Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

নাৰদে ক’লে—আহা ভ্ৰাতা! তুমি মোক যি ক’লা সেয়া অতি আশ্চৰ্য। সেই অগ্নিয়ে অদিতিক ৰক্ষা কৰি আনসকলক কেনেকৈ ক্ষণতে দগ্ধ কৰিলে?

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

অদিতিৰ মহাসত্ত্বৰ কথা কোৱা—সেই বিশেষ গুণেই আশ্চৰ্যৰ কাৰণ; কিয়নো সজ্জন মুনীশ্বৰসকল সদায় পৰহিত উপদেশত নিয়োজিত থাকে।

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

সনকে ক’লে—হে নাৰদ, হৰিভক্তিত লীন আত্মাসকলৰ মাহাত্ম্য শুনা। হৰিধ্যানপৰ সাধুসকলক কোনে পীড়া দিব পাৰে?

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

য’ত হৰিভক্তিত পৰায়ণ জন থাকে, তাতেই ব্ৰহ্মা, হৰি আৰু শিৱ বিৰাজমান; আৰু তাতেই দেৱ, সিদ্ধ আৰু শ্ৰেষ্ঠ মুনীশ্বৰসকল নিত্য বাস কৰে।

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

হে মহাভাগ! শান্তচিত্তসকলৰ হৃদয়ত হৰি বাস কৰে। হৰিনামত পৰায়ণসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ই সত্য; তেন্তে ধ্যানত লীন আত্মাসকলৰ কথা আৰু কি ক’ব!

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

কোনো জন শিৱপূজাত ৰত হওক বা বিষ্ণুপূজাত পৰায়ণ হওক—য’ত এনে ভক্ত বাস কৰে, তাতেই লক্ষ্মী আৰু সকলো দেৱতা অধিষ্ঠান কৰে।

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

য’ত বিষ্ণুপূজাত পৰায়ণতা থাকে, তাত অগ্নিয়ে ক্ষতি নকৰে; ৰজাৰ ভয়ো নাই, চোৰৰ উপদ্ৰৱো নাই, আৰু ৰোগো তাত নাথাকে।

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

প্ৰেত, পিশাচ, কূষ্মাণ্ড-গ্ৰহ, বালগ্ৰহ, ডাকিনী আৰু ৰাক্ষস—ইহঁতে অচ্যুত (বিষ্ণু)ৰ অৰ্চনা কৰা ভক্তক কেতিয়াও বাধা দিব নোৱাৰে।

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

পৰক পীড়া দিবলৈ ৰত ভূত-ৱেতাল আদি—য’ত সদ্ভক্ত হৰি-লক্ষ্মীৰ অৰ্চনাত লীন থাকে, তাতেই নাশ হয়।

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

যিজনে ইন্দ্ৰিয় জয় কৰিছে, সকলোৰে হিতত ৰত আৰু ধৰ্মকৰ্মত পৰায়ণ—সেইজন য’ত থাকে, তাতেই সকলো তীৰ্থ আৰু দেৱতা উপস্থিত থাকে।

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

য’ত যোগীসকল এক নিমিষ বা অৰ্ধনিমিষো থাকেন, তাতেই সকলো শ্ৰেয়স লাভ হয়; সেই স্থানেই তীৰ্থ, সেই স্থানেই তপোবন।

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

যাঁৰ নাম উচ্চাৰণমাত্ৰে সকলো উপদ্ৰৱ নাশ হয়; স্তোত্র বা অৰ্চনাৰে যদি এনে হয়, তেন্তে ধ্যানৰ মহিমা ক’তকৈ ক’ত!

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

হে বিপ্ৰ! সেই অগ্নিয়ে অসুৰসহ কানন দগ্ধ কৰিলে; কিন্তু অদিতি দগ্ধ নহ’ল, বিষ্ণুচক্ৰে তেওঁক ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

তাৰ পিছত প্ৰসন্নমুখ, পদ্মপত্ৰসদৃশ নয়ন, শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী প্ৰভু তেওঁৰ ওচৰত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

অল্পকৈ খোলা মুখত ঝলমল দন্তপ্ৰভাৰে দিশসমূহ উজ্জ্বল কৰি, পুণ্যহাতে কশ্যপৰ প্ৰিয়াক স্পৰ্শ কৰি তেওঁ ক’লে।

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হে দেৱমাতা! তোমাৰ তপস্যাৰে আৰাধিত হৈ মই প্ৰসন্ন। তুমি দীৰ্ঘকাল কষ্ট সহিছা; তোমাৰ মঙ্গল নিশ্চয় হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মনত যি ভাল লাগে, মই তাক দিম। হে ভদ্ৰে, মহাভাগ্যে! ভয় নকৰিবা; তোমাৰ পৰম শ্ৰেয় নিশ্চয় হ’ব।

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

চক্ৰধাৰী দেৱদেৱে এইদৰে কোৱাত দেৱমাতাই তাঁক দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, সকলো লোকলৈ সুখ আনোতা সেই প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলে।

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

অদিতিয়ে ক’লে—হে দেৱদেৱেশ! হে সৰ্বব্যাপী জনাৰ্দন! সত্ত্ব আদি গুণভেদে লোক-ব্যৱহাৰৰ কাৰণস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

হে মহাত্মন! বহু পৰম ৰূপধাৰী আৰু অৰুপো, সকলো ৰূপত একৰূপ হৈ প্ৰকাশিত, নিৰ্গুণ হয়েও গুণৰ আত্মা—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

হে লোকনাথ! পৰম-জ্ঞানস্বৰূপ, সদ্ভক্তজনৰ প্ৰতি স্নেহ-ৱাত্সল্যৰে পৰিপূৰ্ণ, মঙ্গলময় আত্মা—আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

যাঁৰ অৱতাৰৰূপসমূহ মুনীশ্বৰসকলে অর্চনা কৰে, সেই আদিপুৰুষ দেৱক মই মোৰ উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ বাবে প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

যাঁক শ্ৰুতিসকলেও সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে, সূৰিসকলেও নাজানে—সেই জগতৰ কাৰণ, সমদৰ্শী আৰু মায়াহীন প্ৰভুক মই প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

যাঁৰ আশ্চৰ্য দৃষ্টি মায়াৰ উদ্ৰেকৰ কাৰণ হয়, যি জগতৰ ৰূপো আৰু জগতৰ কাৰণো—সৰ্ববন্দিত সেই প্ৰভুক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

যাঁৰ পদ্মপাদৰ কিঞ্জল্ক-ধূলিৰ সেৱাৰে ভক্তৰ মস্তক ৰক্ষিত হয়, তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে—সেই কমলাধৱ (বিষ্ণু)ক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

যাঁৰ মহিমা ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলেও যথাৰ্থ নাজানে, তেঁৱেই ভক্তসকলৰ অতি নিকট, সদায় ভক্তসঙ্গত বাস কৰা—সেই ভক্তসঙ্গী প্ৰভুক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

