The Exposition of Spiritual Knowledge (Jñāna-pradarśanam)

Verse 1

सनक उवाच । पुनर्वक्ष्यामि माहात्म्यं देवदेवस्य चक्रिणः । पठतां शृण्वतां सद्यः पापराशिः प्रणश्यति 1. ॥ १ ॥

সনক ক’লে—চক্ৰধাৰী দেৱদেৱ (বিষ্ণু)ৰ মাহাত্ম্য মই পুনৰ ক’ম। যিসকলে পাঠ কৰে আৰু যিসকলে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ পাপৰাশি তৎক্ষণাৎ নাশ হয়।

Verse 2

शान्ता जितारिषड्वर्गा योगेनाप्यनहङ्कृताः । यजन्ति ज्ञानयोगेन ज्ञानरूपिणमव्ययम् ॥ २ ॥

তেওঁলোক শান্ত, ষড়্বৰ্গ (ছয় অন্তঃশত্রু) জয় কৰিছে, যোগত স্থিত হৈও অহংকাৰহীন; জ্ঞানযোগে জ্ঞানস্বৰূপ অব্যয় প্ৰভুক উপাসনা কৰে।

Verse 3

तीर्थस्नानैर्विशुद्धा ये व्रतदानतपोमखैः । यजन्ति कर्मयोगेन सर्वधातारमच्युतम् ॥ ३ ॥

যিসকলে তীৰ্থস্নানৰে শুদ্ধ হৈছে আৰু ব্ৰত, দান, তপস্যা আৰু যজ্ঞকর্মে পবিত্ৰ হৈছে, তেওঁলোকে কৰ্মযোগৰ অনুশাসনে সৰ্বধাৰক অচ্যুতক আৰাধনা কৰে।

Verse 4

लुब्धा व्यसनिनोऽज्ञाश्च न यजन्ति जगत्पतिम् । अजरामरवन्मूढास्तिष्ठन्ति नरकीटकाः ॥ ४ ॥

লোভী, ব্যসনাসক্ত আৰু অজ্ঞ লোক জগত্পতিক আৰাধনা নকৰে; নিজকে অজৰ-অমৰ বুলি ভাবি মোহিত হৈ তেওঁলোকে নৰকৰ কীটৰ দৰে পৰি থাকে।

Verse 5

तडिल्लेखाश्रिया मत्ता वृथाहङ्कारदूषिताः । न यजन्ति जगन्नाथं सर्वश्रेयोविधायकम् ॥ ५ ॥

বিদ্যুৎৰেখাৰ দৰে ক্ষণস্থায়ী শ্ৰীত মত্ত আৰু বৃথা অহংকাৰত কলুষিত লোক, সৰ্বশ্ৰেয় দানকাৰী জগন্নাথক আৰাধনা নকৰে।

Verse 6

हरिधर्मरताः शान्ता हरिपादाब्जसेवकाः । दैवात्केऽपीह जायन्ते लोकानुग्रहतत्पराः ॥ ६ ॥

হৰিধৰ্মত ৰত, শান্ত আৰু হৰিৰ পদপদ্মৰ সেৱক—এনে কিছুমান সাধু দেৱবশত এই লোকত জন্ম লয়, লোকানুগ্ৰহত সদা তৎপৰ থাকে।

Verse 7

कर्मणा मनसा वाचा यो यजेद्भक्तितो हरिम् । स याति परमं स्थानं सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ ७ ॥

যি কৰ্মে, মনে আৰু বাক্যে ভক্তিসহ হৰিক আৰাধনা কৰে, সি পৰম স্থানলৈ যায়—যি সকলো লোকৰো ওপৰত উত্তমোত্তম।

Verse 8

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ८ ॥

ইয়াতেই মই এই প্ৰাচীন পবিত্ৰ ইতিবৃত্ত উদাহৰণসহ ক’ম; যিসকলে পাঠ কৰে আৰু যিসকলে শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকৰ সকলো পাপ নাশ হয়।

Verse 9

तत्प्रवक्ष्यामि चरितं यज्ञमालिसुमालिनोः । यस्य श्रवणमात्रेण वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ९ ॥

এতিয়া মই যজ্ঞমালী আৰু সুমালীৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ ক’ম; যাৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰেই অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।

Verse 10

कश्चिदासीत्पुरा विप्र ब्राह्मणो रैवतेऽन्तरे । वेदमालिरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १० ॥

