Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः व्यास उवाच न हिंस्यात् सर्वभूतानिनानृतं वावदेत् क्वचित् / नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত পঞ্চদশ অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—কোনো জীৱক হিংসা নকৰিবা, কেতিয়াও মিছা নক’বা; অহিতকৰ বা কেৱল প্ৰিয় লাগিলেও ক্ষতিকৰ কথা নক’বা; আৰু কেতিয়াও চোৰ নহ’বা।

Verse 2

तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा / परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते

তৃণ হওক বা শাক, মাটি হওক বা পানী—যি জীৱে পৰৰ বস্তু অপহৰণ কৰে, সি নৰকত পতিত হয়।

Verse 3

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि / न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः

বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে ৰজাৰ পৰা, শূদ্ৰৰ পৰা, পতিত আচৰণকাৰীৰ পৰা আৰু অক্ষম দাতাৰ পৰা দান গ্ৰহণ নকৰে; নিন্দিতৰ দান বর্জন কৰে।

Verse 4

नित्यं याचनको न स्यात् पुनस्तं नैव याचयेत् / प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः

মানুহে সদায় যাচক নহ’ব আৰু একেজন লোকৰ পৰা পুনঃপুনঃ নাযাচিব; কিয়নো এনে দুঃমতি যাচকে যেন তাৰ প্ৰাণশ্বাসেই কেঢ়ি লয়।

Verse 5

न देवद्रव्यहारी स्याद् विशेषेण द्विजोत्तमः / ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन

বিশেষকৈ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে দেৱদ্ৰব্য হৰণকাৰী নহ’ব; আৰু ব্ৰাহ্মণস্ব তো আপদকালতো কেতিয়াও অপহৰণ নকৰিব।

Verse 6

न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते / देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः

সাধাৰণ বিষেই সৰ্বাধিক ভয়ংকৰ নহয় বুলি কোৱা হয়; ব্ৰাহ্মণস্বকেই পৰম বিষ বুলি উচ্যতে। সেয়ে দেৱস্বও যত্নে সদায় পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 7

पुष्पे शाक्रोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे / अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः

ফুল, শাক, পানী, কাঠ, মূল, ফল আৰু তৃণ—এইবোৰত দিয়া নোহোৱাকৈ লোৱা চুৰি; প্ৰজাপতি মনুৱে একেই ‘অস্তেয়’ বুলি কৈছে।

Verse 8

ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजाः / नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्

হে দ্বিজসকল! দেৱাৰ্চন বিধিত পুষ্প বিধিমতে সংগ্ৰহ কৰিব লাগে; অনুমতি নোলোৱাকৈ কেৱল এটা ঠাইৰ পৰা নিয়তভাৱে লোৱা উচিত নহয়।

Verse 9

तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद् बुधः / धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्

হে বিপ্ৰসকল! বুদ্ধিমান লোকে তৃণ, কাঠ, ফল, পুষ্প আৰু অলপ পোহৰ/ইন্ধন কেৱল ধৰ্মাৰ্থে ল’ব পাৰে; অন্যথা সি পতিত হয়।

Verse 10

तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः / क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः

হে বিপ্ৰসকল! পথত ক্ষুধাৰ্ত যাত্ৰীসকলে তিল, মুগ, যৱ আদি কেৱল এটা মুঠি মাত্ৰ ল’ব; তাতকৈ অধিক নহয়—ধৰ্মবিদসকলৰ মতে এইয়াই স্থিৰ নিয়ম।

Verse 11

न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् / व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्

‘ধৰ্ম’ৰ অজুহাতে পাপ কৰি পাছত ব্ৰত পালন কৰা উচিত নহয়; আৰু ব্ৰতৰ আড়ত পাপ ঢাকি নাৰী আৰু শূদ্ৰসকলৰ আগত দম্ভ-প্ৰতারণা কৰাও উচিত নহয়।

Verse 12

प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः / छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति

এনেকুৱা ব্ৰাহ্মণ পৰলোকে আৰু এই লোকতো ব্ৰহ্মবাদীসকলৰ দ্বাৰা নিন্দিত হয়; আৰু ছদ্মৰে আচৰিত তাৰ ব্ৰত ৰাক্ষসসকললৈ যায় (পুণ্য নহয়, আসুৰ ফল দিয়ে)।

Verse 13

अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति / स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते

যি প্ৰকৃততে সন্ন্যাসী নহয়, কিন্তু সন্ন্যাসীৰ বেশ ধৰি জীৱিকা চলে, সি সত্য তপস্বীৰ পুণ্য হৰণ কৰে; সেই পাপৰ ফলত সি তিৰ্যক্-যোনিতো (পশুজন্মতো) জন্ম পায়।

Verse 14

बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः / सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणस्तस्य तत् फलम्

‘বৈডালব্ৰত’ পালন কৰা সেই পাপীসকল—যিসকলে লোকত ধৰ্ম নষ্ট কৰে—তৎক্ষণাৎ পাপত পতিত হয়; এনে কৰ্মৰ ফল এয়াই।

Verse 15

पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वामाचारांस्तथैव च / पञ्चरात्रान् पाशुपतान् वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्

পাষণ্ডী, নিষিদ্ধ কৰ্মত স্থিত লোক, বামাচাৰী—আৰু তদ্ৰূপ পাঞ্চৰাত্ৰ আৰু পাশুপত মতৰ অনুগামীসকলক—এই বিধিবদ্ধ পূজাৰ প্ৰসঙ্গত কেৱল বাক্যৰোও সন্মান নকৰিব।

Verse 16

वेदनिन्दारतान् मर्त्यान् देवनिन्दारतांस्तथा / द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत्

যিসকলে বেদ-নিন্দাত ৰত, দেব-নিন্দাত ৰত, আৰু দ্বিজ-নিন্দাতো ৰত—এনে মর্ত্যসকলক মনতোও চিন্তা নকৰিব।

Verse 17

याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम् / कुर्वाणः पतते जन्तुस्तस्माद् यत्नेन वर्जयेत्

অযোগ্যৰ বাবে যাজন (যজ্ঞ-পৌৰোহিত্য), যোনি-সম্বন্ধ, ঘনিষ্ঠ সহবাস আৰু অন্তৰঙ্গ ভাষণ—যি কৰে সি ধৰ্মৰ পৰা পতিত হয়; সেয়ে এইবোৰ যত্নেৰে বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 18

देवद्रोहाद् गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः / ज्ञानापवादो नास्तिक्यं तस्मात् कोटिगुणाधिकम्

দেৱদ্ৰোহতকৈ গুৰুদ্ৰোহ কোটি-কোটি গুণ অধিক মহাপাপ; আৰু সত্যজ্ঞানক নিন্দা কৰা—অৰ্থাৎ নাস্তিক অস্বীকাৰ—সেয়া তাৰো কোটি গুণ অধিক ভয়ংকৰ।

Verse 19

गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया / कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि धर्मतः

গোপালন, দেৱসেৱা (যজ্ঞাদি), ব্ৰাহ্মণসঙ্গ, কৃষিকৰ্ম আৰু ৰাজসেৱাৰ ফলত, ধৰ্মত হীন কুলসমূহো মান-মৰ্যাদা হেৰুৱাই ‘অকুল’ (লোকনিন্দিত) অৱস্থালৈ পতিত হয়।

Verse 20

कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च / कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

কুবিবাহ, বিধিক্ৰিয়াৰ লোপ, বেদ অধ্যয়ন নকৰা, আৰু ব্ৰাহ্মণক অতিক্ৰম/অবমাননা—ইয়াৰ ফলত কুলসমূহ শ্ৰেষ্ঠ বংশৰ পৰা পতিত হৈ ‘অকুল’ (অধোগতি) লাভ কৰে।

Verse 21

अनृतात् पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात् / अश्रौतधर्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

মিছা কথা, পৰস্ত্ৰীগমন, নিষিদ্ধ ভক্ষণ, আৰু বেদবিৰোধী আচাৰ-ধৰ্ম পালন—ইয়াৰ ফলত কুল নিশ্চয়েই শীঘ্ৰে নাশ হয়।

Verse 22

अश्रोत्रियेषु वै दानाद् वृषलेषु तथैव च / विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

অশ্ৰোত্ৰিয় (বেদশিক্ষাহীন) লোকক, তদ্ৰূপ বৃষল (অযোগ্য/নীচ) লোকক, আৰু বিধিত আচাৰহীন ব্যক্তিক দান দিলে কুল নিশ্চয়েই শীঘ্ৰে নাশ হয়।

Verse 23

नाधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् / न शूद्रराज्ये निवसेन्न पाषण्डजनैर्वृते

অধাৰ্মিকসকলে ঘেৰ কৰা গাঁৱত, অতিশয় ৰোগবহুল ঠাইত, শূদ্ৰ-শাসিত ৰাজ্যত আৰু পাশণ্ডে ভৰা দেশত বাস কৰা উচিত নহয়।

Verse 24

हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभम् / मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद् द्विजः

হিমালয় আৰু বিন্ধ্যৰ মাজত, পূৰ্বৰ পৰা পশ্চিমলৈ বিস্তৃত যি শুভ অঞ্চল, তাতেই দ্বিজে বাস কৰা উচিত; দুয়ো সাগৰৰ উপকূলীয় দেশ ত্যাগ কৰি অন্যত্ৰ ন বাস কৰক।

Verse 25

कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः / पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद् द्विजः

য’ত স্বভাৱতঃ সদায় কৃষ্ণমৃগ বিচৰণ কৰে, অথবা য’ত খ্যাত পুণ্য নদীসমূহ বয়—সেই ঠাইত দ্বিজে বাস কৰা উচিত।

Verse 26

अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः / नान्यत्र निवसेत् पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ

দ্বিজোত্তমে নদীৰ কূলৰ পৰা অর্ধক্রোশৰ ভিতৰত বাস কৰা এৰাই চলা উচিত; পুণ্যস্থান বুলিলেও যদি সেয়া অন্ত্যজ গাঁৱৰ ওচৰত হয় তেন্তে তাতো বাস নকৰিব।

Verse 27

न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः / न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः

পতিতসকলৰ সৈতে, চাণ্ডাল আৰু পুক্কসসকলৰ সৈতে, মূৰ্খ আৰু অহংকাৰীসকলৰ সৈতে, আৰু অন্ত্যজ তথা অন্ত্যজ-বৃত্তিত জীৱিকা কৰা লোকৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সহবাস নকৰিব।

Verse 28

एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् / याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम्

একেটা শয্যা বা আসন ভাগ-বতৰা কৰা, একে পংক্তিত একেলগে বহা, পাত্ৰ আৰু ৰন্ধা অন্ন মিহলি কৰা, নিষিদ্ধ সীমা অতিক্ৰম কৰি যাজন বা অধ্যাপন কৰা, আৰু একেলগে ভোজন—এই সকলোকে অনুচিত সাঙ্কৰ্যৰ কাৰণ বুলি ধৰা হয়।

Verse 29

सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च / एकादश समुद्दिष्टा दोषाः साङ्कर्यसंज्ञिताः

দশম দোষ ‘সহাধ্যায়’ (অযথা যৌথ পাঠ) আৰু ‘সহযাজন’ও; এইদৰে এগাৰটা দোষ উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰ একেলগে ‘সাঙ্কৰ্য’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 30

समीपे वा व्यवस्थानात् पापं संक्रमते नृणाम् / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साङ्कर्यं परिवर्जयेत्

কেৱল ওচৰত থিয় হোৱা বা ওচৰত বাস কৰিলেও পাপ মানুহৰ মাজত সংক্রমণৰ দৰে ছড়াব পাৰে; সেয়ে সৰ্বপ্ৰযত্নে সাঙ্কৰ্য—ক্ষতিকৰ মিশ্ৰণ—পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 31

एकपङ्क्त्युपविष्टा ये न स्पृशन्ति परस्परम् / भस्मना कृतमर्यादा न तेषां संकरो भवेत्

যিসকলে একে পংক্তিত বহে কিন্তু পৰস্পৰক স্পৰ্শ নকৰে, আৰু ভস্মেৰে মર્યাদা স্থাপন কৰে—তেওঁলোকৰ মাজত সঙ্কৰ নঘটে।

Verse 32

अग्निना भस्मना चैव सलिलेनावसेकतः / द्वारेण स्तम्भमार्गेण षड्भिः पङ्क्तिर्विभिद्यते

অগ্নিৰে, ভস্মৰে, আৰু পানী ছটিয়াই; লগতে দুৱাৰ আৰু স্তম্ভ-সংলগ্ন পথৰ দ্বাৰা—এই ছয় উপায়ে পংক্তি (আচাৰ-সীমা) পৃথক কৰা হয়।

Verse 33

न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं च न पैशुनम् / परक्षेत्रे गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्यचित् / न संवदेत् सूतके च न कञ्चिन्मर्मणि स्पृशेत्

অকাৰণে বৈৰ নকৰিবা, বিবাদ বা পৰনিন্দা নকৰিবা। আনৰ ক্ষেতত বাছুৰক দুধ খুৱাই থকা গাই কোনোবাক দেখুৱাবা নালাগে। সূতকত কথা নকবা, আৰু কাৰো মর্মস্থান স্পৰ্শ নকৰিবা।

Verse 34

न सूर्यपरिवेषं वा नेन्द्रचापं शवाग्निकम् / परस्मै कथयेद् विद्वान् शशिनं वा कदाचन

বিদ্বানে সূৰ্যৰ পৰিবেষ, ইন্দ্ৰধনু, শৱদাহৰ অগ্নি, বা চন্দ্ৰকো (অমঙ্গল লক্ষণ বুলি) কেতিয়াও আনক কৈ প্ৰকাশ নকৰিব।

Verse 35

न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा / आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्

বহুতৰ সৈতে বিবাদ-ৱিৰোধ নকৰিবা, আৰু আত্মীয়-বন্ধুৰ সৈতেো বৈৰ নধৰিবা। নিজৰ বাবে যি প্ৰতিকূল, সেয়া আনৰ প্ৰতি নকৰিবা।

Verse 36

तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् न नक्षत्राणि निर्दिशेत् / नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে তিথি-পক্ষ ঘোষণা নকৰিব, নক্ষত্ৰো নিৰ্দেশ নকৰিব। ঋতুমতী নাৰীৰ সৈতে কথা নক’ব, আৰু অশুচিৰ সৈতেো সংবাদ নকৰিব।

Verse 37

न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् / न चात्मानं प्रशंसेद् वा परनिन्दां च वर्जयेत् / वेदनिन्दां देवनिन्दां प्रयत्नेन विवर्जयेत्

দেৱতা, গুৰু আৰু ব্ৰাহ্মণলৈ দিয়া দান বাধা দিব নালাগে। নিজকে প্ৰশংসা নকৰিব আৰু পৰনিন্দা ত্যাগ কৰিব। যত্নসহকাৰে বেদনিন্দা আৰু দেৱনিন্দা পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 38

यस्तु देवानृषीन् विप्रान्वेदान् वा निन्दति द्विजः / न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा शास्त्रेष्विह मुनीश्वराः

হে মুনীশ্বৰ! যি দ্বিজে দেৱ, ঋষি, বিপ্ৰ বা বেদক নিন্দা কৰে, শাস্ত্ৰত ইয়াত তাৰ কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত দেখা নাযায়।

Verse 39

निन्दयेद् वै गुरुं देवं वेदं वा सोपबृंहणम् / कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे पच्यते नरः

যি ব্যক্তি গুৰু, দেৱতা বা বেদক—তাৰ উপবৃংহণ (ব্যাখ্যা-পরিশিষ্ট)সহ—নিন্দা কৰে, সি শত কোটি কল্পতকৈও অধিক কাল ৰৌৰৱ নৰকত দগ্ধ হয়।

Verse 40

तूष्णीमासीत निन्दायां न ब्रूयात् किञ्चिदुत्तरम् / कर्णौ पिधाय गन्तव्यं न चैतानवलोकयेत्

