Adhyaya 200
Trong cuộc đối thoại thần học giữa Śiva và Devī, chương này kể về hậu quả sau khi bối cảnh tế lễ bị gián đoạn và giới thiệu ác ma Tāraka như một thế lực gây đảo loạn: hắn đánh bại chư thiên và trục xuất họ khỏi Svarga. Chư thiên cầu đến Brahmā; Brahmā chỉ dạy rằng chỉ năng lực của Śaṅkara mới có thể giải nguy, và cuộc phối ngẫu tương lai của Śiva với nữ thần sinh từ dãy Himālaya sẽ sinh ra tác nhân diệt Tāraka. Để thúc đẩy sự kết hợp ấy, Kāmadeva được phái đi cùng Vasantā; nhưng khi đến gần Śiva, Kāma bị thiêu rụi bởi ngọn lửa phát ra từ con mắt thứ ba của Ngài. Śiva an trú tại thánh địa Prābhāsika-kṣetra, khiến nơi ấy trở thành ký ức linh thiêng của biến cố. Rati than khóc; một tiếng nói vô hình an ủi rằng Kāma sẽ trở lại trong dạng vô thân (Ananga), gìn giữ sự tiếp nối của vũ trụ. Chư thiên bạch hỏi về sự rối loạn của tạo hóa khi thiếu Kāma; Śiva xác quyết rằng Kāma vẫn vận hành dù không có thân xác, và một liṅga hiện lên trên mặt đất như dấu ấn của sự kiện. Bản văn liên hệ điều này với danh xưng Kṛtasmarā và với sự ra đời về sau của Skanda, vị sẽ sát diệt Tāraka. Kết chương nêu một kuṇḍa ở phía nam Kṛtasmarā, gọi là Kāma Kuṇḍa: tắm tại đó và bố thí đúng pháp (mía, vàng, bò, vải) cho các brāhmaṇa thông Veda sẽ đem lại phúc lợi, đặc biệt là giải trừ các điềm xấu và cảnh ngộ bất tường.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः
Īśvara phán: Khi lễ tế đã bị hủy diệt như thế, các vị Bà-la-môn ấy trở về nhà; và những người khác đã đến đó nữa, ôi Devī, cũng ra đi với ước nguyện chưa thành.
Verse 2
हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः
Hara cũng vậy, khi cơn giận đã lắng, liền trở về núi Kailāsa.
Verse 3
एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा
Ngay đúng lúc ấy, một ác ma tên Tāraka ra đời—tay lực lưỡng—đập tan sức mạnh và kiêu mạn của chư thiên.
Verse 4
तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे
Sau khi đánh bại Indra và hết thảy chư thiên trong đại chiến, hắn cho quân mình chiếm cứ cõi trời. Rồi, ôi Devī—ái nữ của Núi—các thần đầy sầu khổ đến Brahmaloka và thưa với Brahmā.
Verse 5
तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः
“Bởi Tāraka, ô bậc tối thượng trong chư thần, chúng con đã bị đuổi khỏi cõi trời. Hắn tự xưng làm Indra, và các Vasu khác cũng bị bắt phải phụng theo mệnh lệnh của hắn.”
Verse 6
रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह
“Các Rudra, các Sādhya, các Viśve-deva, đôi Aśvin, các Marut, cùng các Āditya nữa—vì thế, ô Đấng Tổ Phụ, xin chỉ cho chúng con phương cách diệt hắn.”
Verse 7
ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्
Phạm Thiên nói: “Theo ý ta, kẻ ấy bất khả chiến bại đối với hết thảy chư thiên. Ngoài uy lực Śāṃkara (quyền năng của Śiva) ra, không gì khác có thể đánh ngã được. Vậy nguyện điều lành đến với các ngươi—hãy đến Maheśvara, Thần của các thần.”
Verse 8
तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्
“Hiền thê của Ngài đã mất trước kia và nay tái sinh trong nhà Himavat. Từ nàng sẽ sinh một người con—người ấy sẽ diệt Tāraka. Vì mục đích ấy, hãy chí thành cầu thỉnh Đấng cầm đinh ba (Śiva).”
Verse 9
ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः
Bấy giờ, hỡi Nữ thần dung nhan diễm lệ, Kāmadeva—được chư thiên sai phái—đến gần Hara, Đấng có phối ngẫu đã qua đời, rồi dùng mũi tên của mình khiến Ngài xao động khổ não.
Verse 10
अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः
Hãy để Vasantā duyên dáng này—người anh của nàng—cùng đi với nàng.
Verse 11
स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्
Chấp thuận: “Được vậy,” chàng lên đường đến núi Kailāsa. Rồi Mahādeva trông thấy Kāmadeva, tay cầm vũ khí, sẵn sàng hành sự.
Verse 12
वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः
Ôi Nữ Thần, Rudra—đấng diệt Andhaka—đã đến Gaṅgādvāra và thấy Vasantā hiện ra ngay trước mặt Ngài.
Verse 13
दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा
Thấy Kāmadeva cầm vũ khí, hắn lại hoảng sợ mà chạy trốn; rồi đi đến Vārāṇasī, đến Naimiṣa, và cũng đến Puṣkara.
Verse 14
श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्
Ngài cũng đi đến Śrīkaṇṭha và Rudrakoṭi, đến Kurukṣetra và Gayā; đến Jvālāmārga, đến Prayāga, và đến Viśālā cùng Arbuda cát tường.