যি দেৱ ত্যাগী আৰু শান্তজনৰ বাবে কৰুণাৰ সাগৰ, তেওঁ তেওঁলোকক নিজৰ সান্নিধ্য-সঙ্গত গ্ৰহণ কৰে; তথাপি সেই দেৱ নিজে সম্পূৰ্ণ অসঙ্গ—সেই অসঙ্গ প্ৰভুক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

মই যজ্ঞেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰোঁ—যি নিজেই যজ্ঞকৰ্ম-স্বৰূপ, সকলো যজ্ঞকৰ্মত দৃঢ়ভাৱে নিষ্ঠিত; যজ্ঞফলদাতা আৰু যজ্ঞকৰ্মক প্ৰবোধি আলোকিত কৰোঁতা।

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

পাপাত্মা অজামিলেও যাঁৰ নাম উচ্চাৰণমাত্ৰে পৰম ধাম লাভ কৰিছিল—সেই সৰ্বলোক-সাক্ষী প্ৰভুক মই বন্দনা কৰোঁ।

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

মহাদেৱ হৰি-ৰূপ, আৰু জনাৰ্দন শিৱ-ৰূপ—এইদৰে যি জগতৰ নেতা, সেই জগদ্গুৰুক মই নমস্কাৰ কৰোঁ।

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

ব্ৰহ্মা আদি দেৱেশ্বৰসকলেও তেওঁৰ মায়াৰ পাশত বন্দী হৈ তেওঁৰ পৰম তত্ত্ব নাজানে। মই সেই সৰ্বনায়ক প্ৰভুক বন্দনা কৰোঁ।

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

হৃদয়-পদ্মত অৱস্থিত হৈও অযোগ্যসকলৰ বাবে তেওঁ দূৰস্থ যেন ভাসে। প্ৰমাণাতীত শুদ্ধ সত্যস্বরূপ সেই জ্ঞান-সাক্ষীক মই প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

তেওঁৰ মুখৰ পৰা ব্ৰাহ্মণ জন্মিল, বাহুৰ পৰা ক্ষত্ৰিয় উদ্ভৱ হ’ল। ঊৰুৰ পৰা বৈশ্য উৎপন্ন হ’ল, আৰু পদৰ পৰা শূদ্ৰ জন্মিল।

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

মনৰ পৰা চন্দ্ৰ জন্মিল, চকুৰ পৰা সূৰ্য উদ্ভৱ হ’ল। মুখৰ পৰা অগ্নি আৰু ইন্দ্ৰ উৎপন্ন হ’ল, আৰু প্ৰাণৰ পৰা বায়ু জন্মিল।

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদৰূপ, সত্য স্বৰধ্বনিত আত্মৰূপে প্রতিষ্ঠিত, আৰু ষড়ঙ্গ বেদাঙ্গৰূপ তোমাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

তুমিয়েই ইন্দ্ৰ, তুমিয়েই পৱন আৰু সোম। তুমিয়েই ঈশান, তুমিয়েই অন্তক (মৃত্যু); তুমিয়েই অগ্নি, নিৰৃতি, বৰুণ আৰু দিবাকৰ (সূৰ্য)।

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

দেৱতা, স্থাৱৰ জীৱ, পিশাচ আৰু ৰাক্ষস; পৰ্বত, সিদ্ধ আৰু গন্ধৰ্ব; নদী, পৃথিৱী আৰু সাগৰ—এই সকলো (তোমাৰেই অন্তৰ্গত)।

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

তুমিয়েই সকলো জগতৰ ঈশ্বৰ; য’ত তুমি আছা, ত’তেই তুমি পৰাত্পৰ পৰম। হে দেৱ, অখিল বিশ্ব তোমাৰেই ৰূপ; সেয়ে তোমাক মোৰ নিত্য নমস্কাৰ।

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

হে অনাথৰ নাথ, হে সৰ্বজ্ঞ, ভূত-দেৱ-ইন্দ্ৰে বন্দিত স্বৰূপ! হে জনাৰ্দন, দৈত্যে পীড়িত মোৰ পুত্ৰসকলক ৰক্ষা কৰা।

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

এইদৰে স্তৱ কৰি দেৱমাতাই প্ৰভুক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পিছত কৰযোৰে থিয় হৈ—হৰ্ষাশ্ৰুত সিক্ত হৈ—তেওঁ ক’লে।

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

হে দেৱেশ, হে সৰ্বাদিকাৰণ! মই যেন তোমাৰ অনুগ্ৰহৰ পাত্ৰ হওঁ। মোৰ পুত্ৰসকল—দিবৌকস দেৱসকল—তেওঁলোকক বাধাহীন, নিষ্কণ্টক শ্ৰী-সমৃদ্ধি দান কৰা।

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

হে অন্তৰ্যামী, জগতৰূপ, সৰ্বজ্ঞ পৰমেশ্বৰ! হে শ্ৰীশ! তোমাৰ বাবে অজ্ঞাত কি থাকিব পাৰে? হে প্ৰভো, ইয়াত তুমি মোক কিয় পৰীক্ষা কৰিছা?

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

তথাপি মোৰ মনত যি ৰুচে, সেয়া মই তোমাক ক’ম। হে দেৱেশ, মই ব্যৰ্থ মাতৃত্বৰ নাৰী; দৈত্যসকলে মোক পীড়িত আৰু নিপীড়িত কৰিছে।

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

মই তেওঁলোকক হিংসা কৰিব নোখোজোঁ, কিয়নো তেওঁলোকো মোৰেই পুত্ৰ। হে সুৰেশ্বৰ, তেওঁলোকক নুমাৰি মোৰ পুত্ৰসকলক শ্ৰী-সমৃদ্ধি দান কৰা।

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

এইদৰে কোৱা হ’লে দেৱদেৱেশ পুনৰ প্ৰসন্ন হ’ল; ঋষিক আনন্দিত কৰি তেওঁ আদৰেৰে দেৱমাতাক ক’লে।

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

শ্ৰীভগৱানে ক’লে— হে দেবী, মই প্ৰসন্ন; তোমাৰ মঙ্গল হওক। নিশ্চয় মই তোমাৰ পুত্ৰ হ’ম, কিয়নো হে দেবী, সতীনীৰ পুত্ৰৰ প্ৰতি স্নেহ অতি দুৰ্লভ।

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

তুমি ৰচনা কৰা যি স্তোত্ৰ, যিসকলে তাক পাঠ কৰে—তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধি আৰু উত্তম সন্তান কেতিয়াও হ্ৰাস নাপায়।

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

নিজৰ পুত্ৰ হওক বা আনৰ পুত্ৰ—যি সমভাৱে আচৰণ কৰে, তাৰ পুত্ৰশোক নাথাকে; এইয়েই সনাতন ধৰ্ম।

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

অদিতিয়ে ক’লে— হে দেব, তেওঁলোকক ধাৰণ কৰিবলৈ কৃপা কৰক। আপুনি আদ্য পৰম পুৰুষ; যাঁৰ ৰোমকূপত অসংখ্য ব্ৰহ্মাণ্ড, আপুনি সৰ্বেশ্বৰ আৰু সৰ্বকাৰণৰ কাৰণ।

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

হে প্ৰভু, যাঁৰ মহিমা শ্ৰুতি আৰু সকলো দেৱতাই সম্পূৰ্ণকৈ নাজানে—সেই দেৱদেৱেশক মই মোৰ ভিতৰত কেনেকৈ ধাৰণ কৰিম?

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

হে দেৱ, হে পুৰুষোত্তম! যি অজ, অণুতকৈও অতি সূক্ষ্ম আৰু পৰাত্পৰতকৈও পৰম প্ৰভু—মই আপোনাক মনত কেনেকৈ ধাৰণ কৰিম?

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

মহাপাতকযুক্ত লোকেও কেৱল তেওঁৰ নামস্মৰণমাত্ৰে মুক্ত হয়; তেন্তে সেই দিৱ্য প্ৰভু সাধাৰণ সংসাৰী জনৰ মাজত জন্ম ল’বলৈ কেনেকৈ যোগ্য?

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

হে প্ৰভু! যেনেকৈ বৰাহ আৰু মৎস্য আদি আপোনাৰ অৱতাৰসমূহ প্ৰসিদ্ধ, তেনেকৈ হে বিশ্বেশ! এই (বৰ্তমান) প্ৰকাশ আৰু আপোনাৰ দিৱ্য লীলাৰ ৰহস্য কোনে জানিব পাৰে?

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

আপোনাৰ পদপদ্মত প্ৰণাম কৰি আৰু আপোনাৰ নামস্মৰণত তৎপৰ হৈ, হে দেৱ! মই কেৱল আপোনাকেই ধ্যান কৰোঁ; আপোনাৰ ইচ্ছামতে কৰক।

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

সনক ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি দেৱদেৱ জনাৰ্দনে দেৱমাতাক অভয় দান কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হে মহাভাগে, তুমি সত্যই কৈছা; ইয়াত কোনো সংশয় নাই। তথাপি হে শুভে, শুনা—গুহ্যতকৈও অধিক গুহ্য উপদেশ মই ক’ম।

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

যিসকল মোৰ ভক্ত ৰাগ-দ্বেষৰহিত, কেৱল মোৰেই শৰণাগত, বিনয়ী, অসূয়াৰহিত আৰু দম্ভহীন—তেওঁলোকে মোক হৃদয়ত সদায় ধাৰণ কৰে।

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

যিসকল পৰক দুখ দিবলৈ বিমুখ, শিৱভক্তিত পৰায়ণ আৰু মোৰ কথাশ্ৰৱণত আসক্ত—তেওঁলোকে মোক অন্তৰত সদায় ধাৰণ কৰে।

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

হে দেৱী, নাৰীয়েও—পতিব্ৰতা, স্বামীক প্ৰাণসম মানে, পতিভক্তিত পৰায়ণ আৰু দোষদৰ্শন-কলহ ত্যাগিনী—সদায় ধৰ্ম ধাৰণ কৰে।

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

যি মাতাপিতাৰ শুশ্ৰূষা কৰে, গুৰুভক্ত, অতিথি-সত্কাৰত প্ৰীত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ হিতৰ বাবে কৰ্ম কৰে—সেইজন মোক সদায় ধাৰণ কৰে।

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

যিসকলে নিত্য পুণ্যতীৰ্থত ৰত, সদাসৎসঙ্গত নিবিষ্ট আৰু লোককল্যাণত সদা প্ৰবৃত্ত—তেওঁলোকেই সদায় অন্তৰত মোক ধাৰণ কৰে।

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

যিসকলে পৰক কষ্ট দিয়া পৰা বিৰত, পৰধনৰ পৰা বিমুখ আৰু পৰস্ত্ৰীৰ প্ৰতি কামৰহিত—তেওঁলোক সদায় মোক ধাৰণ কৰে।

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

যিসকলে তুলসী-উপাসনাত আসক্ত, সদা নামস্মৰণত পৰায়ণ আৰু গো-ৰক্ষাত নিবেদিত—তেওঁলোকেই নিৰন্তৰ মোক ধাৰণ কৰে।

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

যিসকলে প্ৰতিগ্ৰহ (উপহাৰ গ্ৰহণ)ৰ পৰা নিবৃত্ত, পৰান্নক অৱজ্ঞা নকৰে আৰু অন্ন-জল দান কৰে—তেওঁলোক নিশ্চয়েই সদায় মোক ধাৰণ কৰে।

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

কিন্তু হে দেবী! তুমি পতিপ্ৰাণা, সাধ্বী আৰু সৰ্বভূতহিতত ৰত; সেয়ে মাতৃত্বভাব লাভ কৰি মই তোমাৰ মনোৰথ পূৰ্ণ কৰিম।

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

এইদৰে কৈ দেৱদেৱেশ্বৰে দেৱমাতা অদিতিক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পিছত নিজৰ কণ্ঠৰ মালা তেওঁক পিন্ধাই অভয় দান কৰি অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

তেতিয়া হর্ষিতচিত্ত দক্ষকন্যা আৰু দেৱমাতা অদিতিয়ে কমলাকান্ত বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি পুনৰ নিজৰ ধামলৈ উভতি গ’ল।

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

তাৰ পিছত মহাভাগ্যৱতী, অতি প্ৰসন্ন আৰু লোকবন্দিতা অদিতিয়ে সময়মতে এনে এক পুত্ৰ জন্ম দিলে, যাক সকলো লোক নমস্কাৰ কৰে।

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

তেওঁ শান্ত স্বৰূপ, শঙ্খ-চক্ৰধাৰী, চন্দ্ৰমণ্ডলৰ মধ্যত অৱস্থিত; হাতত অমৃতকলশ আৰু দধ্যান্নৰ পাত্ৰ ধাৰণ কৰা—এই ৰূপ ‘বামন’ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

হাজাৰ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, বিকশিত কমল সদৃশ নয়নবিশিষ্ট, সৰ্ব অলংকাৰৰে ভূষিত আৰু পীতাম্বৰধাৰী হৰিৰ ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

মুনিগণৰ সৈতে সংযুক্ত, সকলো লোকৰ একমাত্ৰ নায়ক, স্তৱনীয় শ্ৰীহৰি প্ৰকাশিত হোৱা বুলি জানি কশ্যপ আনন্দত বিহ্বল হ’ল। তেওঁ প্ৰণাম কৰি কৰযোৰে স্তৱ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

কশ্যপ ক’লে—হে সৰ্বকাৰণ! আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। হে সৰ্বপালক! আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। হে অমৰদেৱৰ নায়ক! আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। হে দৈত্যবিনাশক! আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

ভক্তজনপ্ৰিয়জনক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ; সজ্জনক আনন্দিত কৰোঁতাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ; দুর্জননাশকক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। সেই জগদীশ্বৰলৈ নমস্কাৰ।

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

কাৰণৰূপ বামন, অমিত বিক্ৰমশালী নাৰায়ণক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। যিজনে শাৰ্ঙ্গ ধনু, চক্ৰ, অসি আৰু গদা ধাৰণ কৰে—সেই পুৰুষোত্তমলৈ নমস্কাৰ।

