Shukla Yajur Veda — Adhyaya 31, Mantra 14
Rishi: Puruṣa-sūkta tradition
Devata: Puruṣa/Prajāpati as yajña; seasons as functional devatās
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो॒ऽस्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः
Transliteration
yát púruṣeṇa havíṣā devā́ yajñám atanvata | vasantó ’syāsīd ā́jyaṃ grīṣmá idhmáḥ śarád dhavíḥ ||
Translation
Khi các thần lấy Puruṣa làm lễ vật (havis) mà trải rộng tế lễ (yajña), thì mùa xuân là bơ tế (ājya) của lễ ấy, mùa hạ là củi nhóm (idhma), và mùa thu là lễ phẩm dâng (havis).
Padapatha (Word Analysis)
यत् । पुरुषेण । हविषा । देवाः । यज्ञम् । अतन्वत । वसन्तः । अस्य । आसीत् । आज्यम् । ग्रीष्मः । इध्मः । शरद् । हविः ।
Word by Word
यत्that which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
पुरुषेणwith/through the Puruṣa
पुरुषेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
हविषाwith the oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अतन्वतthey spread/extended
अतन्वत:
—
TypeVerb
Root√तन् (तनू विस्तारे) + अ (अङ्गीकृत-लुङ्)
वसन्तःspring
वसन्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
अस्यof it/of him
अस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
आज्यम्ghee (clarified butter)
आज्यम्:
—
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
ग्रीष्मःsummer
ग्रीष्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
इध्मःfuel (firewood)
इध्मः:
—
TypeNoun
Rootइध्म (प्रातिपदिक)
शरद्autumn
शरद्:
Kartā
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
—
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PuruṣaP
PrajāpatiV
Vasanta (Spring)G
Grīṣma (Summer)Ś
Śarad (Autumn)D
Devāḥ (the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes