Sukta 2
Rishi: Atharvan (traditional attribution for this physiologico-cosmological section)
Devata: Pavamāna (purifying power; Soma-like), and the embodied Purusha as ritual subject
Chandas: Anuṣṭubh (predominant; some pādas show Atharvanic flexibility)
AV 10.2 এটা শাৰীৰ-জগত-সম্বন্ধীয় চিকিৎসা-সূক্ত, য’ত মানুহ (পুৰুষ) ক এক ৰীতিগতভাৱে মেরামতি-যোগ্য দেহ-ব্ৰহ্মাণ্ড হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে; তাৰ মূৰ, হৃদয়, প্ৰাণ আৰু ভিতৰৰ “আৱৰণ/কোষ” মন্ত্ৰেৰে স্থিৰ কৰিব পাৰি। ই পৱমানক অন্তৰ্নিহিত শোধক, সোম-সদৃশ ধাৰা হিচাপে আহ্বান কৰে, যি প্ৰাণক ওপৰলৈ তোলে আৰু সুৰক্ষিত কৰে; লগতে ব্ৰহ্মন/আত্মন-কেন্দ্ৰিত “যক্ষ”ক গভীৰতম ৰক্ষাশক্তি হিচাপে মুখ কৰে। সূক্তটোৰ বল হৈছে দুৰ্বল জীৱনী-কেন্দ্ৰসমূহক বান্ধি/“চিলাই” কৰি ধৰা, অখণ্ডতা পুনঃস্থাপন কৰা, আৰু অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু শুদ্ধিকৰণৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘায়ু আৰু বলক অধিকৃত কৰা।
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मप्रकाशनम्। केन॒ पार्ष्णी॒ आभृ॑ते॒ पूरु॑षस्य॒ केन॑ मां॒सं संभृ॑तं॒ केन॑ गु॒ल्फौ। केना॒ङ्गुलीः॒ पेश॑नीः॒ केन॒ खानि॒ केनो॑च्छ्ल॒ङ्खौ म॑ध्य॒तः कः प्र॑ति॒ष्ठाम्
ব্ৰহ্ম-প্ৰকাশন। কোনে পুৰুষৰ দুটা গোৰালিৰ গাঁঠি (পাৰ্ষ্ণী) আনি স্থাপন কৰিলে? কোনে মাংস সংহত কৰিলে, কোনে দুটা গুল্ফ (গোৰালিৰ গাঁঠি/এঁঠি)? কোনে আঙুলিসকল নিপুণভাৱে গঢ়িলে, কোনে দেহৰ খানিসকল (ছিদ্ৰ/উন্মুক্ত পথ)? কোনে মাজত দুটা শঙ্খ (জঙ্ঘা/পিণ্ডলী) উঠাই দিলে—কোনে দৃঢ় প্ৰতিষ্ঠা স্থাপন কৰিলে?
Mantra 2
कस्मा॒न्नु गु॒ल्फावध॑रावकृण्वन्नष्ठी॒वन्ता॒वुत्त॑रौ॒ पुरु॑षस्य । जङ्घे॑ नि॒रऋत्य॒ न्यऽदधुः॒ क्वऽस्वि॒ज्जानु॑नोः सं॒धी क उ॒ तच्चि॑केत
সঁচাকৈ, কাৰ পৰা তেওঁলোকে পুৰুষৰ দুটা গুল্ফক তলৰ অংশ হিচাপে গঢ়িলে, আৰু ওপৰৰ অস্থিযুক্ত অংশ দুটা? মাপি-মেপি তেওঁলোকে দুটা জঙ্ঘা স্থাপন কৰিলে; ক’ত, বাৰু, দুটা জানুৰ সংধি (গাঁঠি-জোৰ) আছে—সেইটো কোনে বুজি পালে?
Mantra 3
चतु॑ष्टयं युज्यते॒ संहि॑तान्तं॒ जानु॑भ्यामू॒र्ध्वं शि॑थि॒रं कब॑न्धम्। श्रोणी॒ यदू॒रू क उ॒ तज्ज॑जान याभ्यां॒ कुसि॑न्धं॒ सुदृ॑ढं ब॒भूव॑
চাৰিটা অংশ একেলগে জোৰ খাই সংধিত শেষ হয়; জানুৰ ওপৰফালে নমনীয় কাবন্ধ (ধড়/কাণ্ড)। শ্ৰোণী—সেই উৰু—সেয়া কোনে জন্ম দিলে, যাৰ দ্বাৰা কুসিন্ধ (শ্ৰোণী-আসন/পেলভিছ) অতি দৃঢ় হ’ল?
Mantra 4
कति॑ दे॒वाः क॑त॒मे त आ॑स॒न् य उरो॑ ग्री॒वाश्चि॒क्युः पुरु॑षस्य । कति॒ स्तनौ॒ व्यऽदधुः॒ कः क॑फो॒डौ कति॑ स्क॒न्धान् कति॑ पृ॒ष्टीर॑चिन्वन्
কিমান দেৱতা, আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কোন কোনে পুৰুষৰ উৰঃ (বক্ষ) আৰু গ্ৰীৱা চিহ্নিত কৰিলে? কিমানজনে দুটা স্তন পৃথক কৰি স্থাপন কৰিলে? কোনে দুটা স্কন্ধ-আধাৰ স্থিৰ কৰিলে? কিমানজনে স্কন্ধসমূহ গঢ়িলে, কিমানজনে পৃষ্ঠাৰ গাঁথনি সজালে?
Mantra 5
को अ॑स्य बा॒हू सम॑भरद् वी॒र्यं करवा॒दिति॑ । अंसौ॒ को अ॑स्य॒ तद् दे॒वः कुसि॑न्धे॒ अध्या द॑धौ
কোনে তেওঁৰ দুটা বাহু গঢ়ি দিলে—বীৰ্য্যসহ—‘যেন তেওঁ কৰ্ম সম্পাদন কৰিব পাৰে’ বুলি? কোনে তেওঁৰ দুটা অংস (কাঁধ) স্থাপন কৰিলে? কোন দেৱতাই সেই দান-শক্তি দৃঢ় আসনত ওপৰত স্থিৰ কৰি দিলে?
Mantra 6
कः स॒प्त खानि॒ वि त॑तर्द शी॒र्षाणि॒ कर्णा॑वि॒मौ नासि॑के॒ चक्ष॑णी॒ मुख॑म्। येषां॑ पुरु॒त्रा वि॑ज॒यस्य॑ म॒ह्ननि॒ चतु॑ष्पादो द्वि॒पदो॒ यन्ति॒ याम॑म्
কোনে সাতটা খানি (ছিদ্ৰ) খুঁদি উলিয়ালে—মূৰ, এই দুটা কাণ, নাসাৰন্ধ্ৰ, চকু দুটা, মুখ? যাৰ বিজয়-শক্তিৰ মহিমাত বহু ঠাইত চতুষ্পদ আৰু দ্বিপদ সজোৱা পথত নিজৰ গতি কৰে?
Mantra 7
हन्वो॒र्हि जि॒ह्वामद॑धात् पुरू॒चीमधा॑ म॒हीमधि॑ शिश्राय॒ वाच॑म्। स आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तर॒पो वसा॑नः॒ क उ॒ तच्चि॑केत
কাৰণ তেওঁ দুটা হনুত জিহ্বা স্থাপন কৰিলে—দূৰলৈ বিস্তাৰিত; তাৰ ওপৰতেই তেওঁ মহীয়সী ‘বাক্’ স্থিৰ কৰিলে। তেওঁ জগতসমূহৰ ভিতৰতেই বিচৰণ কৰে, জলসমূহে আৱৃত (আপঃ-বসান) হৈ; সেয়া কোনে সত্যই বুজিলে?
Mantra 8
म॒स्तिष्क॑मस्य यत॒मो ल॒लाटं॑ क॒काटि॑कां प्रथ॒मो यः क॒पाल॑म्। चि॒त्वा चित्यं॒ हन्वोः॒ पूरु॑षस्य॒ दिवं॑ रुरोह कत॒मः स दे॒वः
তাৰ মস্তিষ্ক কোনটো, তাৰ ললাট কোনটো, তাৰ গ্ৰীৱা (ককাটিকা) কোনটো—কোনে প্ৰথমে কপাল (খুলি) গঢ়িলে? দুটা হনুৰ পৰা পুৰুষৰ গঢ়া-গঠিত দেহ-ফ্ৰেম গঢ়ি, তেওঁ স্বৰ্গলৈ উঠিল; সেই দেৱতা কোন?