হে বিপ্ৰ! পুৰণি কালত ৰৈৱতৰ সময়ত ‘বেদমালী’ নামে খ্যাত, বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল।

Verse 11

सर्वभूतदयायुक्तो हरिपूजापरायणः । पुत्रमित्रकलत्रार्थं धनार्जनपरोऽभवत् ॥ ११ ॥

তেওঁ সৰ্বভূতদয়াযুক্ত আৰু হৰিপূজাত পৰায়ণ হৈও, পুত্ৰ-মিত্ৰ-কলত্ৰৰ বাবে ধনাৰ্জনত অতিশয় আসক্ত হল।

Verse 12

अपण्यविक्रयं चक्रे तथा च रसविक्रयम् । चण्डालाद्यैरपि तथा सम्भाषी तत्प्रतिग्रही ॥ १२ ॥

তেওঁ বিক্ৰী অনুচিত বস্তুৰো বিক্ৰী কৰিলে আৰু মদ্যাদি মত্তকাৰী ৰসো বিক্ৰী কৰিলে; চণ্ডাল আদি লোকৰ সৈতে কথোপকথন কৰি তেওঁলোকৰ দানও গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 13

तपसां विक्रयं चक्रे व्रतानां विक्रयं तथा । परार्थं तीर्थगमनं कलत्रार्थमकारयत् ॥ १३ ॥

সিয়ে তপস্যা আৰু ব্ৰতসমূহো বিক্ৰী কৰিবলৈ ধৰিলে; পৰমাৰ্থৰ বাবে হোৱা তীৰ্থযাত্ৰাকো লৌকিক উদ্দেশ্যত লগাই, পত্নী-লাভৰ বাবে ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 14

कालेन गच्छता विप्र जातौ तस्य सुतावुभौ । यज्ञमाली सुमाली च यमलावतिशोभनौ ॥ १४ ॥

সময় গ’লে, হে বিপ্ৰ, তাৰ দুজন পুত্ৰ জন্মিল—যজ্ঞমালী আৰু সুমালী—অতিশয় সুন্দৰ যমজ ভ্ৰাতা।

Verse 15

ततः पिता कुमारौ तावतिस्नेहसमन्वितः । पोषयामास वात्सल्याद्बहुभिः साधनैस्तदा ॥ १५ ॥

তাৰপিছত পিতাই অতি স্নেহে সেই দুজন কুমাৰক লালন-পালন কৰিলে; পিতৃৱাত্সল্যত তেতিয়া বহু উপায়ে তেওঁলোকৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 16

वेदमालिर्बहूपायैर्धनं सम्पाद्य यत्नतः । स्वधनं गणयामास कियत्स्यादिति वेदितुम् ॥ १६ ॥

বেদমালীয়ে বহু উপায়ে যত্ন কৰি ধন সঞ্চয় কৰি, সেয়া কিমান হ’ল জানিবলৈ নিজৰ ধন গণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 17

निधिकोटिसहस्राणां कोटिकोटिगुणान्वितम् । विगणय्य स्वयं हृष्टो विस्मितश्चार्थचिन्तया ॥ १७ ॥

সহস্ৰ কোটি নিধিতকৈও অধিক, কোটি-কোটি গুণে বঢ়া সেই ধন গণি সি নিজে হর্ষিত হ’ল; আৰু তাৰ তাৎপৰ্য চিন্তা কৰি বিস্মিতো হ’ল।

Verse 18

असत्प्रतिग्रहैश्चैव अपण्यानां च विक्रयैः । मया तपोविक्रयाद्यैरेतद्धनमुपार्जितम् ॥ १८ ॥

এই ধন মই অসৎ দান-গ্ৰহণ আৰু ঘুষে, বিক্ৰী অযোগ্য বস্তু বিক্ৰী কৰি, আৰু তপস্যা আদি সুধা বাণিজ্য কৰি সঞ্চয় কৰিছোঁ।

Verse 19

नाद्यापि शान्तिमापन्ना मम तृष्णातिदुःसहा । मेरुतुल्यसुवर्णानि ह्यसङ्ख्यातानि वाञ्छति ॥ १९ ॥

আজিও মোৰ অসহনীয় তৃষ্ণাই শান্তি পোৱা নাই; সি মেরু পৰ্বতৰ দৰে বিশাল, অগণিত সোণৰ ৰাশি কামনা কৰে।

