Adhyaya 28
Chương này được đặt trong khuôn khổ lời thuật của Sūta trước hội chúng các bậc hiền triết. Trong một hội nghị chư thiên, các tīrtha được nhân cách hóa (gồm Prabhāsa và nhiều nơi khác) lo âu khi Kali-yuga sắp khởi, bèn cầu xin một chốn nương tựa được che chở để vẫn ban phúc hiệu nghiệm mà không bị ô nhiễm bởi sự tiếp xúc bất tịnh. Indra (Śakra) khởi lòng từ, hỏi Bṛhaspati về một kṣetra “không bị Kali chạm đến” làm nơi quy tụ cho các tīrtha. Sau khi suy xét, Bṛhaspati chỉ ra kṣetra vô song mang tên Hāṭakeśvara, được nói là phát sinh từ sự “rơi xuống” (pātana) của liṅga của Śiva (Śūlin), và gắn với khổ hạnh xưa của Viśvāmitra vì vua Triśaṅku. Câu chuyện nhắc lại việc Triśaṅku chuyển hóa: rũ bỏ tình trạng bị khinh miệt và lên cõi trời với chính thân thể, qua đó nêu bật nơi này như điểm đảo chiều về đạo đức và nghi lễ. Chương cũng nói về sự hộ trì: theo lệnh Indra, gió dữ Saṃvartaka từng thổi bụi lấp đầy tīrtha; trong Kali, Hāṭakeśvara giữ gìn phía dưới còn Acaleśvara che chở phía trên. Vùng đất được đo năm krośa và tuyên bố vượt ngoài tầm với của Kali. Vì vậy các tīrtha đến trú ngụ tại đây bằng “phần aṃśa”, và đoạn kết cho biết số lượng tīrtha hiện diện vô lượng, sẽ có phần liệt kê tên gọi, vị trí và công năng; đồng thời nêu phalaśruti: chỉ cần nghe về các tīrtha này cũng có thể tiêu trừ tội lỗi, cũng như nhờ quán niệm, tắm gội, bố thí và sự chạm đến.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च
Sūta thưa rằng: Trong hội chúng chư thiên ấy có mặt các bậc tối thượng trong hàng nhị sinh; và tất thảy các thánh địa tīrtha—Prabhāsa cùng những nơi khác—đều hiện thân thành hình tướng rõ ràng tại đó.
Verse 2
तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्
Nghe những lời như thế của vị đạo sư chư thiên, họ vô cùng kinh hãi trong lòng và bèn thưa lên Đấng Chúa tể cõi trời.
Verse 3
यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये
Nếu quả đúng như vậy, ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, một thời đại bất tường sẽ đến; chúng con sẽ gặp diệt vong và không còn trụ vững trong ba cõi.
Verse 4
पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर
Ôi Purandara, hôm nay xin chỉ cho chúng con một nơi nương náu; vì vậy, ôi Purandara, xin nói cho chúng con một chốn trú—ở bất cứ đâu—để chúng con có thể ở lại.
Verse 5
यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम
Ôi Đấng Tối Thượng, nương tựa nơi ấy chúng con sẽ vượt qua thời Kali dữ dội—một nơi không bị hạng người mleccha chạm đến, lại đầy uy lực linh thiêng—dù ở cõi Pātāla, trên trời, hay nơi nhân gian, ôi bậc tối thắng trong chư thiên.
Verse 6
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्
Nghe lời họ, Śatakratu (Indra) tràn đầy lòng từ mẫn, lại một lần nữa ngỏ lời với Bṛhaspati, bậc tối thượng trong hàng brāhmaṇa.
Verse 7
अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये
Ôi Bṛhaspati, xin hãy nói cho chúng con một nơi không bị Kali chạm đến, để làm chốn nương chung cho các tīrtha—nếu ngài biết trong ba cõi.
Verse 8
शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्
Nghe lời của Śakra, Bṛhaspati trầm tư rất lâu; rồi tại đó Ngài cất lời, làm hoan hỷ các tīrtha đang run sợ vì nỗi kinh hoàng.
Verse 9
हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः
Có một thánh địa vô song mang danh Hāṭakeśvara, phát sinh từ sự giáng hiện—sự rơi xuống—của liṅga nơi Đấng Thần của chư thần, vị Chúa cầm tam xoa (Śūlin).
