पशु-पाश-पतिविचारः / Inquiry into Paśu, Pāśa, and Pati

Verse 1

मुनय ऊचुः । यो ऽयं पशुरिति प्रोक्तो यश्च पाश उदाहृतः । अभ्यां विलक्षणः कश्चित्कोयमस्ति तयोः पतिः

Các hiền triết thưa: “Kẻ được gọi là paśu, linh hồn bị trói buộc, và điều được gọi là pāśa, sợi dây ràng buộc—vậy Thực Thể nào khác biệt với cả hai, là Đấng Chủ Tể (Pati) của chúng?”

Verse 2

वायुरुवाच । अस्ति कश्चिदपर्यंतरमणीयगुणाश्रयः । पतिर्विश्वस्य निर्माता पशुपाशविमोचनः

Vāyu đáp: “Có Một Đấng, nơi nương tựa vô biên của những phẩm tính vi diệu, hoan lạc vô tận. Ngài là Pati, Chúa Tể của vũ trụ, Đấng tạo dựng, và Đấng giải thoát, cởi trói paśu khỏi pāśa.”

Verse 3

अभावे तस्य विश्वस्य सृष्टिरेषा कथं भवेत् । अचेतनत्वादज्ञानादनयोः पशुपाशयोः

Nếu vắng Đấng ấy (Chúa Tối Thượng), làm sao sự sáng tạo của vũ trụ này có thể thành? Bởi cả paśu (linh hồn bị trói) lẫn pāśa (sợi trói buộc) đều vô tri và vô minh, nên tự chúng không thể khởi sinh tạo hóa.

Verse 4

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

Từ Pradhāna (vật chất nguyên sơ) cho đến nguyên tử và mọi thứ vô tri—chưa từng thấy điều gì tự mình tạo tác ra quả báo mà không có nguyên nhân trí tuệ. Vì thế, nền tảng vô tri của thế gian không thể là Đấng tạo hóa tối hậu; nó cần Chúa, Pati hữu thức.

Verse 5

जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः । तस्मात्कार्यस्य कर्तृत्वं पत्युर्न पशुपाशयोः

Vì thế gian là quả (tác phẩm) nương nơi nhân năng tác, lại là hợp thể có nhiều phần, nên quyền làm chủ sự tác tạo đối với quả ấy chỉ thuộc về Chúa Tể Pati mà thôi, không thuộc về Paśu (linh hồn bị trói buộc) cũng chẳng thuộc về Pāśa (xiềng xích).

Verse 6

पशोरपि च कर्तृत्वं पत्युः प्रेरणपूर्वकम् । अयथाकरणज्ञानमंधस्य गमनं यथा

Ngay cả Paśu (chúng sinh hữu thân bị trói buộc) cũng chỉ có tác nghiệp khi đã được ý chí thúc đẩy của Pati đi trước. Sự biết và làm không có chánh tri kiến giống như người mù bước đi—vẫn đi, nhưng chẳng thấy con đường đúng.

Verse 7

आत्मानं च पृथङ्मत्वा प्रेरितारं ततः पृथक् । असौ जुष्टस्ततस्तेन ह्यमृतत्वाय कल्पते

Khi người ta phân biệt tự ngã là riêng biệt, rồi lại nhận ra Đấng Thúc Đẩy—Chúa Tể—cũng riêng biệt với tự ngã ấy, người ấy được Ngài đoái nhận; và nhờ ân sủng của Ngài, trở nên xứng đáng với bất tử, tức giải thoát.

Verse 8

पशोः पाशस्य पत्युश्च तत्त्वतो ऽस्ति पदं परम् । ब्रह्मवित्तद्विदित्वैव योनिमुक्तो भविष्यति

Quả thật có một cảnh giới tối thượng (pada) liên hệ đến paśu (linh hồn), pāśa (xiềng buộc) và Pati (Chúa Tể). Người biết Brahman—chỉ nhờ chứng ngộ Điều ấy—sẽ thoát khỏi sự thọ sinh lặp lại, ra khỏi “bào thai” của luân hồi.

Verse 9

संयुक्तमेतद्द्वितयं क्षरमक्षरमेव च । व्यक्ताव्यक्तं बिभर्तीशो विश्वं विश्वविमोचकः

Chúa Tể mang giữ thực tại đôi này: cái hoại diệt và cái bất hoại; cái hiển lộ và cái ẩn tàng. Ngài nâng đỡ vũ trụ và, như Đấng Giải Thoát của thế giới (viśva-vimocaka), tháo gỡ nó khỏi mọi trói buộc.