Verse 20

अहो मन्ये महाकष्टं समस्तक्लेशसाधनम् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुनरन्यच्च कांक्षति ॥ २० ॥

হায়, মই একে মহাকষ্ট বুলি মানোঁ—সকলো ক্লেশৰ কাৰণ—যে সকলো কামনা লাভ কৰিও মানুহে পুনৰ আন কিবা কামনা কৰে।

Verse 21

जीर्यन्ति जीर्यतः केशाः दन्ताः जीर्यन्ति जीर्यतः । चक्षुःश्रोत्रे च जोर्येते तृष्णैका तरुणायते ॥ २१ ॥

বয়স বাঢ়িলে চুলি জীর্ণ হয়, বয়স বাঢ়িলে দাঁত ক্ষয় হয়; চকু আৰু কাণো ম্লান হয়—কিন্তু তৃষ্ণা একাই সদায় নবীন থাকে।

Verse 22

ममेन्द्रि याणि सर्वाणि मन्दभावं व्रजन्ति च । बलं हृतं च जरसा तृष्णा तरुणतां गता ॥ २२ ॥

মোৰ সকলো ইন্দ্ৰিয় মন্দ হৈ আহিছে; জৰাই মোৰ বল কেঢ়ি লৈছে—তথাপি মোৰ তৃষ্ণা পুনৰো যেন নবীন হৈছে।

Verse 23

कष्टाशा वर्त्तते यस्य स विद्वानथ पण्डितः । सुशान्तोऽपि प्रमन्युः स्याद्धीमानप्यतिमूढधीः ॥ २३ ॥

যাৰ আশা দুৰ্লভ বস্তুত স্থিৰ, তাকো বিদ্বান আৰু পণ্ডিত বুলি কোৱা হয়। কিন্তু বাহিৰে শান্ত দেখা মানুহো কেতিয়াবা প্ৰচণ্ড ক্ৰোধী হ’ব পাৰে; আৰু বুদ্ধিমানো অতিমূঢ় বুদ্ধিৰে আচৰণ কৰি বহে।

Verse 24

आशा भङ्गकरी पुंसामजेयारातिसन्निभा । तस्मादाशां त्यजेत्प्राज्ञो यदीच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ २४ ॥

আশা মানুহক ভাঙি পেলোৱা, অজেয় শত্রুৰ দৰে। সেয়ে যি চিৰস্থায়ী সুখ বিচাৰে, সেই প্ৰাজ্ঞে আশা ত্যাগ কৰা উচিত।

Verse 25

बलं तेजो यशश्चैव विद्यां मानं च वृद्धताम् । तथैव सत्कुले जन्म आशा हन्त्यतिवेगतः ॥ २५ ॥

আশা অতি বেগে মানুহৰ বল, তেজ আৰু যশ নষ্ট কৰে; বিদ্যা, মান আৰু পৰিপক্বতাও বিনষ্ট কৰে, আৰু সৎকুলত জন্মৰ লাভো হৰণ কৰে।

Verse 26

नृणामाशाभिभूतानामाश्चर्यमिदमुच्यते । किञ्चिद्दातापि चाण्डालस्तस्मादधिकतां गतः ॥ २६ ॥

আশাই দমন কৰা মানুহৰ বিষয়ে এই আশ্চৰ্য কথা কোৱা হয়—চাণ্ডালেও যদি অলপ দান কৰে, তেন্তে সি তেনে মানুহতকৈও উচ্চ অৱস্থালৈ উঠে।

Verse 27

आशाभिभूताः ये मर्त्या महामोहा महोद्धताः । अवमानादिकं दुःखं न जानन्ति कदाप्यहो ॥ २७ ॥

আশাই অভিভূত মর্ত্যসকল মহামোহত ডুবি অতি উদ্ধত হয়; অপমান-অবমাননাৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা দুখ তেওঁলোকে কেতিয়াও বুজি নাপায়—হায়!