Verse 10
यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना
Đây là bến thánh (tīrtha) nơi thuở xưa, bậc trí giả đại hồn Viśvāmitra đã tu khổ hạnh mãnh liệt, lập nên tīrtha này vì vua Triśaṅku.
Verse 11
यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः
Đến và an trụ nơi ấy, vua Triśaṅku được sạch mọi tội lỗi; từ bỏ thân phận caṇḍāla, Ngài lên cõi trời (Tridiva) ngay với chính thân này.
Verse 12
यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्
Chính tại đó, thuở xưa theo lệnh của Śakra, tīrtha tối thượng ấy đã bị gió dữ Saṃvartaka—cơn gió tận diệt thế gian—lấp đầy bụi đất.
Verse 13
यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः
Tại đó, chính Hāṭakeśvara che chở miền phía dưới; và trong thời Kali, thần Acaleśvara hộ trì dải đất phía trên.
Verse 14
हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च
Nhờ đại oai lực của Hāṭakeśvara, vùng ấy quả thật không bị Kali chạm đến—rộng bằng một vòng năm krośa; và cũng vậy, nhờ năng lực phát sinh từ Acaleśvara.
Verse 15
तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्
Vì thế, xin cho mọi tīrtha đều đến đó, mang theo phần tinh túy của mình, trọn vẹn. Hỡi Śakra, tại nơi ấy họ không hề sợ Kali—điều này không nghi ngờ.
Verse 16
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः
Nghe lời ấy, tất cả các tīrtha ngay tức khắc đi đến thánh địa mang danh Hāṭakeśvara—hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh.
Verse 17
यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः
Tự lập cho mình những vị trí riêng, chỉ lấy dây thánh (yajñopavīta) làm dấu, tất thảy đều tiến đến kṣetra ấy—hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh.
Verse 18
एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्
Vì lẽ ấy, kṣetra ấy trở thành nơi chí thánh; đó là thánh địa của Hāṭakeśvara Deva, nơi tiêu trừ cả những đại tội.
Verse 19
ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्
Các bậc ṛṣi thưa: “Thật kỳ diệu thay, hỡi Sūta—điều ngài đã tuyên thuyết: rằng tại kṣetra ấy được xưng tụng là nơi hội tụ của mọi tīrtha.”
Verse 20
तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते
Quy mô và bản tính của uy lực các thánh địa an trú nơi ấy là thế nào? Bậc đại trí, xin hãy nói cho chúng tôi, và thuật lại tường tận các tīrtha thiêng liêng ấy.
Verse 21
नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः
Xin cho biết cả theo danh xưng, theo nơi chốn, và theo uy lực linh thiêng. Hỡi bậc hữu phúc, chúng tôi vô cùng hiếu kỳ muốn biết tất cả.
Verse 22
सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः
Sūta thưa: “Hỡi các bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, có ba koṭi và thêm nửa koṭi tīrtha được an lập tại đó, lan tỏa khắp toàn cõi thánh địa của Hāṭakeśvara.”
Verse 23
न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च
Việc kể hết chúng không thể hoàn thành dù trải qua hàng trăm năm. Từ thuở khởi đầu của thời Svāyambhuva (Manu) và ngay từ kalpa đầu tiên, vẫn luôn như vậy.
Verse 24
कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः
Trong kṣetra cát tường, ban phúc lợi ấy, các tīrtha đã cùng nương tựa làm chốn quy tụ. Nhưng khi thời gian trở nên mênh mông, hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, nhiều (tīrtha) đã đổi thay.
Verse 25
उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
Nhiều tīrtha và các thánh sở đã đi đến chỗ đoạn diệt, biến mất. Nhưng những gì ta biết trọn vẹn—cùng với oai lực của chúng—ta sẽ thuật lại cho các ngươi. Hãy lắng nghe với tâm chuyên nhất.
Verse 26
येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः
Trong các tīrtha ấy, chỉ cần nghe danh thôi con người đã được giải thoát khỏi tội lỗi; cũng vậy, nhờ quán niệm, nhờ tắm gội tại đó, nhờ bố thí, và nhờ chạm đến với lòng cung kính—hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh.