Adhyaya 66

Verse 1

। सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विख्यातं रामह्रद इति स्मृतम् । यत्र ते पितरस्तेन रुधिरेण प्रतर्पिताः

Sūta nói: Lại nữa, tại đó có một hồ nổi danh, được ghi nhớ là Rāmahrada, nơi các Pitṛ (tổ tiên) đã được thỏa mãn nhờ lễ hiến dâng bằng máu ấy.

Verse 2

तत्र भाद्रपदे मासि योऽमावास्यामवाप्य च । पितॄन्संतर्पयेद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Tại đó, vào tháng Bhādrapada, ai đến đúng ngày sóc (amāvāsyā) và thành kính làm lễ thỏa mãn các Pitṛ, người ấy sẽ được công đức ngang bằng tế lễ Aśvamedha.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यद्ब्रवीषि महामते । यत्तेन पितरस्तत्र रुधिरेण प्रतर्पिताः

Các bậc hiền triết thưa rằng: Thật vô cùng kỳ diệu, hỡi Sūta, bậc đại trí—điều ông tuyên nói rằng tại nơi ấy các Pitṛ (Tổ linh) đã được làm thỏa mãn bằng máu.

Verse 4

पितृणां तर्पणार्थाय मेध्याः संकीर्तिता बुधैः । पदार्था रुधिरं प्रोक्तं राक्षसानां प्रतर्पणे

Để làm lễ tarpaṇa cho các Pitṛ, bậc trí đã liệt kê những phẩm vật thanh tịnh và xứng hợp; còn máu thì được nói là lễ vật thích hợp để làm vừa lòng loài Rākṣasa.

Verse 5

श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च कर्म सद्भिर्विगर्हितम् । जामदग्न्येन तच्चीर्णं कस्मात्सूत वदस्व नः

Hành vi ấy trái với Śruti và Smṛti, lại bị người hiền thiện quở trách. Vậy vì sao Jāmadagnya đã làm việc đó? Xin nói cho chúng tôi, hỡi Sūta.

Verse 6

सूत उवाच । तेन कोपवशात्कर्म प्रतिज्ञां परिरक्षता । तत्कृतं तर्पिता येन पितरो रुधिरेण ते

Sūta đáp: Bị cơn giận chi phối, và để gìn giữ lời thệ nguyện của mình, ông đã làm việc ấy—nhờ đó các Pitṛ kia được thỏa mãn bằng máu.

Verse 7

पिता तस्य पुरा विप्रा जमदग्निर्निपातितः । क्षत्रियेण स्वधर्मस्थो विना दोषं द्विजोत्तमाः

Thuở trước, hỡi các Brāhmaṇa, phụ thân của ông—Jamadagni—đã bị một Kṣatriya sát hại; dù vị tối thượng trong hàng nhị sinh ấy vẫn an trú trong bổn phận của mình và không hề có lỗi.

Verse 8

ततः कोपपरीतेन तेन प्रोक्तं महात्मना । रक्तेन क्षत्रियोत्थेन संतर्प्याः पितरो मया

Bấy giờ, bị cơn giận bao phủ, bậc đại nhân ấy tuyên bố: “Ta sẽ làm cho các Pitṛ (Tổ tiên) của ta được thỏa mãn bằng máu sinh từ hàng Kṣatriya.”

Verse 9

एतस्मात्कारणात्तेन रुधिरेण महात्मना । पितरस्तर्पिता सम्यक्तिलमिश्रेण भक्तितः

Vì lẽ ấy, bậc đại nhân đã làm cho các Pitṛ được thỏa mãn bằng chính máu ấy—đúng nghi thức và với lòng sùng kính—lại hòa trộn cùng hạt mè (tila).

Verse 10

ऋषय ऊचुः । जमदग्निर्हतः कस्मात्क्षत्रियेण महामुनिः । किंनामा स च भूपालो विस्तराद्वद सूत तत्

Các hiền triết thưa rằng: “Vì cớ gì đại ẩn sĩ Jamadagni lại bị một kṣatriya sát hại? Và vị vua ấy tên là gì? Xin kể tường tận cho chúng tôi, hỡi Sūta.”

Verse 11

सूत उवाच । ऋचीकतनयः पूर्वं जमदग्निरिति स्मृतः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रासीद्दग्धकल्मषः

Sūta thưa: “Thuở xưa, con trai của Ṛcīka được biết đến với danh Jamadagni. Ngài cư ngụ tại thánh địa Hāṭakeśvara, như người có mọi tội cấu đã bị thiêu đốt sạch.”

Verse 12

चत्वारस्तस्य पुत्राश्च बभूवुर्गुणसंयुताः । जघन्योऽपि गुणज्येष्ठस्तेषां रामो बभूव ह

Ngài có bốn người con trai, thảy đều đầy đủ đức hạnh. Tuy là người út, Rāma lại là bậc trội vượt nhất trong số họ về phẩm chất.

Verse 13

कदाचिद्वसतस्तस्य जमदग्नेर्महावने । पुत्रेषु कन्दमूलार्थं निर्गतेषु वनाद्बहिः

Một lần, khi hiền thánh Jamadagni đang ở trong đại lâm, các con trai của ngài ra khỏi rừng để hái củ rễ và trái quả làm lương thực.

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो हैहयाधिपतिर्बली । सहस्रार्जुन इत्येव विख्यातो यो महीतले

Đúng lúc ấy, vị chúa tể hùng mạnh của dòng Haihaya đến nơi—người trên cõi đất được danh xưng là Sahasrārjuna.

Verse 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

Vì ham săn thú, ông lang thang khắp nơi trong khu rừng ấy. Khi mặt trời đứng giữa trưa, ở cung Kim Ngưu, ông mệt lả vì nhọc nhằn.

Verse 18

अथ तं पार्थिवं दृष्ट्वा स मुनिस्तुष्टिसंयुतः । अर्घं दत्त्वा यथान्यायं स्वागतेनाभिनंद्य च

Bấy giờ, thấy nhà vua ấy, vị hiền thánh với lòng hoan hỷ từ hòa đã dâng lễ arghya đúng theo nghi thức, rồi cất lời nghênh tiếp trang nghiêm.

Verse 19

सोऽपि तं प्रणिपत्योच्चैर्विनयेन समन्वितः । प्रतिसंभाषयामास कुशलं पर्यपृच्छत

Nhà vua cũng cúi mình đảnh lễ vị hiền thánh với lòng khiêm cung, rồi đáp lời thăm hỏi, hỏi han sự an lành của ngài.

Verse 20

राजोवाच । कच्चित्ते कुशलं विप्र पुत्रशिष्यान्वितस्य च । साग्निहोत्र कलत्रस्य परिवारयुतस्य च

Nhà vua thưa: “Bạch Bà-la-môn, ngài có được an lành chăng—cùng các con và các đệ tử; cùng các lửa tế Agnihotra và hiền thê; cùng gia quyến và người hầu cận trong nhà đều bình an chăng?”

Verse 21

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं च मे । यत्त्वं तपोनिधिर्दृष्टः सर्वलोकनमस्कृतः

“Hôm nay, sự sinh ra của trẫm được viên mãn, và đời sống của trẫm cũng được viên mãn; bởi trẫm đã được thấy ngài—kho tàng của khổ hạnh, bậc được muôn cõi kính lễ.”

Verse 22

एवमुक्त्वा स राजर्षिर्विश्रम्य सुचिरं ततः । पीत्वापस्तमुवाचेदं प्रणिपत्य महामुनिम्

Nói xong như vậy, vị vương tiên nghỉ ngơi khá lâu. Rồi, sau khi uống nước, ngài cúi lạy bậc đại thánh hiền và thưa rằng như sau.