Verse 28

मयाप्येवं बहुक्लेशैरेतद्धनमुपार्जितम् । शरीरमपि जीर्णं च जरसापहृतं बलम् ॥ २८ ॥

ময়ো বহু কষ্ট সহি এই ধন উপাৰ্জন কৰিলোঁ; কিন্তু মোৰ দেহ জীৰ্ণ হ’ল, আৰু জৰাই মোৰ বল অপহৰণ কৰিলে।

Verse 29

इतः परं यतिष्यामि परलोकार्थमादरात् । एवं निश्चित्य विप्रेन्द्र धर्ममार्गरतोऽभवत् ॥ २९ ॥

এতিয়া পৰা মই পৰলোকৰ হিতৰ বাবে আদৰেৰে চেষ্টা কৰিম। এনেদৰে স্থিৰ কৰি, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, সি ধৰ্মমাৰ্গত ৰত হ’ল।

Verse 30

तदैव तद्धनं सर्वं चतुर्द्धा व्यभजत्तथा । स्वयं तु भागद्वितयं स्वार्जितार्थादपाहरत् ॥ ३० ॥

তেতিয়াই সি সেই সকলো ধন চাৰি ভাগত ভাগ কৰিলে; কিন্তু নিজৰ বাবে সি নিজৰ উপাৰ্জনৰ পৰা দুটা ভাগ লৈ ল’লে।

Verse 31

शेषं च भागद्वितयं पुत्रयोरुभयोर्ददौ । स्वेनार्जितानां पापानां नाशं कर्तुमनास्तदा ॥ ३१ ॥

অৱশিষ্ট দুটা ভাগ সি নিজৰ দুয়ো পুত্ৰক দিলে; তেতিয়া তাৰ মনত নিজৰ সঞ্চিত পাপ নাশ কৰাৰ অভিপ্ৰায় আছিল।

Verse 32

प्रपातडागारामांश्च तथा देवगृहान्बहून् । अन्नादीनां च दानानि गङ्गातीरे चकार सः ॥ ३२ ॥

সি পানীয়জলৰ ব্যৱস্থা থকা বিশ্ৰামগৃহ, পুখুৰী আৰু উদ্যান নিৰ্মাণ কৰালে, লগতে বহু দেৱালয়ো স্থাপন কৰিলে; আৰু গঙ্গাতীৰত অন্নাদি দানৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 33

एवं धनमशेषं च विश्राण्य हरिभक्तिमान् । नरनारायणस्थानं जगाम तपसे वनम् ॥ ३३ ॥

এইদৰে হৰিভক্তজনে নিজৰ সকলো ধন একো নৰাখি দান কৰি, তপস্যাৰ বাবে বনলৈ প্ৰৱেশ কৰি নৰ-নাৰায়ণৰ পবিত্ৰ ধামলৈ গ’ল।

Verse 34

तत्रापश्यन्महारम्यमाश्रमं मुनिसेवितम् । फलितैः पुष्पितैश्चैव शोभितं वृक्षसञ्चयैः ॥ ३४ ॥

তাত তেওঁ অতি মনোৰম, মুনিসকলৰ দ্বাৰা সেবিত আশ্ৰম দেখিলে; ফল-ফুলে ভৰা বৃক্ষসমূহৰ গুচ্ছে সি শোভিত আছিল।

Verse 35

गृणद्भिः परमं ब्रह्म शास्त्रचिन्तापरैस्तथा । परिचर्यापरैर्वृद्धैर्मुनिभिः परिशोभितम् ॥ ३५ ॥

সেই আশ্ৰমখন বৃদ্ধ মুনিসকলৰ দ্বাৰা অতি শোভিত আছিল—কিছুমানে পৰম ব্ৰহ্মৰ গুণগান কৰিছিল, কিছুমানে শাস্ত্ৰচিন্তাত লীন, আৰু কিছুমানে ভক্তিভাৱে পৰিচৰ্যাত তৎপৰ আছিল।

Verse 36

शिष्यैः परिवृतं तत्र मुनिं जानन्तिसंज्ञकम् । गृणन्तं परमं ब्रह्म तेजोराशिं ददर्श ह ॥ ३६ ॥

তাত শিষ্যসকলৰে পৰিবৃত ‘জানন্তি’ নামৰ মুনিক তেওঁ দেখিলে; পৰম ব্ৰহ্মৰ স্তৱ জপ কৰি তেওঁ দিৱ্য তেজৰ এক ৰাশিৰ দৰে দীপ্ত আছিল।

Verse 37

शमादिगुणसंयुक्तं रागादिरहितं मुनिम् । शीर्णपर्णाशनं दृष्ट्वा वेदमालिर्ननाम तम् ॥ ३७ ॥

শম আদি গুণে যুক্ত, ৰাগ-আদি ৰহিত, আৰু শুকান পাত খাই জীৱন নিৰ্বাহ কৰা সেই মুনিক দেখি বেদমালীয়ে তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 38

