Adhyaya 183

Verse 1

सूत उवाच । द्वितीये दिवसे प्राप्ते यज्ञकर्मसमुद्भवे । द्वादश्यामभवत्तत्र शृणुध्वं तद्द्विजोत्तमाः । वृत्तान्तं सर्वदेवानां महाविस्मयकारकम्

Sūta nói: Khi ngày thứ hai đến—phát sinh trong tiến trình nghi lễ tế tự—tại đó liền thành ngày Dvādaśī. Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng, hãy lắng nghe một sự việc liên quan đến chư thiên, kỳ diệu vô cùng.

Verse 2

मखकर्मणि प्रारब्ध ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । जलसर्पं समादाय बटुः कश्चित्सुनर्मकृत्

Khi công việc tế lễ đã khởi sự, do các tư tế thông suốt Veda đảm nhiệm, có một sa-di brahmacārin trẻ tuổi, kẻ thích quấy phá, đã cầm lấy một con rắn nước.

Verse 3

प्रविश्याथ सदस्तत्र तं सर्पं ब्राह्मणान्तिके । चिक्षेप प्रहसंश्चैव सर्वदुःखभयंकरम्

Bước vào hội trường tế lễ, hắn vừa cười vừa ném con rắn ấy đến gần một vị Bà-la-môn; hành vi ấy trở thành nguồn kinh hãi và mầm mống của mọi khổ đau.

Verse 4

ततस्तु डुण्डुभस्तूर्णं भ्रममाण इतस्ततः । विप्राणां सदसिस्थानां सक्तानां यज्ञकर्मणि

Bấy giờ Ḍuṇḍubha vội vã chạy ngược chạy xuôi, đây đó, giữa các vị Bà-la-môn đang ngồi trong hội trường, chuyên chú vào nghi lễ tế tự.

Verse 5

अहो होतुः स्थिते प्रैषे दीर्घसत्रसमुद्भवे । स सर्पो वेष्टयामास तस्य गात्रं समंततः

Than ôi! Khi vị hotṛ đứng đúng nơi được chỉ định giữa kỳ tế lễ dài lâu ấy, con rắn liền quấn chặt quanh thân thể ông từ mọi phía.

Verse 6

न चचाल निजस्थानात्प्रायश्चित्तविभीषया । नोवाच वचनं सोऽत्र चयनन्यस्तलोचनः

Ông không rời khỏi chỗ của mình, vì kinh sợ việc phải làm lễ sám hối (prāyaścitta); và tại đó ông cũng không thốt một lời, chỉ chăm chú nhìn vào nghi lễ đang diễn ra trước mắt.

Verse 7

हाहाकारो महाञ्जज्ञे एतस्मिन्नंतरे द्विजाः । तस्मिन्सदसि विप्राणां विषा ढ्याहिप्रशंकया

Trong lúc ấy, giữa hàng dvija (những người “sinh hai lần”) bỗng dấy lên tiếng kêu hoảng hốt lớn. Trong hội chúng của các brāhmaṇa, mọi người lo sợ con rắn kia mang đầy nọc độc.

Verse 9

हाहाकारो महानासीत्तं दृष्ट्वा सर्पवेष्टितम् । तस्य पुत्रो विनीतात्मा मैत्रावरुणकर्मणि

Thấy ông bị con rắn quấn chặt, một tiếng kêu náo động lớn liền dấy lên. Con trai ông—tự chế và khiêm cung—đang đảm nhiệm phận sự của vị tư tế Maitrāvaruṇa trong nghi lễ.

Verse 10

यस्मात्पाप त्वया सर्पः क्षिप्तः सदसि दुर्मते । तस्माद्भव द्रुतं सर्पो मम वाक्यादसंशयम्

“Vì ngươi là kẻ tội lỗi, lòng dạ ác độc, đã ném một con rắn vào hội chúng thiêng liêng; vậy nên, bởi lời ta, không nghi ngờ gì nữa, hãy lập tức hóa thành rắn!”

Verse 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

Cậu bé nói: “Con chỉ đùa mà thả con rắn nước này ở đây cho vui. Con đâu có nhắm vào phụ thân của ngài—vậy cớ sao ngài lại nguyền rủa con, hỡi brāhmaṇa?”

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे मुक्त्वा तस्य गात्रं स पन्नगः । जगामान्यत्र तस्यापि सर्पत्वं समपद्यत

Ngay lúc ấy, con rắn liền rời bỏ thân xác của mình và đi đến nơi khác; còn kẻ phạm lỗi kia cũng sa vào cảnh giới làm rắn.

Verse 13

सोऽपि सर्पत्वमापन्नः सनातनसुतो बटुः । दुःखशोकसमापन्नो ब्राह्मणैः परिवेष्टितः

Cậu bé ấy nữa—con của Sanātana—cũng hóa thành rắn; bị nỗi khổ và sầu bi bao phủ, cậu đứng giữa vòng vây các bà-la-môn.

Verse 14

अथ गत्वा भृगुं सोऽपि बाष्पव्याकुललोचनः । प्रोवाच गद्गदं वाक्यं प्रणिपत्य पुरःसरः

Rồi cậu đến gặp Bhṛgu; đôi mắt rối bời vì lệ. Cúi lạy trước mặt, cậu cất lời nghẹn ngào.

Verse 15

सनातनसुतश्चास्मि पौत्रस्तु परमेष्ठिनः । शप्तस्तव सुतेनास्मि च्यवनेन महात्मना

“Con là con của Sanātana, lại là cháu của Parameṣṭhin. Thế nhưng con đã bị con trai của ngài—bậc đại tâm Cyavana—nguyền rủa.”

Verse 16

निर्दोषो ब्राह्मणश्रेष्ठ तस्माच्छापात्प्ररक्ष माम् । तच्छ्रुत्वा च्यवनं प्राह कृपाविष्टो भृगुः स्वयम्

“Con vô tội, ô bậc tối thượng trong hàng bà-la-môn; xin hãy che chở con khỏi lời nguyền này.” Nghe vậy, chính Bhṛgu—động lòng từ mẫn—liền nói với Cyavana.

Verse 17

अयुक्तं विहितं तात यच्छप्तोऽयं बटुस्त्वया । न मां धर्षयितुं शक्तो विषाढ्योऽपि भुजंगमः

Bhṛgu nói: “Con ơi, việc con nguyền rủa vị brahmacārin trẻ này là điều không phải. Dẫu rắn độc căng đầy nọc cũng không đủ sức xâm phạm ta.”

Verse 19

किं पुनर्जलसर्पोऽयं निर्विषो रज्जुसंनिभः । न मामुद्दिश्य निर्मुक्तः सर्पोऽनेन द्विजन्मना । शापमोक्षं कुरुष्वास्य तस्माच्छीघ्रं द्विजन्मनः

“Huống chi con rắn nước này—không nọc, chỉ như sợi dây—làm sao có thể gây hại? Hình rắn này không do vị ‘nhị sinh’ kia thả ra với ý nhắm đến ta. Vậy nên, hỡi bậc nhị sinh, hãy mau ban cho người ấy sự giải thoát khỏi lời nguyền.”

Verse 20

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वयमेव पितामहः । तत्रायातः स्थितो यत्र स पौत्रः सर्परूपधृक्

Nghe lời ấy, chính vị Tổ Phụ (Pitāmaha) liền đến nơi đó và đứng tại chỗ người cháu—đang mang hình rắn—hiện diện.

Verse 21

प्रोवाच न विषादस्ते पुत्र कार्यः कथंचन । यत्सर्पत्वमनुप्राप्तः शृणुष्वात्र वचो मम

Ngài nói: “Con ơi, chớ ôm sầu muộn theo bất cứ cách nào. Vì con đã mang thân rắn, hãy lắng nghe lời ta tại đây.”

Verse 22

पुरा संस्रष्टुकामोऽहं नागानां नवमं कुलम् । तद्भविष्यति त्वत्पार्श्वात्समर्यादं धरातले

“Thuở trước, ta khởi ý muốn khai sinh dòng dõi Nāga thứ chín, nên đã định như vầy: từ phía con, dòng ấy sẽ phát sinh trên mặt đất, được thiết lập với ranh giới và trật tự đúng pháp.”

Verse 23

मन्त्रौषधियुजां पुंसां न पीडामाचरिष्यति । संप्राप्स्यति परां पूजां समस्ते जगतीतले

Người ấy sẽ không gây tổn hại cho những ai được trang bị thần chú và dược liệu; và sẽ đạt được sự tôn kính tối thượng khắp cõi địa cầu.

Verse 24

अत्राऽस्ति सुशुभं तोयं हाटकेश्वरसंज्ञिते । क्षेत्रे तत्र समावासः पुत्र कार्यस्त्वया सदा

Tại đây có dòng nước thánh rực rỡ trong thánh địa mang danh Hāṭakeśvara. Con ơi, con hãy luôn cư ngụ tại đó.

