
ৰক্ষা আৰু বিজয়ৰ বাবে আচার-নিয়ন্ত্রিত শক্তি: ক্ৰোধ-শক্তি (মন্য়ু) আৰু অগ্নিক আহ্বান কৰি অশুভ ধ্বংস কৰা হয়, গৃহ সুৰক্ষিত কৰা হয় আৰু জীৱন ধাৰণ কৰা হয়। উপ-বিষয়সমূহ: (১) যুদ্ধীয় দীক্ষা আৰু শত্রু-ভাঙনি উগ্ৰতা—মন্য়ু ইন্দ্ৰ-সদৃশ শক্তি ৰূপে; (২) অগ্নি পাপ-নাশক আৰু সাক্ষী, যিয়ে বৈৰী ক্ৰিয়াক উলটাই দিয়ে; (৩) ব্ৰহ্ম-ওদন/ওদন—জীৱন-বহনকাৰী, মৃত্যুৰ পাৰ হ’বলৈ সহায় কৰা সংস্কাৰ; (৪) ৰক্ষোঘ্ন সীমা-ৰক্ষা—ৰাতি-ভ্ৰমণকাৰী ভূত-প্ৰেতাদি সত্তাৰ বিৰুদ্ধে; (৫) কৃমি আৰু ৰোগ-কাৰকৰ বিৰুদ্ধে ঔষধি-চিকিৎসা; (৬) সমৃদ্ধি আৰু কল্যাণ স্থাপন।
অথৰ্ববেদ ৪.৩১ এটা যুদ্ধমুখী ‘মন্য়ু’-সূক্ত; ইয়াত যুদ্ধ-উন্মাদ ক্ৰোধক দেৱীয় সহায় ৰূপে অভিষিক্ত কৰি, যোদ্ধাদলক অদম্য, অস্ত্ৰ-ধাৰ শান দিয়া সেনাদললৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়, যিসকলে ‘অগ্নিৰ ৰূপে’ আগবাঢ়ে। সূক্তখনে কুলসমূহক যুদ্ধৰ বাবে সংগঠিত কৰে, বিজয়-ধ্বনি তোলে, আৰু হৃদয়-উৎপন্ন ভয়েৰে শত্রুক পলায়ন কৰাবলৈ বিচাৰে; লগতে মন্য়ুৰ অধীনত (আৰু শেষত বৰুণৰ নামত) সঞ্চিত ধন/লুট সুৰক্ষিত কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে।
এই ত্ৰিষ্টুভ যুদ্ধ-সূক্তত ‘মন্যু’ (ক্ৰোধ) ক এক দিৱ্য, ইন্দ্ৰ-সদৃশ শক্তি হিচাপে উদ্দীপিত কৰা হৈছে—যি শত্রুক ভাঙে, গোপন বিপদক বিদ্ধ কৰে, আৰু বিজয় নিশ্চিত কৰে। মন্যুক ইন্দ্ৰ, বৰুণ, জাতবেদস, হোতৃ আদি বহু সার্বভৌম আৰু যজ্ঞীয় শক্তিৰ সৈতে একাত্ম কৰি, সূক্তটোৱে সৰ্বকাৰ্যকৰী যুদ্ধ-ৰক্ষা/অপায়নাশক শক্তি কেন্দ্ৰীভূত কৰে; লগতে যজমানৰ বাবে লুণ্ঠন-ধন আৰু সমৃদ্ধিও সুৰক্ষিত কৰে।
এই আঠ-শ্লোকীয়া অথৰ্ববেদীয় সূক্তত অঘ (পাপ, অমঙ্গল, দুৰ্ভাগ্য, যজ্ঞীয় অপবিত্ৰতা) নাশক অগ্নিক আহ্বান কৰা হৈছে। পুনঃপুনঃ ধ্বনিত হোৱা এক প্ৰায় ধ্ৰুৱপদ-সদৃশ বহিষ্কাৰ-মন্ত্ৰৰ জৰিয়তে অগ্নিৰ শিখা আৰু ৰশ্মিসমূহে যজমানৰ দেহ আৰু পৰিৱেশ শোধন কৰি বিপদ দূৰ কৰি ৰয়ি (সমৃদ্ধি) আৰু স্বস্তি (মঙ্গল-কল্যাণ) স্থাপন কৰক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। সূক্তৰ শক্তি সম্পূৰ্ণ পৰিশোধন হিচাপে বৰ্ণিত—অন্তৰৰ নৈতিক/যজ্ঞীয় দোষ আৰু বাহিৰৰ বৈৰী প্ৰভাৱ, দুয়োটাই অগ্নিৰ তাপ আৰু তেজে দগ্ধ কৰি নিঃশেষ কৰে।
এই সূক্তে ৰন্ধা ওদন (ব্ৰহ্মৌদন/বিষ্টাৰিণ)ক যজ্ঞৰ নিজ দেহ বুলি একাত্ম কৰি পবিত্ৰ কৰা হৈছে—ছন্দসমূহ তাৰ পাখি, সত্য তাৰ মুখ, আৰু তপস তাৰ সৃজনশীল উষ্মা। অভিষিক্ত আহাৰখন ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত স্থাপন কৰি, স্তোত্ৰটোৱে পোষণক যজ্ঞসিদ্ধিলৈ বিস্তাৰিত কৰিব বিচাৰে—সমৃদ্ধি, “লোকজয়ী” পুণ্য, আৰু স্বৰ্গলৈ নিবলৈ সক্ষম ফলপ্ৰদ শক্তি—আৰু একে সময়তে যজমানৰ ওপৰত কোনো ক্ষতিকাৰক প্ৰত্যাঘাত নপৰে বুলি স্পষ্টভাৱে নিবাৰণ কৰে।
AV 4.35 এটা মৃত্যু-সন্তাৰণ (মৃত্যু অতিক্ৰম কৰোৱা) ধৰণৰ চিকিৎসামূলক সূক্ত, য’ত ব্ৰহ্ম-ওদন (অভিষিক্ত সিদ্ধ ভাত) ক বিশ্বজনীন, জীৱন-বহনকাৰী পদাৰ্থ হিচাপে পবিত্ৰ কৰা হৈছে; ইয়াৰ জৰিয়তে পাঠকে অকাল মৃত্যুক ‘অতিক্ৰম’ কৰে। ওদনক প্ৰজাপতিৰ তপস-জন্মা সৃজন-ক্ৰিয়া আৰু সকলো দিশে ৰক্ষাদানকাৰী, দীপ্তিমান ব্ৰহ্ম/ব্ৰাহ্মণস্পতি-তত্ত্বৰ সৈতে একাত্ম বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে; এই তত্ত্বই প্ৰাণ পুনঃস্থাপন কৰে আৰু কালৰ চকা (মাহ, বছৰ, দিন-ৰাতি) কেও অতিক্ৰম কৰি থাকে। পুনৰাবৃত্তি-সদৃশ প্ৰাৰ্থনা—“তেন ওদনেন অতি তাৰাণি মৃত্যুম্”—এই সূক্তৰ কাৰ্যকাৰিতাৰ অপাৰেটিভ ‘মুদ্ৰা’ হিচাপে কাম কৰে।
AV 4.36 এটা ৰক্ষোঘ্ন–অভিচাৰিক সূক্ত, যি ঘৰৰ সীমা ৰাতিত ঘূৰি ফুৰা শিকারী—ৰক্ষস, পিশাচ আৰু ক্রব্যাদ—বিশেষকৈ অমাৱস্যা ৰাতিত সক্ৰিয় থকা সত্তাসকলৰ বিৰুদ্ধে—দৃঢ় কৰে। ইয়াত অগ্নি বৈশ্বানৰৰ জ্বালাময় বহিষ্কাৰ, মন্ত্ৰৰ ‘সহস’ (বাধ্যকাৰী মন্ত্রবল)ৰ দ্বাৰা দমন, আৰু শেষত নিৰৃতিৰ দ্বাৰা বন্ধন-সহ বিনাশ—এই সকলো মিলি প্ৰতিটো বৈৰী আগ্ৰাসনক দগ্ধ, পৰাভূত আৰু নিয়ন্ত্ৰিত কৰিবলৈ লক্ষ্য কৰে।