নিন্দা হ’লে নীৰৱে থাকিব লাগে, একো উত্তৰ ক’ব নালাগে। কাণ ঢাকি তাতৰ পৰা আঁতৰি যাব লাগে, আৰু তেনে লোকক চাবও নালাগে।

Verse 41

वर्जयेद् वै रहस्यानि परेषां गूहयेद् बुधः / विवादं स्वजनैः सार्धं न कुर्याद् वै कदाचन

বুধজনাই আনৰ ৰহস্য প্ৰকাশ কৰাটো এৰাই চলিব লাগে আৰু তেওঁলোকৰ গোপন কথা গোপনেই ৰাখিব লাগে। নিজৰ স্বজনৰ সৈতে কেতিয়াও বিবাদ নকৰিব।

Verse 42

न पापं पापिनां ब्रूयादपापं वा द्विजात्तमाः / सतेनतुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विर्देषवान् भवेत्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! পাপীৰ পাপ প্ৰচাৰ নকৰিবা, আৰু যি নিষ্পাপ তাক পাপী বুলিও নক’বা। এনেদৰে কৰিলে চুৰিৰ সমান দোষ হয়; মিছা হ’লে দোষ দ্বিগুণ হয়।

Verse 43

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदनात् / तानिपुत्रान् पशून्घ्निन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनाम्

মিছা অপবাদত পীড়িত জনে কান্দি যি অশ্ৰু ঝৰায়, সেই অশ্ৰুৱেই মিছা অপবাদকাৰীৰ পুত্ৰ আৰু পশুধন বিনাশ কৰে।

Verse 44

ब्रिह्महत्यासुरापाने स्तेयगुर्वङ्गनागमे / दृष्टं विशोधनं वृद्धैर्नास्ति मिथ्याभिशंसने

ব্ৰাহ্মণহত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য আৰু গুৰুপত্নীগমন—ইয়াৰ বাবে বৃদ্ধসকলে শুদ্ধিকৰ প্ৰায়শ্চিত্ত দেখিছে; কিন্তু মিছা অপবাদৰ বাবে তেনে শুদ্ধি তেওঁলোকে দেখা নাই।

Verse 45

नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं शशिनं चानिमित्ततः / नास्तं यान्तं न वारिस्थं नोपसृष्टं न मघ्यगम् / तिरोहितं वाससा वा नादर्शान्तरगामिनम्

উদীয়মান সূৰ্যলৈ নাচাব, আৰু অকাৰণে চন্দ্ৰলৈও নাচাব; অস্তগামী সূৰ্য, পানীত প্ৰতিফলিত সূৰ্য, গ্ৰহণগ্ৰস্ত, মধ্যাহ্নস্থ—ইয়ালৈ নাচাব; বস্ত্ৰে আৱৃত বা দৰ্পণ/প্ৰতিফলনত দেখা বস্তুও নাচাব।

Verse 46

न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन / न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्टमैथुनम् / नाशुचिः सूर्यसोमादीन् ग्रहानालोकयेद् बुधः

নগ্না নাৰী বা নগ্ন পুৰুষক কেতিয়াও নাচাব; মূত্ৰ-মল বা চলি থকা মৈথুনো নাচাব। আৰু অশুচি অৱস্থাত জ্ঞানীয়ে সূৰ্য-চন্দ্ৰ আদি গ্ৰহজ্যোতি নেদেখিব।

Verse 47

पतितव्यङ्गचण्डालानुच्छिष्टान् नावलोकयेत् / नाभिभाषेत च परमुच्छिष्टो वावगुण्ठितः

পতিত, ব্যংগ আৰু চাণ্ডাল—তেওঁলোক উচ্ছিষ্ট (অশুচি) অৱস্থাত থাকিলে তেওঁলোকলৈ চাবও নালাগে; আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে কথা-বতৰা নকৰিব—বিশেষকৈ নিজে অতি উচ্ছিষ্ট বা আবৃত/আৱগুণ্ঠিত থাকিলে।

Verse 48

न पश्येत् प्रेतसंस्पर्शं न क्रुद्धस्य गुरोर्मुखम् / न तैलोदकयोश्छायां न पत्नीं भोजने सति / नामुक्तबन्धनाङ्गां वा नोन्मत्तं मत्तमेव वा

প্ৰেত-সংস্পৰ্শে দুষিত মানুহক নাচাব, আৰু ক্ৰুদ্ধ গুৰুৰ মুখো নাচাব। তেল বা পানীত নিজৰ প্ৰতিবিম্ব নাচাব; ভোজনৰ সময়ত পত্নীকো নাচাব। যাৰ অংগ বঁধনমুক্ত নহয় তাক, উন্মত্তক বা মত্তকো নাচাব।

Verse 49

नाश्नीयात् भार्यया सार्धंनैनामीक्षेत चाश्नतीम् / क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा नासनस्थां यथासुखम्

পত্নীৰ সৈতে একেলগে ভোজন নকৰিব; আৰু তাই খাই থাকোঁতে তাইক নাচাব। তাই হাঁচি থাকিলে বা জাঁভাই দিছিলেও, বা আৰামকৈ অনৌপচাৰিকভাৱে বহি থাকিলেও তাইক নাচাব।

Verse 50

नोदके चात्मनो रूपं न कूलं श्वभ्रमेव वा / न लङ्घयेच्च मूत्रं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