Verse 25

तत्रस्थस्य तपस्थस्य नागः कर्कोटको निजम् । तव दास्यति सत्कन्यां ततः सृष्टिर्भविष्यति

Với con, người ở lại nơi ấy và chuyên tu khổ hạnh, Nāga Karkoṭaka sẽ gả cho con chính thiếu nữ hiền đức của mình; và từ sự kết hợp ấy sẽ sinh ra dòng dõi.

Verse 26

नवमस्य कुलस्यात्र समर्यादस्य भूतले । श्रावणे कृष्णपक्षे तु संप्राप्ते पंचमीदिने

Ngay tại cõi đời này, dòng dõi thứ chín—được an lập trong khuôn phép chánh pháp—sẽ, vào ngày mồng năm âm lịch của nửa tháng tối trong tháng Śrāvaṇa, đến đúng thời điểm đã định.

Verse 27

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

Dòng dõi thứ chín sẽ đạt được vinh dự tối thượng trên cõi đất. Từ hôm nay trở đi, dòng nước ấy được ghi nhớ là “Nāga-tīrtha”.

Verse 28

ख्यातिं यास्यति भूपृष्ठे सर्वपातकनाशनम् । येऽत्र स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते पंचमीदिने

Nơi này sẽ trở nên lừng danh khắp mặt đất như chốn diệt trừ mọi tội lỗi. Ai tắm tại đây khi ngày Pañcamī đến sẽ được hưởng công đức thanh tịnh ấy.

Verse 29

न तेषां वत्सरंयावद्भविष्यत्यहिजं भयम् । विषार्द्दितस्तु यो मर्त्यस्तत्र स्नानं करिष्यति

Đối với họ, suốt một năm sẽ không còn nỗi sợ nào do loài rắn gây ra. Và bất cứ phàm nhân nào bị độc hành hạ mà tắm tại đó…

Verse 31

करिष्यति तथा स्नानं फलहस्ता प्रभक्तितः । भविष्यति च सा शीघ्रं वंध्याऽपि च सुपुत्रिणी

Nếu nàng cũng tắm tại đó, tay nâng trái quả với lòng bhakti chân thành, thì ngay cả người đàn bà hiếm muộn cũng sẽ sớm được phúc lành có những người con trai hiền tốt.

Verse 32

सूत उवाच । एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । अन्ये नागाः समायातास्तत्र यज्ञे निमंत्रिताः

Sūta nói: Khi Brahmā—đấng có nguồn gốc bất hiển—đang nói như vậy, thì các Nāga khác, được mời đến lễ tế (yajña) tại đó, cũng lần lượt đến nơi.

Verse 33

वासुकिस्तक्षकश्चैव पुण्डरीकः कृशोदरः । कम्बलाश्वतरौ नागौ शेषः कालिय एव च

Vāsuki và Takṣaka; Puṇḍarīka và Kṛśodara; hai Nāga Kambala và Aśvatara; cùng với Śeṣa và Kāliya nữa.

Verse 34

ते प्रणम्य वचः प्रोचुः प्रोच्चैर्देवं पितामहम् । तवादेशाद्वयं प्राप्ता यज्ञेऽत्र प्रपितामह

Họ cúi mình đảnh lễ rồi cất lời lớn tiếng thưa cùng Đấng Tổ Phụ thiêng liêng (Phạm Thiên): “Theo thánh lệnh của Ngài, chúng con đã đến dự lễ tế này tại đây, ôi Bậc Tằng Tổ vĩ đại.”

Verse 35

साहाय्यार्थं तदादेशो दीयतां प्रपितामह । येन कुर्मो वयं शीघ्रं नागराज्ये ह्यधिष्ठिताः

Vì để trợ giúp, xin Ngài ban chỉ giáo ấy, ôi Bậc Tằng Tổ; nhờ đó, khi an trú trong vương quyền của loài Nāga, chúng con có thể mau chóng hoàn thành bổn phận.

Verse 36

ब्रह्मोवाच साहाय्यमेतदस्माकं भवदीयं महोरगाः । गत्वानेन समं शीघ्रं नागराजेन तिष्ठत

Phạm Thiên nói: “Hỡi các Đại Xà, sự trợ giúp này của các ngươi là vì chúng ta. Hãy mau đi cùng người ấy và đứng canh giữ bên cạnh Vua Nāga.”

Verse 37

नागतीर्थे ततः स्थेयं सर्वैस्तत्र समास्थितैः

“Sau đó, tất cả các ngươi đang tụ hội tại đó hãy ở lại đóng giữ tại Nāgatīrtha.”

Verse 38

यः कश्चिन्मम यज्ञेऽत्र दुष्टभावं समाश्रितः । समागच्छति विघ्नाय रक्षणीयः स सत्वरम्

“Bất cứ kẻ nào ôm lòng ác, đến đây để gây chướng ngại cho lễ tế của ta—phải lập tức bị ngăn giữ và phòng hộ chống lại.”

Verse 39

राक्षसो वा पिशाचो वा भूतो वा मानुषोऽपि वा । एतत्कृत्यतमं नागा मम यज्ञस्य रक्षणम्

Dù là rākṣasa, piśāca, bhūta hay thậm chí là người—hỡi các Nāga, bổn phận tối thượng của các ngươi là hộ trì lễ tế (yajña) của ta.

Verse 40

तथा यूयमपि प्राप्ते मासि भाद्रपदे तथा । पंचम्यां कृष्णपक्षस्य तत्र पूजामवाप्स्यथ

Cũng vậy, khi tháng Bhādrapada đến, vào ngày mồng năm của nửa tháng tối (kṛṣṇa-pakṣa), tại nơi ấy các ngươi cũng sẽ được thờ cúng.

Verse 41

सूत उवाच । बाढमित्येव ते प्रोच्य प्रणिपत्य पितामहम् । सनातनसुतोपेता नागतीर्थं समाश्रिताः

Sūta nói: Thưa “Vâng, đúng vậy,” họ cúi lạy Pitāmaha (Phạm Thiên Brahmā). Cùng với các con của Sanātana, họ nương tựa nơi Nāgatīrtha.

Verse 42

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

Từ đó về sau, bến thánh ấy được gọi là “Nāgatīrtha”, và trở thành nơi ban cho điều mong cầu đối với những người mộ đạo đến tắm gội tại đó.

Verse 43

यस्तत्र कुरुते स्नानं सकृद्भक्त्या समन्वितः । नान्वयेऽपि भयं तस्य जाय ते सर्पसंभवम्

Ai tắm ở đó dù chỉ một lần với lòng sùng kính—thì nỗi sợ do rắn sinh ra sẽ không khởi lên nơi người ấy, ngay cả trong dòng tộc của người ấy cũng vậy.

Verse 44

तत्र यच्छति मिष्टान्नं द्विजानां सज्जनैः सह । पूजयित्वा तु नागेंद्रान्सनातनपुरःसरान्

Tại đó, cùng với bậc hiền thiện, hãy dâng cúng món ăn ngọt cho các bậc Nhị Sinh (Bà-la-môn); rồi kính lễ các Chúa tể Nāga, với Sanātana đứng đầu.

Verse 45

सप्तजन्मांतरं यावन्न स दौःस्थ्यमवाप्नुयात् । भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां विशेषतः । न च्छिद्रं न च रोगाश्च नाधयो न रिपोर्भयम्

Trong suốt bảy đời, người ấy không rơi vào khổ cảnh. Đặc biệt, không bị quấy nhiễu bởi bhūta, preta, piśāca hay śākinī; không tai ương, không bệnh tật, không ưu não trong tâm, và không sợ kẻ thù.

Verse 46

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः । सोऽपि संवत्सरं यावत्पन्नगैर्न च पीड्यते

Hỡi bậc Nhị Sinh tối thượng, ai lắng nghe với lòng sùng kính khi lời tán dương này được tụng đọc, thì người ấy cũng không bị loài rắn quấy nhiễu suốt một năm.

Verse 47

सर्पदष्टस्य यस्यैतत्पुरतः पठ्यते भृशम् । नागतीर्थस्य माहात्म्यं काल दष्टोऽपि जीवति

Nếu trước mặt người bị rắn cắn mà tụng đọc lớn lao bản tán dương oai đức của Nāga-tīrtha này, thì dù đã bị Thần Chết chạm đến, người ấy vẫn sống.

Verse 48

पुस्तके लिखितं चैतन्नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं तिष्ठते यत्र न सर्पस्तत्र तिष्ठति

Và nơi nào bản māhātmya của Nāga-tīrtha này—được chép trong sách—còn lưu giữ, thì nơi ấy không có rắn trú ngụ.

Verse 183

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागतीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Như vậy, trong bộ Skanda Mahāpurāṇa tôn kính, trong bản tụng gồm tám mươi mốt nghìn câu kệ, ở quyển thứ sáu—Nāgara-khaṇḍa—trong phần tán dương thánh địa Hāṭakeśvara, chương thứ một trăm tám mươi ba, mang tên “Mô tả uy lực của sự phát sinh Nāga-tīrtha”, đã kết thúc.