Verse 23

अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्प्रयास्यामि निजं गृहम् । मम कृत्यं समादेश्यं येन ते स्यात्प्रयोजनम्

“Xin ban cho trẫm được cáo lui, bạch Phạm chí; trẫm sẽ trở về tư gia. Xin truyền dạy cho trẫm việc cần làm, để mục đích của ngài được thành tựu.”

Verse 24

जमदग्निरुवाच । देवतार्चनवेलायां त्वं मे गृहमुपागतः । मनोरथ इव ध्यातः सर्वदेवमयोऽतिथिः

Jamadagni nói: “Ngài đến nhà ta đúng vào giờ cúng lễ chư thiên—như một ước nguyện yêu quý được ấp ủ trong tâm. Với tư cách vị khách, ngài là hiện thân của hết thảy thần linh.”

Verse 25

तस्मान्मेऽस्ति परा प्रीतिर्भक्तिश्च नृपसत्तम । तत्कुरुष्व मया दत्तं स्वहस्तेनैव भोजनम्

Vì vậy, ôi bậc vua tối thượng, ta dành cho ngài lòng thương kính và đức sùng tín sâu dày. Xin ngài nhận bữa cơm này do chính ta dâng, tự tay ta bày biện.

Verse 26

राजा वा ब्राह्मणो वाथ शूद्रो वाप्यंत्यजोऽपि वा । वैश्वदेवान्तसंप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

Dù là vua, bà-la-môn, thủ-đà-la, hay thậm chí người bị xem là thấp kém nhất—ai đến đúng lúc kết thúc lễ cúng Vaiśvadeva thì thật là atithi (khách thiêng), là cửa ngõ dẫn vào cõi trời.

Verse 27

राजोवाच । ममैते सैनिका ब्रह्मञ्छतशोऽथ सहस्रशः । तैरभुक्तैः कथं भोक्तुं युज्यते मम कीर्तय

Nhà vua thưa: “Bạch Bà-la-môn, quân lính của trẫm có đến hàng trăm, hàng nghìn. Nếu họ chưa ăn, sao trẫm có thể ăn cho phải đạo? Xin hãy nói cho trẫm biết.”

Verse 28

जमदग्निरुवाच । सर्वेषां सैनिकानां ते संप्रदास्यामि भोजनम् । नात्र चिंता त्वया कार्या मुनिर्निष्किंचनो ह्यहम्

Jamadagni nói: “Ta sẽ lo bữa ăn cho toàn thể binh sĩ của ngài. Ngài chớ bận lòng—ta là bậc hiền sĩ vô sở hữu.”

Verse 29

यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके । एषा सूते मनोभीष्टं प्रार्थिता सर्वदैव हि

Ôi chúa tể các bậc quân vương, con bò ngài thấy đây, được buộc gần ta—hễ được cầu xin thì nàng luôn ban ra điều lòng mong ước, vào mọi lúc.

Verse 30

सूत उवाच । ततश्च कौतुकाविष्टः स नृपो द्विजसत्तमाः । बाढमित्येव संप्रोच्य तस्मिन्नेवाश्रमे स्थितः

Sūta thưa: Bấy giờ nhà vua, lòng tràn đầy hiếu kỳ, đáp: “Xin vâng,” rồi ở lại ngay tại chính am thất ấy, hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh.

Verse 31

ततः संतर्प्य देवांश्च पितॄंश्च तदनंतरम् । पूजयित्वा हविर्वाहं ब्राह्मणांश्च ततः परम्

Sau đó, ngài làm lễ thỏa mãn chư thiên, rồi tiếp đến là các tổ tiên; kế đó tôn kính Agni—đấng mang lễ vật—và sau cùng đảnh lễ các vị brāhmaṇa.

Verse 32

उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः । श्रमार्तैर्विस्मयाविष्टैः कृते तस्य द्विजोत्तमाः

Rồi ngài ngồi xuống cùng toàn thể tùy tùng—đang đói, mệt lả vì nhọc nhằn, và ngỡ ngàng kinh dị—trong khi bậc tối thượng của hàng lưỡng sinh bắt tay chuẩn bị mọi việc cho ngài.