Mantra 9
प्रि॒या॒प्रि॒याणि॑ बहु॒ला स्वप्नं॑ संबाधत॒न्द्यः॑ । आ॒न॒न्दानु॒ग्रो नन्दां॑श्च॒ कस्मा॑द् वहति॒ पूरु॑षः
প্ৰিয়-অপ্ৰিয় বস্তুসমূহ, বহুবিধ; স্বপ্ন, সংকোচন-চাপ আৰু তন্দ্ৰা; আনন্দৰ অনুগামী আনন্দসমূহ আৰু হৰ্ষসমূহ—পুৰুষে এইবোৰ ক’ৰ পৰা বহন কৰি আনে?
Mantra 10
आर्ति॒रव॑र्ति॒र्निरृ॑तिः॒ कुतो॒ नु पुरु॒षेऽम॑तिः । राद्धिः॒ समृ॑द्धि॒रव्यृ॑द्धिर्म॒तिरुदि॑तयः॒ कुतः॑
আৰ্তি, অপথ-চলা, নিৰৃতি (বিনাশ)—হে প্ৰাৰ্থনা, পুৰুষৰ ভিতৰত এইবোৰ ক’ৰ পৰা, আৰু অমতি (মূঢ়তা) ক’ৰ পৰা? ৰাদ্ধি (সিদ্ধি), সমৃদ্ধি (পূৰ্ণ সমৃদ্ধি), আৰু অব্যৃদ্ধি (অবৃদ্ধি/অসফলতা); মতি (বুদ্ধি) আৰু তাৰ উদিতয়ঃ (উদয়/উত্থানসমূহ)—এইবোৰ ক’ৰ পৰা?
Mantra 11
को अ॑स्मि॒न्नापो॒ व्यऽदधाद् विषू॒वृतः॑ पुरू॒वृतः॑ सिन्धु॒सृत्या॑य जा॒ताः । ती॒व्रा अ॑रु॒णा लोहि॑नीस्ताम्रधू॒म्रा ऊ॒र्ध्वा अवा॑चीः॒ पुरु॑षे ति॒रश्चीः॑
এই পুৰুষত কোনে ‘আপঃ’—নদীৰ দৰে বোৱাবলৈ জন্মা, পথ বহু দিশে ঘূৰি-ফুৰা, বহু চক্ৰে চলা—স্থাপন কৰিলে? তীক্ষ্ণ, ৰঙা-ৰুদ্ৰ, ৰক্তবৰ্ণ, তাম্ৰ-ধোঁৱা-ৰঙা; ওপৰলৈ, তললৈ, আৰু তিৰ্যকভাৱে—পুৰুষৰ ভিতৰত।
Mantra 12
को अ॑स्मिन् रू॒पम॑दधात् को म॒ह्मानं॑ च॒ नाम॑ च । गा॒तुं को अ॑स्मि॒न् कः के॒तुं कश्च॒रित्रा॑णि॒ पूरु॑षे
এই পুৰুষত কোনে ৰূপ স্থাপন কৰিলে, কোনে মহিমা আৰু নাম? কোনে ইয়াত গতি-পথ স্থিৰ কৰিলে, কোনে কেতু (চিন্তা-চিহ্ন), আৰু কোনে আচৰণ-প্ৰকাৰসমূহ পুৰুষৰ ভিতৰত?
Mantra 13
को अ॑स्मिन् प्रा॒णम॑वयत् को अ॑पा॒नं व्या॒नमु॑ । स॒मा॒नम॑स्मि॒न् को दे॒वोऽधि॑ शिश्राय॒ पुरु॑षे
এই পুৰুষৰ ভিতৰত প্ৰাণ কোনে বুনিলে? কোনে অপান, ব্যান—আৰু সমান বুনিলে? পুৰুষৰ অন্তৰত কোন দেবতাই অধিপতিৰ দৰে ইহঁতক দৃঢ় আশ্ৰয়-স্তম্ভৰূপে স্থাপন কৰিলে?
Mantra 14
को अ॑स्मिन् य॒ज्ञम॑दधा॒देको॑ दे॒वोऽधि॒ पुरु॑षे । को अ॑स्मिन्त्स॒त्यं कोऽनृ॑तं॒ कुतो॑ मृ॒त्यृः कुतो॒ऽमृत॑म्
এই পুৰুষৰ ভিতৰত যজ্ঞ কোনে স্থাপন কৰিলে—পুৰুষৰ অন্তৰত অধিষ্ঠিত এক দেবতা? এইজনৰ ভিতৰত সত্য কোনে স্থাপন কৰিলে, অনৃত (অসত্য) কোনে? মৃত্যু ক’ৰ পৰা, আৰু অমৃতত্ব ক’ৰ পৰা?
Mantra 15
को अ॑स्मै॒ वासः॒ पर्य॑दधा॒त् को अ॒स्यायु॑रकल्पयत्। बलं॒ को अ॑स्मै॒ प्राय॑च्छ॒त् को अ॑स्याकल्पयज्ज॒वम्
তেওঁৰ চাৰিওফালে বস্ত্ৰ কোনে পৰিধান কৰালে? কোনে তেওঁৰ আয়ু নিৰ্ধাৰণ কৰিলে? কোনে তেওঁক পূৰ্ণ বল দান কৰিলে, আৰু কোনে তেওঁৰ বাবে জৱ (উদ্যম), তেজ আৰু দ্ৰুত শক্তি সাজি দিলে?
Mantra 16
केनापो॒ अन्व॑तनुत॒ केनाह॑रकरोद् रु॒चे। उ॒षसं॒ केनान्वै॑न्द्ध॒ केन॑ सायंभ॒वं द॑दे
কোনে জলসমূহক শৃঙ্খলাৰে বিস্তাৰ কৰিলে? কোনে দীঘল দিনক দীপ্তিৰ বাবে স্থাপন কৰিলে? কোনে উষাক তাৰ গতি-পথত প্ৰজ্বলিত কৰিলে? কোনে সায়ং-ভাৱ (সন্ধ্যাৰ অস্তিত্ব) স্থিৰ কৰি দিলে?
Mantra 17
को अ॑स्मि॒न् रेतो॒ न्यऽदधा॒त् तन्तु॒रा ता॑यता॒मिति॑ । मे॒धां को अ॑स्मि॒न्नध्यौ॑ह॒त् को बा॒णं को नृतो॑ दधौ
এইত কোনে বীজ (ৰেৎ) স্থাপন কৰিলে—‘তন্তু, দাতা, প্ৰসাৰিত হওক’ বুলি? এইত কোনে মেধা (বুদ্ধি) বুনি-জুৰিলে? কোনে বাণ (তীৰ) স্থাপন কৰিলে? কোনে নৰ-কৃত্য/মানৱ-কাৰ্য স্থিৰ কৰিলে?
Mantra 18
केने॒मां भूमि॑मौर्णो॒त् केन॒ पर्य॑भव॒द् दिव॑म्। केना॒भि म॒ह्ना पर्व॑ता॒न् केन॒ कर्मा॑णि॒ पुरु॑षः
কোনে এই ভূমি আৱৰণ কৰিলে? কোনে দ্যৌ (স্বৰ্গ) পৰিবেষ্টিত কৰিলে? কোনে মহৎ শক্তিৰে পৰ্বতসমূহ স্থাপন কৰিলে? কোনে পুৰুষৰ কৰ্মসমূহ—কাৰ্য-কৰ্ম—স্থিৰ কৰিলে?
Mantra 19
केन॑ प॒र्जन्य॒मन्वे॑ति॒ केन॒ सोमं॑ विचक्ष॒णम्। केन॑ य॒ज्ञं च श्र॒द्धां च॒ केना॑स्मि॒न् निहि॑तं॒ मनः॑
কোনে পৰ্জন্যক (বৰষুণ-দেৱতা) তেওঁৰ গতিত অনুসৰণ কৰায়? কোনে সোমক—বিচক্ষণ/স্পষ্টদৰ্শী—প্ৰকাশ কৰে? কোনে যজ্ঞ আৰু শ্রদ্ধা ধৰি ৰাখে? কোনে এইত মন স্থাপন কৰি থৈছে?
Mantra 20
केन॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ केने॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। केने॒मम॒ग्निं पूरु॑षः॒ केन॑ संवत्स॒रं म॑मे
কোনে শ্ৰোত্ৰিয়ক লাভ কৰে? কোনে এই পৰমেষ্ঠিন (সৰ্বোচ্চ প্ৰভু)ক? কোনে পুৰুষে এই অগ্নিক (লাভ/ধাৰে)? কোনে বছৰৰ পৰিমাপ স্থিৰ কৰিলে?
