যাপিনী—সকলো পাপ নাশিনী।

Verse 33

अहो गङ्गा जगद्धात्री स्नानपानादिभिर्जगत् । पुनाति पावनीत्येषा न कथं सेव्यते नृभिः ॥ ३३ ॥

আহা! গঙ্গা জগদ্ধাত্রী; স্নান-পান আদি দ্বাৰা তেওঁ জগতক পবিত্ৰ কৰে। ‘পাৱনী’ বুলি খ্যাত সেই গঙ্গাক মানুহে কিয় সেৱা নকৰে?

Verse 34

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । वाराणसीति विख्यातं सर्वदेवनिषेवितम् ॥ ३४ ॥

তীৰ্থসমূহৰ মাজত এইটো উত্তম তীৰ্থ, ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজত উত্তম ক্ষেত্ৰ। ই ‘ৱাৰাণসী’ বুলি বিখ্যাত, যাক সকলো দেৱতাই সেৱা কৰে।

Verse 35

ते एव श्रवणे धन्ये संविदाते बहुश्रुतम् । इह श्रुतिमतां पुंसां काशी याभ्यां श्रुताऽसकृत् ॥ ३५ ॥

ধন্য সেই দুটা কাণ যিয়ে শ্ৰৱণ কৰে; কিয়নো সেয়াই মহাশ্ৰুত জ্ঞান দান কৰে। এই জগতত শ্ৰুতিমন্ত পুৰুষসকলৰ বাবে কাশী পুনঃপুনঃ শুনা আৰু প্ৰশংসিত তীৰ্থ।

Verse 36

ये यं स्मरन्ति संस्थानमविमुक्तं द्विजोत्तमम् । निर्धूतसर्वपापास्ते शिवलोकं व्रजन्ति वै ॥ ३६ ॥

হে দ্বিজোত্তম! যিসকলে ‘অবিমুক্ত’ নামৰ এই পবিত্ৰ ধাম স্মৰণ কৰে, তেওঁলোক সৰ্বপাপ ধুই নি নিশ্চয় শিৱলোলৈ গমন কৰে।

Verse 37

योजनानां शतस्थोऽपि अविमुक्तं स्मरेद्यदि । बहुपातकपूर्णोऽपि पदं गच्छत्यनामयम् ॥ ३७ ॥

শত যোজন দূৰত থাকিলেও যদি কোনোবাই অবিমুক্ত স্মৰণ কৰে, তেন্তে সি—বহু পাতকেৰে পূৰ্ণ হলেও—দুঃখহীন, নিৰাময় পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 38

प्राणप्रयाणसमये योऽविमुक्तं स्मरेद्द्विज । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शैवं पदमवाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

হে দ্বিজ! প্ৰাণপ্ৰয়াণৰ সময়ত যিয়ে অবিমুক্ত স্মৰণ কৰে, সিও পাপমুক্ত হৈ শিৱৰ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 39

काशीस्मरणजं पुण्यं भुक्त्वा स्वर्गे तदन्ततः । पृथिव्यामेकराड् भूत्वा काशीं प्राप्य च मुक्तिभाक् ॥ ३९ ॥

কাশী-স্মৰণজ পুণ্য স্বৰ্গত ভোগ কৰি, সেয়া ক্ষয় হ’লে, মানুহ পৃথিৱীত একচ্ছত্ৰ ৰজা হৈ জন্মে; তাৰপিছত পুনৰ কাশী প্ৰাপ্য কৰি মুক্তিৰ ভাগী হয়।

Verse 40

बहुनात्र किमुक्तेन वाराणस्या गुणान्प्रति । नामापि गृह्णातां काश्याश्चतुर्वर्गो न दूरतः ॥ ४० ॥

ইয়াত বাৰাণসীৰ গুণ বেছি কৈ কি লাভ? যিসকলে কেৱল কাশীৰ নামো গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ—চাৰ পুৰুষাৰ্থ দূৰ নহয়।

Verse 41

गङ्गायमुनयोर्योगोऽधिकः काश्या अपि द्विज । यस्य दर्शनमात्रेण नरा यान्ति परां गतिम् ॥ ४१ ॥

হে দ্বিজ! গংগা-যমুনাৰ পবিত্ৰ সঙ্গম কাশীৰো অধিক মহিমান্বিত; যাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে মানুহে পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 42

मकरस्थे रवौ गङ्गा यत्र कुत्रावगाहिता । पुनाति स्नानपानाद्यैर्नयन्तीन्द्रपुरं जगत् ॥ ४२ ॥

সূৰ্য মকৰত স্থিত থাকোঁতে গংগাত য’তে-ত’তে স্নান কৰিলেও, স্নান-পান আদি পুণ্যকৰ্মে তেওঁ জগত শুদ্ধ কৰি জীৱক ইন্দ্ৰপুৰৰ দিশে নেয়।

Verse 43

यो गङ्गां भजते नित्यं शंकरो लोकशंकरः । लिङ्गरूपीं कथं तस्या महिमा परिकीर्त्यते ॥ ४३ ॥

লোকমঙ্গলকাৰী শংকৰেও যি গংগাক নিত্য ভজে; তেওঁ লিঙ্গৰূপিণী—তেন্তে তেওঁৰ মহিমা কেনেকৈ সম্পূৰ্ণকৈ কীৰ্তন কৰা যায়?

Verse 44

हरिरूपधरं लिङ्गं लिङ्गरूपधरो हरिः । ईषदप्यन्तरं नास्ति भेदकृच्चानयोः कुधीः ॥ ४४ ॥

লিঙ্গে হৰিৰূপ ধৰে, আৰু হৰিয়ে লিঙ্গৰূপ ধৰে। দুয়োৰ মাজত সামান্যো ভেদ নাই; যি ভেদ কৰে সি কুবুদ্ধি।

Verse 45

अनादिनिधने देवे हरिशंकरसंज्ञिते । अज्ञानसागरे मग्ना भेदं कुर्वन्ति पापिनः ॥ ४५ ॥

আদি-অন্তহীন সেই দেৱ, যি হৰি আৰু শংকৰ নামে প্ৰসিদ্ধ—অজ্ঞানেৰে সাগৰত নিমজ্জিত পাপীসকলে তাত ভেদ কৰে।

Verse 46

यो देवो जगतामीशः कारणानां च कारणम् । युगान्ते निगदन्त्येतद्रुद्ररूपधरो हरिः ॥ ४६ ॥

যি দেৱ জগতসমূহৰ ঈশ্বৰ আৰু কাৰণসমূহৰো কাৰণ—যুগান্তে তেওঁক ‘ৰুদ্ৰৰূপধাৰী হৰি’ বুলি ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 47

रुद्रो वै विष्णुरुपेण पालयत्यखिलंजगत् । ब्रह्मरुपेण सृजति प्रान्तेः ह्येतत्त्रयं हरः ॥ ४७ ॥

ৰুদ্ৰই বিষ্ণুৰূপে সমগ্ৰ জগত পালন কৰে; ব্ৰহ্মৰূপে সৃষ্টি কৰে। সেয়ে (চক্ৰান্তে) এই ত্ৰয় হৰ (শিৱ)-ৰেই।

Verse 48

हरिशंकरयोर्मध्ये ब्रह्मणश्चापि यो नरः । भेदं करोति सोऽभ्येति नरकं भृशदारुणम् ॥ ४८ ॥

যি মানুহে হৰি আৰু শংকৰৰ মাজত, আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে ব্ৰহ্মাৰ মাজতো ভেদ কৰে, সি অতি ভয়ংকৰ নৰকলৈ যায়।

Verse 49

हरं हरिं विधातारं यः पश्यत्येकरूपिणम् । स याति परमानन्दं शास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ४९ ॥

যি হৰ (শিৱ), হৰি (বিষ্ণু) আৰু বিধাতা (ব্ৰহ্মা)-ক একে ৰূপ-তত্ত্বত দর্শন কৰে, সি পৰমানন্দ লাভ কৰে—এইয়েই শাস্ত্ৰৰ নিশ্চিত সিদ্ধান্ত।

Verse 50

योऽसावनादिः सर्वज्ञो जगतामादिकृद्विभुः । नित्यं संनिहितस्तत्र लिङ्गरूपी जनार्दनः ॥ ५० ॥

সেই জনাৰ্দন অনাদি, সৰ্বজ্ঞ, জগতসমূহৰ আদিকৰ্তা আৰু সৰ্বব্যাপী; তেওঁ তাত নিত্য লিঙ্গৰূপে সন্নিহিত থাকে।

Verse 51

काशीविश्वेश्वरं लिङ्गं ज्योतिर्लिङ्गं तदुच्यते । तं दृष्ट्वा परमं ज्योतिराप्नोति मनुजोत्तमः ॥ ५१ ॥

কাশীৰ বিশ্বেশ্বৰ লিঙ্গক ‘জ্যোতির্লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়; তাক দর্শন কৰিলে মানুহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ জন পৰম জ্যোতি লাভ কৰে।

Verse 52

काशीप्रदक्षिणा येन कृता त्रैलोक्यपावनी । सप्तद्वीपासाब्धिशैला भूः परिक्रमितामुना ॥ ५२ ॥

যিজনে ত্ৰিলোক পাৱন কৰা কাশী-প্ৰদক্ষিণা কৰিলে, সেই মুনিয়ে যেন সপ্তদ্বীপ, সাগৰ আৰু পৰ্বতসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰিলে।

Verse 53

धातुमृद्दारपाषाणलेख्याद्या मूर्तयोऽमलाः । शिवस्य वाच्युतस्यापि तासु संनिहितो हरिः ॥ ५३ ॥

ধাতু, মাটি, কাঠ, পাথৰ বা অংকিত আদি মূৰ্তিসমূহ নিৰ্মল; সেয়া শিৱৰ হওক বা অচ্যুতৰ—তাত হৰি সন্নিহিত থাকে।

Verse 54

तुलसीकाननं यत्र यत्र पह्मवनं द्विजा । पुराणपठनं यत्र यत्र संनिहितो हरिः ॥ ५४ ॥

হে দ্বিজসকল, য’তে য’তে তুলসীৰ কানন আছে, য’তে য’তে পদ্মবন আছে, আৰু য’তে য’তে পুরাণপাঠ হয়—ত’তে ত’তেই হৰি সন্নিহিত।

Verse 55

पुराणसंहितावक्ता हरिरित्यभिधीयते । तद्भक्तिं कुर्वतां नॄणां गङ्गास्नानं दिने दिने ॥ ५५ ॥

পুৰাণ-সংহিতাৰ বক্তা স্বয়ং হৰি বুলি অভিহিত। যিসকলে তেওঁৰ ভক্তি কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰতিদিন গঙ্গাস্নানৰ সমান পুণ্য হয়।

Verse 56

पुराणश्रवणे भक्तिर्गङ्गास्नानसमा द्विज । तद्वक्तरि च या भक्तिः सा प्रयागोपमा स्मृता ॥ ५६ ॥

হে দ্বিজ! পুৰাণ শ্ৰৱণত প্ৰকাশ পোৱা ভক্তি গঙ্গাস্নানৰ সমান বুলি গণ্য। আৰু সেই পুৰাণৰ বক্তাৰ প্ৰতি যি ভক্তি, সেয়া প্ৰয়াগৰ তুল্য বুলি স্মৃত।

Verse 57

पुराणधर्मकथनैर्यः समुद्धरते जगत् । संसारसागरे मग्नं स हरिः परिकीर्तितः ॥ ५७ ॥

যি পুৰাণ আৰু ধৰ্মকথাৰ দ্বাৰা সংসাৰসাগৰত মগ্ন জগতক উদ্ধাৰ কৰে, সেয়াই হৰি (বিষ্ণু) বুলি পৰিকীৰ্তিত।

Verse 58

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमो गुरुः । नास्ति विष्णुसमं दैवं नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ५८ ॥

গঙ্গাৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই; মাতৃৰ সমান কোনো গুৰু নাই; বিষ্ণুৰ সমান কোনো দেৱ নাই; আৰু গুৰুৱে দিয়া তত্ত্বৰ ওপৰত কোনো পৰম তত্ত্ব নাই।

Verse 59

वर्णानां ब्राह्मणः श्रेष्टस्तारकाणां यथा शशी । यथा पयोधिः सिन्धूनां तथा गङ्गा परा स्मृता ॥ ५९ ॥

বৰ্ণসমূহৰ মাজত ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেষ্ঠ, যেন তৰাবোৰৰ মাজত চন্দ্ৰ। আৰু যেন নদীবোৰৰ মাজত সাগৰ মহান, তেনেকৈ গঙ্গা পৰম বুলি স্মৃত।

Verse 60

नास्ति शान्तिसमो बन्धुर्नास्ति सत्यात्परं तपः । नास्ति मोक्षात्परो लाभो नास्ति गङ्गासमा नदी ॥ ६० ॥

শান্তিৰ সমান কোনো বন্ধু নাই; সত্যতকৈ উচ্চ তপ নাই। মোক্ষতকৈ ডাঙৰ লাভ নাই; আৰু গংগাৰ সমান কোনো নদী নাই।

Verse 61

गङ्गायाः परमं नाम पापारण्यदवानलः । भवव्याधिहरा गङ्गा तस्मात्सेव्या प्रयत्नतः ॥ ६१ ॥