तस्य जानन्तिरागन्तोः कल्पयामास चार्हणम् । कन्दमूलफलाद्यैस्तु नारायणधिया मुने ॥ ३८ ॥

তেওঁক আগত অতিথি বুলি জানি জানন্তীয়ে যথোচিত আতিথ্য‑সৎকাৰৰ আয়োজন কৰিলে। কন্দ‑মূল, ফল আদি নিবেদন কৰি, হে মুনি, নাৰায়ণ‑চিন্তাত মন স্থিৰ কৰি পূজা কৰিলে॥

Verse 39

कृतातिथ्यक्रियस्तेन वेदमाली कृताञ्जलि । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाच वदतां वरम् ॥ ३९ ॥

তেওঁৰ বাবে আতিথ্য‑ক্ৰিয়া যথাবিধি সম্পন্ন কৰি বেদমালীয়ে কৰজোড়ে প্ৰণাম কৰিলে। বিনয়ে নত হৈ বাক্‌শ্ৰেষ্ঠজনক সম্বোধন কৰি ক’লে॥

Verse 40

भगवन्कृतकृत्योऽस्मि विगतं कल्मषं मम । मामुद्धर महाभाग ज्ञानदानेन पण्डित ॥ ४० ॥

হে ভগৱান, মই কৃতকৃত্য হ’লোঁ; মোৰ কল্মষ দূৰ হ’ল। হে মহাভাগ পণ্ডিত, জ্ঞান‑দানে মোক উদ্ধাৰ কৰক॥

Verse 41

एवमुक्तस्ततस्तेन जानन्तिर्मुनिसत्तमः । प्रोवाच प्रहसन्वाग्मी वेदमालि गुणान्वितम् ॥ ४१ ॥

এনেদৰে কোৱা শুনি মুনিশ্ৰেষ্ঠ জানন্তীয়ে মৃদু হাঁহি দি ক’লে। বাক্‌পটু, বেদমালাৰে ভূষিত আৰু গুণসমন্বিত হৈ তেওঁ বেদমালীক সম্বোধন কৰিলে॥

Verse 42

जानन्तिरुवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल संसारोच्छेदकारणम् । प्रवक्ष्यामि समासेन दुर्लभं त्वकृतात्मनाम् ॥ ४२ ॥

জানন্তীয়ে ক’লে—হে বিপ্ৰশাৰ্দূল, শুনা। মই সংক্ষেপে সেই কাৰণ ক’ম যিয়ে সংসাৰ‑পৰিভ্ৰমণ ছেদ কৰে; যি অসংযত আত্মাৰ বাবে দুৰ্লভ॥

Verse 43

भज विष्णुं परं नित्यं स्मर नारायणं प्रभुम् । परापवादं पैशुन्यं कदाचिदपि मा कृथाः ॥ ४३ ॥

সদায় পৰম বিষ্ণুৰ ভজন কৰা, প্ৰভু নাৰায়ণক নিৰন্তৰ স্মৰণ কৰা। কেতিয়াও পৰনিন্দা বা চুগলি নকৰিবা॥

Verse 44

परोपकारनिरतः सदा भव महामते । हरिपूजापरश्चैव त्यज मूर्खसमागमम् ॥ ४४ ॥

হে মহামতি, সদায় পৰোপকাৰত নিয়োজিত থাকা। হৰিৰ পূজাত স্থিৰ থাকা আৰু মূৰ্খৰ সঙ্গ ত্যাগ কৰা॥

Verse 45

कामं क्रोधं च लोभं च मोहं च मदमत्सरौ । परित्यज्यात्मवल्लोकं दृष्ट्वा शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ, মদ আৰু মত্সৰ—এই সকলো ত্যাগ কৰা। আত্মদৃষ্টিৰে জগতক দেখি তুমি শান্তি লাভ কৰিবা॥

Verse 46

असूयां परनिन्दा च कदाचिदपि मा कुरु । दम्भाचारमहङ्कारं नैष्ठुर्यं च परित्यज ॥ ४६ ॥

কেতিয়াও অসূয়া বা পৰনিন্দা নকৰিবা। দম্ভাচাৰ, অহংকাৰ আৰু কঠোৰতা ত্যাগ কৰা॥

Verse 47

दयां कुरुष्व भूतेषु शुश्रूषां च तथा सताम् । त्वया कृतांश्च धर्मान्वै मा प्रकाशय पृच्छताम् ॥ ४७ ॥

সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়া কৰা আৰু সজ্জনৰ শুশ্ৰূষা কৰা। আৰু সোধিলেও নিজৰ কৰা ধৰ্মকৰ্ম প্ৰকাশ নকৰিবা॥

Verse 48

अनाचारपरान्दृष्ट्वा नोपेक्षां कुरु शक्तितः । पूजयस्वातिथिं नित्यं स्वकुटुम्बाविरोधतः ॥ ४८ ॥

অনাচাৰত প্ৰবৃত্ত লোকসকলক দেখি শক্তিমতে অৱহেলা নকৰিবা; যথাশক্তি সহায় কৰা। আৰু নিজৰ পৰিয়ালত বিৰোধ নোহোৱাকৈ নিত্য অতিথিক সন্মান কৰি পূজা কৰা।

Verse 49

पत्रैः पुष्पैः फलैर्वापि दूर्वाभिः पल्लवैरथ । पूजयस्व जगन्नाथं नारायणमकामतः ॥ ४९ ॥

পাত, ফুল বা ফল, লগতে দূৰ্বা ঘাঁহ আৰু কোমল পল্লৱেৰে—জগন্নাথ নাৰায়ণক নিষ্কামভাৱে, ফলৰ কামনা নকৰাকৈ, পূজা কৰা।

Verse 50

देवानृषीन्पितॄंश्चापि तर्पयस्व यथाविधि । अग्नेश्च विधिवद्विप्र परिचर्यापरो भव ॥ ५० ॥

বিধি অনুসাৰে দেৱতা, ঋষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰা; আৰু হে ব্ৰাহ্মণ, পবিত্ৰ অগ্নিৰো নিয়মমতে সেৱাত নিবিষ্ট হোৱা।

Verse 51

देवतायतने नित्यं सम्मार्जनपरो भव । तथोपलेपनं चैव कुरुष्व सुसमाहितः ॥ ५१ ॥

দেৱালয়ত নিত্য ঝাড়ু-সফাইত নিবিষ্ট হোৱা; আৰু তেনেদৰে মন একাগ্ৰ কৰি উপলেপন-লিপনো কৰা।

Verse 52

शीर्णस्फुटितसम्धानं कुरु देवगृहे सदा । मार्गशोभां च दीपं च विष्णोरायतने कुरु ॥ ५२ ॥

দেৱগৃহত জীৰ্ণ বা ফুটি যোৱা অংশৰ সদায় সংধান-সংস্কাৰ কৰা। আৰু বিষ্ণুৰ আয়তনত পথৰ শোভা আৰু দীপ-প্ৰদীপ জ্বলাই ৰখাৰ ব্যৱস্থাও কৰা।

Verse 53

कन्दमूलफलैर्वापि सदा पूजय माधवम् । प्रदक्षिणनमस्कारैः स्तोत्राणां पठनैस्तथा ॥ ५३ ॥

কন্দ-মূল আৰু ফলৰ দ্বাৰাও সদায় মাধৱৰ পূজা কৰা; লগতে প্ৰদক্ষিণা, নমস্কাৰ আৰু স্তোত্ৰ-পাঠেৰে ভক্তি নিবেদন কৰা।

Verse 54

पुराणश्रवणं चैव पुराणपठनं तथा । वेदान्तपठनं चैव प्रत्यहं कुरु शक्तितः ॥ ५४ ॥

পুৰাণ-শ্ৰৱণ, পুৰাণ-পাঠ, আৰু বেদান্ত-পাঠো—প্ৰতিদিন সামৰ্থ্য অনুসাৰে কৰা।

Verse 55

एवंस्थिते तव ज्ञानं भविष्यत्युत्तमोत्तमम् । ज्ञानात्समस्तपापानां मोक्षो भवति निश्चितम् ॥ ५५ ॥

এনেদৰে স্থিত হ’লে তোমাৰ জ্ঞান সৰ্বোত্তম হ’ব; আৰু সেই জ্ঞানৰ দ্বাৰা সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি নিশ্চিতভাৱে লাভ হয়।

Verse 56

एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्महामतिः । तथा ज्ञानरतो नित्यं ज्ञानलेशमवाप्तवान् ॥ ५६ ॥

তেওঁৰ দ্বাৰা এনেদৰে বোধ পোৱাৰ পিছত মহামতি বেদমালি সদায় জ্ঞানত ৰত হ’ল, আৰু কালক্ৰমে জ্ঞানৰ এক লেশ লাভ কৰিলে।

Verse 57

वेदमालि कदाचित्तु ज्ञानलेशप्रचोदितः । कोऽहं मम क्रिया केति स्वयमेव व्यचिन्तयत् ॥ ५७ ॥

বেদমালি কেতিয়াবা জ্ঞানৰ অল্প লেশে প্ৰচোদিত হৈ নিজেই চিন্তা কৰিলে—“মই কোন? আৰু মোৰ ক্ৰিয়া (কৰ্তব্য) কি?”

Verse 58

मम जन्म कथं जातं रूपं कीदृग्विधं मम । एवं विचारणपरो दिवानिशमतन्द्रि तः ॥ ५८ ॥

“মোৰ জন্ম কেনেকৈ হ’ল, আৰু মোৰ ৰূপ কেনেকুৱা?”—এই অনুসন্ধানত নিমগ্ন হৈ তেওঁ দিন-ৰাত অলসতা নকৰাকৈ নিৰন্তৰ চিন্তনত ৰ’ল।

Verse 59

अनिश्चितमतिर्भूत्वा वेदमालिर्द्विजोत्तमः । पुनर्जानन्तिमागम्य प्रणम्येदमुवाच ह ॥ ५९ ॥

মনত অনিশ্চয় আহি পৰাত, দ্বিজোত্তম বেদমালী পুনৰ জানন্তিৰ ওচৰলৈ আহিল; প্ৰণাম কৰি এই কথা ক’লে।

Verse 60

वेदमालिरुवाच । ममचित्तमतिभ्रान्तं गुरो ब्रह्मविदां वर । कोऽहं मम क्रिया का च मम जन्म कथं वद ॥ ६० ॥

বেদমালী ক’লে—হে গুৰুদেৱ, ব্ৰহ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ! মোৰ চিত্ত আৰু বুদ্ধি বিভ্ৰান্ত। মই কোন? মোৰ কৰ্তব্য কি? আৰু মোৰ জন্ম কেনেকৈ হ’ল—দয়া কৰি কওক।

Verse 61

जानन्तिरुवाच । सत्यं सत्यं महाभाग चित्तं भ्रान्तं सुनिश्चितम् । अविद्यानिलयं चित्तं कथं सद्भावमेष्यति ॥ ६१ ॥

জানন্তি ক’লে—সত্যই সত্য, হে মহাভাগ! চিত্ত নিশ্চিতভাৱে বিভ্ৰান্ত। অবিদ্যাৰ নিবাস হোৱা চিত্তে সদ্ভাৱ (যথাৰ্থতা) কেনেকৈ লাভ কৰিব?

Verse 62

ममेति गदितं यत्तु तदपि भ्रान्तिरिष्यते । अहङ्कारो मनोधर्म आत्मनो न हि पण्डित ॥ ६२ ॥

“মোৰ” বুলি যি কোৱা হয়, সেয়াও ভ্ৰান্তি বুলি গণ্য। হে পণ্ডিত! অহংকাৰ মনৰ ধৰ্ম; আত্মাৰ নহয়।

Verse 63

पुनश्च कोऽहंमित्युक्तं वेदमाले त्वया तु यत् । मम जात्यादिशून्यस्य कथं नाम करोम्यहम् ॥ ६३ ॥

হে বেদমালা! তুমি পুনৰ সুধিলা—“মই কোন?” কিন্তু মই জাতি আদি পৰা শূন্য; তেন্তে মই নিজকে নাম কেনেকৈ দিম?

Verse 64

अनौपम्यस्वभावस्य निर्गुणस्य परात्मनः । निरूपस्याप्रमेस्य कथं नाम करोम्यहम् ॥ ६४ ॥

যিজন পৰমাত্মাৰ স্বভাৱ অনুপম, যি নিৰ্গুণ, নিৰূপ (অবৰ্ণনীয়) আৰু অপ্ৰমেয়—তাঁক মই নাম কেনেকৈ দিম?

Verse 65

परं ज्योतिस्स्वरूपस्य परिपूर्णाव्ययात्मनः । अविच्छिन्नस्वभावस्य कथ्यते च कथं क्रिया ॥ ६५ ॥

যাঁৰ স্বৰূপেই পৰম জ্যোতি, যি পৰিপূৰ্ণ আৰু অব্যয় আত্মা, যাঁৰ স্বভাৱ অবিচ্ছিন্ন—তাঁৰ বিষয়ে ‘ক্ৰিয়া’ কেনেকৈ কোৱা যায়, আৰু কেনেকৈ সম্ভৱ?

