Gaṅgā-Avataraṇa and the Naming of Gaṅgādvāra (गङ्गावतरणम्—गङ्गाद्वारप्रसिद्धिः)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । गंगा च जलरूपेण कुतो जाता वद प्रभो । तन्माहात्म्यं विशेषेण कुतो जात वद प्रभो

Các hiền giả thưa: “Bạch Chúa tể, xin nói cho chúng con biết—sông Gaṅgā đã phát sinh trong hình tướng nước từ đâu? Và xin đặc biệt chỉ rõ: nguồn gốc của uy đức thù thắng (māhātmya) ấy từ đâu mà có?”

Verse 2

यैर्विप्रैर्गौतमायेव दुःखं दत्तं दुरात्मभिः । तेषां किंच ततो जातमुच्यतां व्यास सद्गुरो

Bạch Vyāsa, bậc Chân Sư, xin hãy nói cho biết: về sau đã phát sinh thêm hậu quả gì đối với những bà-la-môn tâm địa ác độc, kẻ đã gieo khổ đau cho Gautama?

Verse 3

सूत उवाच । एवं संप्रार्थिता गंगा गौतमेन तदा स्वयम् । ब्रह्मणश्च गिरेर्विप्रा द्रुतं तस्मादवातरत्

Sūta thưa: Khi ấy, được Gautama khẩn cầu chí thiết, dòng Gaṅgā—hỡi các bậc bà-la-môn đáng kính—đã mau chóng giáng hạ từ ngọn núi của Brahmā (cõi thiên giới) ấy.

Verse 4

औदुंबरस्य शाखायास्तत्प्रवाहो विनिस्सृतः । तत्र स्नानं मुदा चक्रे गौतमो विश्रुतो मुनिः

Từ một cành cây udumbara, một dòng nước thiêng tuôn chảy. Tại đó, hiền thánh Gautama lừng danh hoan hỷ cử hành lễ tắm gội (snāna).

Verse 5

गौतमस्य च ये शिष्या अन्ये चैव महर्षयः । समागताश्च ते तत्र स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः

Tại đó, các đệ tử của Gautama cùng những đại hiền triết khác cũng tụ hội; ai nấy hoan hỷ thực hiện lễ tắm gội thiêng tại thánh địa ấy.

Verse 6

गंगाद्वारं च तन्नाम प्रसिद्धमभवत्तदा । सर्वपापहरं रम्यं दर्शनान्मुनिसत्तमः

Từ bấy giờ, nơi ấy được biết đến với danh xưng “Gaṅgādvāra”. Ôi bậc tối thượng trong các hiền triết, đó là thánh địa mỹ diệu, diệt trừ mọi tội lỗi—chỉ cần được chiêm bái (darśana) mà thôi.

Verse 7

गौतमस्पर्द्धिनस्ते च ऋषयस्तत्र चागताः । स्नानार्थं तांश्च सा दृष्ट्वा ह्यंतर्धानं गता द्रुतम्

Những vị ṛṣi—kẻ ganh đua với Gautama—cũng đến nơi ấy. Thấy họ đến để tắm, nàng liền mau chóng ẩn mình, biến mất khỏi tầm mắt.

Verse 8

मामेति गौतमस्तत्र व्याजहार वचो द्रुतम् । मुहुर्मुहुः स्तुवन् गंगां सांजलिर्नतमस्तकः

Tại đó, Gautama mau chóng thốt lời: “Hãy đến với ta.” Hết lần này đến lần khác, ngài tán dương Nữ Thần Gaṅgā, chắp tay và cúi đầu cung kính.

Verse 9

गौतम उवाच । इमे च श्रीमदांधाश्च साधवो वाप्यसाधवः । एतत्पुण्यप्रभावेण दर्शनं दीयतां त्वया

Gautama nói: "Những người này—dù thịnh vượng nhưng mù quáng—dù là người công chính hay bất chính: nhờ quyền năng của công đức thiêng liêng này, xin Ngài ban cho họ linh kiến thiêng liêng của Ngài."

Verse 10

सूत उवाच । ततो वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात् । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठा गंगावचनमुत्तमम्

Sūta nói: Sau đó, từ sông Hằng trong vòng trời, một giọng nói vang lên. Hỡi những bậc hiền triết cao quý nhất, hãy lắng nghe lời dạy tuyệt vời đó của sông Hằng.