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

ক্ষীৰসাগৰত নিবাস কৰোঁতালৈ নমস্কাৰ; শুদ্ধ হৃদয়-কমলত অধিষ্ঠিতজনলৈ নমস্কাৰ। সূৰ্য আদি সকলোকে অতিক্ৰম কৰা অমিত প্ৰভাযুক্তজনলৈ নমস্কাৰ; পুণ্যকথাৰ দ্বাৰা প্ৰাপ্যজনলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

সূৰ্য-চন্দ্ৰ সদৃশ নয়নধাৰী প্ৰভু, আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। যজ্ঞফল প্ৰদানকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। যজ্ঞৰ অঙ্গসমূহে বিভূষিত হৈ দীপ্তিমান, আপোনাক নমস্কাৰ। সজ্জনৰ প্ৰিয়, আপোনাক নমস্কাৰ॥

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

জগতৰ কাৰণৰো কাৰণ স্বৰূপ প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ। শব্দাদি বিষয়ৰ পৰা অতীত, আপোনাক নমস্কাৰ। দিব্য সুখ প্ৰদানকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। ভক্তৰ মনত অধিষ্ঠিত, আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ॥

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

অন্ধকাৰ বিনাশক প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ। শব্দাদি বিষয়ৰ পৰা অতীত, আপোনাক নমস্কাৰ। অন্ধকাৰ-নাশক, মন্দৰধাৰক, আপোনাক নমস্কাৰ। ‘যজ্ঞ-বৰাহ’ নামে খ্যাত, আপোনাক নমস্কাৰ। হিৰণ্যাক্ষ-বিদাৰক, আপোনাক নমস্কাৰ॥

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

বামন ৰূপ ধাৰণ কৰা প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ। ক্ষত্ৰিয়কুলান্তক, আপোনাক নমস্কাৰ। ৰাৱণ-মৰ্দনকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। নন্দসুত কৃষ্ণৰ অগ্রজ, আপোনাক নমস্কাৰ॥

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

হে কমলাকান্ত, আপোনাক নমস্কাৰ; হে সুখদায়ী, আপোনাক নমস্কাৰ। স্মৰণকাৰীৰ আৰ্তি নাশ কৰা প্ৰভু, আপোনাক পুনঃপুনঃ নমো নমঃ॥

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

হে যজ্ঞেশ! হে যজ্ঞবিন্যাসকাৰী! যজ্ঞৰ বিঘ্ননাশক! হে যজ্ঞস্বৰূপ, যজমানস্বৰূপ আৰু যজ্ঞাঙ্গস্বৰূপ প্ৰভু—মই তোমাক পূজা কৰোঁ।

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

এইদৰে স্তুত হৈ দেৱেশ, লোকপাৱন বামন, হাঁহি মাৰি ক’লে আৰু কশ্যপৰ হৰ্ষ বৃদ্ধি কৰিলে।

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: বৎস! মই সন্তুষ্ট। তোমাৰ মঙ্গল হওক, হে দেৱতাসকলেও আৰাধিত। অচিৰেই তোমাৰ হৃদয়ৰ সকলো মনোৰথ সম্পূৰ্ণ কৰিম।

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

দুটা জন্মত মই এইদৰে তোমালোক দুয়োৰে পুত্ৰ হৈছোঁ; এই জন্মতো তেনেদৰেই মই পৰম সুখ লাভ কৰোঁ।

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

ইতিমধ্যে দৈত্যৰাজ বলিয়ে ‘দীৰ্ঘসত্র’ নামৰ মহামখ যজ্ঞ আৰম্ভ কৰিলে; গুৰু কাব্য (শুক্ৰাচাৰ্য) আৰু শ্ৰেষ্ঠ মুনীশ্বৰসকলৰ সৈতে।

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

সেই যজ্ঞত ব্ৰহ্মবাদী ঋষিসকলে লক্ষ্মীসহ ভগৱান বিষ্ণুক হৱি গ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান কৰিলে।

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

দৈত্যৰ বাঢ়ি অহা ঐশ্বৰ্যৰ মাজতে মহাক্ৰতু চলি থাকোঁতে, বটুক বামনে মাতাপিতাক বিদায় লৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

মৃদু হাঁহিৰে জগতক মোহিত কৰা ভক্তৱৎসল বামন, যেন হৱি ভোগ কৰিবলৈ আহিছে—হৰি বলিৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষ হ’ল।

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

দুৰ্বৃত্ত হওক বা সুবৃত্ত, জড় হওক বা হিতকাৰী—যি ভক্তিযুক্ত, তাৰ অন্তৰত হৰি সদায় সন্নিহিত।

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

বামনক আহি থকা দেখি জ্ঞানচক্ষু ঋষিসকলে তেওঁক দেৱ নাৰায়ণ বুলি চিনিলে; আৰু সভ্যসকলৰ সৈতে সন্মানাৰ্থে উঠি দাঁড়াল।

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

এই কথা জানি দৈত্যগুৰু শুক্ৰে একান্তত বলিক ক’লে—নিজৰ সত্য হিত নাভাবি দুষ্টসকলে ইচ্ছামতে কাৰ্য কৰে।

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

শুক্ৰে ক’লে—হে সৌম্য দৈত্যপতি! তোমাৰ শ্ৰী হৰণ কৰোঁতা আহি উপস্থিত হৈছে—অদিতিৰ পুত্ৰ হৈ বিষ্ণু বামন-ৰূপে আগমন কৰিছে।

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

সেই তোমাৰ যজ্ঞলৈ আহি আছে; সেয়ে, হে অসুৰেশ্বৰ, তাক একোৱেই দান নিদিবা। হে পণ্ডিত, মোৰ মত শুনা।

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

নিজ বুদ্ধিৰ বিচাৰ সুখদায়ক; গুৰু-বুদ্ধি বিশেষকৈ মঙ্গলকাৰী। পৰৰ বুদ্ধিত চলা বিনাশ আনে, আৰু নাৰী-আসক্তিয়ে শাসিত বুদ্ধি প্ৰলয়কাৰী বুলি কোৱা হয়।

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

যি শত্রুসকলৰ হিত কৰে, সি বিশেষভাৱে দণ্ডনীয়—নিগ্ৰহযোগ্য।

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

বলি ক’লে—হে গুৰুদেৱ, এনেকুৱা কথা ক’ব নালাগে; ই ধৰ্মমাৰ্গৰ বিৰোধী। যেতিয়া স্বয়ং ভগৱান বিষ্ণুৱে দান গ্ৰহণ কৰে, তেতিয়া ইয়াতকৈ ডাঙৰ বৰ আৰু কি?

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

বিদ্বানসকলে বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ যজ্ঞ কৰে। যদি তেওঁ নিজেই সাক্ষাৎ হৱিৰ ভোক্তা হন, তেন্তে পৃথিৱীত তেঁওতকৈ শ্ৰেষ্ঠ কোন?

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

হে গুৰু, দৰিদ্ৰ লোকেও বিষ্ণু বা গুৰুৰ উদ্দেশে যি অলপো দান কৰে, সেয়াই পৰম দান; দিয়া দান অক্ষয় ফলদায়ক হয়।

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

পৰম ভক্তিৰে কেৱল স্মৰণ কৰিলেও পুৰুষোত্তমে শুদ্ধ কৰে। আৰু যিকোনো প্ৰকাৰে পূজা কৰিলে তেওঁ পৰম গতি দান কৰে।

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

হৰি দুষ্টচিত্ত লোকেও স্মৰণ কৰিলে পাপ হৰণ কৰে। যেনেকৈ অগ্নি অনিচ্ছায় স্পৰ্শ হলেও নিশ্চিতভাৱে দহে।

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

যাৰ জিভাৰ আগভাগত ‘হৰি’ এই দ্বাক্ষৰ নাম সদায় বাস কৰে, সি বিষ্ণুলোক লাভ কৰে; তাত পুনৰ জন্মলৈ ঘূৰি আহা দুষ্কৰ।

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

যি ৰাগাদি আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ সদায় ‘গোবিন্দ’ নাম ধ্যান কৰে, সি বিষ্ণুভৱনলৈ যায়—এনেদৰে মনীষীসকলে কয়।

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

হে মহাভাগ! হৱি অগ্নিত হোম কৰা হওক বা ব্ৰাহ্মণক অৰ্পণ কৰা হওক—যদি হৰিভক্তিৰে অৰ্পিত হয়, তেন্তে তাতেই বিষ্ণু প্ৰসন্ন হন।

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

মই কেৱল হৰিক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ এই উত্তম যজ্ঞ কৰিছোঁ। বিষ্ণু যদি স্বয়ং ইয়ালৈ আহে, তেন্তে নিঃসন্দেহে মই কৃতাৰ্থ হ’ম।

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

দৈত্যেন্দ্ৰে এনেদৰে কওঁতে, বিষ্ণু বামন ৰূপ ধৰি, হুতৱহ্নিৰে মনোৰম যজ্ঞস্থানত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু সুসম অঙ্গসৌন্দৰ্যৰে শোভিত বামনক দেখি তেওঁ তৎক্ষণাৎ উঠি, হাত জোৰ কৰি ভক্তিভাৱে তেওঁক আদৰিলে।

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

তেওঁ প্ৰভুৰ বামনৰূপক আসন দিলে আৰু বিধিমতে তেওঁৰ চৰণ ধুৱালে; তাৰপিছত পৰিয়ালসহ তেওঁক মস্তকে ধৰি পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

জগতৰ ধাম এই বিষ্ণুক বিধিমতে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰি, ৰোমাঞ্চিত দেহ আৰু হর্ষাশ্ৰুৰে ভৰা নয়নে তেওঁ ক’লে— বলি উৱাচ।

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

আজি মোৰ জন্ম সাৰ্থক; আজি মোৰ জীৱনো সাৰ্থক। আজি মোৰ জীয়াই থকা পূৰ্ণতা পালে—সন্দেহ নাই।

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

মোৰ বাবে অতি দুৰ্লভ, অমোঘ অমৃতবৃষ্টি এতিয়া আহি উপস্থিত হৈছে। আপোনাৰ কেৱল আগমনে অনায়াসে মহোৎসৱ জাগি উঠিল।

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

এই সকলো ঋষি নিঃসন্দেহে কৃতাৰ্থ—ইয়াত কোনো সংশয় নাই। যিসকলে পূৰ্বে তপস্যা কৰিছিল, সেয়া আজি ফলপ্ৰসূ হ’ল, হে প্ৰভু।

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

মই কৃতাৰ্থ, মই কৃতাৰ্থ, মই কৃতাৰ্থ—ইয়াত সংশয় নাই। সেয়ে তোমাক নমস্কাৰ, তোমাক নমস্কাৰ, তোমাক নমস্কাৰ, তোমাক নমস্কাৰ—বাৰে বাৰে প্ৰণাম।

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

“তোমাৰ আজ্ঞাৰে তোমাৰ নিয়োগ মই সম্পন্ন কৰিম”—এই সংকল্প মনত ধৰি, মহোৎসাহে পূৰ্ণ মোক সম্যক আজ্ঞা দিয়া, হে প্ৰভু।

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

দীক্ষিত যজমানে এনেদৰে ক’লে, হাঁহি মাৰি বামনে ক’লে—“তপস্যাত স্থিৰ হৈ থাকিবলৈ মোক তিন পদ পৰিমাণ ভূমি দিয়া।”

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

এই কথা শুনি বলিয়ে ক’লে—“তুমি ৰাজ্য নাখুজিলা, গাঁওও নাখুজিলা, নগৰো নাখুজিলা, ধনো নাখুজিলা; তেন্তে তুমি এইটো কিয় কৰিছা (তোমাৰ অভিপ্ৰায় কি)?”

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

সেয়া শুনি সকলো দেহধাৰীক ধাৰণ কৰা শ্ৰীবিষ্ণুৱে বলিক ক’লে—যেন যাৰ ৰাজ্য সোনকালে নষ্ট হ’ব, তাৰ অন্তৰত বৈৰাগ্য জগাই তুলিছে।

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

শ্ৰীভগৱানে ক’লে—হে দৈত্যেন্দ্ৰ, শুনা; মই তোমাক পৰম উপদেশ ক’ম, যি গুহ্যতকৈও অধিক গুহ্য। যিসকল সৰ্বসঙ্গবিহীন, তেওঁলোকৰ বাবে লৌকিক অৰ্থ-ভোগে কি সিদ্ধ কৰে? কোৱা।

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

এনেদৰে ভাবা—‘মই সকলো ভূতৰ ভিতৰত থকা অন্তৰ্যামী।’ হে দৈত্য, যেতিয়া এই সকলো মোৰ মাজতে স্থিত, তেতিয়া আন কিহেৰে কি সাধ্য? কোৱা।

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

যিসকল ৰাগ-দ্বেষবিহীন, শান্ত, মায়াৰ আড়ম্বৰ ত্যাগ কৰা, আৰু যাঁহাৰ স্বৰূপ নিত্য আনন্দ—তেওঁলোকৰ বাবে আন ধনেৰে কি সাধ্য?

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

যিসকলে শান্তচিত্তে সকলো ভূতক আত্মৱৎ দেখে, তেওঁলোকৰ বাবে সকলো আত্মাৰ পৰা অভিন্ন। তেন্তে দাতা কোন, আৰু দিয়া বুলিও কি থাকে?

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

শাস্ত্ৰত নিশ্চিত যে এই পৃথিৱী ক্ষত্ৰিয়সকলৰ অধীন। যিসকলে তেওঁলোকৰ ধৰ্মসম্মত আজ্ঞাত স্থিত থাকে, তেওঁলোকে পৰম সুখ লাভ কৰে।

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

ৰাজা শক্তিশালী হৈ ৰক্ষা-শাসন কৰিবলৈ সক্ষম হলে মুনিসকলেও তেওঁক ষষ্ঠাংশ দিব লাগে। কিন্তু ভূমি ব্রাহ্মণসকলক সৰ্বযত্নে আৰু অতি যত্নসহ দান কৰা উচিত।

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

ভূমিদানৰ মাহাত্ম্য অতীতত কেতিয়াও সমান নাছিল, ভৱিষ্যততো নাথাকিব। ভূমিদাতা পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

শ্ৰোত্রিয় আৰু আহিতাগ্নি ব্রাহ্মণক অল্প ভূমিও দান কৰিলে ব্ৰহ্মলোক লাভ হয়, য’ৰ পৰা পুনৰাগমন দুৰ্লভ।

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

ভূমিদাতাক ‘সৰ্বদাতা’ বুলি কোৱা হৈছে; ভূমিদাতা মোক্ষৰ ভাগী হয়। ইয়াক অতিদান বুলি জানিবা—ই সৰ্ব পাপৰ প্ৰাণকেই নাশ কৰে।

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

মহাপাতকত লিপ্ত হওক বা সকলো প্ৰকাৰ পাপত আবদ্ধ হওক—দশ হস্ত পৰিমিত ভূমি দান কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

যি সৎপাত্ৰক ভূমি দান কৰে, সি সকলো দানৰ ফল লাভ কৰে; ত্ৰিলোকত ভূমিদানৰ সমান আন একো নাই।

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

যি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে জীৱিকা-হীন দ্বিজক ভূমি দান কৰে, সেই দানৰ পুণ্যফল মই শত শত বছৰতেও সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰোঁ।

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

হে দৈত্যপতি! দেৱপূজাত আসক্ত কিন্তু জীৱিকা-হীন লোকক যি অলপ হলেও ভূমি দান কৰে, সি নিঃসন্দেহে বিষ্ণুস্বৰূপ।

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

যি আখ, গম, ডাল, সুপাৰী আদি বৃক্ষ-লতাৰে সমৃদ্ধ ভূমি দান কৰে, সি নিঃসন্দেহে বিষ্ণু।

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

যি জীৱিকাহীন, দৰিদ্ৰ আৰু পৰিয়াল-পালক ব্ৰাহ্মণক অলপ মাটিও দান কৰে, সি শ্ৰীবিষ্ণুৰ সাযুজ্য লাভ কৰে।

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

দেৱপূজাত আসক্ত ব্ৰাহ্মণক এক আঢক পৰিমাণ মাটি দান কৰিলে গঙ্গাত তিনিৰাতি স্নানৰ পুণ্যফল লাভ হয়।

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

জীৱিকাহীন আৰু সদাচাৰ-নিষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক দ্ৰোণিকা পৰিমাণ মাটি দান কৰিলে যি পুণ্যফল লাভ হয়, সেয়া শুনা।

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

গঙ্গাতীৰ্থৰ শত শত যাত্ৰা আৰু শত শত অশ্বমেধ যজ্ঞ বিধিপূৰ্বক কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেই প্ৰচুৰ ফলেই ইয়াতো লাভ হয়।

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

যি দৰিদ্ৰ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক খাৰিকা পৰিমাণ মাটি দান কৰে, তাৰ পুণ্য মই বৰ্ণনা কৰিম; মোৰ কথা শুনা।

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

যি কোনো জাহ্নৱী (গঙ্গা) তীৰত পূজা‑ব্ৰত আদি আচৰণ কৰে, সি নিশ্চয় সেই পুণ্যফল লাভ কৰে, যি সহস্ৰ অশ্বমেধ আৰু শত বাযপেয় যজ্ঞে লাভ্য।

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

ভূমিদানক মহাদান, আনকি অতিদান বুলিও কীৰ্তিত কৰা হৈছে; ই সকলো পাপ শমাই মোক্ষফল প্ৰদান কৰে।

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

ইয়াত মই এটা প্ৰাচীন ইতিহাস ক’ম—হে দৈত্যকুলেশ্বৰ, শুনা; যিয়ে এই কথা শ্ৰদ্ধাৰে শুনে, সি ভূমিদানফল লাভ কৰে।

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

প্ৰাচীন কালত ব্ৰহ্মকল্পত এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ আছিল—মহামতি; কিন্তু সি দৰিদ্ৰ আৰু জীৱিকাহীন আছিল, আৰু বল দেশত ‘ভদ্ৰমতি’ নামে পৰিচিত আছিল।

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

তেওঁ সকলো শাস্ত্ৰ শুনিছিল; দিন‑ৰাতি বেদ অধ্যয়ন কৰিছিল। পুৰাণসমূহ আৰু সকলো ধৰণৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰও তেওঁ শুনিছিল।

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

তেওঁৰ ছয়গৰাকী পত্নী আছিল—শ্ৰুতি, সিন্ধু, যশোৱতী, কামিনী, মালিনী আৰু শোভা—এইদৰে পৰম্পৰাত উল্লেখ কৰা হয়।

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

সেই পত্নীসকলৰ পৰা, হে অসুৰশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁৰ দু’শ বেয়াল্লিশজন পুত্ৰ জন্মিল; আৰু তেওঁলোক সকলেই সদায় ক্ষুধাৰ্ত আছিল।

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

নিঃস্ব ভদ্ৰমতিয়ে নিজৰ প্ৰিয় সন্তানসকলক ক্ষুধাত কাতৰ দেখি; আৰু নিজেও ক্ষুধাত পীড়িত হৈ, ইন্দ্ৰিয় ব্যাকুল অৱস্থাত বিলাপ কৰিলে।

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

ধিক সেই জন্ম, যি সৌভাগ্যহীন; ধিক সেই জন্ম, যি ধনবঞ্চিত। ধিক সেই জন্ম, যি ধৰ্মহীন; ধিক সেই জন্ম, যি খ্যাতিহীন।

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

বহু সন্তান থকা মানুহৰো, যদি ঐশ্বৰ্য আৰু উত্তম কুল-সমৃদ্ধিৰ অভাৱ থাকে, তেন্তে তাৰ জন্ম ধিক্কারযোগ্য। আহা, গুণ কিমান শ্লাঘনীয়—সৌম্যতা, বিদ্যা আৰু সৎকুলত জন্ম।

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

যি দাৰিদ্ৰ্যৰ সাগৰত নিমজ্জিত, তাৰ বাবে এই সকলো শোভা নাপায়—ন প্ৰিয়জন, ন পুত্ৰ-পৌত্ৰ, ন আত্মীয়, ন ভাতৃসকল।

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

শিষ্য আৰু সকলো মানুহে ঐশ্বৰ্যহীনজনক ত্যাগ কৰে; সি চাণ্ডাল হওক বা দ্বিজ, পূজ্য হয় কেৱল ভাগ্যবানেই।

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

এই জগতত দৰিদ্ৰ মানুহক লোকে শৱৰ দৰে নিন্দা কৰে; আহা! কিন্তু সম্পদ আহিলে সি কঠোৰ হলেও অকঠোৰ বুলিয়েই ধৰা হয়।

