Adhyaya 31

Mantra 1

स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमि॑ᳪ स॒र्वत॑ स्पृ॒त्वाऽत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒॒लम्

Puruṣa có một nghìn đầu, một nghìn mắt, một nghìn chân. Ngài bao trùm khắp bốn phương, chạm đến toàn cõi đất, mà vẫn đứng vượt lên trên đó thêm mười bề ngang ngón tay.

Mantra 2

पुरु॑ष ए॒वेदᳪ सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॑ भा॒व्य॒म् । उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नो॒ यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति

Puruṣa quả thật là tất cả điều này—điều đã có và điều sẽ có; hơn nữa, Ngài là Chúa tể của bất tử, bởi nhờ thức ăn mà Ngài vươn vượt (mọi sự) và tăng trưởng.

Mantra 3

ए॒तावा॑नस्य महि॒मातो॒ ज्यायाँ॑श्च॒ पूरु॑षः । पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि

Uy lực của Ngài lớn lao đến thế; nhưng Puruṣa còn lớn hơn thế nữa. Một phần tư của Ngài là hết thảy chúng hữu tình; ba phần tư của Ngài là cõi bất tử (amṛta) trên trời.

Mantra 4

त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑ष॒: पादो॑ऽस्ये॒हाभ॑व॒त् पुन॑: । ततो॒ विष्व॒ङ् व्य॒क्रामत्साशनानश॒ने अ॒भि

Puruṣa với ba phần tư vươn lên phía trên; một phần tư của Ngài lại hiện hữu ở đây. Từ đó Ngài sải bước khắp mọi phương, vượt lên trên kẻ ăn và vật bị ăn.

Mantra 5

ततो॑ वि॒राड॑जायत वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः

Từ đó Virāj sinh khởi, và từ Virāj, Puruṣa được sinh ra. Khi đã sinh, Ngài vượt quá mặt đất phía sau, và cũng vượt quá phía trước.

Mantra 6

तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुत॒: सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् । प॒शूँस्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्या॒नार॒ण्या ग्रा॒म्याश्च॒ ये

Từ tế lễ ấy, được hiến dâng trọn vẹn, đã gom tụ thành pṛṣad-ājya (lễ phẩm bơ sữa có vệt loang); và Ngài tạo tác các loài thú—những loài thuộc gió và không trung, những loài thuộc rừng hoang, và những loài thuộc làng xóm (gia súc).

Mantra 7

तस्मा॑द्य॒ज्ञात् स॑र्व॒हुत॒ ऋच॒: सामा॑नि जज्ञिरे । छन्दा॑ᳪसि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा॑दजायत

Từ Hy tế ấy—Hy tế dâng hiến tất cả—đã sinh ra các Ṛc (câu kệ) và các Sāman (khúc tụng). Từ đó sinh ra các thể nhịp (chandas); và từ đó Yajus cũng được sinh khởi.

Mantra 8

तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त॒ ये के चो॑भ॒याद॑तः । गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त्तस्मा॑ज्जा॒ता अ॑जा॒वय॑:

Từ đó, các loài ngựa được sinh ra—cả mọi loài có hai răng; từ đó, quả thật các loài bò được sinh ra; từ đó, từ đó, dê và cừu được sinh ra.

Mantra 9

तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न् पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये

Họ đã rảy lên cỏ tế barhis lễ tế ấy—Puruṣa (Puruṣa) được sinh ra từ thuở ban đầu. Nhờ Ngài, các thần đã cử hành tế lễ; các Sādhyas và các ṛṣi vốn hiện hữu cũng vậy.

Mantra 10

यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् । मुखं॒ किम॑स्यासी॒त् किं बा॒हू किमू॒रू पादा॑ उच्येते

Khi họ phân chia Puruṣa (Puruṣa), họ đã sắp đặt Ngài thành bao nhiêu phần? Miệng của Ngài là gì? Cánh tay của Ngài là gì? Còn đùi và bàn chân của Ngài được gọi là gì?

Mantra 11

ब्रा॒ह्म॒णो॒ऽस्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा॑ज॒न्य॒: कृ॒तः । ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वै॑श्यः प॒द्भ्याᳪ शू॒द्रो अ॑जायत

Bà-la-môn là miệng của Ngài; Rājanya (Sát-đế-lợi) được tạo thành đôi tay của Ngài; điều là Vaiśya (Phệ-xá) chính là đùi của Ngài; từ đôi chân của Ngài, Śūdra (Thủ-đà-la) được sinh ra.

Mantra 12

च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत । श्रोत्रा॑द्वा॒युश्च॑ प्रा॒णश्च॒ मुखा॑द॒ग्निर॑जायत

Từ ý (manas) của Ngài sinh ra Mặt Trăng (Candra); từ con mắt sinh ra Mặt Trời (Sūrya). Từ tai sinh ra Gió (Vāyu) và hơi thở (prāṇa); từ miệng sinh ra Agni (thần Lửa).