Verse 11

एते दुष्टतमाश्चैव कृतघ्नाः स्वामिद्रोहिणः । जाल्माः पाखंडिनश्चैव द्रष्टुं वर्ज्याश्च सर्वदा

Những kẻ ấy thật là hung ác nhất—vô ơn, phản bội chủ mình, hèn hạ và gian trá, lại là bọn dị giáo giả hình; phải luôn tránh xa, đến mức không nên tìm gặp hay nhìn mặt họ.

Verse 12

गौतम उवाच । मातश्च श्रूयतामेतन्महता गिर एव च । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं सत्यं च भगवद्वचः

Gautama nói: “Hỡi Mẹ, xin hãy nghe điều này nữa—ta nói với tất cả sự khẩn thiết. Vì thế, Mẹ phải hành xử đúng như vậy và phải giữ lời của Đấng Tối Thượng là chân thật.”

Verse 13

अपकारिषु यो लोक उपकारं करोति वै । तेन पूतो भवाम्यत्र भगवद्वचनं त्विदम्

Ai, dù bị người khác làm hại, vẫn thật lòng làm điều lợi để đáp lại—chính nhờ lòng thiện ấy mà người ấy được thanh tịnh ngay tại đời này. Đây quả là lời của Đấng Tối Thượng.

Verse 14

सूत उवाच । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं गौतमस्य महात्मनः । पुनर्वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात्

Sūta nói: Nghe xong lời của bậc đại hồn, hiền giả Gautama, một tiếng nói lại một lần nữa vang lên từ cõi trời, nơi phạm vi thiên giới của Nữ Thần Gaṅgā.

Verse 15

कथ्यते हि त्वया सत्यं गौतमर्षे शिवं वचः । तथापि संग्रहार्थ च प्रायश्चितं चरंतु वै

Hỡi hiền thánh Gautama, lời ngài nói quả thật chân thật và hòa hợp với thánh ngôn của Śiva. Tuy vậy, để giữ trật tự và làm khuôn phép chỉ dẫn, xin họ nhất định thực hành pháp sám hối (prāyaścitta) đã được quy định.

Verse 16

शतमेकोत्तरं चात्र कार्य्यं प्रक्रमणं गिरेः । भवच्छासनतस्त्वेतैस्त्वदधीनैर्विशेषतः

"Tại đây, việc đi nhiễu quanh ngọn núi phải được thực hiện một trăm linh một lần. Và điều này, đặc biệt, sẽ được thực hiện bởi những người dưới quyền của ngài, theo mệnh lệnh của ngài."

Verse 17

ततश्चैवाधिकारश्च जायते दुष्टकारिणाम् । मद्दर्शने विशेषेण सत्यमुक्तं मया मुने

"Sau đó, ngay cả những người phạm tội ác cũng có được quyền (được thanh tẩy và có hành vi đúng đắn). Đặc biệt là thông qua việc chiêm bái Ta, đây thực sự là những gì Ta đã tuyên bố, hỡi hiền giả."

Verse 18

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याश्चक्रुर्वै ते तथाऽखिलाः । संप्रार्थ्य गौतमं दीनाः क्षंतव्यो नोऽपराधकः

Sūta nói: Nghe lời nàng, tất cả bọn họ đã làm đúng như chỉ dẫn. Sau đó, trong sự khiêm nhường, họ tha thiết khẩn cầu Gautama rằng: "Xin hãy tha thứ cho chúng tôi—chúng tôi đã phạm phải một sai lầm."

Verse 19

एवं कृते तदा तेन गौतमेन तदाज्ञया । कुशावर्तं नाम चक्रे गङ्गाद्वारादधोगतम्

Khi điều này đã được thực hiện, bấy giờ Gautama—hành động theo mệnh lệnh đó—đã tạo ra một dòng xoáy nước thiêng liêng gọi là Kuśāvarta, chảy xuống từ Gaṅgādvāra (Haridvāra).

Verse 20

ततः प्रादुरभूत्तत्र सा तस्य प्रीतये पुनः । कुशावर्तं च विख्यातं तीर्थमासीत्तदुत्तमम्

Bấy giờ, nàng lại hiển lộ ngay tại đó để làm thỏa lòng Ngài. Bến tắm linh thiêng tối thượng ấy trở nên lừng danh với tên gọi Kuśāvarta Tīrtha.

Verse 21

तत्र स्नातो नरो यस्तु मोक्षाय परिकल्पते । त्यक्त्वा सर्वानघान्सद्यो विज्ञानं प्राप्य दुर्लभम्

Nhưng ai tắm tại đó và dốc lòng hướng đến giải thoát (mokṣa) thì lập tức rũ bỏ mọi tội lỗi, đạt được vijñāna hiếm có—tri kiến tâm linh dẫn đến mokṣa.

