Adhyaya 252

Verse 1

शूद्र उवाच । महदाश्चर्यमेतद्धि यत्सुरा वृक्षरूपिणः । चातुर्मास्ये समायाते सर्ववृक्षनिवासिनः

Người Śūdra thưa: “Thật là điều kỳ diệu lớn lao: các chư thiên lại mang hình cây. Khi Cāturmāsya đến, họ trú ngụ trong mọi loài cây.”

Verse 2

भगवन्के सुरास्ते तु केषुकेषु निवासिनः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि ममानुग्रहकाम्यया

“Bạch đấng tôn kính, những vị thần ấy là ai, và họ cư ngụ trong những cây nào? Xin nói cho con tường tận, vì lòng thương mà ban ân cho con.”

Verse 3

गालव उवाच । अमृतं जलमित्याहुश्चातुर्मास्ये तदिच्छया । लीलया विधृतं देवैः पिबंति द्रुमदेवताः

Gālava thưa: “Trong mùa Cāturmāsya, theo ý nguyện của chư thiên, nước được gọi là ‘amṛta’ (cam lộ). Được các thần nâng giữ một cách thong dong như trò lila, các thần linh trú trong cây cối uống lấy.”

Verse 4

तस्य पानान्महातृप्तिर्जायते नाऽत्र संशयः । बलं तेजश्च कांतिश्च सौष्ठवं लघुविक्रमः

“Uống thứ ấy thì sinh đại mãn nguyện—không chút nghi ngờ. Sức lực, hào quang, vẻ đẹp, sự an hòa sung mãn và sự nhẹ nhàng linh hoạt trong bước đi đều được thành tựu.”

Verse 5

गुणा एते प्रजायन्ते पानात्कृष्णांशसंभवात् । नित्यामृतस्यपानेन बलं स्वल्पं प्रजायते

“Những đức tính ấy phát sinh từ thứ uống kia, do một phần của Kṛṣṇa (Viṣṇu) mà thành. Còn nếu thường xuyên uống ‘amṛta’ thông thường, thì sức lực chỉ sinh ra chút ít.”

Verse 6

भोजनं तत्प्रशंसंति नित्यमेतन्न संशयः । तस्माच्चतुर्षु मासेषु पिबन्ति जलमेव हि

“Họ luôn tán thán điều ấy như là thức ăn—không chút nghi ngờ. Vì vậy, trong bốn tháng ấy, họ quả thật chỉ uống nước mà thôi.”

Verse 7

वृक्षस्थाः पितरो देवाः प्राणिनां हित काम्यया । वृक्षाणां सेवनं श्रेष्ठं सर्वमासेषु सर्वदा

“Các Pitṛ (Tổ linh) và chư thiên ngự trong cây cối, vì mong cầu lợi ích cho muôn loài. Phụng sự cây là pháp hành tối thắng—mọi thời, mọi tháng, luôn luôn.”

Verse 8

चातुर्मास्ये विशेषेण सेविताः सौख्यकारकाः । तिलोदकेन वृक्षाणां सेचनं सर्वकाम दम्

Đặc biệt trong mùa Cāturmāsya, việc phụng sự ấy trở thành nguồn ban hỷ lạc. Tưới cây bằng nước mè (tilodaka) khiến mọi ước nguyện đều được viên mãn.

Verse 9

क्षीरवृक्षाः क्षीरयुक्तैस्तोयैः सिक्ताः शुभप्रदाः । चतुष्टयं च वृक्षाणां यच्चोक्तं पूर्वतो मया

Những cây tiết nhựa sữa, khi được tưới bằng nước pha sữa, sẽ ban điều cát tường. Và về bộ bốn loài cây mà ta đã nói trước đó…

Verse 10

चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकाम फलप्रदम् । ब्रह्मा तु वटमाश्रित्य प्राणिनां स वरप्रदः

Đặc biệt trong mùa Cāturmāsya, pháp hành này ban quả báo của mọi mục đích mong cầu. Phạm Thiên (Brahmā) nương tựa cây đa, trở thành đấng ban ân huệ cho muôn loài.

Verse 11

सावित्रीं तिलमास्थाय पवित्रं श्वेतभूषणम् । सुप्ते देवे विशेषेण तिलसेवा महाफला

Thiết lập nghi lễ Sāvitrī bằng mè, và giữ sự thanh tịnh với trang sức màu trắng—đặc biệt khi Đức Chúa ở trong giấc ngủ du-già—việc phụng sự liên quan đến mè đem lại công đức lớn lao.

Verse 12

तिलाः पवित्रमतुलं तिला धर्मार्थसाधकाः । तिला मोक्षप्रदाश्चैव तिलाः पापापहारिणः

Mè có sự thanh tịnh vô song. Mè thành tựu dharma và artha; mè cũng ban mokṣa, và mè xóa trừ tội lỗi.

Verse 13

तिला विशेषफलदास्तिलाः शत्रुविनाशनाः । तिलाः सर्वेषु पुण्येषु प्रथमं समुदाहृताः

Vừng (mè) ban quả phúc thù thắng và diệt trừ kẻ thù. Trong mọi công đức, vừng được tuyên xưng là bậc nhất.

Verse 14

न तिला धान्यमित्याहुर्देवधान्यमिति स्मृतम् । तस्मात्सर्वेषु दानेषु तिल दानं महोत्तमम्

Người ta nói vừng chẳng phải chỉ là “hạt ngũ cốc”; vừng được ghi nhớ là “ngũ cốc của chư thiên”. Vì thế, trong mọi sự bố thí, bố thí vừng là tối thượng.

Verse 15

कनकेन युता येन तिलादत्तास्तु शूद्रज । ब्रह्महत्यादिपापानां विनाशस्तेन वै कृतः

Hỡi con của Śūdra, người nào bố thí vừng cùng với vàng, thì sự tiêu trừ các tội lỗi, bắt đầu từ tội brahmahatyā, quả thật được thành tựu.

Verse 16

सावित्री च तिलाः प्रोक्ता सर्वकार्यार्थसाधकाः । तिलैस्तु तर्पणं कुर्याच्चातुर्मास्ये विशेषतः

Sāvitrī và vừng được dạy là những điều thành tựu mọi công việc và mục đích. Nên làm nghi thức tarpaṇa bằng vừng, nhất là trong mùa Cāturmāsya.

Verse 17

तिलानां दर्शनं पुण्यं स्पर्शनं सेवनं तथा । हवनं भक्षणं चैव शरीरोद्वर्त्तनं तथा

Đối với vừng, chỉ cần được thấy cũng đã là công đức—cũng như chạm vào và dùng đến. Dâng vào lửa tế (havana), ăn dùng, và cả xoa chà lên thân thể cũng đều là điều thanh tịnh.

Verse 18

सर्वथा तिलवृक्षोऽयं दर्शनादेव पापहा । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितः सर्वसौख्यदः

Bằng mọi cách, cây mè này chỉ cần được nhìn thấy cũng có năng lực diệt trừ tội lỗi. Khi được chăm sóc và dùng đặc biệt trong mùa Cāturmāsya, nó ban cho mọi an lạc.

Verse 19

महेन्द्रो यवमा स्थाय स्थितो भूतहिते रतः । यवस्य सेवनं पुण्यं दर्शनं स्पर्शनं तथा

Mahendra (Indra) ngự trong cây lúa mạch, đứng vững với lòng chuyên vì lợi ích chúng sinh. Việc dùng lúa mạch là công đức; thấy và chạm vào cũng vậy.

Verse 20

यवैस्तु तर्पणं कुर्याद्देवानां दत्तमक्षयम् । प्रजानां पतयः सर्वे चूतवृक्षमुपाश्रिताः

Nếu ai làm lễ tarpaṇa dâng các chư thiên bằng lúa mạch, thì phẩm vật cúng ấy trở nên bất hoại. Và mọi bậc chúa tể, hộ thần của muôn loài được nói là nương tựa nơi cây xoài.

Verse 21

गन्धर्वा मलयं वृक्षमगुरुं गणनायकः । समुद्रा वेतसं वृक्षं यक्षा पुन्नागमेव च

Các Gandharva ngụ nơi cây Malaya; Gaṇanāyaka (Gaṇeśa) ngự nơi cây aguru. Các Đại dương ngụ nơi cây vetasa, và các Yakṣa cũng ngụ nơi cây punnāga.