Verse 10

भोक्ता भोग्यं प्रेरयिता मंतव्यं त्रिविधं स्मृतम् । नातः परं विजानद्भिर्वेदितव्यं हि किंचनः

Người có trí nên hiểu rõ bộ ba này: kẻ thọ hưởng (paśu bị ràng buộc), đối tượng thọ hưởng (thế giới khả hưởng), và Chúa Tể thúc đẩy—Đấng Cai Trị nội tại. Ngoài điều ấy, với người thật sự phân minh, không còn gì khác phải biết.

Verse 11

तिलेषु वा यथा तैलं दध्नि वा सर्पिरर्पितम् । यथापः स्रोतसि व्याप्ता यथारण्यां हुताशनः

Như dầu hiện hữu trong hạt mè, như bơ tinh (ghee) ẩn trong sữa chua; như nước thấm khắp dòng suối đang chảy, như lửa lan tràn trong rừng—cũng vậy, Đấng Chúa (Śiva), Tự Ngã nội tại, thấm nhuần mọi loài và mọi cõi, tuy mắt phàm bên ngoài không thấy được.

Verse 12

एवमेव महात्मानमात्मन्यात्मविलक्षणम् । सत्येन तपसा चैव नित्ययुक्तो ऽनुपश्यति

Cũng như thế, người cầu đạo luôn tinh cần kỷ luật sẽ bền bỉ chiêm kiến Mahātman—khác với ngã riêng—đang an trụ trong chính tự ngã, nhờ chân thật và khổ hạnh (tapas).

Verse 13

य एको जालवानीश ईशानीभिस्स्वशक्तिभिः । सर्वांल्लोकानिमान् कृत्वा एक एव स ईशते १

Ngài là Đấng Chúa Tể duy nhất, hùng lực và trùm khắp; nhờ chính các quyền năng của Ngài—những Śakti gọi là Īśānī—Ngài tạo dựng mọi thế giới này; và dẫu tạo dựng muôn cõi, Ngài vẫn một mình, cai trị tất cả.

Verse 14

एक एव तदा रुद्रो न द्वितीयो ऽस्ति कश्चन । संसृज्य विश्वभुवनं गोप्ता ते संचुकोच यः

Thuở ấy chỉ có Rudra hiện hữu—tuyệt nhiên không có một thứ hai. Sau khi phóng xuất toàn thể vũ trụ và muôn thế giới, Ngài trở thành Đấng hộ trì; và chính Ngài cũng là Đấng thu nhiếp tất cả trở về (khi tan hoại).

Verse 15

विश्वतश्चक्षुरेवायमुतायं विश्वतोमुखः । तथैव विश्वतोबाहुविश्वतः पादसंयुतः

Mắt Ngài ở khắp nơi; quả thật, dung nhan Ngài cũng ở khắp nơi. Cũng vậy, cánh tay Ngài ở khắp nơi, và Ngài đầy đủ đôi chân ở mọi phía—do đó, Đấng Chúa Tể (Pati) thấm khắp, hiện diện trọn vẹn trong vũ trụ như bậc nội tại cai quản.

Verse 16

द्यावाभूमी च जनयन् देव एको महेश्वरः । स एव सर्वदेवानां प्रभवश्चोद्भवस्तथा

Chỉ một Đấng Chúa Tể—Mahādeva, Mahāśvara—khai sinh trời và đất. Chính Ngài, duy nhất, là nguồn gốc và sự phát khởi của hết thảy chư thiên nữa.

Verse 17

हिरण्यगर्भं देवानां प्रथमं जनयेदयम् । विश्वस्मादधिको रुद्रो महर्षिरिति हि श्रुतिः

Chính Rudra trước hết sinh ra Hiraṇyagarbha (Brahmā), đấng tổ sinh của chư thiên. Quả thật, Śruti tuyên bố rằng Rudra—bậc Đại Thánh Hiền—vượt cao hơn toàn thể vũ trụ đã hiển lộ.

Verse 18

वेदाहमेतं पुरुषं महांतममृतं ध्रुवम् । आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्संस्थितं प्रभुम्

“Ta biết Đấng Purusha tối thượng ấy—vĩ đại, bất tử, bất biến—Chúa Tể an trụ vượt ngoài bóng tối, rực sáng như mặt trời.”

Verse 19

अस्मान्नास्ति परं किंचिदपरं परमात्मनः । नाणीयो ऽस्ति न च ज्यायस्तेन पूर्णमिदं जगत्

Ngoài Đại Ngã tối thượng không có gì cả; không có gì vi tế hơn hay vĩ đại hơn Ngài. Vì thế toàn thể vũ trụ này được Ngài thấm nhuần và tràn đầy.