Verse 22

गौतमो ऋषयश्चान्ये मिलिताश्च परस्परम् । लज्जितास्ते तदा ये च कृतघ्ना ह्यभवन्पुरा

Bấy giờ hiền thánh Gautama cùng các bậc ṛṣi khác tụ hội với nhau. Những kẻ trước kia vô ơn liền hổ thẹn vào lúc ấy.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । अस्माभिरन्यथा सूत श्रुतं तद्वर्णयामहे । गौतमस्तान्द्विजान् क्रुद्धश्शशापेति प्रबुध्यताम्

Các ṛṣi nói: “Hỡi Sūta, chúng ta đã nghe câu chuyện này theo một cách khác, nên nay sẽ thuật lại đúng như vậy. Hãy hiểu cho rõ: Gautama, trong cơn phẫn nộ, đã giáng lời nguyền lên những bậc ‘hai lần sinh’ ấy.”

Verse 24

सूत उवाच । द्विजास्तदपि सत्यं वै कल्पभेदसमाश्रयात् । वर्णयामि विशेषेण तां कथामपि सुव्रता

Sūta nói: “Hỡi các bậc dvija, điều ấy cũng thật, vì tùy theo sự sai khác của các kalpa. Vậy nên, hỡi những người giữ hạnh nguyện cao quý, ta sẽ thuật lại câu chuyện ấy nữa, một cách phân minh và tường tận.”

Verse 25

गौतमोपि ऋषीन्दृष्ट्वा तदा दुर्भिक्षपीडितान् । तपश्चकार सुमहद्वरुणस्य महात्मनः

Bấy giờ, thấy các bậc hiền thánh bị nạn đói hành hạ, hiền sĩ Gautama cũng thực hành khổ hạnh vô cùng lớn, hướng về Varuṇa đại tâm, cầu sự cứu độ và phục hồi Chánh pháp (dharma).

Verse 26

अक्षय्यं कल्पयामास जलं वरुणदां यया । ततो व्रीहीन्यवांश्चैव वापयामास भूरिशः

Nhờ oai lực của sự chí thành ấy, ngài khiến nước do thần Varuṇa ban trở nên vô tận. Rồi vị Chúa giàu ân phúc lại cho gieo trồng lúa và lúa mạch nữa.

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां त्र्यंबकेश्वरज्योतिर्लिंग माहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशोध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, phần thứ tư—Koṭirudra-saṃhitā—kết thúc chương hai mươi bảy mang tựa đề: “Mô tả sự vĩ đại của Tryambakeśvara Jyotirliṅga.”

Verse 28

कदाचित्तत्स्त्रियो दुष्टा जलार्थमपमानिताः । ऊचु पतिभ्यस्ताः क्रुद्धा गौतमेर्ष्याकरं वचः

Có lần, những người đàn bà xấu xa ấy—bị sỉ nhục khi đi xin nước—đã nổi giận và nói với chồng mình những lời khơi dậy lòng ganh ghét đối với Gautama.

Verse 29

ततस्ते भिन्नमतयो गां कृत्वा कृत्रिमां द्विजाः । तद्धान्यभक्षणासक्तां चक्रुस्तां कुटिलाशयाः

Rồi những người Bà-la-môn ấy—ý kiến chia rẽ, lòng dạ quanh co—đã nặn ra một con bò giả, và khiến nó chăm chăm ăn số thóc lúa ấy.

Verse 30

स्वधान्यभक्षणासक्तां गां दृष्ट्वा गौतमस्तदा । तृणेन ताडयामास शनैस्तां संनिवारयन्

Bấy giờ, Gautama thấy con bò đang ham ăn thóc lúa của chính mình, liền dùng một cọng cỏ khẽ chạm đánh, từ tốn tìm cách ngăn lại.

Verse 31

तृणसंस्पर्शमात्रेण सा भूमौ पतिता च गौः । मृता ह्यभूत्क्षणं विप्रा भाविकर्मवशात्तदा

Chỉ bởi một cái chạm của cọng cỏ, con bò ấy ngã xuống đất và trong khoảnh khắc liền chết—hỡi các bà-la-môn—khi ấy do sức thúc bách của nghiệp, nghiệp đã định kỳ chín muồi.

Verse 32

गौर्हता गौतमेनेति तदा ते कुटिलाशयाः । एकत्रीभूय तत्रत्यैः सकला ऋषयोऽवदन्

Bấy giờ, những kẻ lòng dạ quanh co kêu lên: “Con bò đã bị Gautama giết!” Rồi họ tụ lại; tất cả các vị ṛṣi có mặt tại đó đều lên tiếng (để buộc tội).

