The Greatness of Viṣṇu (Viṣṇor Māhātmya)
সনকে ব্ৰাহ্মণসমাজক উপদেশ দিয়ে কয় যে হৰি-কথা, হৰি-নাম আৰু ভক্ত-সঙ্গই পৰম ত্ৰাণকাৰী। নাম-কীৰ্তনত স্থিৰ ভক্তৰ বাহ্য আচৰণ যিয়েই হওক, তেওঁলোক পূজ্য; গোবিন্দক দেখা, স্মৰণ, পূজা, ধ্যান আৰু নমস্কাৰ কৰিলেই সংসাৰসাগৰ পাৰ হোৱা যায়। তাৰ পিছত প্ৰাচীন কাহিনী—চন্দ্ৰবংশীয় ৰজা জয়ধ্বজে ৰেৱা/নৰ্মদা তীৰত বিষ্ণু মন্দিৰ পৰিষ্কাৰ কৰে আৰু দীপদান কৰে; পুৰোহিত বীতিহোত্ৰে এই দুটা আচাৰৰ বিশেষ ফল সোধে। ৰজাই পূৰ্বজন্মৰ শৃংখলা কয়: বিদ্বান কিন্তু পতিত ব্ৰাহ্মণ ৰৈৱতে নিষিদ্ধ জীৱিকাত পৰি দুখেৰে মৰে আৰু পাপী চণ্ডাল দণ্ডকেতু হয়। সি ৰাতি এজনী নাৰীৰ সৈতে খালী বিষ্ণু মন্দিৰত সোমাই অনিচ্ছাকৃতভাৱে পৰিষ্কাৰ-কর্মৰ স্পৰ্শ পায় আৰু দীপ স্থাপন কৰে। শুদ্ধ উদ্দেশ্য নাথাকিলেও পাপক্ষয় হয়; প্ৰহৰীয়ে মাৰিলেও বিষ্ণুদূতে তেওঁলোকক বিষ্ণুলোকলৈ লৈ যায়, দীঘল সময়ৰ পাছত পৃথিৱীত সমৃদ্ধি লাভ কৰে। জয়ধ্বজে সিদ্ধান্ত দিয়ে—সঙ্কল্পসহ ভক্তিৰ ফল অপৰিমেয়; জগন্নাথ/নাৰায়ণ পূজা, সৎসঙ্গ, তুলসী-সেৱা, শালগ্ৰাম আৰাধনা আৰু বহু প্ৰজন্ম উদ্ধাৰ কৰা ভক্তসন্মানৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः । सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् 1. ॥ १ ॥
সনক ক’লে—হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! পুনৰ পৰমেষ্ঠিৰ মাহাত্ম্য শুনা; ই পুণ্যময়, সৰ্বপাপহৰ আৰু নৰসকলক ভুক্তি-মুক্তি প্ৰদানকাৰী।
Verse 2
अहो हरिकथालोके पापघ्न पुण्यदायिनी । शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः ॥ २ ॥
আহা! এই লোকত হৰিকথা পাপ নাশ কৰে আৰু পুণ্য দান কৰে—বিশেষকৈ যিসকল হৰিভক্তে ইয়াক শোনে আৰু কয়।
Verse 3
हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः । नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः ॥ ३ ॥
যিসকল নৰশ্ৰেষ্ঠ হৰিভক্তিৰ ৰস আস্বাদ কৰি আনন্দিত হয়, মই তেওঁলোকক নমস্কাৰ কৰোঁ; তেওঁলোকৰ সৎসঙ্গত মানুহ মুক্তিৰ ভাগী হয়।
Verse 4
हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः । दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ ४ ॥
যিসকল হৰিভক্তিত পৰায়ণ আৰু হৰিনামত সম্পূৰ্ণ আশ্ৰিত—তেওঁলোকৰ আচৰণ দুৰ্বৃত্ত হওক বা সুবৃত্ত—মই তেওঁলোকক নিত্য বাৰে বাৰে নমস্কাৰ কৰোঁ।
Verse 5
संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव । स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः ॥ ५ ॥
হে মুনিপুঙ্গৱ! যি সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হ’বলৈ ইচ্ছা কৰে, সি হৰিভক্তসকলৰ ভজন-সেৱা কৰক; সেই ভক্তসকল নিশ্চয় পাপ হৰণ কৰে।
Verse 6
दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा । समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात् ॥ ६ ॥
কেৱল দৰ্শন, স্মৰণ, পূজা, ধ্যান বা প্ৰণাম—যি কোনো ৰূপে—গোবিন্দে দুস্তৰ ভবসাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি পাৰ কৰায়।
Verse 7