Verse 22

नागवृक्षं तथा नागाः सिद्धाः कंकोलकं द्रुमम् । गुह्यकाः पनसं चैव किन्नरा मरिचं श्रिताः

Các Nāga ngụ nơi cây nāga; các Siddha ngụ nơi cây kaṃkolaka. Các Guhyaka cư trú nơi cây mít, và các Kinnara nương tựa nơi cây marica (tiêu).

Verse 23

यष्टीमधु समाश्रित्य कन्दर्पोऽभूद्व्यवस्थितः । रक्तांजनं महावृक्षं वह्निराश्रित्य तिष्ठति

Kandarpa, vị thần của ái tình, an lập nhờ nương tựa cây yaṣṭīmadhu; còn Thần Lửa Vahni đứng vững khi nương nơi đại thụ raktāṃjana.

Verse 24

यमो विभीतकं चैव बकुलं नैरृताधिपः । वरुणः खर्जुरीवृक्षं पूगवृक्षं च मारुतः

Yama ngự trong cây vibhītaka; chúa tể phương Nirṛti ngự trong cây bakula. Varuṇa ngự nơi cây chà là, còn Māruta (Vāyu) ngự trong cây cau.

Verse 25

धनदोऽक्षोटकं वृक्षं रुद्राश्च बदरीद्रुमम् । सप्तर्षीणां महाताला बहुलश्चामरैर्वृतः

Dhanada (Kubera) ngự trong cây akṣoṭaka, còn các Rudra ngự trong cây badarī. Dành cho Bảy Ṛṣi là cây tāla vĩ đại; và Bahula được vây quanh bởi những chiếc cāmara (phất trần).

Verse 26

जंबूर्मेघैः परिवृतः कृष्णवर्णोऽघनाशनः । कृष्णस्य सदृशो वर्णस्तेन जंबू नगोत्तमः

Cây Jambū được mây bao quanh, sắc thẫm và có năng lực diệt trừ tội lỗi. Màu của nó giống màu của Kṛṣṇa; vì thế Jambū là bậc tối thượng trong các loài cây.

Verse 27

तत्फलैर्वासुदेवस्तु प्रीतो भवति दानतः । जंबूवृक्षं समाश्रित्य कुर्वंति द्विजभोजनम्

Nhờ đem trái của nó mà bố thí, Vāsudeva hoan hỷ. Nương gần cây Jambū, họ sắp đặt việc thết đãi các dvija (brāhmaṇa).

Verse 28

तेषां प्रीतो हरिर्दद्यात्पु रुषार्थचतुष्टयम् । चातुर्मास्ये समायाते सुप्ते देवे जनार्दने

Hài lòng với họ, đức Hari ban cho bốn mục tiêu của đời người. Khi mùa Cāturmāsya đến—khi đức Chúa Janārdana an trú trong giấc ngủ du-già—

Verse 29

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु सपत्नीकाञ्छुचिः स्थितः । तेन नारायणस्तुष्टो भवे ल्लक्ष्मीसहायवान्

Ai giữ thân tâm thanh tịnh mà thết đãi các brāhmaṇa cùng với vợ của họ—nhờ hành vi ấy, đức Nārāyaṇa hoan hỷ, có Lakṣmī kề bên trợ lực.

Verse 30

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै वस्त्रालंकरणैः शुभैः । परिधाय सपत्नीकः कृतकृत्यो भवेन्नरः

Để làm đẹp lòng Lakṣmī–Nārāyaṇa, người nam nên khoác y phục cát tường và trang sức tốt lành; làm như vậy cùng với vợ, người ấy trở thành kẻ đã viên mãn bổn phận đạo hạnh.

Verse 31

यद्रात्रित्रितयेनैव वटा शोकभवेन च । फलं संजायते तच्च जंबुना द्विजभोजनात्

Quả phúc tâm linh phát sinh từ việc trì giữ ba đêm, và từ nghi lễ Vaṭa (cây đa) khởi lên bởi nỗi sầu—cũng chính quả ấy đạt được khi tôn kính cây Jambū bằng việc thết đãi những bậc “hai lần sinh” (brāhmaṇa).

Verse 32

तस्मिन्दिने एकभुक्तं कारयेत्कृत्यकृत्तदा । बहुना च किमुक्तेन जंबूवृक्ष प्रपूजनात्

Vào ngày ấy, nên giữ hạnh ekabhukta (chỉ dùng một bữa) để hoàn tất nghi lễ. Còn cần nói gì thêm nữa? Chỉ nhờ chí thành thờ phụng cây Jambū, quả báo ắt được bảo chứng.

Verse 33

पुत्रपौत्रधनैर्युक्तो जायते नात्र संशयः । जंबूर्मेघैः परिवृता विद्युताऽशोक एव च

Người ấy được phúc lành với con trai, cháu nội và của cải—điều này không còn nghi ngờ. Cây Jambū được mây bao quanh, có tia chớp, và cả cây Aśoka cũng hiện diện.

Verse 34

वसुभिः स्वीकृतो नित्यं प्रिया लश्च महानगः । आदित्यैस्तु जपावृक्षो ह्यश्विभ्यां मदनस्तथा

Cây Priyāla và cây Nāga vĩ đại luôn được các Vasu tôn nhận là linh thánh; cây Japā được các Āditya tôn kính; và cây Madana cũng vậy, được đôi Aśvin tiếp nhận.

Verse 35

विश्वेभिश्च मधूकश्च गुग्गुलः पिशिताशनैः । सूर्येणार्कः पवित्रेण सोमे नाथ त्रिपत्रकः

Cây Madhūka được các Viśvedevas tôn nhận là linh thánh, và Guggulu được những loài ăn thịt tiếp nhận. Cây Arka được Mặt Trời—đấng thanh tịnh—tôn giữ; còn Tripatraka, ôi Chúa tể, được Mặt Trăng tiếp nhận.

Verse 36

खदिरो भूमिपुत्रेण अपामार्गो बुधेन च । अश्वत्थो गुरुणा चैव शुक्रेणोदुम्बरस्तथा

Cây Khadira thuộc về “con của Đất” (Hỏa tinh/Mars); cây Apāmārga thuộc về Budha (Thủy tinh/Mercury). Cây Aśvattha thuộc về Guru (Mộc tinh/Jupiter); và cũng vậy, cây Udumbara thuộc về Śukra (Kim tinh/Venus).

Verse 37

शमी शनैश्चरेणाथ स्वीकृता शूद्रजातिभिः । राहुणा स्वीकृता दूर्वा पितॄणां तर्पणोचिता

Ôi Chúa tể, cây Śamī được Śanaiścara (Thổ tinh/Saturn) và các cộng đồng śūdra tiếp nhận. Cỏ Dūrvā được Rāhu tiếp nhận, và thích hợp để làm lễ tarpaṇa dâng sự thỏa mãn cho các Pitṛ (tổ tiên).

Verse 38

विष्णोश्च दयिता नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । केतुना स्वीकृतो दर्भो याज्ञिकेयो महाफलः

Điều ấy luôn được Đức Viṣṇu yêu quý, nhất là trong mùa Cāturmāsya. Cỏ darbha được Ketu chấp nhận; đó là vật riêng của người hành lễ (yājñika) và đem lại quả phúc lớn.

Verse 39

विना येन शुभं कर्म संपूर्णं नैव जायते । पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम्

Không có điều ấy thì mọi việc lành cũng chẳng bao giờ trọn vẹn. Ấy là Đấng thanh tịnh của mọi bậc thanh tịnh, là điềm cát tường trong mọi điều cát tường.

Verse 40

मुमूर्षूणां मोक्षरूपो धरासंस्थो महाद्रुमः । अस्मिन्वसंति सततं ब्रह्मविष्णुशिवाः सदा

Đối với người sắp lìa đời, đại thụ này—bén rễ nơi mặt đất—chính là hình tướng của giải thoát. Trong đó, Brahmā, Viṣṇu và Śiva luôn luôn ngự trú không gián đoạn.

