Adhyaya 100
Chương này là cuộc đối thoại giữa Śiva và Devī, mở đầu mạch “Sāmbāditya-māhātmya” trong khung hành hương Prabhāsa. Īśvara chỉ Devī về các phương bắc và tây-bắc, giới thiệu Sāmbāditya như một hiển hiện của Sūrya do Sāmba thiết lập. Ngài nêu ba thánh địa thờ Thái Dương quan trọng trong vùng/đảo ấy, gồm Mitravana và Muṇḍīra, và xem Prabhāsakṣetra là điểm thứ ba. Từ địa lý, câu chuyện chuyển sang nhân quả đạo đức. Devī hỏi Sāmba là ai và vì sao có thành mang tên ông. Īśvara đáp rằng Sāmba là người con đầy uy lực của Vāsudeva (ở đây liên hệ với hệ phân loại Āditya), sinh từ Jāmbavatī; do một lời nguyền của cha mà mắc bệnh cùi (kuṣṭha). Nguyên do được kể rõ: hiền thánh Durvāsas đến Dvāravatī; Sāmba kiêu ngạo vì tuổi trẻ và dung mạo, đã dùng cử chỉ và thái độ bất kính để chế nhạo dáng vẻ khổ hạnh của bậc ẩn tu. Durvāsas nổi giận và tuyên lời nguyền rằng chẳng bao lâu Sāmba sẽ bị bệnh cùi quấn lấy. Chương này nêu bài học về lòng khiêm cung trước các bậc tu khổ hạnh, đồng thời dọn đường cho việc Sāmba nương tựa vào thờ phụng Thái Dương và việc thiết lập sự hiện diện của Sūrya tại thành của Sāmba vì lợi ích chung.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तयोरुत्तरसंस्थितम् । तथा वायव्यदिग्भागे ब्रह्मणो बालरूपिणः
Īśvara phán: “Rồi đó, hỡi Đại Nữ Thần, hãy đi đến nơi ở phía bắc của hai thánh xứ ấy. Cũng vậy, ở phương tây-bắc có một sự hiển lộ của Brahmā trong hình hài một hài nhi.”
Verse 2
सांबादित्यं सुरश्रेष्ठे यः सांबेन प्रतिष्ठितः । स्थानानि त्रीणि देवस्य द्वीपेऽस्मिन्भास्करस्य तु
Hỡi bậc tối thắng trong chư thiên, có Sāmbāditya—được Sāmba thiết lập. Trên miền đất này có ba thánh xứ của vị thần Bhāskara (Thần Mặt Trời).
Verse 3
पूर्वं मित्रवनं नाम तथा मुण्डीरमुच्यते । प्रभासक्षेत्रमास्थाय सांबादित्यस्तृतीयकः
Trước hết có nơi gọi là Mitravana; lại có nơi khác được biết là Muṇḍīra. Và an trú tại Prabhāsakṣetra, Sāmbāditya là vị thứ ba.
Verse 4
तस्मिन्क्षेत्रे महादेवि पुरं यत्सांबसंज्ञकम् । द्वितीयं शाश्वतं स्थानं तत्र सूर्यस्य नित्यशः
Trong miền thánh địa ấy, hỡi Đại Nữ Thần, có một thành được gọi là Sāṃba. Tại đó, thường hằng, là trụ xứ vĩnh cửu thứ hai của Thần Mặt Trời.
Verse 5
प्रीत्या सांब स्य तत्रार्को जनस्यानुग्रहाय च । तत्र द्वादशभागेन मित्रो मैत्रेण चक्षुषा
Vì lòng hoan hỷ đối với Sāmba—và để ban ân cho muôn dân—Thần Mặt Trời (Arka) ngự tại đó. Nơi ấy, Ngài chiếu sáng như Mitra, một phần mười hai của Thái Dương, nhìn thế gian bằng ánh mắt từ hòa.
Verse 6
अवलोकयञ्जगत्सर्वं श्रेयोर्थं तिष्ठते सदा । प्रयुक्तां विधिवत्पूजां गृह्णाति भगवान्स्वयम्
Luôn dõi nhìn toàn thể thế gian vì lợi ích tối thượng, Đức Chúa ngự tại đó mãi mãi; và chính Ngài thọ nhận lễ cúng dường được dâng theo đúng nghi quỹ.
Verse 7
देव्युवाच । कोऽयं सांबः सुतः कस्य यस्य नाम्ना रवेः पुरम् । यस्य वाऽयं सहस्रांशुर्वरदः पुण्यकर्मणः
Nữ Thần thưa: “Sāmba này là ai, là con của ai, mà thành của Thần Mặt Trời mang tên ấy? Và vì ai mà Thái Dương ngàn tia này trở thành Đấng ban ân, đáp lại công đức?”
Verse 8
ईश्वर उवाच । य एते द्वादशादित्या विराजन्ते महाबलाः । तेषां यो विष्णुसंज्ञस्तु सर्वलोकेषु विश्रुतः
Đấng Īśvara phán: “Trong mười hai vị Āditya đại lực đang rực chiếu ấy, vị được khắp các cõi tôn xưng với danh ‘Viṣṇu’ là bậc hiển dương hơn cả.”