स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदंस्तथा । चिन्तयेद्यो हरेर्नाम तस्मै नित्यं नमो नमः ॥ ७ ॥
শুই থাকোঁতে, খাই থাকোঁতে, খোজ কাঢ়োঁতে, থিয় হৈ থাকোঁতে, বিশ্ৰাম লওঁতে বা কথা কওঁতে—যি সদায় হৰিনাম চিন্তা কৰে, তাক মই নিত্য বাৰে বাৰে প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 8
अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थैव योगिनामपि दुर्लभा ॥ ८ ॥
আহো, কিমান ভাগ্য—কিমান মহাভাগ্য—যিসকলৰ আত্মা বিষ্ণুভক্তিত ৰমে; তেওঁলোকৰ বাবে মুক্তি যেন হাতৰ তলুৱাতেই, যি যোগীসকলৰো দুৰ্লভ।
Verse 9
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९ ॥
ইয়াতো তেওঁলোকে এই প্ৰাচীন পৱিত্ৰ ইতিহাসৰ দৃষ্টান্ত দিয়ে; ইয়াক কোৱা আৰু শুনা—উভয়ৰেই—সকলো পাপ বিনাশ হয়।
Verse 10
आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥ १० ॥
পুৰাতন কালত সোমবংশত জন্ম লোৱা এজন মহীপাল আছিল; ‘জয়ধ্বজ’ নামে খ্যাত, আৰু নাৰায়ণতহে পৰায়ণ।
Verse 11
विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥ ११ ॥
তেওঁ নিত্য বিষ্ণুৰ দেৱালয়ত পৰিষ্কাৰ-সেৱাত পৰায়ণ আছিল, দীপদানত ৰত আছিল, আৰু সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়াত নিবিষ্ট আছিল।
Verse 12
स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥ १२ ॥
এবাৰ সেই মহীপালে মনোৰম ৰেৱা-তীৰত নানা ধৰণৰ ফুলেৰে সুশোভিত শ্ৰী বিষ্ণুৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 13
स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥ १३ ॥
তাত সেই নৃপশাৰ্দূল সদায় মন্দিৰ-প্ৰাঙ্গণ সন্মাৰ্জনত ৰত থাকিল, দীপদানতো পৰায়ণ আছিল; আৰু বিশেষকৈ হৰিৰ প্ৰিয় হৈ উঠিল।
Verse 14
हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥ १४ ॥
সেয়া নিত্য হৰিনামত পৰায়ণ, মন সদায় হৰিত আসক্ত; হৰিক প্ৰণামত নিৰত, আৰু হৰিভক্তজনৰ মাজত প্ৰিয় আছিল।
Verse 15
वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १५ ॥
তেওঁৰ পুৰোহিত ‘বীতিহোত্র’ নামে খ্যাত আছিল; জয়ধ্বজৰ চৰিত্ৰ দেখি তেওঁ বিস্ময়াভিভূত হ’ল।
Verse 16
कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १६ ॥
এবাৰ বিষ্ণু-তৎপৰ সেই ৰজা উপবিষ্ট থাকোঁতে, বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰঙ্গত বীতিহোত্রে তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 17
वीतिहोत्र उवाच । राजन्परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठोऽसि भरतर्षभ ॥ १७ ॥
বীতিহোত্ৰ ক’লে—হে ৰাজন, পৰম ধৰ্মজ্ঞ, হৰি-ভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ! হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ, বিষ্ণুভক্ত পুৰুষসকলৰ মাজত আপুনি শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 18
सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग किं त्वया विदितं फलम् ॥ १८ ॥
আপুনি নিত্য পবিত্ৰ স্থান সাফ-চাফাইত নিয়োজিত আৰু দীপদানতো ৰত। হে মহাভাগ, কওক—ইয়াৰ ফল আপুনি কি জানিছে?