Verse 41

मूले मध्ये तथाऽग्रे च यस्य नामापि तृप्ति दम् । अन्येऽपि देवा वृक्षांस्तानधिश्रित्य महाद्रुमाः

Ở gốc, ở thân giữa và nơi ngọn của cây ấy—chỉ riêng danh xưng của nó cũng ban sự thỏa mãn và viên mãn. Các vị thần khác nữa, nương tựa nơi những cây ấy, cũng an trú trong các đại thụ.

Verse 42

प्रवर्त्तंते हि मासेषु चतुर्षु च न संशयः । चातुर्मास्ये देवपत्न्यः सर्वा वल्लीसमाश्रि ताः

Quả thật trong bốn tháng ấy—không chút nghi ngờ—các pháp hành này trở nên đặc biệt hưng khởi. Trong Cāturmāsya, tất cả các phu nhân của chư thiên được nói là an trú trong các dây leo và giàn mây.

Verse 43

प्रयच्छंति नृणां कामान्वांछितान्सेविता अपि । तस्मात्सर्वात्मभावेन पिप्पलो येन सेवितः

Dẫu chỉ phụng sự thôi, các Ngài vẫn ban cho con người những điều ước như ý. Vì vậy, ai phụng thờ cây Pippala (Aśvattha) bằng trọn tấm lòng, nhất tâm…

Verse 44

सेविताः सकला वृक्षा श्चातुर्मास्ये विशेषतः । तुलसी सेविता येन सर्ववल्यश्च सेविताः

Ai phụng thờ Tulasī thì như đã phụng thờ hết thảy cây cối, nhất là trong mùa Cāturmāsya; và mọi loài dây leo cũng được phụng thờ theo đó.

Verse 45

आप्यायितं जगत्सर्वमाब्रह्मस्तंबसेवितम् । चातुर्मास्ये गृह स्थेन वानप्रस्थेन वा पुनः

Nhờ sự phụng sự ấy trong Cāturmāsya, toàn thể thế gian được nuôi dưỡng và nâng đỡ, từ Phạm Thiên (Brahmā) cho đến ngọn cỏ nhỏ nhất—dù do người tại gia hay kẻ sống rừng thực hành.

Verse 46

ब्रह्मचारियतिभ्यां च सेविता मोक्षदायिनी । एतेषां सर्ववृक्षाणां छेदनं नैव कारयेत्

Khi được các brahmacārin và bậc xuất gia (yati) phụng sự, điều ấy trở thành nhân ban giải thoát (mokṣa). Vì vậy, tuyệt đối chớ khiến chặt hạ bất cứ cây thiêng nào trong số này.

Verse 47

चातुर्मास्ये विशेषेण विना यज्ञादिकारणम् । एतदुक्तमशेषेण यत्पृष्टोऽहमिह त्वया

Đặc biệt trong Cāturmāsya—trừ khi vì những việc như tế lễ (yajña) và tương tự—ta nay đã nói trọn vẹn điều ngươi hỏi ta tại đây.

Verse 48

यथा वृक्षत्वमापन्ना देवाः सर्वेऽपि शूद्रज

Hỡi con của người Thủ-đà-la, vì sao mà hết thảy chư thiên lại mang lấy thân phận cây cối—

Verse 49

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश तित्तिडीश्च । कपित्थबिल्वामलकीत्रयं च एतांश्च दृष्ट्वा नरकं न पश्येत्

Một cây Aśvattha, một cây Picumanda, một cây Nyagrodha và mười cây Tittiḍī; lại có bộ ba—Kapittha, Bilva và Āmalakī. Ai được thấy những cây ấy thì chẳng còn phải thấy địa ngục.

Verse 50

सर्वे देवा विश्ववृक्षेशयाश्च कृष्णा धारा कृष्णमध्याग्रकाश्च । यस्मिन्देवे सेविते विश्वपूज्ये सर्वं तृप्तं जायते विश्वमेतत्

Tại đó, hết thảy chư thiên cùng các quyền năng chủ trì của Cây Vũ Trụ đều hiện diện: như những dòng chảy thẫm đen, và như sự hiện hữu huyền nhiệm thẫm đen thấm khắp phần giữa và đỉnh. Khi phụng sự vị Thần được toàn thế gian tôn thờ ấy, cả vũ trụ này đều được thỏa mãn và viên mãn.