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

গুণহীন হওক বা গুণবান, মূৰ্খ হওক বা পণ্ডিত—যদি ঐশ্বৰ্য আৰু মান্য গুণে যুক্ত হয়, তেন্তে নিঃসন্দেহে সেয়েই পূজ্য।

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

আহা! দাৰিদ্ৰ্য দুখ; আৰু তাতো আশা অতি দুখদায়িনী। আশাই আচ্ছন্ন কৰা মানুহে অক্ষয় শোক ভোগ কৰে।

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

যিসকলে আশাৰ দাস হয়, সিহঁতে যেন সমগ্ৰ লোকৰ দাস হয়। কিন্তু যিসকলৰ বাবে আশা নিজেই দাসী, সিহঁতৰ বাবে জগত দাসত্ব কৰে।

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

এই জগতত মহাপুৰুষৰ মান-যশক অক্ষয় ধন বুলি কোৱা হয়। কিন্তু তাৰ ‘আশা/প্ৰত্যাশা’ নামৰ শত্রু আছে; মান নষ্ট হ’লে দৰিদ্ৰতা আহে।

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

সকলো শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ জনা লোকেও যদি দৰিদ্ৰ হয়, তেন্তে সি মূৰ্খৰ দৰে দেখা যায়। ‘নৈষ্কিঞ্চন্য’ নামৰ মহাগ্ৰাহে গ্ৰস্তসকলক কোনে মুক্ত কৰিব?

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

হায়, কিমান দুখ—কিমান দুখ—কিমান দুখ দৰিদ্ৰতা! আৰু তাতো পুত্ৰ আৰু পত্নীৰ অধিক বোজা অতি দুখদায়ক হয়।

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

এইদৰে কৈ, সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থত পাৰদৰ্শী ভদ্ৰমতিয়ে তেতিয়া মনত ঐশ্বৰ্য দান কৰা আন এক ধৰ্মৰ চিন্তা কৰিলে।

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

ভূমিদান সকলো দানৰ মাজত পৰম শ্ৰেষ্ঠ বুলি নিশ্চিত কৰি, যি ব্যক্তি এই দানত সন্মতি দি অনুমোদন কৰে, সিও যেন পূৰ্বতে নিজেই সেই দান সম্পন্ন কৰিছিল বুলি গণ্য হয়।

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

যি দান পৰম ধৰ্মলৈ লৈ যায় আৰু সকলো ধাৰ্মিক কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে—দানসমূহৰ মাজত সেই শ্ৰেষ্ঠ দান ‘ভূদান’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

“ইয়াক দান কৰিলে মানুহ সমৃদ্ধ হয় আৰু যি সৰ্বাধিক ইষ্ট, সেয়া লাভ কৰে”—এমন নिश्चয় কৰি, শুভমতি ধীৰ জ্ঞানী ব্যক্তি দৃঢ় সংকল্পবলে তদনুযায়ী আচৰণ কৰে।

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

কৌশাম্বী নামৰ নগৰীত সুধোষ নামৰ এজন শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ বাস কৰিছিল; তেওঁ পত্নী আৰু সন্তানসহ সকলো ঐশ্বৰ্যৰে সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

সেই ব্যক্তি তাত গৈ পাঁচ হাত পৰিমাণ বিস্তৃত ভূমি যাঁচনা কৰিলে। ধৰ্মনিষ্ঠ সুধোষে সেই গৃহস্থজন আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ অৱস্থা পৰ্যবেক্ষণ কৰি বিবেচনা কৰিলে।

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

মনতে পৰম প্ৰসন্ন হৈ তেওঁ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ক’লে— “হে ভদ্ৰমতি! মই কৃতাৰ্থ; মোৰ জন্মো সাৰ্থক হ’ল।”

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

“হে দ্বিজ! আপোনাৰ অনুগ্ৰহে মোৰ কুল পাৱন হ’ল।” এইদৰে কৈ ধৰ্মনিষ্ঠ সুঘোষে শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিলে।

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

সেই মহামতিয়ে তেওঁক পাঁচ হস্ত পৰিমিত ভূমি দান দিলে। কিয়নো পৃথিৱী বৈষ্ণৱী আৰু পুণ্যময়; বিষ্ণুৱে তাক পালন কৰে।

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

“পৃথিৱী দান কৰোঁতে জনাৰ্দন মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।” হে দৈত্যেন্দ্ৰ! এই মন্ত্ৰে সুঘোষে সেই দ্বিজোত্তমক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

গ্ৰহীতাক বিষ্ণু বুলি ভাবি তেওঁ পূজা কৰি তেনেই পৰিমাণৰ ভূমি দান দিলে। আৰু ভদ্ৰমতি বিপ্ৰও, ধীমন্তৰ অনুৰোধত, যাচিত ভূমি প্ৰদান কৰিলে।

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

সুঘোষে হৰি-ভক্ত, বেদজ্ঞ গৃহস্থ শ্ৰোত্ৰিয়ক ভূমিদান কৰিলে; সেই ভূমিদানৰ ফলত তেওঁ কোটি কোটি প্ৰজন্মলৈ বিস্তৃত বংশসমৃদ্ধ হ’ল।

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

তেওঁ বিষ্ণুভৱন প্ৰাপ্ত কৰিলে—য’ত গ’লে শোক নাথাকে। আৰু বাল্যাৱস্থাতো ভদ্ৰমতীয়ে, শ্ৰী-সমৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল বুলি, ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিলে।

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

তেওঁ পৰিয়ালসহ বিষ্ণুভৱনত দহ হাজাৰ যুগলৈকে থাকিল; তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মসদনত বাস কৰি তাত কোটি যুগলৈকে স্থিত থাকিল।

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

ইন্দ্ৰপদ লাভ কৰি তেওঁ পাঁচ কল্পলৈকে তাত স্থিত থাকিল; তাৰ পাছত পৃথিৱী লাভ কৰি তেওঁ সকলো ধৰণৰ ঐশ্বৰ্য আৰু অধিপত্যেৰে সমৃদ্ধ হ’ল।

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

সেই মহাভাগ পূৰ্বজন্ম-স্মৃতিযুক্ত হৈ উত্তম ভোগ উপভোগ কৰিলে; তাৰ পাছত দৈত্য ভদ্ৰমতি নিষ্কাম হৈ সম্পূৰ্ণ বিষ্ণুপৰায়ণ হ’ল।

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

তেওঁ জীৱিকা-হীন ব্ৰাহ্মণসকলক পৃথিৱী (ভূমি আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ) দান কৰিলে। তাতে অন্তৰে প্ৰসন্ন ভগৱান বিষ্ণুৱে তেওঁক তত্ত্বনিষ্ঠ অনুত্তম ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধ ৰাজত্ব প্ৰদান কৰিলে।

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

তেওঁ কোটি বংশধৰসহ তাকেও অনুত্তম মোক্ষ দান কৰিছিল। সেয়ে, হে দৈত্যপতি, হে সৰ্বধৰ্মপৰায়ণ—মোকো সেই একে কৃপা দান কৰা।