Verse 19
संपादनेन वर्त्तीनां तैल संपादनेन च । संयुक्तोऽसि सदा भद्र यद्विष्णोर्गृहमार्जने ॥ १९ ॥
হে ভদ্ৰ, আপুনি সদায় বাটি (সলতে) সাজু কৰা, তেল যোগাড় কৰা আৰু শ্ৰীবিষ্ণুৰ গৃহ (মন্দিৰ) সাফ কৰাত নিয়োজিত।
Verse 20
कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि किं महाभाग एतयोः सततोद्यतः ॥ २० ॥
বিষ্ণুক প্ৰসন্ন কৰা আন কৰ্মো আছে। তথাপি হে মহাভাগ, আপুনি কিয় এই দুটাতেই সদায় উদ্যত থাকে?
Verse 21
सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥ २१ ॥
হে নৰেশ, আপুনি সৰ্বাত্মনাৰে যি মহাপুণ্যকৰ সত্য জানিছে, মোৰ প্ৰতি প্ৰীতি থাকিলে সেই পৰম গুহ্য কথা মোক কওক।
Verse 22
पुरोधसैवमुक्तस्तु प्रहसन्स जयध्वजः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाचेदं कृताञ्जलि ॥ २२ ॥
পুৰোহিতৰ এনে কথাত জয়ধ্বজ হাঁহিলে; তাৰ পিছত বিনয়ে নত হৈ, কৰযোৰে ভক্তিভাৱে এই বাক্য ক’লে।
Verse 23
जयध्वज उवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल मयैवाचरितं पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥ २३ ॥
জয়ধ্বজ ক’লে— হে বিপ্ৰশাৰ্দূল! শুনা, মই পূৰ্বকালে যি আচৰণ কৰিছিলোঁ। জাতিস্মৰণৰ বলত সেয়া জানো; শ্ৰোতাসকল বিস্মিত হ’ব।
Verse 24
आसीत्पुरा कृतयुगे ब्रह्मन्स्वारोचिषेऽन्तरे । रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २४ ॥
হে ব্ৰাহ্মণ! প্ৰাচীন কালে— কৃতযুগত, স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত— ৰৈৱত নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ আছিল, যি বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী আছিল।
Verse 25
अयाज्ययाजकश्चैव सदैव ग्रामयाजकः । पिशुनो निष्ठुरश्चैव ह्यपण्यानां च विक्रयी ॥ २५ ॥
যি অযাজ্য লোকৰ বাবে যজ্ঞ কৰে, যি সদায় গ্ৰামযাজক হৈ দাক্ষিণাৰ লোভে কৰ্ম কৰে, যি পৰনিন্দক আৰু নিষ্ঠুৰ, আৰু যি বিক্ৰী-অযোগ্য বস্তু বিক্ৰী কৰে— সি নিন্দনীয়।
Verse 26
निषिद्धकर्माचरणात्परित्यक्तः स बन्धुभिः । दरिद्रो दुःखितश्चैव शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥ २६ ॥
নিষিদ্ধ কৰ্ম আচৰণ কৰাৰ ফলত বংশধৰ-বন্ধুসকলে তাক ত্যাগ কৰিলে। সি দৰিদ্ৰ আৰু দুঃখিত হ’ল; দেহ ক্ষীণ হৈ ৰোগাক্ৰান্ত হ’ল।
Verse 27
स कदाचिद्धनार्थं तु पृथिव्यां पर्यटन् द्विजः । ममार नर्मदातीरे श्वासकासप्रपीडितः ॥ २७ ॥
সেই দ্বিজ এদিন ধনৰ সন্ধানত পৃথিৱীত পৰিভ্ৰমণ কৰি নর্মদা তীৰত শ্বাসকষ্ট আৰু কাহত পীড়িত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰিলে।
Verse 28
तस्मिन्मृते तस्य भार्या नाम्ना बन्धुमती मुने । कामचारपरा सा तु परित्यक्ता च बन्धुभिः ॥ २८ ॥
হে মুনি, তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ পত্নী ‘বন্ধুমতী’ স্বেচ্ছাচাৰত আসক্ত হ’ল আৰু নিজ বংশীয়ে তাক পৰিত্যাগ কৰিলে।
Verse 29