Verse 15
बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः
Như thế, hắn lang thang trên mặt đất suốt nhiều năm; và ôi Nữ Thần, Maheśvara—Chúa tể của chư thiên—trở thành nỗi kinh sợ đối với Kāmadeva.
Verse 16
अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः
Bấy giờ, vị Thần ba mắt—Đấng của chư thiên—nhìn thẳng vào Kāma, mở rộng ánh mắt; ôi Phu nhân của Chúa tể chư thiên, Ngài khai mở con mắt thứ ba.
Verse 17
तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत
Khi hắn nhìn chằm chằm vào Ngài, những ngọn lửa bùng lên; bị lửa ấy đánh trúng, hắn vẫn cầm cung mà bị thiêu thành tro bụi.
Verse 18
तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
Thiêu đốt hắn xong, Đức Thế Tôn Śambhu, sau khi định liệu và lắng yên cơn phẫn nộ, đã an trú tại đó, trong thánh địa Prābhāsa cát tường.
Verse 19
तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा
Khi Kāma bị thiêu như thế, Rati chìm trong sầu não, than khóc trong nỗi đau cùng cực, một lòng tận hiến với phu quân.
Verse 20
हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो
“Ôi đấng Chúa của chúa! Ôi chủ tể—cớ sao Ngài bỏ rơi người vợ trinh tín? Cớ sao Ngài lìa bỏ thiếp, ô đấng yêu dấu, với thiếp chồng chính là sinh mệnh?”
Verse 21
एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव
Khi nàng than khóc như vậy, một tiếng nói vô hình cất lên: “Đừng khóc, hỡi người mắt rộng—phu quân của nàng sẽ trở lại lần nữa.”
Verse 22
प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह
Nhờ ân phúc của Śiva, Đấng Thần của các thần, người ấy sẽ hồi sinh. Nghe lời ấy, Rati liền trở nên an tĩnh và vững lòng.
Verse 23
ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे
Bấy giờ các chư thiên cúi lạy Śiva và khẩn cầu: “Bạch Chúa Tể, xin phục hồi người phối ngẫu của ngài ấy và trật tự gia thất, để công cuộc của thế gian được thành tựu.”
Verse 24
एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले
“Kāma này đã bị chính Ngài thiêu đốt bởi cơn thịnh nộ lớn lao. Không có ngài ấy, bạch Đấng Tối Thượng, sự tạo hóa trên mặt đất thật sự suy tàn.”
Verse 25
भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति
Đức Thế Tôn phán: “Hỡi các vị thiên tối thắng, Ta đã thiêu đốt Kāma này bằng cơn giận. Vì thế, ngài ấy sẽ đi giữa muôn loài với danh Anaṅga (vô thân); uy lực và ảnh hưởng của ngài ấy sẽ tồn tại dù không có thân thể.”
Verse 26
देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्
Các chư thiên thưa: “Bạch Chúa Tể, xin trước hết làm điều này—xin nhớ đến và phục hồi Đấng của Rati, tức Kāma, vì lợi ích của mọi thế giới, để chúng con được vững lòng tin chắc.”
Verse 27
ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले
Bấy giờ chính đấng Maheśvara tự mình nhớ đến Kāma; rồi sau đó, Liṅga vĩnh cửu ấy trỗi dậy trên mặt đất.
Verse 28
कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना
Tại đó, Kāma lại được gọi là “Kṛtasmara” — Anaṅga tuy vô hình mà vẫn đầy uy lực; và tại đó, Śailajā (Pārvatī) được chính bậc đại hồn Śaṅkara kết duyên hôn phối.
Verse 29
जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः
Từ sự kiện linh thiêng ấy, Skanda ra đời—bậc tối thượng giữa chư thiên—người đã diệt Tāraka. Và vì chính do sự rơi xuống của Liṅga mà Kāma được phục hồi ký ức, lấy lại uy lực, nên nơi này được tôn xưng là Kṛtasmara.
Verse 30
तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्
Vì thế, Ngài được ca tụng trong đời, trên cõi đất này, với danh hiệu Kṛtasmara. Ai chiêm bái thánh địa ấy thì người phàm chẳng bao giờ sinh ra ngu độn, chẳng mù lòa, chẳng khổ não, chẳng bất hạnh; cũng chẳng sinh ra nghèo túng hay bệnh tật.
Verse 31
एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः
Như vậy, ta đã thuật lại cho ngươi trọn vẹn điều ngươi hỏi: rằng Smara (Kāma), tuy xưa kia bị thiêu đốt, nay lại đứng vững, đầy đủ uy lực.
Verse 32
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः
Īśvara phán: Ngay tại đó có một hồ thiêng ở phía nam Kṛtasmara. Quả thật hồ ấy mang tên Kāmakuṇḍa, vì tại nơi ấy Smara (Kāma) đã lại hiện khởi lần nữa.
Verse 33
अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे
Ô Nữ thần Anaṅgarūpī, ai tắm tại đây ắt được dung sắc đoan nghiêm. Tại đó nên bố thí mía, lại dâng vàng và bò; cùng y phục cũng phải cúng đúng nghi lễ cho vị Bà-la-môn thông đạt Veda.
Verse 200
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः
Như vậy kết thúc chương thứ hai trăm, mang tên “Sự mô tả về đại oai lực của Kāmakuṇḍa”, thuộc Prabhāsa Khaṇḍa—trong Prabhāsa-kṣetra Māhātmya—của Śrī Skanda Mahāpurāṇa, bản Saṃhitā tám mươi mốt nghìn kệ.