Mantra 21
ब्रह्म॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ ब्रह्मे॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। ब्रह्मे॒मम॒ग्निं पूरु॑षो॒ ब्रह्म॑ संवत्स॒रं म॑मे
ব্ৰহ্মণাই ব্ৰাহ্মণ-শ্ৰোত্ৰিয় (বেদজ্ঞ) নিজৰ লক্ষ্য লাভ কৰে; ব্ৰহ্মণাই এই পৰমেষ্ঠিনকো লাভ কৰে। ব্ৰহ্মণাই পুৰুষে এই অগ্নিক গঢ়িছে; ব্ৰহ্মণাই বছৰৰ পৰিমাপ স্থিৰ কৰি গঢ়ি তোলে।
Mantra 22
केन॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ केन॒ दैव॑जनी॒र्विशः॑ । केने॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ केन॒ सत्क् क्ष॒त्रमु॑च्यते
কিহেৰে দেৱতাসকল শৃঙ্খলিত ক্ৰমে বাস কৰে? কিহেৰে দেৱজন্মা জনসমূহ স্থিৰ থাকে? কিহেৰে এই অন্য জগত—নক্ষত্ৰলোক—ধৰি ৰখা হয়? কিহেৰে সত্য-ধৰ্মসম্মত ক্ষত্ৰ (সাৰ্বভৌমত্ব) বুলি কোৱা হয়?
Mantra 23
ब्रह्म॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ ब्रह्म॒ दैवजनी॒र्विशः॑ । ब्रह्मे॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ ब्रह्म॒ सत् क्ष॒त्रमु॑च्यते
ব্ৰহ্মণাই দেৱতাসকল শৃঙ্খলিত ক্ৰমে বাস কৰে; ব্ৰহ্মণাই দেৱজন্মা জনসমূহ স্থিৰ থাকে। ব্ৰহ্মণাই এই অন্য জগত—নক্ষত্ৰলোক—ধৰি ৰাখে; ব্ৰহ্মণাই সত্য-ধৰ্মসম্মত ক্ষত্ৰ (সাৰ্বভৌমত্ব) বুলি নাম পায়।
Mantra 24
केने॒यं भूमि॒र्विहि॑ता॒ केन॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। केने॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्
কেনে এই পৃথিৱী বিধৃত/সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপিত হ’ল? কেনে উচ্চ স্বৰ্গ দৃঢ়ভাৱে স্থিত হ’ল? কেনে এই অন্তৰিক্ষ—ঊৰ্ধ্বলৈ আৰু তিৰ্যককৈ—বিস্তৃত পৰিসৰত ব্যাপি স্থাপিত হ’ল?
Mantra 25
ब्रह्म॑णा॒ भूमि॒र्विहि॑ता॒ ब्रह्म॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। ब्रह्मे॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्
ব্ৰহ্মণাই পৃথিৱী সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপিত; ব্ৰহ্মণাই উচ্চ স্বৰ্গ দৃঢ়ভাৱে স্থিত। ব্ৰহ্মণাই এই অন্তৰিক্ষ—ঊৰ্ধ্বলৈ আৰু তিৰ্যককৈ—বিস্তৃত পৰিসৰত ব্যাপি স্থাপিত।
Mantra 26
मू॒र्धान॑मस्य सं॒सीव्याथ॑र्वा॒ हृद॑यं च॒ यत्। म॒स्तिष्का॑दू॒र्ध्वः प्रैर॑य॒त् पव॑मा॒नोऽधि॑ शीर्ष॒तः
অথৰ্বণ যেন তেওঁৰ মূৰ আৰু সেই হৃদয় সিলাই কৰি দৃঢ় কৰিলে; মস্তিষ্কৰ পৰা ওপৰলৈ স্বয়ং-শুদ্ধ পৱমান শক্তিক ঠেলি উঠালে—মূৰৰ শিখৰত।
Mantra 27
तद् वा अथ॑र्वणः॒ शिरो॑ देवको॒शः समु॑ब्जितः । तत् प्रा॒णो अ॒भि र॑क्षति॒ शिरो॒ अन्न॒मथो॒ मनः॑
সেইটো নিশ্চয় অথৰ্বণৰ শিৰ—দেৱীয় কোষ, দৃঢ়ভাৱে সংহত। তাকেই প্ৰাণ চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰে—শিৰ, অন্ন, আৰু মনো।
Mantra 28
ऊ॒र्ध्वो नु सृ॒ष्टा३स्ति॒र्यङ् नु सृ॒ष्टाः३ सर्वा॒ दिशः॒ पुरु॑ष॒ आ ब॑भूवाँ३ । पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑
এতিয়া ঊৰ্ধ্বলৈ সৃষ্টিসমূহ প্ৰসাৰিত, এতিয়া তিৰ্যকলৈও সৃষ্টিসমূহ প্ৰসাৰিত; সকলো দিশতে পুৰুষ প্ৰকাশ পাইছে। যি ব্ৰহ্মণৰ দুৰ্গ (পুৰ) জানে—যাৰ ভিতৰত পুৰুষক অন্তৰ্বাসী বুলি কোৱা হয়—
Mantra 29
यो वै तां ब्रह्म॑णो॒ वेदा॒मृते॒नावृ॑तां॒ पुर॑म्। तस्मै॒ ब्रह्म॑ च ब्रा॒ह्माश्च॒ चक्षुः॑ प्रा॒णं प्र॒जां द॑दुः
যি সত্যই ব্ৰহ্মণৰ সেই দুৰ্গ জানে—অমৃতত্বে চাৰিওফালে আৱৃত—তাক ব্ৰহ্ম আৰু ব্ৰাহ্মণসকলে দৃষ্টি, প্ৰাণ, আৰু প্ৰজা দান কৰে।
Mantra 30
न वै तं चक्षु॑र्जहाति॒ न प्रा॒णो ज॒रसः॑ पु॒रा। पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑
যি ব্ৰহ্মণৰ দুৰ্গ (পুৰ) জানে—যাৰ ভিতৰত ‘পুৰুষ’ অন্তৰ্বাসী বুলি কোৱা হয়—তাক চকুৱে কেতিয়াও ত্যাগ নকৰে, আৰু জৰাৰ আগতে প্ৰাণো তাক এৰি নাযায়।
Mantra 31
अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा दे॒वानां॒ पूर॑यो॒ध्या। तस्यां॑ हिर॒ण्ययः॒ कोशः॑ स्व॒र्गो ज्योति॒षावृ॑तः
আঠ-চক্ৰীয়া, নৱ-দ্বাৰীয়া—দেৱতাসকলৰ অজেয় দুৰ্গ-নগৰী। তাৰ ভিতৰত আছে সোণালী কোষ; স্বৰ্গীয়, জ্যোতিয়ে আৱৃত।
Mantra 32
तस्मि॑न् हिर॒ण्यये॒ कोशे॒ त्र्यऽरे॒ त्रिप्र॑तिष्ठिते । तस्मि॒न् यद् य॒क्षमा॑त्म॒न्वत् तद् वै ब्र॑ह्म॒विदो॑ विदुः
সেই সোণালী কোষত—ত্ৰি-অৰ, ত্ৰি-প্ৰতিষ্ঠিত—তাত যি যক্ষ্মা-শক্তি আত্মৱান্ (স্ব-অধিষ্ঠিত) ৰূপে আছে, সেয়াই ব্ৰহ্মবিদসকলে নিশ্চয় জানে।
Mantra 33
प्र॒भ्राज॑मानां॒ हरि॑णीं॒ यश॑सा सं॒परी॑वृताम्। पुरं॑ हिर॒ण्ययीं॒ ब्रह्मा वि॑वे॒शाप॑राजिताम्
প্ৰভ্ৰাজমানা, হৰিণী (সোণালী-বৰ্ণা), যশসে সম্পূৰ্ণে পৰিবৃতা—সেই অজেয় সোণালী পুৰত ব্ৰহ্মা প্ৰৱেশ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It is used for healing and protection—especially to stabilize head/heart and restore prāṇa, strength (bala), vigour (java), and lifespan (āyus) after illness, shock, or depletion.
It is a ritual-physiological image: the person is treated as something that can come ‘loose’ in crisis, and mantra plus gesture symbolically re-bind the vital centers so life-force stays integrated.
It points to an inner locus (kośa) where a mysterious, self-possessed Power resides—identified with Brahman/Ātman—so the hymn frames deep inner knowledge as a form of ultimate protection.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