Mantra 13

नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षᳪ शी॒र्ष्णो द्यौ॒: सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिश॒: श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ२ अ॑कल्पयन्

Từ rốn của Ngài có cõi trung không (antarikṣa); từ đỉnh đầu, trời (dyauḥ) được triển khai. Từ bàn chân sinh ra đất (bhūmi); từ tai sinh ra các phương (diś). Như vậy họ đã an lập các thế giới đúng theo trật tự.

Mantra 14

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो॒ऽस्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः

Khi các thần lấy Puruṣa làm lễ vật (havis) mà trải rộng tế lễ (yajña), thì mùa xuân là bơ tế (ājya) của lễ ấy, mùa hạ là củi nhóm (idhma), và mùa thu là lễ phẩm dâng (havis).

Mantra 15

स॒प्तास्या॑सन् परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिध॑: कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न् पुरु॑षं प॒शुम्

Cọc gỗ bao quanh (paridhi) của Ngài có bảy; củi mồi (samidh) được sắp đặt ba lần bảy. Khi chư thiên cử hành tế lễ, họ trói Puruṣa làm con vật hiến tế.

Mantra 16

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् । ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑: सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः

Chư thiên dùng tế lễ mà tế lễ chính tế lễ; đó là những pháp (dharma) đầu tiên. Những bậc uy lực lớn ấy đạt đến cõi trời vững bền (nāka), nơi các thần Sādhyas thuở xưa cư trú.

Mantra 17

अ॒द्भ्यः सम्भृ॑तः पृथिव्यै॒ रसा॑च्च वि॒श्वक॑र्मण॒: सम॑वर्त॒ताग्रे॑ । तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति॒ तन्मर्त्य॑स्य देव॒त्वमा॒जान॒मग्रे॑

Từ các Nước được kết tụ, và từ tinh nhựa (rasa) của Đất, Viśvakarman đã phát sinh ngay từ thuở ban đầu. Về Ngài, Tvaṣṭṛ—đấng sắp đặt—đi vào trong hình tướng; ấy chính là thần tính của kẻ phàm, bẩm sinh từ lúc khởi nguyên.

Mantra 18

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्त॑मादि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः प॒रस्ता॑त् । तमे॒व वि॑दि॒त्वाति॑ मृ॒त्युमे॑ति॒ नान्यः पन्था॑ विद्य॒तेऽय॑नाय

Ta biết Puruṣa vĩ đại này, sắc như mặt trời, ở bên kia bóng tối. Chỉ khi biết riêng Ngài, người ta vượt qua tử vong; không có con đường nào khác được thấy để đi đến đó.

Mantra 19

प्र॒जाप॑तिश्च॒रति॒ गर्भे॑ अ॒न्तरजा॑यमानो बहु॒धा वि जा॑यते । तस्य॒ योनिं॒ परि॑ पश्यन्ति॒ धीरा॒स्तस्मि॑न् ह तस्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

Prajāpati vận hành trong lòng thai; tuy chưa sinh, Ngài vẫn sinh ra theo nhiều cách. Bậc hiền trí nhìn quanh yoni (nguồn thai) của Ngài; quả thật, trong Ngài mọi thế giới đều nương đứng.

Mantra 20

यो दे॒वेभ्य॑ आ॒तप॑ति॒ यो दे॒वानां॑ पु॒रोहि॑तः । पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तो नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये

Kính lễ Đấng tỏa nhiệt quang vì chư Thiên, Đấng là vị tế sư đặt ở phía trước của chư Thiên (purohita); Đấng sinh ra trước chư Thiên—kính lễ ánh rực (rucā), kính lễ uy quang Bà-la-môn (brāhmya).

Mantra 21

रु॒चं ब्रा॒ह्म्यं ज॒नय॑न्तो दे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन् । यस्त्वै॒वं ब्रा॑ह्म॒णो वि॒द्यात्तस्य॑ दे॒वा अ॑स॒न् वशे॑

Khi chư Thiên tạo sinh uy quang Bà-la-môn (brāhmya) thuở ban đầu, các Ngài đã nói như vầy: ‘Bà-la-môn (brāhmaṇa) nào biết điều này đúng như thế, thì chư Thiên sẽ ở dưới quyền người ấy.’

Mantra 22

श्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्या॑वहोरा॒त्रे पा॒र्श्वे नक्ष॑त्राणि रू॒पम॒श्विनौ॒ व्यात्त॑म् । इ॒ष्णन्नि॑षाणा॒मुं म॑ इषाण सर्वलो॒कं म॑ इषाण

Śrī và Lakṣmī là hai phối ngẫu của Ngài; Ngày và Đêm như hai sườn; các nakṣatra (tinh tú) là hình tướng của Ngài; đôi Aśvin (Aśvinau) là những cửa mở của Ngài. Hỡi đấng ban phát, xin ban cho con cõi ấy; xin ban cho con toàn thể các thế giới.