मेनावरलाभवर्णनम् — Description of Menā’s Attainment of Boons (and the worship leading to Umā’s advent)

Verse 1

नारद उवाच । अन्तर्हितायान्देव्यां तु दुर्गायां स्वगृहेषु च । गतेष्वमरवृन्देषु किमभूत्तदनन्तरम्

Nārada thưa: “Khi Nữ Thần Durgā đã ẩn mình và trở về nơi ngự của Người, và khi đoàn chư thiên đã rời đi về các cõi của mình, thì ngay sau đó đã xảy ra điều gì?”

Verse 2

कथं मेनागिरीशौ च तेपाते परमन्तपः । कथं सुताऽभवत्तस्य मेनायान्तात तद्वद

“Bạch đấng hùng lực, xin nói cho con biết Menā và Chúa tể núi non (Himālaya) đã tu khổ hạnh tối thượng ra sao; và xin giảng rõ làm thế nào một ái nữ đã được sinh ra cho ngài ấy—từ chính Menā.”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विप्रवर्य सुतश्रेष्ठ शृणु तच्चरितं महत् । प्रणम्य शंकरं भक्त्या वच्मि भक्तिविवर्द्धनम्

Phạm Thiên (Brahmā) nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, hỡi người con ưu tú, hãy lắng nghe thánh truyện vĩ đại ấy. Sau khi đảnh lễ Śaṅkara bằng lòng sùng kính, ta sẽ kể điều làm tăng trưởng bhakti.”

Verse 4

उपदिश्य गते तात सुरवृन्दे गिरीश्वरः । हर्यादौ मेनका चापि तेपाते परमन्तपः

Hỡi con yêu, sau khi đã chỉ dạy xong và khi đoàn chư thiên đã rời đi, Girīśvara (Śiva), cùng với Hari và các vị khác, lại có cả Menakā, đã thực hành khổ hạnh mãnh liệt—bằng tapas tối thượng thiêu đốt mọi chướng ngại.

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रु० सं० तृतीये पार्वतीखंडे मेनावरलाभवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः

Như vậy kết thúc Chương thứ năm, mang tên “Mô tả việc đạt được Menā như một ân phúc”, trong Pārvatī-khaṇḍa của phần thứ ba thuộc Rudra-saṃhitā, nằm trong quyển thứ hai của Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 6

गिरिप्रियातीव मुदानर्च देवीं शिवेन सा । दानन्ददौ द्विजेभ्यश्च सदा तत्तोषहेतवे

Làm cho Giripriyā (Pārvatī) vô cùng hoan hỷ, Nữ Thần đã vui mừng thờ phụng Śiva; và để làm Ngài hài lòng, nàng luôn ban bố lễ vật cho những bậc “hai lần sinh” (các brāhmaṇa).

Verse 7

चैत्रमासं समारभ्य सप्तविंशतिवत्सरान् । शिवां सम्पूजयामासापत्त्यार्थिन्यन्वहं रता

Bắt đầu từ tháng Caitra, nàng—mong thoát khỏi nỗi khổ—mỗi ngày đều chí thành thờ phụng Śivā (Thánh Mẫu, phối ngẫu của Śiva), và sự thờ phụng ấy kéo dài suốt hai mươi bảy năm.

Verse 8

अष्टम्यामुपवासन्तु कृत्वादान्नवमीतिथौ । मोदकैर्बलिपिष्टैश्च पायसैर्गन्धपुष्पकैः

Hãy giữ chay vào ngày mồng tám; và đến tithi mồng chín, sau khi dâng lễ, hãy cúng bái bằng bánh modaka ngọt, phần lễ bột mì, món pāyasa (cháo sữa ngọt), cùng hương hoa thơm ngát.

Verse 9

गङ्गायामौषधिप्रस्थे कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् । उमायाः पूजयामास नानावस्तुसमर्पणैः

Bên bờ sông Gaṅgā, tại nơi dồi dào thảo dược linh thiêng, Ngài nặn một tượng bằng đất và thờ phụng Umā, dâng lên nhiều loại phẩm vật cúng tế.