Verse 9
इहासौ वासुदेवत्वमवाप भगवान्विभुः
Chính tại nơi đây, Đấng Bhagavān toàn năng, bao trùm khắp, đã đạt đến địa vị và danh xưng Vāsudeva.
Verse 10
तस्य सांबः सुतो जज्ञे जांबवत्यां महाबलः । स तु पित्रा भृशं शप्तः कुष्ठरोगमवाप्तवान् । तेन संस्थापितः सूर्यो निजनाम्ना पुरं कृतम्
Từ Ngài ấy, dũng tử Sāmba sinh ra nơi Jāmbavatī. Nhưng chàng bị phụ vương nguyền rủa nặng nề nên mắc chứng cùi. Rồi chàng an vị Thần Mặt Trời, và lập một thành đô mang chính danh mình.
Verse 11
देव्युवाच । शप्तः कस्मिन्निमित्तेऽसौ पित्रा पुत्रः स्वयं पुनः । नाल्पं स्यात्कारणं देव येनासौ शप्तवान्सुतम्
Nữ Thần thưa: “Vì duyên cớ gì người con ấy lại bị cha mình nguyền rủa? Ôi Thần linh, hẳn nguyên do chẳng thể nhỏ nhoi, bởi ông đã nguyền chính con ruột của mình.”
Verse 12
ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा तस्य यच्छापकारणम् । दुर्वासानाम भगवान्ममैवांशसमुद्भवः
Īśvara phán: “Hãy lắng nghe với tâm chuyên nhất, Ta sẽ nói nguyên do của lời nguyền ấy. Có bậc thánh hiền tôn kính tên Durvāsā, sinh khởi từ một phần bản thể của chính Ta.”
Verse 13
अटमानः स भगवांस्त्रींल्लोकान्प्रचचार ह । अथ प्राप्तो द्वारवतीं लोकाः संजज्ञिरे पुरः
Bậc tôn quý ấy lang thang du hành, đi khắp ba cõi. Rồi khi đến Dvāravatī, những điềm lạ và dấu hiệu kỳ diệu liền hiện ra trước mặt dân chúng.
Verse 14
तमागतमृषिं दृष्ट्वा सांबो रूपेण गर्वितः । पिंगाक्षं जटिलं रूक्षं विस्वरूपं कृशं तथा
Thấy vị hiền triết vừa đến, Sāmba—tự phụ vì dung mạo mình—nhìn ngài như kẻ mắt vàng nâu, tóc bện rối, thô ráp, hình dung xấu xí và gầy gò.
Verse 15
अवमानं चकारासौ दर्शनात्स्पर्शनात्तथा । दृष्ट्वा तस्य मुखं मंदो वक्त्रं चक्रे तथात्मनः । चक्रे यदुकुलश्रेष्ठो गर्वितो यौवनेन तु
Hắn tỏ lòng khinh mạn—ngay từ ánh nhìn, cả trong cách đến gần và chạm vào. Thấy gương mặt vị hiền triết, kẻ ngu liền làm mặt mình giống hệt, nhại lại để chế giễu. Thế là người đứng đầu dòng Yadu, say men tuổi trẻ, đã cư xử trong kiêu ngạo.
Verse 16
अथ क्रुद्धो महातेजा दुर्वासा ऋषिसत्तमः । सांबं प्रोवाच भगवान्विधुन्वन्मुखमात्म नः
Bấy giờ Durvāsā, bậc đại uy quang, tối thượng trong hàng hiền thánh, nổi giận. Đấng đáng tôn kính ấy liền bảo Sāmba, vừa lắc mặt mình vì bất bình.
Verse 17
यस्माद्विरूपं मां दृष्ट्वा आत्मरूपेण गर्वितः । गमने दर्शने मह्यमहंकारः कृतो यतः । तस्मात्त्वं कुष्ठरोगेण न चिरेण ग्रसिष्यसे
“Vì ngươi thấy ta trong dáng vẻ xấu xí mà lại tự phụ vào hình dung mình; và vì trong lúc đến gần cùng trong ánh nhìn dành cho ta, ngươi đã phô bày ngã mạn—nên chẳng bao lâu nữa, bệnh phong hủi sẽ bám lấy ngươi.”
Verse 100
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां सांबादित्यमाहात्म्योपक्रमे सांबाय दुर्वाससा शापप्रदानवर्णनंनाम शततमोऽध्यायः
Như vậy kết thúc chương thứ một trăm, mang nhan đề “Mô tả việc hiền thánh Durvāsā ban lời nguyền lên Sāmba”, thuộc phần thứ bảy là Prabhāsa-khaṇḍa, trong Prabhāsa-kṣetra Māhātmya—nằm trong thuật chuyện về “Cuộc hành hương ở giữa” và mở đầu cho Sāmbāditya Māhātmya—của Skanda Mahāpurāṇa tôn kính, trong bản Saṃhitā gồm tám mươi mốt nghìn câu kệ.