Verse 20

सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः । सर्वव्यापी च भगवांस्तस्मात्सर्वगतश्शिवः

Ngài có mọi khuôn mặt, mọi đầu, mọi cổ; Ngài ngự trong hang kín nội tâm của mọi loài. Đấng Bhagavān thấm khắp muôn nơi; vì thế Śiva được gọi là “Đấng đi khắp,” hiện diện ở mọi chốn.

Verse 21

सर्वतः पाणिपादो ऽयं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखः । सर्वतः श्रुतिमांल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

Ngài (Pati) có tay chân khắp mọi nơi; khắp nơi là mắt, đầu và gương mặt của Ngài. Trong thế gian này, Ngài lắng nghe từ mọi phía; bao trùm tất cả, Ngài đứng vững như Đấng Toàn Thể—hiện hữu trong muôn loài mà vẫn siêu việt ngoài muôn loài.

Verse 22

सर्वेन्द्रियगुणाभासस्सर्वेन्द्रियविवर्जितः । सर्वस्य प्रभुरीशानः सर्वस्य शरणं सुहृत्

Ngài hiện bày như các phẩm tính của mọi căn (giác quan), nhưng Ngài vượt ngoài mọi căn. Ngài là Chúa Tể, là Īśāna—Đấng Chủ Trị của tất cả; là nơi nương tựa của muôn loài, là người bạn hiền từ luôn ban ân (suhṛt).

Verse 23

अचक्षुरपि यः पश्यत्यकर्णो ऽपि शृणोति यः । सर्वं वेत्ति न वेत्तास्य तमाहुः पुरुषं परम्

Đấng thấy dù không có mắt, nghe dù không có tai; Đấng biết hết thảy, nhưng không ai có thể biết trọn Ngài—các bậc hiền triết tuyên xưng Ngài là “Đấng Tối Thượng” (Puruṣa Parama), chính là Śiva siêu việt.

Verse 24

अणोरणीयान्महतो महीयानयमव्ययः । गुहायां निहितश्चापि जंतोरस्य महेश्वरः

Mahādeva này là Đấng bất hoại—vi tế hơn điều vi tế nhất và vĩ đại hơn điều vĩ đại nhất. Ngài cũng ẩn tàng trong hang động của trái tim nơi hữu thân này, như Maheśvara, Chúa Tể nội tại.

Verse 25

तमक्रतुं क्रतुप्रायं महिमातिशयान्वितम् । धातुः प्रसादादीशानं वीतशोकः प्रपश्यति

Nhờ ân sủng của Chúa Tể, Dhātā (Brahmā) đã chiêm kiến Īśāna—Đấng vượt ngoài nghi lễ mà lại chính là tinh túy của mọi nghi lễ—đầy uy nghi vô song; và khi thấy Ngài, ông liền dứt sạch sầu khổ.

Verse 26

वेदाहमेनमजरं पुराणं सर्वगं विभुम् । निरोधं जन्मनो यस्य वदंति ब्रह्मवादिनः

Ta biết Ngài—Đấng không sinh, Đấng cổ xưa, hiện hữu khắp nơi và là bậc Tự Tại. Các bậc luận giả về Brahman tuyên rằng đối với Ngài có sự chấm dứt của sinh ra, vì Ngài vượt ngoài mọi cưỡng bức của hữu thân hữu sinh.

Verse 27

एको ऽपि त्रीनिमांल्लोकान् बहुधा शक्तियोगतः । विदधाति विचेत्यंते १ विश्वमादौ महेश्वरः

Dẫu chỉ là Một, Mahādeva—nhờ sự hiệp nhất và vận dụng Quyền Năng của Ngài (Śakti)—vẫn hiển lộ ba cõi này theo muôn cách. Hãy biết và quán niệm: thuở ban sơ, toàn thể vũ trụ này được Maheśvara kiến lập.

Verse 28

विश्वधात्रीत्यजाख्या च शैवी चित्रा कृतिः परा । तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां त्वजः प्रजाम्

Năng lực Śaiva tối thượng, kỳ diệu ấy còn được gọi là Ajā và Viśvadhātrī, Đấng nâng đỡ vũ trụ. Tuy vô sinh, Ngài được nói là một, hiện ra trong ba sắc: đỏ, trắng và đen, mà hiển lộ thành con cháu—các thế giới và muôn loài.