Verse 33

ततः स प्रार्थयामास तां धेनुं मुनिसत्तमः । यो यत्प्रार्थयते देहि भोज्यार्थं तस्य तच्छुभे

Bấy giờ bậc hiền triết tối thượng khẩn cầu con bò ấy: “Ôi đấng cát tường, ai xin điều gì, xin hãy ban điều ấy, để có lương thực cúng dưỡng.”

Verse 34

ततः सा सुषुवे धेनुरन्नमुच्चावचं शुभम् । पक्वान्नं च विशेषेण चित्ताह्लादकरं परम्

Rồi con bò ấy sinh ra vô vàn món ăn cát tường, đủ mọi loại; đặc biệt là các món đã nấu chín, làm hoan hỷ tâm ý một cách tối thượng.

Verse 35

ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च । व्यंजनानि विचित्राणि कषायकटुकानि च । अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च

Rồi hiện ra các món để nhai, để thưởng thức, để liếm và để mút; cùng những món ăn kèm muôn vẻ: chát và cay, chua và ngọt, cả đắng nữa—tất thảy đều đầy đủ phẩm chất tốt lành.

Verse 36

एवं प्राप्य परां तृप्तिं तया धेन्वा स भूपतिः । सेवकैः सबलैः सार्ध मन्नैरमृतसंभवैः

Như vậy, nhờ con bò ấy mà đạt được sự thỏa mãn tối thượng, nhà vua—cùng các tùy tùng và binh sĩ—được no đủ bởi những món ăn như thể sinh ra từ cam lộ bất tử.

Verse 37

ततो भुक्त्यवसाने तु प्रार्थयामास भूपतिः । तां धेनुं विस्मयाविष्टो जमदग्निं महामुनिम्

Rồi khi bữa ăn đã kết thúc, nhà vua—ngập tràn kinh ngạc—đã thưa lời thỉnh cầu về con bò ấy, hướng đến đại hiền Jamadagni.

Verse 38

कामधेनुरियं ब्रह्मन्नार्हारण्यनिवासिनाम् । मुनीनां शान्तचित्तानां तस्माद्यच्छ मम स्वयम्

“Bạch Bà-la-môn, đây là Kāmadhenu—thật xứng đáng cho các bậc ẩn sĩ an trú rừng sâu, tâm ý an hòa. Vậy xin chính ngài hãy ban nàng cho ta.”

Verse 39

येनाऽकरान्करोम्यद्य लोकांस्तस्याः प्रभावतः । साधयामि च दुर्गस्थाञ्छत्रून्भूरिबलान्वितान्

“Nhờ uy lực của nàng, ngay hôm nay ta sẽ khiến các cõi phải nộp cống; và ta sẽ khuất phục những kẻ thù cố thủ trong thành lũy, dẫu được hậu thuẫn bởi đại quân.”

Verse 40

एवं कृते तव श्रेयो भविष्यति च सद्यशः । इह लोके परे चैव तस्मात्कुरु मयोदितम्

Nếu làm như vậy, điều ấy sẽ đem lại phúc lợi và danh tiếng tức thời cho ngươi—cả ở đời này lẫn đời sau. Vì thế, hãy làm theo lời ta đã dạy.

Verse 41

जमदग्निरुवाच । होमधेनुरियं राजन्ममैका प्राणसंमता । अदेया सर्वदा पूज्या तस्मान्नार्हसि याचितुम्

Jamadagni nói: “Muôn tâu Đại vương, đây là bò tế lễ (homadhenu) của ta, báu vật duy nhất, quý như chính mạng sống. Nàng không bao giờ được đem cho; luôn phải được tôn kính phụng thờ. Vì vậy, ngài chớ xin nàng.”

Verse 42

अहं शतसहस्रं ते यच्छाम्यस्याः कृते द्विज । धेनूनामपरं वित्तं यावन्मात्रं प्रवांछसि

Bạch bậc nhị sinh, ta sẽ dâng ngài một trăm nghìn để đổi lấy nàng; lại còn của cải khác dưới hình thức đàn bò—bao nhiêu tùy theo điều ngài mong muốn.