तस्यां जातोऽस्मि चण्डालो दण्डकेतुरिति श्रुतः । महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषपरायणः ॥ २९ ॥
সেই বংশ/গৰ্ভত মই চণ্ডাল ৰূপে জন্মিলোঁ, ‘দণ্ডকেতু’ নামে খ্যাত; সদায় মহাপাপত আসক্ত আৰু ব্ৰাহ্মণধৰ্মৰ প্ৰতি দ্বেষপরায়ণ।
Verse 30
परदारपरद्र व्यलोलुपो जन्तुहिंसकः । गावश्च विप्रा बहवो निहता मृगपक्षिणः ॥ ३० ॥
পৰস্ত্ৰী আৰু পৰধনৰ লোভত সি জীৱহিংসক হ’ল; বহু গাই, বহু বিপ্ৰ আৰু অগণিত মৃগ-পক্ষী নিহত হ’ল।
Verse 31
मेरुतुल्यसुवर्णानि बहून्यपहृतानि च । मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् ॥ ३१ ॥
সি মেরুৰ সমান বহু সোণ অপহৰণ কৰিছিল; সদায় মদ্যপানত আসক্ত হৈ বহুবার পথ ৰোধ কৰিছিল।
Verse 32
पशुपक्षिमृगादीनां जन्तूनामन्तकोपमः । कदाचित्कामसन्तप्तो गन्तुकामो रतिं स्त्रियः ॥ ३२ ॥
সেই ব্যক্তি পশু, পক্ষী, মৃগ আদি জীৱৰ বাবে যেন যমৰ সমান আছিল। কিন্তু এদিন কামতাপে দগ্ধ হৈ, নাৰীৰ সৈতে ৰতি-সুখ বিচাৰি ওলাই গ’ল।
Verse 33
शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा प्रविष्टश्च स्त्रिया सह । निशि रामोपभोगार्थं शयितं तत्र कामिना ॥ ३३ ॥
বিষ্ণুৰ গৃহ শূন্য দেখি সেই কামাতুৰ ব্যক্তি এগৰাকী নাৰীৰ সৈতে ভিতৰলৈ সোমাল। ৰাতি ভোগৰ উদ্দেশ্যে সি তাতেই শুই পৰিল।
Verse 34
ब्रह्मन्स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः । यावन्त्यः पांशुकणिकास्तत्र सम्मार्जिता द्विज ॥ ३४ ॥
হে ব্ৰাহ্মণ! নিজৰ বস্ত্ৰৰ প্ৰান্তেৰে তুমি কিমান ঠাই মচিলাঁ? আৰু তাত কিমান সৰু ধূলিকণা ঝাড়ি একত্ৰ কৰিলাঁ, হে দ্বিজ!
Verse 35
तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम् । प्रदीपः स्थापितस्तत्र सुरतार्थं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥
হে দ্বিজোত্তম! জন্মৰ পৰা সঞ্চিত সকলো পাপ সেই মুহূৰ্ততে ক্ষয় হ’ল—যেতিয়া তাত (দেৱাৰাধনাৰ্থে) প্ৰদীপ স্থাপন কৰা হ’ল।
Verse 36
तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम् । एवं स्थिते विष्णुगृहे ह्यागताः पुरपालकाः ॥ ३६ ॥
সেই কৰ্মৰ দ্বাৰাই মোৰ দুষ্কৰ্মো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয় হ’ল। এইদৰে থাকোঁতে বিষ্ণুগৃহলৈ নগৰৰ ৰক্ষকসকল আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 37
जारोऽयमिति मां तां च हतवन्तः प्रसह्य वै । आवां निहत्य ते सर्वे निवृत्ताः पुररक्षकाः ॥ ३७ ॥
“এই জাৰ!” বুলি চিঞৰি নগৰৰক্ষকে বলপূৰ্বক মোক আৰু তাক হত্যা কৰিলে। আমাৰ বধ কৰি তেওঁলোকে সকলো নগৰপালক উভতি গ’ল।
Verse 38
यदा तदैव सम्प्राप्ता विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा वनमालाविभूषिताः ॥ ३८ ॥
সেই মুহূৰ্ততে চতুৰ্ভুজ বিষ্ণুদূতসকল আহি উপস্থিত হ’ল—কিৰীট-কুণ্ডলধাৰী, বনমালাৰে বিভূষিত।
Verse 39
तैस्तु स्रंपेरितावावां विष्णुदूतैरकल्मषैः । दिव्यं विमानमारुह्य सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३९ ॥