পানীত নিজৰ ৰূপৰ প্ৰতিবিম্ব নাচাব; নদীৰ কূল বা গাঁতৰ কাষত পা দি নচলিব। মূত্ৰৰ ওপৰেৰে লংঘন নকৰিব, আৰু কেতিয়াও তাৰ ওপৰত থিয় নহ’ব।

Verse 51

न शूद्राय मतिं दद्यात् कृशरं पायसं दधि / नोच्छिष्टं वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः

শূদ্ৰক গোপন উপদেশ (মতি) নিদিব নালাগে; কৃশৰ, পায়স বা দধি (দই)ও নিদিব নালাগে। উচ্ছিষ্ট অন্ন, মধু আৰু ঘৃতো নিদিব নালাগে; কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ চাম) আৰু হৱিস্ (যজ্ঞাহুতি)ও নিদিব নালাগে।

Verse 52

न चैवास्मै व्रतं दद्यान्न च धर्मं वदेद् बुधः / न च क्रोधवशं गच्छेद् द्वेषं रागं च वर्जयेत्

বুধজনাই তাক ব্ৰত নিদিব নালাগে, আৰু ধৰ্মৰ উপদেশো নক’ব। ক্ৰোধৰ বশত নযাব; দ্বেষ আৰু ৰাগ—দুয়োটাই ত্যাগ কৰিব।

Verse 53

लोभं दम्भं तथा यत्नादसूयां ज्ञानकुत्सनम् / ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत्

যত্নসহকাৰে লোভ, দম্ভ, অসূয়া আৰু সত্যজ্ঞানৰ নিন্দা ত্যাগ কৰা; তদ্ৰূপ ঈৰ্ষা, অহংকাৰ, শোক আৰু মোহো পৰিত্যাগ কৰা।

Verse 54

न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत् / न हीनानुपसेवेत न च तीक्ष्णमतीन् क्वचित्

কাৰো প্ৰতি পীড়া নকৰিবা। পুত্ৰ বা শিষ্যক শাসন কৰিলেও নিষ্ঠুৰভাৱে আঘাত নকৰিবা। হীনপ্ৰবৃত্তিৰ সঙ্গ নকৰিবা, আৰু তীক্ষ্ণ-কঠোৰ বুদ্ধিৰ লোকৰ সঙ্গো কেতিয়াও নকৰিবা।

Verse 55

नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत् / न विशिष्टानसत्कुर्यात् नात्मानं वा शपेद् बुधः

নিজকে তুচ্ছ নাভাবিবা; দীনভাবক যত্নেৰে বর্জন কৰা। বুদ্ধিমান লোকে শ্ৰেষ্ঠজনক অসম্মান নকৰে, আৰু নিজকো শাপ নিদিয়ে।

Verse 56

न नखैर्विलिखेद् भूमिं गां च संवेशयेन्न हि / न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान्

নখেৰে মাটি খোঁচা নকৰিবা, আৰু গাইক জোৰ কৰি বেঁধি আবদ্ধ নকৰিবা। নদীত থাকোঁতে নদীৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰিবা, আৰু পৰ্বতৰ মাজত থাকোঁতে পৰ্বতৰ কথা নকবা।

Verse 57

आवासे भोजने वापि न त्यजेत् हसयायिनम् / नावगाहेदपो नग्नो वह्निं नातिव्रजेत् पदा

আবাস বা ভোজনত শয্যাসঙ্গী—যাক আশ্ৰয় দিছা—তাক ত্যাগ নকৰিবা। নগ্ন হৈ পানীত নামিবা নে, আৰু অগ্নিক পায়েৰে লঙ্ঘন নকৰিবা।

Verse 58

शिरो ऽभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत् / न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत् / रोमाणि च रहस्यानि नाशिष्टेन सह व्रजेत्

মূৰত অভ্যংগ কৰাৰ পাছত অৱশিষ্ট তেলৰে দেহত লেপন নকৰিব। সাপ বা অস্ত্ৰ লৈ ক্ৰীড়া নকৰিব আৰু নিজৰ দেহৰ ৰন্ধ্ৰ স্পৰ্শ নকৰিব। উচ্ছিষ্টসহ নুঘূৰিব, আৰু গোপনে অশুচি ভাৱে দেহৰ ৰোম নুপুটিব।

Verse 59

न पाणिपादवाङ्नेत्रचापल्यं समुपाश्रयेत् / न शिश्नोदरचापल्यं न च श्रवणयोः क्वचित्

হাত, ভৰি, বাক্য আৰু চকুৰ চঞ্চলতাত আশ্ৰয় নকৰিব। লিংগ আৰু উদৰৰ চপলতাতো নলিপ্ত হ’ব, আৰু কাণক কেতিয়াও ইফাল-সিফাল ভ্ৰমণ কৰিবলৈ নিদিব।

Verse 60

न चाङ्गनखवादं वै कुर्यान्नाञ्जलिना पिबेत् / नाभिहन्याज्जलं पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन

দেহ খুঁচি বা নখ ঘঁহি নষ্ট নকৰিব; আৰু অঞ্জলিৰে পানী নপিব। ভৰিৰে পানীত আঘাত নকৰিব, হাতৰেও কেতিয়াও ছিটাব নকৰিব।

Verse 61

न शातयेदिष्टकाभिः फलानि न फलेन च / न म्लेच्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम्

ইটাৰে ফল নপতাব, আৰু ফলৰে ফল নাভাঙিব। ম্লেচ্ছভাষা (অশুচি বাণী) নশিকিব, আৰু পাদাসন বা আসন টানি ননিব।

Verse 62

न भेदनमवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम् / कुर्याद् विमर्दनं धीमान् नाकस्मादेव निष्फलम्

ধীমান ব্যক্তি তাক ফাটোৱা, আঘাতে ভাঙা, কটা বা খুঁচি-ঘঁহা নকৰিব; আৰু কঠোৰভাৱে মর্দনো নকৰিব—হঠাতে এনে কাম নকৰিব যাতে ক্ৰিয়া নিষ্ফল হয়।

Verse 63

नोत्सङ्गेभक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च नाचरेत् / न नृत्येदथवा गायेन्न वादित्राणि वादयेत्

কোলাত লৈ ভোজন নকৰিব আৰু বৃথা চেষ্টা নকৰিব। অশৃঙ্খলভাৱে নাচ-গান বা বাদ্য বজোৱা পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 64

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः / न लौकिकैः स्तवैर्देवांस्तोषयेद् बाह्यजैरपि

দুয়োখন হাত একেলগ কৰি মূৰ খুজলাব নালাগে। আৰু লোকিক স্তৱ বা কেৱল বাহ্য, দেখুৱনী আচাৰে দেৱতাক তুষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰিব।

Verse 65

नाक्षैः क्रीडेन्न धावेत नाप्सु विण्मूत्रमाचरेत् / नोच्छिष्टः संविशेन्नित्यं न नग्नः स्नानमाचरेत्

পাশা খেল নেখেলিব, দৌৰা-ধাৱা নকৰিব; পানীত বিষ্ঠা-মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব। উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত কেতিয়াও শুব নালাগে আৰু নগ্ন হৈ স্নান নকৰিব।

Verse 66

न गच्छेन्न पठेद् वापि न चैव स्वशिरः स्पृशेत् / न दन्तैर्नखरोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्

অনুচিত অৱস্থাত নচলিব, নপঢ়িব; আৰু নিজৰ মূৰ অবমাননাৰে নস্পৰ্শ কৰিব। দাঁতেৰে নখ বা চুলি নকাটিব, আৰু শুই থকা মানুহক নজগাব।

Verse 67

न बालातपमासेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत् / नैकः सुप्याच्छून्यगृहे स्वयं नोपानहौ हरेत्

প্ৰখৰ ৰ’দত নিজকে নথাকিব; চিতাৰ ধোঁৱা পৰিহাৰ কৰিব। শূন্য ঘৰত একেলগে নশুব, আৰু নিজৰ পাদুকা নিজে নখুলিব।

Verse 68

नाकारणाद् वा निष्ठीवेन्न बाहुभ्यां नदीं तरेत् / न पादक्षालनं कुर्यात् पादेनैव कदाचन

অকাৰণে থু পেলোৱা উচিত নহয়। কেৱল বাহুবলে সাঁতুৰি নদী পাৰ হোৱা উচিত নহয়। কেতিয়াও এটা ভৰিৰে আনটো ভৰি ধুব নালাগে।

Verse 69

नाग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद् बुधः / नाभिप्रासरयेद् देवं ब्राह्मणान् गामथापि वा / वाय्वग्निगुरुविप्रान् वा सूर्यं वा शशिनं प्रति

বুদ্ধিমান লোকে অগ্নিত ভৰি তাপ নলগাব, আৰু কাঁসৰ পাত্ৰত ভৰি নধুব। দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ বা গাইৰ ফালে ভৰি নপসাৰিব; বায়ু, অগ্নি, গুৰু, পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণ, সূৰ্য বা চন্দ্ৰৰ ফালেও ভৰি নপসাৰিব।

Verse 70

अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नानवाहनम् / बहिर्निष्क्रमणं चैव न कुर्वोत कथञ्चन

অশুদ্ধ অৱস্থাত কোনোপধ্যেই শোৱা, যাত্ৰা/চৰা, স্বাধ্যায় কৰা, স্নান কৰা, বাহনত উঠা বা বাহিৰলৈ ওলোৱা উচিত নহয়।

Verse 71

स्वप्नमध्ययनं स्नानमुद्वर्तं भोजनं गतिम् / उभयोः संध्ययोर्नित्यं मध्याह्ने चैव वर्जयेत्

প্ৰাতঃসন্ধ্যা আৰু সায়ংসন্ধ্যা—দুয়োটা সন্ধিক্ষণত, লগতে মধ্যাহ্নতো, নিদ্ৰা, অধ্যয়ন, স্নান, দেহত উড্বর্তন/মৰ্দন, ভোজন আৰু অনাৱশ্যক গমনাগমন সদায় বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 72

न स्पृशेत् पाणिनोच्छिष्टो विप्रोगोब्राह्मणानलान् / न चासनं पदा वापि न देवप्रतिमां स्पृशेत्

যাৰ হাতত উচ্ছিষ্ট লাগি আছে, সেই ব্ৰাহ্মণে গাই, ব্ৰাহ্মণ আৰু অগ্নিক স্পৰ্শ নকৰিব। ভৰিৰে আসন স্পৰ্শ নকৰিব, আৰু দেৱ-প্ৰতিমাও স্পৰ্শ নকৰিব।

Verse 73

नाशुद्धो ऽग्निं परिचरेन्न देवान् कीर्तयेदृषीन् / नावगाहेदगाधाम्बु धारयेन्नानिमित्ततः