Verse 43

जमदग्निरुवाच । अविक्रेया महाराज सामान्यापि हि गौः स्मृता । किं पुनर्होमधेनुर्या प्रभावैरीदृशैर्युता

Jamadagni nói: “Muôn tâu Đại vương, ngay cả bò thường cũng được truyền thống ghi nhớ là không được đem bán. Huống chi homadhenu này, vốn đầy đủ những năng lực phi thường như thế!”

Verse 44

विमोहाद्ब्राह्मणो यो गां विक्रीणाति धनेच्छया । विक्रीणाति न सन्देहः स निजां जननीमिह

Vì mê muội, vị brāhmaṇa nào bán bò chỉ vì ham tiền—không nghi ngờ gì, ngay trong đời này người ấy đang bán chính mẹ ruột của mình.

Verse 45

सुरां पीत्वा द्विजं हत्वा द्विजानां निष्कृतिः स्मृता । धेनुविक्रयकर्तॄणां प्रायश्चित्तं न विद्यते

Đối với các Bà-la-môn, sự chuộc tội được dạy ngay cả khi uống rượu và giết một Bà-la-môn; nhưng đối với những kẻ bán bò, không có sự sám hối nào được tìm thấy.

Verse 46

राजोवाच । यदि यच्छसि नो विप्र साम्ना धेनुमिमां मम । बलादपि हरिष्यामि तस्मात्साम्ना प्रदीयताम्

Nhà vua nói: 'Này Bà-la-môn, nếu ngươi không giao con bò này cho ta một cách hòa bình, ta sẽ dùng vũ lực đoạt lấy; vì vậy, hãy giao nó một cách êm thấm.'

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्तो जमदग्निर्द्विजोत्तमाः । अस्त्रमस्त्रमिति प्रोच्य समुत्तस्थौ सभातलात्

Sūta nói: Nghe vậy, Jamadagni—người đứng đầu các Bà-la-môn—đầy giận dữ, hét lên: 'Vũ khí! Vũ khí!' và đứng dậy khỏi sàn hội đồng.

Verse 48

ततस्ते सेवकास्तस्य नृपतेश्चित्तवेदिनः । अप्राप्तशस्त्रं तं विप्रं निजघ्नुर्निशितायुधैः

Bấy giờ, các tùy tùng của nhà vua, hiểu rõ ý định của chúa mình, đã dùng vũ khí sắc bén đánh gục vị Bà-la-môn kia khi ông vẫn chưa có vũ khí trong tay.

Verse 49

तस्यैवं वध्यमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः । रेणुकाख्या प्रिया भार्या पपातोपरि दुःखिता

Khi Jamadagni vĩ đại đang bị sát hại theo cách này, người vợ yêu quý của ông tên là Reṇukā, đau đớn tột cùng, đã ngã gục lên người ông.

Verse 50

साऽपि नानाविधैस्तीक्ष्णैः खण्डिता वरवर्णिनी । आयुःशेषतया प्राणैर्न कथंचिद्वियोजिता

Nàng cũng vậy, người phụ nữ cao quý và xinh đẹp, đã bị thương bởi nhiều loại vũ khí sắc bén; tuy nhiên, vì dương thọ vẫn còn, nàng không hề bị chia lìa khỏi hơi thở sự sống.

Verse 51

एवं हत्वा स विप्रेन्द्रं जमदग्निं महीपतिः । तां धेनुं कालयामास यत्र माहिष्मती पुरी

Như vậy, sau khi sát hại Jamadagni, người đứng đầu các Bà-la-môn, nhà vua đã lùa con bò đó về nơi toạ lạc của thành Māhiṣmatī.

Verse 52

अथ सा काल्यमाना च धेनुः कोपसमन्विता । जमदग्निं हतं दृष्ट्वा ररम्भ करुणं मुहुः

Bấy giờ, con bò ấy, đang bị lùa đi và tràn đầy phẫn nộ, nhìn thấy Jamadagni đã bị giết; nó bắt đầu rống lên thảm thiết hết lần này đến lần khác.

Verse 53

तस्याः संरम्भमाणाया वक्त्रमार्गेण निर्गताः । पुलिन्दा दारुणा मेदाः शतशोऽथ सहस्रशः

Khi cơn thịnh nộ bùng lên, từ miệng nó tuôn ra những người Pulinda — những chiến binh khủng khiếp và hung dữ — hàng trăm rồi hàng ngàn người.

Verse 54

नानाशस्त्रधराः सर्वे यमदूता इवापराः । प्रोचुस्तां सादरं धेनुमाज्ञां देहि द्रुतं हि नः

Tất cả họ đều mang nhiều loại vũ khí, giống như những sứ giả khác của Diêm Vương; và với vẻ tôn kính, họ thưa với con bò: "Xin hãy ban lệnh cho chúng tôi ngay lập tức."

Verse 55

साऽब्रवीद्धन्यतामेतद्धैहयाधिपतेर्बलम् । अथ तैः कोपसंयुक्तैर्दारुणैर्म्लेच्छजातिभिः । विनाशयितुमारब्धं शितैः शस्त्रैर्निरर्गलम्

Nàng nói: “Vậy thì cứ thế—nguyện uy lực của chúa tể Haihaya nhận lấy quả báo xứng đáng.” Rồi những bộ tộc mleccha hung tợn, đầy sân hận, bắt đầu tàn phá không kiềm chế, dùng vũ khí sắc bén.

Verse 56

न कश्चित्पुरुषस्तेषां सम्मुखोऽप्यभवद्रणे । किं पुनः सहसा योद्धुं भयेन महतान्वितः

Trong trận chiến, không một người nào trong bọn họ có thể đứng đối mặt; huống chi còn ai có thể lập tức xông vào giao chiến khi bị nỗi kinh hoàng lớn lao chế ngự?

Verse 57

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा वध्यमानं समंततः । पुलिन्दैर्दारुणाकारैः प्रोचुस्तं मन्त्रिणो नृपम्

Bấy giờ, thấy quân đội tan vỡ và bị giết khắp bốn phía bởi những Pulinda có dáng vẻ ghê rợn, các đại thần liền thưa với nhà vua.

Verse 58

तेजोहानिः परा तेऽद्य जाता ब्रह्मवधाद्विभो । तस्माद्धेनुं परित्यज्य गम्यतां निजमंदिरम्

Họ thưa: “Ôi bậc hùng lực, hôm nay hào quang uy nghi của ngài đã tổn giảm lớn vì tội sát hại Bà-la-môn. Vậy xin hãy bỏ con bò ấy và trở về cung điện của mình.”

Verse 59

यावन्नागच्छते तस्य रामोनाम सुतो बली । नो चेत्तेन हतोऽत्रैव सबलो वधमेष्यसि

“Hãy rời đi trước khi người con trai hùng mạnh của hắn, tên là Rāma, đến nơi; bằng không, ngài sẽ bị chính hắn giết ngay tại đây, cùng toàn quân, và phải chịu diệt vong.”

Verse 60

नैषा शक्या बलान्नेतुं कामधेनुर्महोदया । शक्तिरूपा करोत्येवं या सृष्टिं स्वयमेव हि

Kāmadhenu kỳ diệu vô cùng này không thể bị cưỡng đoạt bằng sức mạnh. Vì nàng chính là Thần lực (Śakti), nên theo ý nguyện tự thân mà khai sinh muôn loài.

Verse 61

ततः स पार्थिवो भीतस्तेषां वाक्याद्विशेषतः । जगाम हित्वा तां धेनुं स्वस्थानं हतसेवकः

Vì thế nhà vua kinh hãi, nhất là bởi những lời ấy, liền bỏ lại con bò và ra đi, trở về nơi của mình, trong khi bọn tùy tùng đã bị giết sạch.