নিষ্কলঙ্ক বিষ্ণুদূতসকলৰ প্ৰেৰণা পাই আমি দুয়োটা সৰ্ব দিৱ্য ভোগে সমন্বিত দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰিলোঁ।
Verse 40
दिव्यदेहधरौ भूत्वा विष्णुलोकमुपागतौ । तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं द्विजोत्तम ॥ ४० ॥
দিব্য দেহ ধাৰণ কৰি আমি দুয়ো বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হ’লোঁ। হে দ্বিজোত্তম, তাত শত ব্রহ্মকল্পতকৈ অলপ অধিক কাল অৱস্থান কৰিলোঁ।
Verse 41
दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ । ततश्च भूभिभागेषु देवयोगेषु वै क्रमात् ॥ ४१ ॥
দিব্য ভোগে সমায়ুক্ত হৈ আমি ততকাল স্বৰ্গত অৱস্থান কৰিলোঁ। তাৰ পিছত ক্ৰমে দেবযোগ অনুসাৰে পৃথিৱীৰ বিভাগসমূহত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ।
Verse 42
तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसंभवः । तेनैव मेऽच्युता संपत्तथा राज्यमकण्टकम् ॥ ४२ ॥
সেই পুণ্য-প্ৰভাৱে যদুবংশৰ উৎপত্তি হ’ল; আৰু সেই একে পুণ্যৰে, হে অচ্যুত, মই অক্ষয় সমৃদ্ধি আৰু কণ্টকৰহিত (বাধা-শত্ৰুহীন) ৰাজ্য লাভ কৰিলোঁ।
Verse 43
ब्रह्मन्कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥ ४३ ॥
হে ব্ৰাহ্মণ, ভোগৰ বাবে এইদৰে কৰ্ম কৰিলেও কিছুমান শ্ৰেয় নিশ্চয় লাভ হয়; কিন্তু যিসকল সজ্জন ভক্তিৰে কৰে—তেওঁলোকৰ পুণ্যৰ সীমা মই নাজানো।
Verse 44
तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥ ४४ ॥
সেয়ে, হে সত্তম, মই নিত্য পবিত্ৰ স্থানৰ সংমাৰ্জন আৰু দীপদানত পৰম ভক্তিৰে যত্ন কৰিম; কিয়নো এই সাধনাৰ দ্বাৰাই মই পূৰ্বজন্মস্মৰণী হৈছোঁ।
Verse 45
यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ४५ ॥
যি একান্তত, স্পৃহাহীন হৈ, জগন্নাথৰ পূজা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 46
अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४६ ॥
যদি অনিচ্ছাতেও কোনো কৰ্ম কৰি এই সমৃদ্ধি পোৱা যায়, তেন্তে ভক্তিযুক্ত আৰু প্ৰশান্ত ভক্তসকলে বিধিপূৰ্বক সম্যক্ অৰ্চনা কৰিলে ফল কিমান মহান হ’ব—আৰু কি ক’ম!
Verse 47
इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥ ४७ ॥
ৰজাৰ এই বাক্য শুনি দ্বিজোত্তম বীতিহোত্ৰ অনন্ত সন্তোষে পৰিপূৰ্ণ হৈ শ্ৰীহৰিৰ পূজাত পৰায়ণ হ’ল।
Verse 48
तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥ ४८ ॥
সেয়ে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, শুনা—অব্যয় দেৱ নাৰায়ণ জ্ঞানত বা অজ্ঞানত পূজা কৰিলেও পূজকসকলক মুক্তি দান কৰে।
Verse 49
अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ४९ ॥
সকলো আত্মীয়-স্বজন অনিত্য, বৈভৱো শাশ্বত নহয়। মৃত্যু সদায় সন্নিহিত; সেয়ে ধৰ্ম সঞ্চয় আৰু আচৰণ কৰাটো কৰ্তব্য।
Verse 50
अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥ ५० ॥
অজ্ঞ লোক অহংকাৰত মত্ত হৈ বৃথা গৰ্ব কৰে। যেতিয়া দেহ নিজেই নাশৰ সন্নিকট, তেতিয়া ধন-আদি বিষয়ে কি ক’ব?
Verse 51
जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥ ५१ ॥
কোটি-সহস্ৰ জন্মত পুণ্য সঞ্চয় কৰা লোকসকলৰ হৃদয়ত দেৱদেৱ জনাৰ্দনৰ প্ৰতি শুদ্ধ ভক্তি উদয় হয়।
Verse 52
सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥ ५२ ॥
জাহ্নৱী (গংগা)ত স্নান সুলভ, অতিথি-পূজনো সুলভ; সকলো যজ্ঞ-কর্মো সাধ্য, কিন্তু শ্ৰীবিষ্ণুৰ ভক্তি অতি দুৰ্লভ।
Verse 53
दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥ ५३ ॥
তুলসী-সেৱা দুৰ্লভ, সৎজনৰ সঙ্গও দুৰ্লভ; কিন্তু সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়া—সেয়া কোনোবা এজনৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে সুলভ।
Verse 54
सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥ ५४ ॥
সৎসঙ্গ, তুলসী-সেৱা আৰু শ্ৰীহৰিৰ ভক্তি—এই তিনোটাই দুৰ্লভ।
Verse 55
दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥
দুৰ্লভ মানৱজন্ম লাভ কৰি জ্ঞানীয়ে তাক বৃথা নকটাব; জগন্নাথৰ অর্চনা কৰক—হে দ্বিজোত্তম, এয়াই সাৰ।
Verse 56
तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥ ५६ ॥
যদি কোনো জনে দুস্তৰ ভৱসাগৰ পাৰ হ’ব খোজে, তেন্তে সি শ্ৰীহৰিভক্তিত পৰায়ণ হওক; এয়াই একমাত্ৰ সত্য ৰসায়ন।
Verse 57
भ्रातराश्रय गोविन्दं मा विलम्बं कुरु प्रिय । आसन्नमेव नगरं कृतान्तस्य हि दृश्यते ॥ ५७ ॥
ভাই, গোবিন্দৰ শৰণ লোৱা; প্ৰিয়, বিলম্ব নকৰিবা। কৃতান্ত (মৃত্যু)ৰ নগৰ অতি ওচৰত দেখা যায়।
Verse 58
नारायणं जगद्योनिं सर्वकारणकारणम् । समर्चयस्व विप्रेन्द्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ५८ ॥
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, যদি মুক্তি কামনা কৰা, তেন্তে জগদ্যোনি আৰু সৰ্বকাৰণকাৰণ নাৰায়ণক সম্যক্ আৰাধনা কৰা।
Verse 59
सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः ॥ ५९ ॥
যিসকল মহাত্মাই সৰ্বাধাৰ, সৰ্বযোনি, সৰ্বান্তৰ্যামী, সৰ্বব্যাপী বিভুৰ শৰণ লৈছে, তেওঁলোক নিঃসন্দেহে কৃতাৰ্থ।
Verse 60
ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः । येऽचयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम् ॥ ६० ॥
তেওঁলোক বন্দনীয়, তেওঁলোক পূজনীয়, বিশেষকৈ নমস্কাৰযোগ্য—যিসকলে প্ৰণতজনৰ আৰ্তি নাশ কৰা মহাবিষ্ণুক আৰাধনা কৰে।
Verse 61
ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम् । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ६१ ॥
যিসকল বিষ্ণুভক্তে নিষ্কামভাবে পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, তেওঁলোক একুশ কুলসহ হৰিমন্দিৰ (হৰিধাম)লৈ যায়।
Verse 62
विष्णुभक्ताय यो दद्यान्निष्कामाय महात्मने । पानीयं वा फलं वापि स एव भगवत्प्रियः ॥ ६२ ॥
যি নিষ্কাম মহাত্মা বিষ্ণুভক্তক পানী বা ফলও দান কৰে, সেয়াই সত্যই ভগৱানৰ প্ৰিয়।
Verse 63
विष्णुभक्तिपराणां तु शुश्रूषां कुर्वते तु ये । ते यान्ति विष्णुभुवनं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६३ ॥
যিসকলে বিষ্ণুভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ ভক্তসকলৰ শুশ্ৰূষা-সেৱা কৰে, তেওঁলোকে বিষ্ণুলোক পায় আৰু ভূত-সম্প্লৱ (প্ৰলয়) পৰ্যন্ত তাতে থাকে।
Verse 64
ये यजन्ति स्पृहाशून्या हरिभक्तान् हरिं तथा । त एव भुवनं सर्वं पुनन्ति स्वाङिघ्रपांशुना ॥ ६४ ॥
যিসকলে স্পৃহাশূন্য হৈ হৰিভক্তসকলক আৰু স্বয়ং হৰিক পূজা কৰে, তেওঁলোকে নিজৰ চৰণ-ৰজে সমগ্ৰ জগত পবিত্ৰ কৰে।
