Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 51

पशु-पाश-पतिविचारः / Inquiry into Paśu, Pāśa, and Pati

Devanagari script

तत्कर्म भूयशः कृत्वा विनिवृत्य च भूयशः । तत्त्वस्य सह तत्त्वेन योगं चापि समेत्य वै

Transliteration

tatkarma bhūyaśaḥ kṛtvā vinivṛtya ca bhūyaśaḥ | tattvasya saha tattvena yogaṃ cāpi sametya vai

Translation

Sau khi nhiều lần thực hành pháp tu ấy và hết lần này đến lần khác rút lui khỏi hành động hướng ngoại, người ấy thật sự đạt đến yoga—kết hợp tattva với tattva—để chân lý của các tattva được dung hợp và vượt qua trên con đường hướng về Śiva, Đấng Chủ Tể (Pati).

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कर्म: action
• कर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (accusative), एकवचन

• भूयशः: again, repeatedly
• भूयशः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable adverb)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (prior action): 'having done'

• विनिवृत्य: having withdrawn/returned
• विनिवृत्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-नि√वृत् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), 'having turned back/withdrawn'

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• भूयशः: again
• भूयशः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb)

• तत्त्वस्य: of the principle/reality
• तत्त्वस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति (genitive), एकवचन

• सह: with
• सह: Saha (सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक अव्यय (comitative particle)

• तत्त्वेन: with the principle
• तत्त्वेन: Saha/Karaṇa (सह/करण)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (instrumental), एकवचन

• योगम्: union, yoga
• योगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masculine), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), अप्यर्थे (also/even)

• समेत्य: having attained/met
• समेत्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्√इ (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), 'having come together/attained'

• वै: indeed
• वै: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that liberation-oriented yoga matures through repeated practice and repeated withdrawal from outward-going tendencies, culminating in a higher integration of the tattvas and movement toward Śiva (Pati) beyond bondage.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports Saguna upāsanā as disciplined practice that purifies the seeker; through steady worship and inner withdrawal, the mind becomes fit to realize Śiva’s transcendent reality beyond the tattvas, which the Liṅga signifies.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It implies abhyāsa (repeated sādhana) with pratyāhāra-like withdrawal—regular japa of Śiva-mantra (such as the Pañcākṣarī) and meditative turning inward to integrate and transcend the tattvas.