Verse 29

जनित्रीमनुशेते ऽन्योजुषमाणस्स्वरूपिणीम् । तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भक्तभोगा जहाति च

Một jīva nằm cùng Mẹ—Prakṛti—hưởng thụ nàng như chính hình tướng của mình; nhưng một Đấng khác, Đấng Vô Sinh (Chúa Tể), tuy ở cùng Prakṛti ấy, lại lìa bỏ mọi hưởng thụ, an trụ trong bhakti (lòng sùng kính).

Verse 30

द्वौ सुपर्णौ च सयुजौ समानं वृक्षमास्थितौ । एको ऽत्ति पिप्पलं स्वादु परो ऽनश्नन् प्रपश्यति

Hai chim, luôn gắn bó, đậu trên cùng một cây. Một con ăn trái pippala ngọt; con kia không ăn, chỉ lặng lẽ chứng tri. Cũng vậy, trong cùng một thân, ngã bị trói (paśu) nếm quả nghiệp; còn Pati—Śiva, Chúa Tể tối thượng—không vướng mắc, vẫn là Đấng thấy biết thanh tịnh.

Verse 31

वृक्षेस्मिन् पुरुषो मग्नो गुह्यमानश्च शोचति । जुष्टमन्यं यदा पश्येदीशं परमकारणम्

Chìm đắm trong cây (của cõi thế), linh hồn cá thể sa xuống; bị che phủ nên than khóc. Nhưng khi người chiêm ngưỡng Đấng Chúa—một Đấng khác với chính mình, Người Bạn đồng hành thường hằng, Nguyên Nhân Tối Thượng—thì sầu khổ liền tiêu tan.

Verse 32

तदास्य महिमानं च वीतशोकस्सुखी भवेत् । छंदांसि यज्ञाः ऋतवो यद्भूतं भव्यमेव च

Bấy giờ người ấy nhận ra vinh quang của Ngài, dứt sạch sầu não và an trú trong hạnh phúc. Các thể thơ Veda, các lễ tế, các mùa, và mọi điều—cả quá khứ lẫn tương lai—đều ở trong Ngài và được Ngài nâng đỡ.

Verse 33

मायी विश्वं सृजत्यस्मिन्निविष्टो मायया परः । मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

Đấng Tối Thượng, tuy siêu việt, vẫn nhập vào vũ trụ này qua Māyā của Ngài và, với tư cách là Đấng vận dụng Māyā, khai sinh muôn loài. Hãy biết Māyā là Prakṛti (tự nhiên), và hãy biết Đấng sở hữu Māyā chính là Maheśvara (Chúa Śiva).

Verse 34

तस्यास्त्ववयवैरेव व्याप्तं सर्वमिदं जगत् । सूक्ष्मातिसूक्ष्ममीशानं कललस्यापि मध्यतः

Quả thật, toàn thể vũ trụ này chỉ được thấm nhuần bởi chính các “chi phần” (năng lực và phương diện) của Ngài. Đấng Īśāna—vi tế hơn cả cái vi tế—ngự ngay giữa kalala (khối phôi cực nhỏ), như vị Chúa nội tại.

Verse 35

स्रष्टारमपि विश्वस्य वेष्टितारं च तस्य तु । शिवमेवेश्वरं ज्ञात्वा शांतिमत्यंतमृच्छति

Dẫu biết Đấng tạo dựng vũ trụ và Đấng bao trùm muôn loài, con người chỉ đạt được an lạc tối thượng khi chứng ngộ rằng chỉ riêng Śiva là Đấng Tối Thượng, Chúa Tể (Pati).

Verse 36

स एव कालो गोप्ता च विश्वस्याधिपतिः प्रभुः । तं विश्वाधिपतिं ज्ञात्वा मृत्युपाशात्प्रमुच्यते

Chỉ Ngài là Thời Gian, là Đấng Hộ Trì, là Chúa Tể tối thượng của vũ trụ. Ai nhận biết Ngài là Đấng Chủ Tể muôn loài thì được giải thoát khỏi thòng lọng tử thần.

Verse 37

घृतात्परं मंडमिव सूक्ष्मं ज्ञात्वा स्थितं प्रभुम् । सर्वभूतेषु गूढं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

Ai nhận biết Đấng Chủ Tể an trụ vi tế hơn cả tinh chất tinh vi nhất—như lớp kem mỏng manh vượt trên bơ tinh luyện (ghṛta)—và ẩn tàng trong mọi chúng sinh, người ấy được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 38

एष एव परो देवो विश्वकर्मा महेश्वरः । हृदये संनिविष्टं तं ज्ञात्वैवामृतमश्नुते

Chỉ Ngài là Thượng Đế tối cao—Maheśvara, Viśvakarmā, đấng kiến tạo vũ trụ. Ai nhận biết Ngài là Đấng ngự trong tim, người ấy thật sự dự phần vào bất tử (giải thoát).