অশুচি অৱস্থাত পবিত্ৰ অগ্নিৰ পৰিচৰ্যা নকৰিব, দেৱপূজা নকৰিব, ঋষিসকলৰ নাম-কীৰ্তনো নকৰিব। গভীৰ পানীত অৱগাহন নকৰিব আৰু যথোচিত কাৰণ নোহোৱাকৈ উপবাস নধৰিব।

Verse 74

न वामहस्तेनोद्धत्य पिबेद् वक्त्रेण वा जलम् / नोत्तरेदनुपस्पृश्य नाप्सु रेतः समुत्सृजेत्

বাওঁ হাতে তুলি লোৱা পানী নপিব, আৰু পাত্ৰত মুখ লগাইও পানী নপিব। শুদ্ধিৰ বাবে পানী স্পৰ্শ নকৰাকৈ মল-মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব, আৰু পানীত বীৰ্য ত্যাগ নকৰিব।

Verse 75

अमेध्यलिप्तमन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा / व्यतिक्रमेन्न स्त्रवन्तीं नाप्सु मैथुनमाचरेत् / चैत्यं वृक्षं न वै छिन्द्यान्नाप्सु ष्ठीवनमाचरेत्

অপবিত্ৰতাৰে লিপ্ত বস্তু, ৰক্ত বা শিং আদি লংঘন নকৰিব। ৰজস্বলা নাৰীকো অতিক্ৰম নকৰিব, আৰু পানীত মৈথুন নকৰিব। চৈত্য-সম্পৰ্কীয় গছ নকাটিব, আৰু পানীত থু নেপেলাব।

Verse 76

नास्थिभस्मकपालानि न केशान्न च कण्टकान् / तुषाङ्गारकरीषं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

হাড়, ছাই, খুলি—এইবোৰৰ ওপৰত কেতিয়াও ভৰি নথব; চুলি বা কাঁটাৰ ওপৰতও নহয়। তুষ, জ্বলি থকা অঙ্গাৰ বা গোবৰ ওপৰতও কেতিয়াও নথিয়াব।

Verse 77

न चाग्निं लङ्घयेद् धीमान् नोपदध्यादधः क्वचित् / न चैनं पादतः कुर्यान्मुखेन न धमेद् बुधः

বুদ্ধিমান লোকে পবিত্ৰ অগ্নি লংঘন নকৰিব, আৰু তাৰ তলত কেতিয়াও একো নথব। ভৰিৰে অপমান নকৰিব; বিবেকী জনে মুখেৰে ফুঁও নমাৰে।

Verse 78

न कूपमवरोहेत नावेक्षेताशुचिः क्वचित् / अग्नौ न च क्षिपेदग्निं नाद्भिः प्रशमयेत् तथा

কুঁৱাত নামিব নালাগে; অশুচি মানুহে কেতিয়াও তাত চাব নালাগে। অগ্নিত একো নিক্ষেপ নকৰিব; আৰু তেনেদৰে পানীৰে অগ্নি নিনুৱাব।

Verse 79

सुहृन्मरणमार्तिं वा न स्वयं श्रावयेत् परान् / अपण्यं कूटपण्यं वा विक्रये न प्रयोजयेत्

বন্ধুৰ মৃত্যু বা দুখৰ সংবাদ নিজে আনক নশুনাব। আৰু বিক্ৰীঅযোগ্য বস্তু বা নকল/প্ৰতারণামূলক সামগ্ৰী বিক্ৰীত নলগাব।

Verse 80

न वह्निं मुखनिश्वासैर् ज्वालयेन्नाशुचिर्बुधः / पुण्यस्थानोदकस्थाने सीमान्तं वा कृषेन्न तु

অশুচি জ্ঞানীয়ে মুখৰ ফুঁৰে অগ্নি জ্বলাই নলাগে। পুণ্যস্থান, তীৰ্থজলৰ স্থান বা সীমাৰেখাত খেতি নকৰিব।

Verse 81

न भिन्द्यात् पूर्वसमयमभ्युपेतं कदाचन / परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो नावबोधयेत्

আগতে গ্ৰহণ কৰা চুক্তি কেতিয়াও ভংগ নকৰিব। আৰু পশু, বনৰীয়া জন্তু বা পখীক পৰস্পৰৰ বিৰুদ্ধে উচটাব নালাগে।

Verse 82

परबाधं न कुर्वोत जलवातातपादिभिः / कारयित्वा स्वकर्माणि कारून् पश्चान्न वञ्चयेत् / सायंप्रातर् गृहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत्

পানী, বতাহ, তাপ, ৰ’দ আদি ব্যৱহাৰ কৰি আনক কষ্ট নিদিব। কাৰুকৰ/কাৰিগৰৰ পৰা কাম কৰাই পিছত তেওঁলোকক ঠগিব নালাগে। আৰু সন্ধ্যা আৰু প্ৰাতঃকালে ভিক্ষাৰ বাবে ঘৰৰ দুৱাৰ টোকৰাব নালাগে।

Verse 83

बहिर्माल्यं बहिर्गन्धं भार्यया सह भोजनम् / विगृह्य वादं कुद्वारप्रवेशं च विवर्जयेत्

ঘৰৰ বাহিৰত দেখুৱাবলৈ মালা‑সুগন্ধ নধাৰিব; পত্নীৰ সৈতে অশোভন ভাৱে একেলগে ভোজন নকৰিব। কলহময় বিতৰ্ক আৰু কুদ্বাৰ/গোপন পথৰে প্ৰৱেশ বর্জন কৰিব।

Verse 84

न खादन्ब्राह्मणस्तिष्ठेन्न जल्पेद् वा हसन् बुधः / स्वमग्निं नैव हस्तेन स्पृशेन्नाप्सु चिरं वसेत्

ভোজন কৰোঁতে ব্ৰাহ্মণ থিয় হৈ নাথাকিব; জ্ঞানী সেই সময়ত অনর্থক কথা বা হাঁহি‑ঠাট্টা নকৰিব। নিজৰ পবিত্ৰ অগ্নিক হাতৰে স্পৰ্শ নকৰিব, আৰু পানীত দীঘল সময় নাথাকিব।

Verse 85

न पक्षकेणोपधमेन्न शूर्पेण न पाणिना / मुखे नैव धमेदग्निं मुखादग्निरजायत

অগ্নিক পাখিৰ পাখা, শূৰ্প বা হাতেৰে হাওঁ নেদিব। মুখেৰেো অগ্নিত ফুঁ নেদিব—কাৰণ শ্ৰুতি মতে অগ্নি মুখৰ পৰাই জন্মিছে।

Verse 86

परस्त्रियं न भाषेत नायाज्यं याजयेद् द्विजः / नैकश्चरेत् सभां विप्रः समवायं च वर्जयेत्

দ্বিজে পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে কথা নক’ব; যি যজ্ঞৰ অযোগ্য, তাৰ বাবে ব্ৰাহ্মণে যজ্ঞ নকৰাব। পণ্ডিত বিপ্ৰে সভালৈ একা নাযাব আৰু দলাদলি/গোপন জোট বর্জন কৰিব।

Verse 87

न देवायतनं गच्छेत् कदाचिद् वाप्रदक्षिणम् / न वीजयेद् वा वस्त्रेण न देवायतने स्वपेत्

দেৱালয়ত কেতিয়াও অশুদ্ধভাৱে প্ৰদক্ষিণা নকৰিব। কাপোৰেৰে পাখা নেদিব, আৰু দেৱালয়ৰ ভিতৰ/প্ৰাঙ্গণত শয়ন নকৰিব।

Verse 88

नैको ऽध्वानं प्रपद्येत नाधार्मिकजनैः सह / न व्याधिदूषितैर्वापि न शूद्रैः पतितेन वा

একলাই যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা উচিত নহয়, অধাৰ্মিক লোকৰ সঙ্গতো নহয়; ৰোগে দুষিত লোকৰ সঙ্গতো নহয়; আৰু পতিত (বহিষ্কৃত) শূদ্ৰৰ সঙ্গতো নহয়।

Verse 89

नोपानद्वर्जितो वाथ जलादिरहितस्तथा / न रात्रौ नारिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम् / नाग्निगोब्राह्मणादीनामन्तरेण व्रजेत् क्वचित्

জোতা নোহোৱাকৈ আৰু পানী আদি নথকাকৈ চলা উচিত নহয়। ৰাতি, নাৰীৰ সৈতে, আৰু কমণ্ডলু নোহোৱাকৈ যাত্ৰা নকৰিব। অগ্নি, গাই, ব্ৰাহ্মণ আদি পূজ্যক অবজ্ঞা কৰি ক’লৈও নাযাব।

Verse 90

न वत्सतन्त्रीं विततामतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः / न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वायतींस्तथा

দ্বিজে ক’তোও পতা থকা বৎসতন্ত্রী (সীমা-ৰজ্জু) অতিক্ৰম কৰা উচিত নহয়; আৰু যোগী, সিদ্ধ, ব্ৰতী আৰু যতি (সন্ন্যাসী)সকলক নিন্দা কৰাও উচিত নহয়।

Verse 91

देवतायतनं प्राज्ञो देवानां चैव सत्रिणाम् / नाक्रामेत् कामतश्छायां ब्राह्मणानां च गोरपि

প্ৰাজ্ঞে দেৱতাৰ আয়তন (মন্দিৰ) আৰু দেৱসকলৰ লগতে সত্রযজ্ঞত নিয়োজিত লোকৰ পবিত্ৰ পৰিসৰক অসম্মান নকৰিব। আৰু খেয়ালখুশিতে ব্ৰাহ্মণৰ, আনকি গাইৰো, ছাঁৰ ওপৰত পা নিদিব।

Verse 92

स्वां तु नाक्रमयेच्छायां पतिताद्यैर्न रोगिभिः / नाङ्गारभस्मकेशादिष्वधितिष्ठेत् कदाचन

পতিত আদি লোক বা ৰোগীয়ে নিজৰ ছাঁ অতিক্ৰম কৰিবলৈ (ছাঁৰ ওপৰত পা দিবলৈ) দিয়া উচিত নহয়। আৰু অঙ্গাৰ, ভস্ম, চুলি আদি ওপৰত কেতিয়াও থিয় নহ’ব।

Verse 93

वर्जयेन्मार्जनीरेणुं स्नानवस्त्रघचोदकम् / न भक्षयेदभक्ष्याणि नापेयं च पिबेद् द्विजः

দ্বিজে ঝাড়ু দিয়া উঠা ধূলি আৰু স্নান-বাস্ত্ৰ ধোৱাৰ ব্যৱহৃত পানী পৰিত্যাগ কৰিব লাগে। সি যেন অভক্ষ্য নাখায় আৰু অপেয় নাপানে।