Verse 10

कदाचित्सा निराहारा कदाचित्सा धृतव्रता । कदाचित्पवनाहारा कदाचिज्जलभुघ्यभूत्

Có lúc nàng nhịn ăn hoàn toàn; có lúc nàng kiên trì giữ vững giới nguyện. Có lúc nàng chỉ sống nhờ khí trời, có lúc chỉ nương vào nước—như thế nàng thực hành khổ hạnh.

Verse 11

शिवाविन्यस्तचेतस्का सप्तविंशतिवत्सरान् । निनाय मेनका प्रीत्या परं सा मृष्टवर्चसा

Với tâm ý đặt vững nơi Đức Śiva, Menakā đã yêu thương nuôi dưỡng (con gái) suốt hai mươi bảy năm; và nàng (Pārvatī) trở nên rạng ngời tột bậc, ánh quang được gột luyện tinh khiết bởi lòng sùng kính kiên định ấy.

Verse 12

सप्तविंशतिवर्षान्ते जगन्माता जगन्मयी । सुप्रीताभवदत्यर्थमुमा शंकरकामिनी

Khi tròn hai mươi bảy năm, Umā—Mẹ của vũ trụ, đấng thấm nhuần khắp vũ trụ—trở nên vô cùng hoan hỷ, vì lòng nàng khát ngưỡng Śaṅkara (Śiva).

Verse 13

अनुग्रहाय मेनायाः पुरतः परमेश्वरी । आविर्बभूव सा देवी सन्तुष्टा तत्सुभक्तितः

Để ban ân sủng cho Menā, Đấng Tối Thượng Nữ Thần (Parameśvarī) đã hiển hiện ngay trước mặt bà. Devi ấy xuất hiện, hoan hỷ và mãn nguyện bởi lòng sùng kính cao quý của bà.

Verse 14

दिव्यावयवसंयुक्ता तेजोमण्डलमध्यगा । उवाच विहसन्ती सा मेनां प्रत्यक्षतां गता

Với thân thể thiên giới, an trụ giữa vòng hào quang rực rỡ, nàng—mỉm cười—đã nói với Menā, sau khi tự mình hiển lộ rõ ràng trước mặt bà.

Verse 15

देव्युवाच वरं ब्रूहि महासाध्वि यत्ते मनसि वर्तते । सुप्रसन्ना च तपसा तवाहं गिरिकामिनि

Nữ Thần phán: “Ôi bậc đại hiền đức, hãy nói điều ân phúc đang ngự trong tâm nàng. Ôi người yêu dấu sinh từ núi, Ta vô cùng hoan hỷ trước khổ hạnh (tapas) của nàng.”

Verse 16

यत्प्रार्थितं त्वया मेने तपोव्रतसमाधिना । दास्ये तेऽहं च तत्सर्वं वाञ्छितं यद्यदा भवेत्

“Bất cứ điều gì nàng đã cầu xin bằng kỷ luật của khổ hạnh, giới nguyện và định (samādhi), Ta đều chấp thuận. Ta sẽ ban cho nàng tất cả—mọi ân phúc nàng mong cầu—khi đến lúc được thành tựu.”

Verse 17

ततस्सा मेनका देवीं प्रत्यक्षां कालिकान्तदा । दृष्ट्वा च प्रणनामाथ वचनं चेदमब्रवीत्

Bấy giờ Menakā, thấy Nữ Thần hiện rõ trước mắt—rạng ngời một vẻ huyền sẫm như Kālikā—liền cúi đầu đảnh lễ và thưa rằng những lời này.

Verse 18

मेनोवाच । देवि प्रत्यक्षतो रूपन्दृष्टन्तव मयाऽधुना । त्वामहं स्तोतुमिच्छामि प्रसन्ना भव कालिके

Mena nói: “Ôi Nữ Thần, nay con đã được tận mắt chiêm bái dung nhan của Mẹ. Con muốn tán dương Mẹ; xin Mẹ hoan hỷ và đoái thương, ô Kālikā.”

Verse 19

ब्रह्मोवाच । अथ सा मेनयेत्युक्ता कालिका सर्वमोहिनी । बाहुभ्यां सुप्रसन्नात्मा मेनकां परिषस्वजे

Phạm Thiên nói: Bấy giờ Kālikā—đấng làm mê hoặc muôn loài—được gọi là “Ôi Mena,” liền hoan hỷ trọn lòng và dang cả hai tay ôm lấy Menakā.

Verse 20

ततः प्राप्तमहाज्ञाना मेनका कालिकां शिवम् । तुष्टाव वाग्भि रिष्टाभिर्भक्त्या प्रत्यक्षतां गताम्

Bấy giờ, Menakā, sau khi đạt được đại trí tuệ tâm linh, đã tán dương Kālikā—Thánh Năng (Śakti) của Śiva—đấng hiện tiền trước mặt bà, bằng những lời thân ái và lòng sùng kính chân thành.

Verse 21

मेनोवाच । महामायां जगद्धात्रीं चण्डिकां लोकधारिणीम् । प्रणमामि महादेवीं सर्वकामार्थदायिनीम्

Mena thưa rằng: Con xin đảnh lễ Mahādevī—Đấng là Đại Māyā, là Mẹ nâng mang vũ trụ, là Caṇḍikā uy mãnh gìn giữ các cõi—Đấng ban mọi mục đích và mọi sự thành tựu như lòng mong cầu.

Verse 22

नित्यानन्दकरीं मायां योगनिद्रां जगत्प्रसूम् । प्रणमामि सदासिद्धां शुभसारसमालिनीम्

Con xin đảnh lễ Māyā thánh thiện—Đấng ban an lạc vĩnh cửu, là Yoga-nidrā, là Mẹ sinh thành các thế giới—Đấng luôn viên mãn, được trang nghiêm bằng vòng hoa kết từ tinh túy của mọi điều cát tường.

Verse 23

मातामहीं सदानन्दां भक्तशोकविनाशिनीम् । आकल्पं वनितानां च प्राणिनां बुद्धिरूपिणीम्

Ngài là Đại Mẫu của địa cầu, thường hằng an lạc, đấng diệt trừ sầu khổ của người sùng kính; trải qua mọi thời đại, Ngài ngự như chính hình thái của trí tuệ trong nữ giới và trong hết thảy chúng sinh.

Verse 24

सा त्वं बंधच्छेदहेतुर्यतीनां कस्ते गेयो मादृशीभिः प्रभावः । हिंसाया वाथर्ववेदस्य सा त्वं नित्यं कामं त्वं ममेष्टं विधेहि

Chính Ngài là nhân duyên khiến các bậc khổ hạnh chặt đứt xiềng xích trói buộc; trong hàng nữ nhân như con, ai có thể ca tụng trọn vẹn uy lực của Ngài? Ngài cũng là năng lực gắn với Atharvaveda và với sự chế ngự bạo hại. Vậy, ôi Đấng hằng hiện hữu, xin thành tựu khát nguyện thường trực của con, ban cho con điều con mong cầu.

Verse 25

नित्यानित्यैर्भावहीनैः परास्तैस्तत्तन्मात्रैर्योज्यते भूतवर्गः । तेषां शक्तिस्त्वं सदा नित्यरूपा काले योषा योगयुक्ता समर्था

Nhờ các tinh chất vi tế (tanmātra)—có thứ được xem là thường hằng, có thứ là vô thường—vốn không có tự thể độc lập và chỉ ở địa vị phụ thuộc, muôn nhóm đại chủng được phối hợp thành trật tự. Ngài là Shakti của tất cả, luôn mang thể tướng vĩnh cửu; là Nữ Chúa của Thời Gian, hiệp nhất với Yoga, Ngài đầy đủ năng lực để hiển lộ và nhiếp trì vũ trụ.

Verse 26

योनिर्धरित्री जगतां त्वमेव त्वमेव नित्या प्रकृतिः परस्तात् । यथा वशं क्रियते ब्रह्मरूपं सा त्वं नित्या मे प्रसीदाद्य मातः

Chỉ riêng Ngài là tử cung và là đất nâng đỡ của muôn thế giới; chỉ riêng Ngài là Prakṛti vĩnh cửu, siêu việt trên hết thảy. Nhờ Ngài, ngay cả nguyên lý được gọi là Brahman cũng được nhiếp phục và hiển lộ thành hình tướng. Ôi Mẹ hằng hữu, xin đoái thương con hôm nay.

Verse 27

त्वं जातवेदोगतशक्तिरुग्रा त्वं दाहिका सूर्यकरस्य शक्तिः । आह्लादिका त्वं बहुचन्द्रिका या तान्त्वामहं स्तौमि नमामि चण्डीम्

Ngài là uy lực mãnh liệt ngự trong Jātavedas (Agni); Ngài là năng lượng thiêu đốt trong những tia nắng mặt trời. Ngài cũng là ánh trăng mát lành, ban hỷ lạc, tỏa chiếu muôn vẻ. Vì thế con ca ngợi và đảnh lễ Ngài, ôi Caṇḍī.

Verse 28

योषाणां सत्प्रिया च त्वं नित्या त्वं चोर्ध्वरेतसाम् । वांछा त्वं सर्वजगतां धाया च त्वं यथा हरेः

Ngài là người yêu chân thật của nữ giới; và Ngài là Đấng vĩnh hằng đối với các bậc khổ hạnh phạm hạnh, những người giữ tinh lực hướng thượng. Ngài chính là niềm khát vọng trong mọi thế giới; và Ngài là chỗ nương nâng đỡ, như Lakṣmī đối với Hari (Viṣṇu).

Verse 29

या चेष्टरूपाणि विधाय देवी सृष्टिस्थितानाशमयी च कर्त्री । ब्रह्माच्युतस्थाणुशरीरहेतुस्सा त्वं प्रसीदाद्य पुनर्नमस्ते

Ôi Nữ Thần! Đấng kiến tạo mọi hình thái hành động; Đấng tác tạo có bản tính là sáng tạo, gìn giữ và tiêu dung; Đấng là nguyên nhân cho sự hiển lộ thân thể của Phạm Thiên, Acyuta (Viṣṇu) và Sthāṇu (Śiva)—xin Ngài hôm nay đoái thương. Con lại một lần nữa, và muôn lần nữa, đảnh lễ Ngài.

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तत इत्थं स्तुता दुर्गा कालिका पुनरेव हि । उवाच मेनकां देवीं वांछितं वरयेत्युत

Phạm Thiên nói: Được tán dương như thế, Durgā—chính là Kālikā—lại một lần nữa nói với nữ thần Menakā: “Hãy chọn điều phúc lành mà bà mong muốn.”

Verse 31

उमोवाच । प्राणप्रिया मम त्वं हि हिमाचलविलासिनी । यदिच्छसि ध्रुवन्दास्ये नादेयं विद्यते मम

Umā nói: “Ôi người thân yêu như sinh mệnh của ta, ô phu nhân vui hưởng nơi trú xứ Hi-mã-lạp-sơn—nếu bà muốn kiên định trong sự phụng sự, thì với ta không có điều gì là không thể ban cho bà.”

Verse 32

इति श्रुत्वा महेशान्याः पीयूषसदृशं वचः । उवाच परितुष्टा सा मेनका गिरिकामिनी

Nghe những lời như cam lộ do Maheśānī (Pārvatī) thốt ra, Menakā—người được núi vương yêu mến—hoàn toàn hoan hỷ rồi cất lời nói.

Verse 33

मेनोवाच । शिवे जयजय प्राज्ञे महेश्वरि भवाम्बिके । वरयोग्यास्महं चेत्ते वृणे भूयो वरं वरम्

Mena thưa: “Khải hoàn, khải hoàn thay, ô Śivā—bậc trí tuệ, ô Maheśvarī, ô Mẹ Bhavāmbikā. Nếu con thật xứng đáng nhận ân huệ từ Người, thì con xin lại được cầu thêm một ân phúc tối thắng nữa.”

Verse 34

प्रथमं शतपुत्रा मे भवन्तु जगदम्बिके । बह्वायुषो वीर्यवन्त ऋद्धिसिद्धिसमन्विताः

“Trước hết, ô Mẫu Thân của muôn loài, xin ban cho con phúc được một trăm người con trai—thọ lâu, đầy dũng lực, và viên mãn phú quý cùng các thành tựu tâm linh (siddhi).”

Verse 35

पश्चात्तथैका तनया स्वरूपगुणशालिनी । कुलद्वयानंदकरी भुवनत्रयपूजिता

Sau đó, một người con gái duy nhất ra đời—dáng sắc đoan nghiêm, đức hạnh trọn vẹn. Nàng là niềm hoan hỷ của cả hai dòng tộc và được tôn kính khắp ba cõi.

Verse 36

सुता भव मम शिवे देवकार्यार्थमेव हि । रुद्रपत्नी भव तथा लीलां कुरु भवाम्बिके

“Ô Śivā, hãy làm con gái của Ta—quả thật chỉ để hoàn thành đại sự của chư thiên. Rồi hãy trở thành hiền phối của Rudra. Ô Bhavāmbikā, xin hiển lộ cuộc thần hí (līlā) này.”

Verse 37

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा मेनकोक्तं हि प्राह देवी प्रसन्नधीः । स्मितपूर्वं वचस्तस्याः पूरयन्ती मनोरथम्

Brahmā nói: Nghe lời Menakā thưa, Nữ Thần—tâm ý an nhiên, hoan hỷ—mỉm cười dịu dàng mà đáp, để ban cho và làm trọn ước nguyện của mẹ mình.

Verse 38

देव्युवाच । शतपुत्रास्सं भवन्तु भवत्या वीर्यसंयुताः । तत्रैको बलवान्मुख्यः प्रधमं संभविष्यति

Nữ Thần nói: “Nguyện cho nàng sinh được một trăm người con, đầy đủ dũng lực anh hùng. Trong số ấy, sẽ có một người mạnh mẽ, bậc tối thượng, sinh ra trước tiên.”

Verse 39

सुताहं संभविष्यामि सन्तुष्टा तव भक्तितः । देव कार्यं करिष्यामि सेविता निखिलैस्सुरैः

Hài lòng trước lòng sùng kính của ngươi, Ta nhất định sẽ sinh làm con gái của ngươi. Ta sẽ hoàn thành công việc của chư thiên, và sẽ được toàn thể devas tôn kính, phụng sự.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्री कालिका परमेश्वरी । पश्यन्त्या मेनकायास्तु तत्रैवान्तर्दधे शिवा

Brahmā nói: Nói xong như vậy, Nữ Thần Tối Thượng Kālikā—Đấng nâng đỡ các thế giới—liền biến mất ngay tại đó, trong khi Menakā vẫn đang nhìn thấy.

Verse 41

मेनकापि वरं लब्ध्वा महेशान्या अभी प्सितम् । मुदं प्रापामितां तात तपःक्लेशोप्यनश्यत

Được ban ân phúc mà Maheśānī (Pārvatī) hằng mong, Menakā cũng tràn đầy hỷ lạc; và này người thân yêu, mọi nhọc nhằn do khổ hạnh cũng nhờ đó mà tan biến.

Verse 42

दिशि तस्यां नमस्कृत्य सुप्रहृष्टमनास्सती । जयशब्दं प्रोच्चरंती स्वस्थानम्प्रविवेश ह

Hướng về phương ấy, Satī cúi đầu đảnh lễ, lòng tràn niềm hoan hỷ. Nàng cất tiếng hô “Chiến thắng!” rồi trở về nơi cư ngụ của mình.

Verse 43

अथ तस्मै स्वपतये शशंस सुवरं च तम् । स्वचिह्नबुद्धमिव वै सुवाचा पुनरुक्तया

Bấy giờ, nàng tâu bày với chính Đấng Chúa tể và Phu quân của mình về ân huệ tối thượng ấy—lại nhắc lại bằng lời ngọt lành, như thể Ngài đã tự hiểu qua dấu hiệu của chính Ngài.

Verse 44

श्रुत्वा शैलपतिर्हृष्टोऽभवन्मेनावचो हि तत् । प्रशशंस प्रियां प्रीत्या शिवाभक्तिरतां च ताम्

Nghe lời của Menā, Chúa tể núi non hoan hỷ. Với niềm vui trìu mến, ngài ca ngợi người vợ yêu dấu, thấy nàng kiên định trong bhakti đối với Đức Śiva.

Verse 45

कालक्रमेणाऽथ तयोः प्रवृत्ते सुरते मुने । गर्भो बभूव मेनाया ववृधे प्रत्यहं च सः

Theo dòng thời gian, hỡi hiền giả, khi sự hòa hợp của hai người diễn ra, Menā thụ thai. Bào thai ấy lớn lên từng ngày.

Verse 46

असूत सा नागवधूपभोग्यं सुतमुत्तमम् । समुद्रबद्धसत्सख्यं मैनाकाभिधमद्भुतम्

Bà sinh ra một người con trai ưu tú và kỳ diệu, tên là Maināka—xứng đáng làm phu quân của một thiếu nữ Nāga—người gắn bó với đại dương và kết tình bằng hữu chân thật với Thần Biển.

Verse 47

वृत्रशत्रावपि क्रुद्धे वेदनाशं सपक्षकम् । पविक्षतानां देवर्षे पक्षच्छिदि वराङ्गकम्

Hỡi bậc thánh hiền, dù Indra—kẻ diệt Vṛtra—nổi giận, sức lực ấy vẫn làm tiêu tan khổ đau cùng với “đôi cánh” của nó, tức các nguyên nhân nâng đỡ. Với những ai bị lưỡi tầm sét (vajra) giáng trúng, đó là phương tiện cao quý để chặt cánh, dứt khả năng gây hại trở lại.

Verse 48

प्रवरं शतपुत्राणां महाबलपराक्रमम् । स्वोद्भवानां महीध्राणां पर्वतेन्द्रैकधिष्ठितम्

Ngài là bậc tối thượng trong trăm người con, đầy sức mạnh và dũng lực phi thường; sinh từ chính dòng dõi núi non, và được tôn lập độc nhất làm bậc chí tôn giữa các chúa tể sơn nhạc.

Verse 49

आसीन्महोत्सवस्तत्र हिमाचलपुरेऽद्भुतः । दम्पत्योः प्रमुदाधिक्यं बभूव क्लेशसंक्षयः

Tại thành của Himācala, một đại lễ kỳ diệu đã diễn ra. Đối với đôi vợ chồng thần thánh, niềm hoan hỷ tăng trưởng mạnh mẽ, và mọi khổ não dần tiêu giảm.

Verse 50

दानन्ददौ द्विजातिभ्योऽन्येभ्यश्च प्रददौ धनम् । शिवाशिवपदद्वन्द्वे स्नेहोऽभूदधिकस्तयोः

Ngài hoan hỷ bố thí cho hàng dvija (nhị sinh) và cũng ban tài vật cho những người khác. Giữa đôi ấy—trong cả cát tường lẫn bất tường—tình ân ái của họ lại càng thêm sâu dày.