Verse 39

यदा समस्तं न दिवा न रात्रिर्न सदप्यसत् । केवलश्शिव एवैको यतः प्रज्ञा पुरातनी

Khi muôn sự còn chưa hiện hữu—không ngày, không đêm, không sat (hữu) và cũng chẳng asat (vô)—bấy giờ chỉ có một mình Śiva, Đấng Duy Nhất; từ Ngài phát sinh trí tuệ nguyên sơ.

Verse 40

नैनमूर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्यं पर्यजिग्रहत् । न तस्य प्रतिमा चास्ति यस्य नाम महद्यशः

Không ai có thể bao trùm Ngài—dù ở trên, ngang khắp, hay ở giữa. Với Đấng Đại Vinh Quang, danh xưng đã lẫy lừng ấy, không có một hình tượng cố định nào có thể giới hạn Ngài.

Verse 41

अजातमिममेवैके बुद्धा जन्मनि भीरवः । रुद्रस्यास्य प्रपद्यंते रक्षार्थं दक्षिणं सुखम्

Có kẻ tuy đã tỉnh thức trong hiểu biết vẫn sợ hãi sự sinh ra; vì thế họ nương tựa Rudra này để cầu hộ trì—trong phương diện hữu (phía nam) cát tường, hiền thiện của Ngài, ban phúc an lạc.

Verse 42

द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनंते समुदाहृते । विद्याविद्ये समाख्याते निहिते यत्र गूढवत्

Ở đó, hai âm tiết được tuyên xưng là Brahman tối thượng—vô tận, không bờ mé. Trong hai âm ấy, cả Minh tri (vidyā) và Vô minh (avidyā) đều được gọi tên, ẩn tàng như trong chốn bí mật.

Verse 43

क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं विद्येति परिगीयते । ते उभे ईशते यस्तु सो ऽन्यः खलु महेश्वरः

Avidyā (vô minh) được nói là “kṣara”, tức điều hoại diệt; còn vidyā (chân tri) được tán dương là “amṛta”, bất hoại—thậm chí là bất tử. Nhưng Đấng cai trị cả hai điều ấy vượt ngoài cả hai: quả thật chính là Maheśvara (Đức Śiva), Chúa Tể tối thượng.

Verse 44

एकैकं बहुधा जालं विकुर्वन्नेकवच्च यः । सर्वाधिपत्यं कुरुते सृष्ट्वा सर्वान् प्रतापवान्

Đấng tuy là Một, nhưng tự biến hiện thành muôn hình lưới trời đất, mà vẫn là Một như vậy—sau khi tạo sinh hết thảy hữu tình, vị Chúa hùng lực ấy nắm quyền tối thượng trên tất cả.

Verse 45

दिश ऊर्ध्वमधस्तिर्यक्भासयन् भ्राजते स्वयम् । यो निःस्वभावादप्येको वरेण्यस्त्वधितिष्ठति

Chỉ một mình Ngài tự rực sáng bằng quyền năng của chính mình, soi khắp các phương—trên, dưới và ngang dọc. Dẫu vượt ngoài mọi thuộc tính và tự tánh, Đấng duy nhất, tối đáng tôn thờ ấy vẫn ngự trị trên tất cả.

Verse 46

स्वभाववाचकान् सर्वान् वाच्यांश्च परिणामयन् । गुणांश्च भोग्यभोक्तृत्वे तद्विश्वमधितिष्ठति

Ngài chuyển hóa mọi điều biểu thị tự tánh và mọi đối tượng được gọi tên; lại uốn nắn các guṇa thành hai trạng thái “được hưởng thụ” và “người hưởng thụ”. Chính Ngài ngự trị và nâng đỡ toàn thể vũ trụ ấy.

Verse 47

ते वै गुह्योपणिषदि गूढं ब्रह्म परात्परम् । ब्रह्मयोनिं जगत्पूर्वं विदुर्देवा महर्षयः

Quả thật, chư thiên và các đại hiền triết đã nhờ giáo huấn Upaniṣad bí mật ấy mà chứng biết Phạm (Brahman) Tối Thượng—ẩn kín khỏi tri giác thường tình, vượt cả đỉnh cao—là nguồn sinh của Brahmā và là nguyên nhân nguyên sơ có trước vũ trụ.