Verse 66

स्वप्रकाशात्मनो विप्र नित्यस्य परमात्मनः । अनन्तस्य क्रिया चैव कथं जन्म च कथ्यते ॥ ६६ ॥

হে বিপ্ৰ! স্বপ্ৰকাশ, নিত্য আৰু অনন্ত পৰমাত্মাৰ বিষয়ে ক্ৰিয়া আৰু জন্ম কেনেকৈ কোৱা যায়?

Verse 67

ज्ञानैकवेद्यमजरं परं ब्रह्म सनातनम् । परिपूर्णं परानन्दं तस्मान्नान्यदिह द्विज ॥ ६७ ॥

যি পৰম, সনাতন ব্ৰহ্ম অজৰ আৰু কেৱল জ্ঞানদ্বাৰাই বেদ্য; সি পৰিপূৰ্ণ আৰু পৰমানন্দস্বৰূপ। সেয়ে, হে দ্বিজ, ইয়াত তাৰ বাহিৰে আন একো নাই।

Verse 68

तत्त्वमस्यादिवाक्येभ्यो ज्ञानं मोक्षस्य साधनम् । ज्ञाने त्वनाहते सिद्धे सर्वं ब्रह्ममयं भवेत् ॥ ६८ ॥

“তত্ত্বমসি” আদি মহাবাক্যৰ পৰা মোক্ষৰ সাধন—মুক্তিদায়ক জ্ঞান—উদয় হয়। সেই জ্ঞান যেতিয়া অক্ষত, অচঞ্চল আৰু দৃঢ়ভাৱে স্থিত হয়, তেতিয়া সকলো ব্রহ্মময় বুলি উপলব্ধি হয়॥

Verse 69

एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्मुनीश्वर । मुमोद पश्यन्नात्मानमात्मन्येवाच्युतं प्रभुम् ॥ ६९ ॥

এইদৰে তেওঁৰ উপদেশে প্ৰবোধিত হৈ, হে মুনীশ্বৰ, বেদমালী আনন্দিত হ’ল। তেওঁ নিজৰ আত্মাক দেখিলে আৰু সেই আত্মাতেই অব্যয় অচ্যুত প্ৰভুকো দৰ্শন কৰিলে॥

Verse 70

उपाधिरहितं ब्रह्म स्वप्रकाशं निरञ्जनम् । अहमेवेति निश्चित्य परां शान्तिमवाप्तवान् ॥ ७० ॥

উপাধিৰহিত, স্বপ্ৰকাশ আৰু নিৰঞ্জন ব্রহ্ম—“সেই মইয়ে” বুলি দৃঢ় নিশ্চয় কৰি তেওঁ পৰম শান্তি লাভ কৰিলে॥

Verse 71

ततश्च व्यवहारार्थं वेदमालिर्मुनीश्वरम् । गुरुं प्रणम्य जानन्तिं सदा ध्यानपरोऽभवत् ॥ ७१ ॥

তাৰপিছত লোকব্যৱহাৰৰ মৰ্যাদাৰ বাবে বেদমালীয়ে মুনীশ্বৰ গুৰু—সৰ্বজ্ঞ জ্ঞানীক—প্ৰণাম কৰিলে আৰু তাৰপিছত সদা ধ্যানত নিবিষ্ট ৰ’ল।

Verse 72

गते बहुतिथे काले वेदमालिर्मुनीश्वर । वाराणसीपुरं प्राप्य परं मोक्षमवाप्तवान् ॥ ७२ ॥

দীৰ্ঘ সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত মুনীশ্বৰ বেদমালী বাৰাণসী নগৰত উপনীত হৈ পৰম মোক্ষ লাভ কৰিলে।

Verse 73

य इमं पठतेऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स कर्मपाशविच्छेदं प्राप्य सौख्यमवाप्नुयात् ॥ ७३ ॥

যি একাগ্ৰচিত্তে এই অধ্যায় পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, সি কৰ্মবন্ধনৰ ছেদন লাভ কৰি তদ্দ্বাৰা কল্যাণময় সুখ পায়।

Verse 74

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे ज्ञाननिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३५ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয়পুৰাণৰ পূৰ্বভাগৰ প্ৰথম পাদত ‘জ্ঞাননিৰূপণ’ নামৰ পঁয়ত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।