Verse 65
देवपूजापरो यस्य गृहे वसति सर्वदा । तत्रैव सर्वदेवाश्च तिष्ठन्ति श्रीहरिस्तथा ॥ ६५ ॥
যাৰ ঘৰত দেৱপূজাত সদায় নিবিষ্ট জন বাস কৰে, তাতেই সকলো দেৱতা আৰু শ্ৰীহৰিও অৱস্থান কৰে।
Verse 66
पूज्यमाना च तुलसी यस्य तिष्ठति वेश्मनि । तत्र सर्वाणि श्रेयांसि वर्द्धन्त्यहरहर्द्विज ॥ ६६ ॥
হে দ্বিজ! যি ঘৰত পূজিতা তুলসী অৱস্থান কৰে, তাত সকলো শ্ৰেয় আৰু মঙ্গল দিনেদিনে বৃদ্ধি পায়।
Verse 67
शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्ते ग्रहास्तत्र भूतवेतालकादयः ॥ ६७ ॥
য’ত শালগ্ৰাম-শিলাৰূপে কেশৱ সন্নিহিত হৈ থাকে, তাত গ্ৰহদোষে পীড়া নকৰে; ভূত-ৱেতাল আদি উপদ্ৰৱো নকৰে।
Verse 68
शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । यतः सन्निहितस्तत्र भगवान्मधुसूदनः ॥ ६८ ॥
য’ত শালগ্ৰাম-শিলা থাকে, সেই ঠাইয়েই তীৰ্থ, সেই ঠাইয়েই তপোবন; কিয়নো তাত ভগৱান মধুসূদন সন্নিহিত থাকে।
Verse 69
यद् गृहे नास्ति देवर्षे शालग्रामशिलार्चनम् । श्मशानसदृशं विद्यात्तद् गृहं शुभवर्जितम् ॥ ६९ ॥
হে দেৱর্ষি! যি ঘৰত শালগ্ৰাম-শিলাৰ অৰ্চনা নাই, সেই ঘৰক শ্মশানসদৃশ বুলি জানিবা; সি মঙ্গলবর্জিত।
Verse 70
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्राणि च द्विज । साङ्गा वेदास्तथा सर्वे विष्णो रूपं प्रकीर्तितम् ॥ ७० ॥
হে দ্বিজ! পুৰাণ, ন্যায়, মীমাংসা আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰ, লগতে অঙ্গসহ সকলো বেদ—এই সকলোকে বিষ্ণুৰ ৰূপ বুলি প্ৰকীৰ্তিত কৰা হৈছে।
Verse 71
भक्त्या कुर्वन्ति ये विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयम् । तेऽपि यान्ति परं स्थानं सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥ ७१ ॥
যিসকলে ভক্তিভাৱে বিষ্ণুৰ চাৰিটা প্ৰদক্ষিণা কৰে, তেওঁলোকেও পৰম স্থানলৈ যায়; সেই স্থান সকলো কৰ্মবন্ধন নাশ কৰে।
Verse 72
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥
এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত ‘বিষ্ণু-মাহাত্ম্য’ নামৰ ঊনচল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥ ৩৯ ॥
Frequently Asked Questions
They are presented as highly accessible, repeatable acts of Viṣṇu-sevā (vrata-kalpa in miniature) that generate powerful merit even when performed with imperfect understanding. The Jayadhvaja/Daṇḍaketu narrative illustrates ajñāta-sukṛti: incidental participation in mandira-mārjana and establishing a lamp for worship burns accumulated pāpa and becomes the karmic cause for ascent to Viṣṇuloka and later prosperity—thereby validating these practices as direct instruments of mokṣa-dharma.
It explicitly states that the imperishable Nārāyaṇa grants liberation to worshippers whether they worship with understanding or without understanding, emphasizing the Lord’s grace and the intrinsic potency of devotion-oriented acts (nāma, pūjā, service to devotees).
They are affirmed as ‘forms of Viṣṇu,’ a theological move that subsumes technical disciplines under bhakti: learning and hermeneutics are not rejected but reinterpreted as participating in the divine body of knowledge, consistent with the Purāṇa’s encyclopedic self-presentation.