গংগাৰ পৰম নাম ‘পাপাৰণ্যদাৱানল’। গংগা ভৱ-ব্যাধি হৰণ কৰে; সেয়ে যত্নেৰে তেওঁৰ সেৱা-আৰাধনা কৰা উচিত।

Verse 62

गायत्री जाह्नवी चोभे सर्वपापहरे स्मृते । एतयोर्भक्तिहीनो यस्तं विद्यात्पतितं द्विज ॥ ६२ ॥

গায়ত্ৰী আৰু জাহ্নৱী—উভয়েই—সৰ্বপাপহৰিণী বুলি স্মৃত। হে দ্বিজ, যি এই দুয়োটাৰ প্ৰতি ভক্তিহীন, তাক পতিত বুলি জানিবা।

Verse 63

गायत्री छन्दसां माता माता लोकस्य जाह्नवी । उभे ते सर्वपापानां नाशकारणतां गते ॥ ६३ ॥

গায়ত্ৰী ছন্দসমূহৰ মাতা, আৰু জাহ্নৱী লোকৰ মাতা। এই দুয়ো সৰ্ব পাপ নাশৰ কাৰণ হৈ উঠিছে।

Verse 64

यस्य प्रसन्ना गायत्री तस्य गङ्गा प्रसीदति । विष्णुशक्तियुते ते द्वे समकामप्रसिद्धेदे ॥ ६४ ॥

যাৰ ওপৰত গায়ত্ৰী প্ৰসন্ন হয়, তাৰ ওপৰত গংগাও প্ৰসন্ন হয়। বিষ্ণুশক্তিযুক্ত এই দুয়ো ইষ্ট কামনা সিদ্ধি দানত সমানভাবে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 65

धर्मार्थकामरूपाणां फलरुपे निरञ्जने । सर्वलोकानुग्रहार्थं प्रवर्तेते महोत्तमे ॥ ६५ ॥

হে নিৰঞ্জন পৰমেশ্বৰ! ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু কামৰূপ ফল যি প্ৰকাশ পায়, হে মহোত্তম, সেয়াও সকলো লোকৰ অনুগ্ৰহ আৰু কল্যাণৰ বাবেেই প্ৰৱৰ্তিত হয়।

Verse 66

अतीव दुर्ल्लभा नॄणां गायत्री जाह्नवी तथा । तथैव तुलसीभक्तिर्हरिभक्तिश्च सात्त्विकी ॥ ६६ ॥

মানুহৰ বাবে অতি দুষ্প্ৰাপ্য—গায়ত্ৰীভক্তি আৰু জাহ্নৱী (গঙ্গা)ৰ পূজন; তেনেদৰে তুলসীভক্তি আৰু হৰিৰ সত্ত্বিক (শুদ্ধ) ভক্তিও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 67

अहो गङ्गा महाभागा स्मृता पापप्रणाशिनी । हरिलोकप्रदा दृष्टा पीता सारूप्यदायिनी । यत्र स्नाता नरा यान्ति विष्णोः पदमनुत्तमम् ॥ ६७ ॥

আহা! মহাভাগা গঙ্গা—স্মৰণমাত্ৰে পাপনাশিনী; দৰ্শনে হৰিলোক দানকাৰিণী; পান কৰিলে প্ৰভুৰ সাৰূপ্য দায়িনী। য’ত স্নান কৰা নৰসকলে বিষ্ণুৰ অনুত্তম পদ লাভ কৰে।

Verse 68

नारायणो जगद्धाता वासुदेवः सनातनः । गङ्गास्नानपराणां तु वाञ्छितार्थफलप्रदः ॥ ६८ ॥

নাৰায়ণ—জগদ্ধাতা, সনাতন বাসুদেৱ—গঙ্গাস্নানত পৰায়ণ লোকসকলক নিশ্চয়েই বাঞ্ছিতাৰ্থৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 69

गङ्गाजलकणेनापि यः सिक्तो मनुजोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ६९ ॥

গঙ্গাজলৰ এটা বিন্দুৰে হলেও যি মনুজোত্তম সিক্ত হয়, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 70

यद्बिन्दुसेवनादेव सगरान्वयसम्भवः । विसृज्य राक्षसं भावं संप्राप्तः परमं पदम् ॥ ७० ॥

সেই পবিত্ৰ বিন্দুৰ কেৱল সেৱনমাত্ৰেই সগৰবংশত জন্মা জনে ৰাক্ষসভাব ত্যাগ কৰি পৰম পদ লাভ কৰিলে।

Verse 71

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम षष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥

এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত ‘গঙ্গামাহাত্ম্য’ নামৰ ষষ্ঠ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।