AV 4.37 এটা ভৈষজ্য-সূক্ত, য’ত ঔষধিক জীৱন্ত, ব্যক্তিৰূপ চিকিৎসক হিচাপে শক্তি দিয়া হৈছে যাতে ই কৃমি (কীট/পৰজীৱী) আৰু ৰাক্ষস-সদৃশ ৰোগকাৰী শক্তিসমূহ ধ্বংস কৰে। ইয়াৰ কাৰ্যক্ষমতা পুৰ্বপুৰুষীয় পৰম্পৰা—অথৰ্বণসকল আৰু প্ৰসিদ্ধ ঋষি (কশ্যপ, কণ্ব, অগস্ত্য)—ৰ দৃষ্টান্তত আধাৰিত; তাৰ পিছত তীব্ৰ ৰক্ষোঘ্ন বাক্যৰে গন্ধৰ্ব–অপ্সৰা-জনিত প্ৰভাৱক বহিষ্কাৰ কৰে, বিশেষকৈ কামাতুৰ আৱেশ আৰু গৃহস্থালীৰ বিঘ্ন-অশান্তিৰ সৈতে জড়িত প্ৰভাৱসমূহ।
এই অথৰ্ববেদীয় মন্ত্রে ঘৰৰ অসুৰক্ষিত ধন—বিশেষকৈ গৰু-ধন আৰু জয় কৰা লাভ—ৰ সৈতে দূৰলৈ বিস্তৃত ৰক্ষাশক্তিক বান্ধি ৰাখি সমৃদ্ধি নিশ্চিত কৰা হয়। ইয়াত এক শুভ অপ্সৰাক আহ্বান কৰা হৈছে, যিয়ে ভাগ্য ‘চেকি আৰু ছটিয়াই’ দিয়ে, আৰু মধ্যাকাশে তথা সূৰ্যৰ ৰশ্মিপথে গতি কৰা বাজিক-সদৃশ প্ৰহৰী শক্তিকো ডাকা হয়—যিয়ে কাম্য লাভ ঘৰত লৈ আহি তাতেই দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ কৰি ৰাখে।
অথৰ্ববেদ ৪.৩৯ এটা সমৃদ্ধি আৰু প্ৰাণশক্তি-বৃদ্ধিকাৰী মন্ত্র, য’ত অন্তৰিক্ষ (মধ্যাকাশ) ক এক বিশ্বজননী দুগ্ধদায়িনী ধেনু হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছে, আৰু বায়ু (বতাহ/প্ৰাণ) ক তাইৰ বাছুৰ হিচাপে—যিয়ে পোষণ আহৰণ কৰে। সামাজিক আৰু কসমিক শক্তিসমূহক সংহতি (সনতি) ত একত্ৰ কৰি, আৰু অগ্নি জাতবেদসৰ দ্বাৰা আচাৰ/ক্ৰিয়াক সীল-মোহৰ মাৰি, এই সূক্তে কৰ্তাৰ বাবে জীৱন, বল, ইচ্ছাপূৰণ, সন্তান, সমৃদ্ধি আৰু ধন ‘দোহি’ আনিবলৈ কামনা কৰে।
AV 4.40 এটা দিশা-ভিত্তিক প্ৰতিজাদু/অপমাৰ্জনমূলক সূক্ত, যি যিকোনো দিশা বা উপদিশাৰ পৰা অহা শত্রুভাৱাপন্ন আহুতি আৰু টোনা-মন্ত্ৰক চিনাক্ত কৰি বলপূৰ্বক উলটাই পঠায়। সকলো ক্ৰিয়াৰ সৰ্বজ্ঞ সাক্ষী অগ্নি জাতবেদসক সম্বোধন কৰি, আক্ৰমণকাৰীসকলক ‘দূৰলৈ’ (parāñcaḥ) ঠেলি দিয়ে, প্ৰত্যাগ—উভতি অহা শক্তিৰে সিহঁতক কঁপাই তোলে, আৰু প্ৰতিসৰ (বন্ধনী/তাবিজ) দ্বাৰা সুৰক্ষাক সীলমোহৰ কৰে। এই সূক্তৰ শক্তি হ’ল বিপদক স্থানৰ মানচিত্ৰত (দিশা আৰু উপদিশা) স্থাপন কৰি, অগ্নি, পবিত্ৰ তেজ আৰু দেহত বাঁধি থোৱা ৰক্ষাকৱচৰ জৰিয়তে তাক নিষ্ক্ৰিয় কৰা।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.