Verse 48

भावग्राह्यमनीहाख्यं भावाभावकरं शिवम् । कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम्

Những ai thật sự biết Śiva—Đấng chỉ có thể nắm bắt bằng chứng ngộ nội tâm, được gọi là vô dục, làm nên cả hiển lộ lẫn thu nhiếp, và với tư cách Thần linh phóng chiếu tạo hóa qua các kalā—thì lìa bỏ thân này (mà đạt giải thoát).

Verse 49

स्वभावमेके मन्यंते कालमेके विमोहिताः । देवस्य महिमा ह्येष येनेदं भ्राम्यते जगत्

Có người cho đó chỉ là tự tính (svabhāva), kẻ khác mê lầm lại cho là thời gian (kāla). Nhưng chính đây là uy quang của Thần Chủ (Deva), nhờ đó toàn thể thế gian được thúc động và xoay vần.

Verse 50

येनेदमावृतं नित्यं कालकालात्मना यतः । तेनेरितमिदं कर्म भूतैः सह विवर्तते

Đấng mà nhờ đó toàn thể vũ trụ này luôn được bao phủ—vì Ngài hiện hữu như Thời gian và là chính Tự Ngã của Thời gian—chính bởi nguyên lý tối thượng ấy mà hành nghiệp này được thúc đẩy; và cùng với muôn loài, nó xoay vần và triển khai qua các chu kỳ trở thành.

Verse 51

तत्कर्म भूयशः कृत्वा विनिवृत्य च भूयशः । तत्त्वस्य सह तत्त्वेन योगं चापि समेत्य वै

Sau khi nhiều lần thực hành pháp tu ấy và hết lần này đến lần khác rút lui khỏi hành động hướng ngoại, người ấy thật sự đạt đến yoga—kết hợp tattva với tattva—để chân lý của các tattva được dung hợp và vượt qua trên con đường hướng về Śiva, Đấng Chủ Tể (Pati).

Verse 52

अष्टाभिश्च त्रिभिश्चैवं द्वाभ्यां चैकेन वा पुनः । कालेनात्मगुणैश्चापि कृत्स्नमेव जगत्स्वयम्

Bằng tám, bằng ba, cũng vậy bằng hai, hay lại bằng một; và cũng qua Thời gian cùng những năng lực tự hữu của chính Ngài—Chúa Tể tự mình, theo ý muốn của Ngài, trở thành toàn thể vũ trụ trong sự viên mãn trọn vẹn.

Verse 53

गुणैरारभ्य कर्माणि स्वभावादीनि योजयेत् । तेषामभावे नाशः स्यात्कृतस्यापि च कर्मणः

Hãy khởi sự mọi hành động tùy theo các guṇa, rồi kết nối chúng với bản tính tự nhiên và những khuynh hướng tương ưng của mình. Nếu thiếu những yếu tố nâng đỡ ấy, thì dẫu việc đã làm xong cũng có thể tiêu hoại—quả báo bị mất.

Verse 54

कर्मक्षये पुनश्चान्यत्ततो याति स तत्त्वतः । स एवादिस्स्वयं योगनिमित्तं भोक्तृभोगयोः

Khi kho nghiệp (karma) đã cạn, linh hồn quả thật chuyển sang một trạng thái khác. Ngài Śiva—Đấng Nguyên Sơ—chính là nhân duyên của yoga, và là nền tảng cho cả chủ thể trải nghiệm lẫn đối tượng được trải nghiệm (người hưởng và cảnh hưởng).

Verse 55

परस्त्रिकालादकलस्स एव परमेश्वरः । सर्ववित्त्रिगुणाधीशो ब्रह्मसाक्षात्परात्परः

Chỉ một mình Ngài là Đấng Tối Thượng—vượt ngoài ba thời, vô phần, siêu việt. Ngài là bậc Toàn tri, Chúa tể của ba guṇa, chính Brahman hiển lộ, cao hơn cả đỉnh cao tối thượng.

Verse 56

तं विश्वरूपमभवं भवमीड्यं प्रजापतिम् । देवदेवं जगत्पूज्यं स्वचित्तस्थमुपास्महे

Chúng con tôn thờ Đức Bhava—đấng đáng ca ngợi, vô sinh—mang hình tướng của toàn vũ trụ; là Prajāpati, Thần của các thần, đáng được muôn cõi lễ bái, và ngự trong chính ý thức của mỗi người.

Verse 57

कालादिभिः परो यस्मात्प्रपञ्चः परिवर्तते । धर्मावहं पापनुदं भोगेशं विश्वधाम च

Vì Ngài siêu vượt thời gian và mọi điều tương tự, nên toàn thể vũ trụ hiển lộ chỉ vận hành theo chu kỳ nhờ quyền năng của Ngài. Ngài ban dharma, trừ tội lỗi, là Chúa tể mọi hưởng thụ, là nơi nương tựa của muôn loài—Śiva, bậc Pati tối thượng.