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

“মোক্ষৰ বাবে মই তপস্যা কৰিম; মোক তিন পদ ভূমি দিয়া।” তেতিয়া বৈৰোচনি (বলি) জলভৰা কলস হাতত লৈ দানক্ৰিয়াৰ বাবে সজ্জ দেখা গ’ল।

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

উজ্জ্বল বামন ব্ৰহ্মচাৰীক পৃথিৱী দান কৰিবলৈ (বলি) উদ্যোগী হ’ল। কিন্তু সৰ্বব্যাপী ভগৱান বিষ্ণুৱে জলধাৰা ৰোধ কৰোঁতাক চিনিলে।

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

কাব্যই হাতত ধৰা দৰ্ভৰ অগ্ৰভাগ সেই শৰতে স্থাপন কৰিলে। দৰ্ভৰ অগ্ৰতেই কোটি সূৰ্যসম দীপ্তিমান এক মহাশস্ত্ৰ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

সেই অমোঘ, অতিশয় উগ্ৰ ব্ৰাহ্মাস্ত্ৰ—কাব্য (শুক্ৰ)ৰ চকু গ্ৰাস কৰিবলৈ লোলুপ—একচক্ষু হৈ ভাৰ্গৱ, দেৱ আৰু অসুৰসকলৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

“চোৱা!” বুলি কৈ সি অস্ত্ৰসম তীক্ষ্ণ দৰ্ভাগ্ৰ দেখুৱালে। তাৰ পাছত বলিয়ে মহাবিষ্ণুক ত্ৰিপদে পৰিমেয় পৃথিৱী দান কৰিলে।

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

তেতিয়া সেই বিশ্বাত্মা ব্ৰহ্মলোকলৈকে সকলো ভুৱনত বিস্তাৰিত হ’ল। আৰু বিশ্বতনু হৰিয়ে মাত্ৰ দুটা পদক্ষেপে পৃথিৱী মাপিলে।

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

তেওঁৰ দীপ্ত পদচিহ্ন ব্ৰহ্মাণ্ডৰূপ কটাহৰ সীমালৈকে বিস্তাৰিত হ’ল। আৰু পাদাঙ্গুষ্ঠৰ অগ্ৰভাগত তেওঁ ব্ৰহ্মাণ্ড ভেদ কৰি তাক দু’ভাগত বিভক্ত কৰিলে।

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

সেই ভেদৰ পৰা বাহিৰৰ জল বহু ধাৰাত সমাগত হ’ল—বিষ্ণুপদ ধৌত সেই নিৰ্মল জল, যি সকলো লোকক পাৱন কৰে।

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

ব্ৰহ্মাণ্ডৰ বাহিৰত অৱস্থান কৰি সি অবিৰত ধাৰাৰূপে প্ৰবাহিত হ’ল। সেই জল পৰম পৱিত্ৰ; ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাকো শুদ্ধ কৰিলে।

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

সৎ ঋষিসকলে সেৱা কৰা পুণ্যস্থান—মেৰু পৰ্বতৰ শিখৰত—সি আহি পৰিল।

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

এই অদ্ভুত কৰ্ম দেখি ব্ৰহ্মা আদি দেৱগণ, ঋষি আৰু মনুসকলেও আনন্দত বিমুগ্ধ হৈ স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

দেৱসকলে ক’লে—হে পৰেশ্বৰ, পৰমাত্মস্বৰূপ, পৰাত্পৰ আৰু প্ৰকাশিত ৰূপ ধাৰণকাৰী! হে ব্ৰহ্মস্বৰূপ, ব্ৰহ্মত ৰত অন্তৰবুদ্ধিযুক্ত! যাৰ কৰ্ম-আচৰণ কেতিয়াও বাধাপ্ৰাপ্ত নহয়—আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

হে পৰেশ, হে পৰমানন্দ, হে পৰাত্পৰ পৰমাত্মন! হে সৰ্বাত্মা, জগন্মূৰ্তি, প্ৰমাণাতীত—আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

যাঁৰ চকু সৰ্বত্ৰ, তেখেতলৈ নমস্কাৰ; যাঁৰ বাহু সৰ্বত্ৰ বিস্তৃত, তেখেতলৈ নমস্কাৰ। যাঁৰ শিৰ সৰ্বত্ৰ, তেখেতলৈ নমস্কাৰ; আৰু যাঁৰ গতি সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত, তেখেতলৈ নমস্কাৰ।

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

এইদৰে ব্ৰহ্মা আদি স্বৰ্গবাসীয়ে স্তুতি কৰাত মহাবিষ্ণু—দেৱদেৱ সনাতন প্ৰভু—তেওঁলোকক অভয় দান কৰি প্ৰসন্ন হ’ল।

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

বিৰোচনৰ পুত্ৰ দৈত্য বলিক প্ৰভুৱে একেটা পদৰ শক্তিৰে বাঁধিলে। তাৰ পাছত বলি শৰণাগত বুলি জানি তেওঁক ৰসাতল দান কৰিলে; আৰু ভক্তবশ্য হৈ স্বয়ং তাত দ্বাৰপাল হ’ল।

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

নাৰদে ক’লে—সৰ্পভয়ত আকুল সেই ভয়ংকৰ ৰসাতলত মহাবিষ্ণুৱে বিরোচনপুত্ৰৰ বাবে কি ভোজ্য সাজিলে?

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

সনকে ক’লে—মন্ত্ৰবিহীনভাবে জাতবেদ (অগ্নি)ত যি হবি আহুতি দিয়া হয়, আৰু অপাত্ৰক যি দান দিয়া হয়—দুয়োটাই ঘোৰ; সেয়া পুণ্য নহয়, কেৱল ভোগ-বন্ধনৰ সাধন।

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

অশুচি হৱিৰে যি হোম কৰা হয় আৰু অশুচি বিধিৰে যি তথাকথিত সৎকৰ্ম কৰা হয়—সেয়া সকলো অধোলোকতেই ভোগ্য হয় আৰু অধঃপতনৰ ফল দিয়ে।

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

এইদৰে বিষ্ণুৱে অসুৰসমেত বলিক ৰসাতললৈ নিলে; আৰু সকলো দেৱতাক অভয় দান কৰি তেওঁলোকক ত্ৰিদিব (স্বৰ্গলোক) পুনৰ দিলে।

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

দেৱগণে পূজিত, মহর্ষিয়ে স্তুত আৰু গন্ধৰ্বে গীত সেই প্ৰভু পুনৰ বামন-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

এই মহৎ কৰ্ম দেখি ব্ৰহ্মবাদী মুনিসকলে পৰস্পৰে স্মিতমুখে চাই পুৰুষোত্তমক প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

সৰ্বভূতাত্মা বিষ্ণুৱে বামন-ৰূপ গ্ৰহণ কৰি, সমগ্ৰ লোকক মোহিত কৰি তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল।

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

এইদৰে মহিমাময়ী দেৱী গঙ্গা বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা উদ্ভূতা; তেওঁৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

যিয়ে এই গঙ্গা-মাহাত্ম্য পঢ়ে বা শুনেও, দেৱালয়ত বা নদীতীৰত থাকিলে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।