Verse 58

तमीश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतम् । पतिं पतीनां परमं परस्ताद्विदाम देवं भुवनेश्वरेश्वरम्

Chúng ta biết rằng Deva—Mahādeva—là Mahā-īśvara tối thượng giữa mọi bậc cai trị, là Thần tính cao nhất giữa chư thiên, là Chúa tể của mọi chúa tể, siêu việt vượt ngoài tất cả; Ngài là Đấng Chủ Tể ngay cả trên các bậc chủ tể của muôn cõi.

Verse 59

न तस्य विद्येत कार्यं कारणं च न विद्यते । न तत्समो ऽधिकश्चापि क्वचिज्जगति दृश्यते

Đối với Ngài, không có quả nào cần tạo tác, và cũng không có nhân nào sinh ra Ngài. Trong thế gian này, chẳng nơi đâu thấy có ai ngang bằng Ngài, lại càng không có ai cao hơn Ngài.

Verse 60

परास्य विविधा शक्तिः श्रुतौ स्वाभाविकी श्रुता । ज्ञानं बलं क्रिया चैव याभ्यो विश्वमिदं कृतम्

Kinh điển dạy rằng Đấng Tối Thượng sở hữu vô vàn năng lực, vốn tự nhiên sẵn có nơi Ngài. Từ những năng lực ấy—năng lực tri thức, năng lực sức mạnh và năng lực hành động—mà toàn thể vũ trụ này được khai sinh.

Verse 61

तस्यास्ति पतिः कश्चिन्नैव लिंगं न चेशिता । कारणं कारणानां च स तेषामधिपाधिपः

Nàng (Śakti) có một Đấng Chủ Tể—không bị giới hạn bởi bất cứ dấu hiệu (liṅga) nào, và cũng không bị ai cai trị. Ngài là Nguyên Nhân của mọi nguyên nhân, là Chúa Tể tối thượng trên mọi chúa tể.

Verse 62

न चास्य जनिता कश्चिन्न च जन्म कुतश्चन । न जन्महेतवस्तद्वन्मलमायादिसंज्ञकाः

Không ai là đấng sinh thành của Ngài, và sự giáng sinh của Ngài chẳng từ đâu mà có. Cũng vậy, đối với Ngài không hề có những nhân duyên của sinh khởi—như mala (ô nhiễm), māyā và các thứ tương tự.

Verse 63

स एकस्सर्वभूतेषु गूढो व्याप्तश्च विश्वतः । सर्वभूतांतरात्मा च धर्माध्यक्षस्स कथ्यते

Ngài là Đấng Duy Nhất, ẩn mật trong mọi loài và thấm khắp vũ trụ bốn phương. Là Tự Ngã nội tại của hết thảy chúng sinh, Ngài được tôn xưng là Đấng Giám hộ Dharma.

Verse 64

सर्वभूताधिवासश्च साक्षी चेता च निर्गुणः । एको वशी निष्क्रियाणां बहूनां विवशात्मनाम्

Ngài ngự trong mọi loài; là Đấng Chứng tri và Đấng Tri nội tại, vượt ngoài các guṇa. Chỉ một mình Ngài là Đấng Tối thượng điều ngự muôn linh hồn mang thân, vốn bị ràng buộc và bất lực, nên không an trụ được trong tự do chân thật.

Verse 65

नित्यानामप्यसौ नित्यश्चेतनानां च चेतनः । एको बहूनां चाकामः कामानीशः प्रयच्छति

Ngài là Đấng Vĩnh cửu ngay giữa những gì được gọi là vĩnh cửu, và là Ý thức tối thượng giữa mọi hữu tình. Tuy là Một giữa muôn loài và tự thân vô dục, Đức Chúa vẫn ban cho tất cả các đối tượng dục cầu cùng quả báo của chúng.

Verse 66

सांख्ययोगाधिगम्यं यत्कारणं जगतां पतिम् । ज्ञात्वा देवं पशुः पाशैस्सर्वैरेव विमुच्यते

Khi paśu—linh hồn bị trói buộc—thật sự biết rằng Thượng Đế, tức Śiva, Pati là Chúa tể của mọi thế giới, chính là nền tảng nhân duyên được chứng ngộ qua Sāṅkhya và Yoga, thì liền được giải thoát khỏi mọi dây trói (pāśa).

Verse 67

विश्वकृद्विश्ववित्स्वात्मयोनिज्ञः कालकृद्गुणी । प्रधानः क्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः पाशमोचकः

Ngài là Đấng tạo tác vũ trụ và là Đấng thấu triệt vũ trụ; Ngài biết nguồn cội của chính Tự Ngã mình. Ngài là Đấng an bài thời gian, là Đấng sở hữu và làm chủ các guṇa. Ngài là Pradhāna—mẫu thể nguyên sơ; là Chúa tể của kṣetrajña (linh hồn cá thể, kẻ biết “cánh đồng”); là Đấng thống ngự các guṇa; và là Đấng giải thoát, chặt đứt mọi dây trói (pāśa).

Verse 68

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं वेदांश्चोपादिशत्स्वयम् । यो देवस्तमहं बुद्ध्वा स्वात्मबुद्धिप्रसादतः

Vị Thần linh đã tạo lập Brahmā trước tiên và tự mình truyền dạy các Veda—nhờ ân phúc của sự tỉnh giác nội tại về Chân Ngã, ta đã nhận biết và hiểu được Đấng Chúa Tể ấy.

Verse 69

मुमुक्षुरस्मात्संसारात्प्रपद्ये शरणं शिवम् । निष्फलं निष्क्रियं शांतं निरवद्यं निरंजनम्

Khát vọng giải thoát khỏi vòng luân hồi, con xin nương tựa Śiva—vượt ngoài mọi quả báo, vượt ngoài hành tác, tịch tĩnh tuyệt đối, không tì vết và thanh khiết vô nhiễm.

Verse 70

अमृतस्य परं सेतुं दग्धेंधनमिवानिलम् । यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यंति मानवाः

Khi loài người toan buộc bầu trời như buộc tấm da, và nắm bắt gió như nắm thứ củi đã cháy thành tro—chỉ khi ấy mới có thể vượt qua ranh giới tối thượng của bất tử. Vì thế, bằng phương tiện thường tình, điều ấy là bất khả.

Verse 71

तदा शिवमविज्ञाय दुःखस्यांतो भविष्यति । तपःप्रभावाद्देवस्य प्रसादाच्च महर्षयः

Bấy giờ, dù chưa thật sự biết Śiva, khổ đau cũng sẽ có hồi kết—hỡi các bậc đại hiền—nhờ uy lực của khổ hạnh và nhờ ân sủng của Đấng Chúa Tể.

Verse 72

अत्याश्रमोचितज्ञानं पवित्रं पापनाशनम् । वेदांते परमं गुह्यं पुराकल्पप्रचोदितम्

Đây là tri kiến thích hợp nhất cho bậc tu tập tối thượng—thanh tịnh và diệt trừ tội lỗi. Đó là giáo pháp tối mật trong Vedānta, đã được truyền dạy từ những chu kỳ tạo hóa xa xưa.

Verse 73

ब्रह्मणो वदनाल्लब्धं मयेदं भाग्यगौरवात् । नाप्रशांताय दातव्यमेतज्ज्ञानमनुत्तमम्

Nhờ phước duyên lớn lao, ta đã nhận được điều này từ chính miệng Phạm Thiên. Tri kiến vô thượng này không nên truyền cho kẻ chưa an tịnh, chưa tự chế.

Verse 74

न पुत्रायाशुवृत्ताय नाशिष्याय च सर्वथा । यस्य देवे पराभक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ

Giáo pháp này tuyệt đối không truyền cho người con có hạnh kiểm bại hoại, cũng không truyền cho kẻ chẳng phải đệ tử chân thật. Chỉ nên trao cho người có lòng sùng kính tối thượng đối với Chúa Tể, và đối với Guru cũng sùng kính y như đối với Chúa Tể.

Verse 75

तस्यैते कथिताह्यर्थाः प्रकाशंते महात्मनः । अतश्च संक्षेपमिदं शृणुध्वं शिवः परस्तात्प्रकृतेश्च पुंसः

Những ý nghĩa đã được giảng giải ấy sẽ hiển lộ rõ ràng đối với bậc đại tâm. Vì vậy, nay hãy nghe kết luận vắn tắt này: Śiva vượt lên trên Prakṛti (tự nhiên vật chất) và cũng vượt lên trên Puruṣa (ngã linh).

Verse 76

स सर्गकाले च करोति सर्वं संहारकाले पुनराददाति

Khi thời tạo hóa, Ngài làm cho muôn vật hiển lộ; khi thời tan hoại, Ngài lại thu hết thảy trở về trong chính Ngài.