Verse 33

ततस्स गौतमो भीतो गौर्हतेति बभूव ह । चकार विस्मयं नार्यहल्याशिष्यैश्शिवानुगः

Bấy giờ hiền giả Gautama hoảng sợ, nghĩ rằng: “Một con bò đã bị sát hại!” Và người sùng kính Śiva—được phu nhân Ahalyā chỉ dạy—tràn đầy kinh ngạc.

Verse 34

ततस्स गौतमो ज्ञात्वा तां गां क्रोधसमाकुलः । शशाप तानृषीन् सर्वान् गौतमो मुनिसत्तमः

Bấy giờ hiền giả Gautama, khi đã hiểu rõ về con bò ấy, liền bị cơn giận cuốn trùm; bậc tối thượng trong các hiền triết, Gautama, đã thốt lời nguyền rủa tất cả các ṛṣi kia.

Verse 35

गौतम उवाच । यूयं सर्वे दुरात्मानो दुःखदा मे विशेषतः । शिवभक्तस्य सततं स्युर्वेदविमुखास्सदा

Gautama nói: “Tất cả các ngươi đều có tâm địa ác, và đặc biệt gây khổ cho ta. Đối với người luôn là tín đồ của Śiva, các ngươi mãi mãi quay lưng với Veda, mọi lúc mọi nơi.”

Verse 36

अद्यप्रभृति वेदोक्ते सत्कर्मणि विशेषतः । मा भूयाद्भवतां श्रद्धा शैवमार्गे विमुक्तिदे

Từ hôm nay trở đi, xin đừng để niềm tin của các ngươi—đặc biệt—chỉ bó hẹp trong những thiện hạnh được Veda quy định. Nguyện cho lòng sùng kính của các ngươi khởi lên trong con đường Śaiva, con đường ban giải thoát.

Verse 37

अद्यप्रभृति दुर्मार्गे तत्र श्रद्धा भवेत्तु वः । मोक्षमार्गविहीने हि सदा श्रुतिबहिर्मुखे

Từ hôm nay trở đi, chớ để lòng tin của các ngươi nương tựa nơi con đường tà ác ấy—con đường không có đạo lộ giải thoát và luôn quay lưng với mặc khải Veda.

Verse 38

अद्यप्रभृति भालानि मृल्लिप्तानि भवन्तु वः । स्रसध्वं नरके यूयं भालमृल्लेपनाद्द्विजाः

Từ hôm nay trở đi, hãy để trán các ngươi bị bôi đất sét. Hỡi những bậc nhị sinh, vì việc trát đất sét lên trán này, nguyện các ngươi rơi vào địa ngục.

Verse 39

भवंतो मा भविष्यंतु शिवैक परदैवताः । अन्यदेवसमत्वेन जानंतु शिवमद्वयम्

Nguyện các ngươi đừng chỉ còn là những kẻ tôn Śiva riêng Ngài làm Thượng Đế tối cao; trái lại, khi biết Śiva là Thực tại bất nhị, hãy nhận ra Ngài chính là tinh túy bình đẳng hiện diện trong mọi chư thiên.

Verse 40

मा भूयाद्भवतां प्रीतिश्शिवपूजादिकर्मणि । शिवनिष्ठेषु भक्तेषु शिवपर्वसु सर्वदा

Nguyện cho lòng sùng kính của quý vị luôn tăng trưởng trong các việc như thờ phụng Thần Śiva—mọi lúc, giữa hội chúng những người mộ đạo kiên trú nơi Śiva, và trong mọi lễ hội thánh thiêng của Śiva.

Verse 41

अद्य दत्ता मया शापा यावंतो दुःखदायकाः । तावंतस्संतु भवतां संततावपि सर्वदा

“Hôm nay ta đã ban ra bao nhiêu lời nguyền—mỗi lời đều đem lại khổ đau—thì nguyện bấy nhiêu lời ấy cứ ở trên các ngươi, và cả trên dòng dõi các ngươi nữa, mãi mãi.”

Verse 42

अशैवास्संतु भवतां पुत्रपौत्रादयो द्विजाः । पुत्रैस्सहैव तिष्ठंतु भवंतो नरके ध्रुवम्

Hỡi các Bà-la-môn, nguyện cho con cháu các ngươi không còn tôn thờ Thần Shiva; và chính các ngươi, cùng với con cái mình, chắc chắn sẽ phải đọa vào địa ngục.

Verse 43

ततो भवंतु चण्डाला दुःखदारिद्र्यपीडिताः । शठा निन्दाकरास्सर्वे तप्तमुद्रांकितास्सदा

Vì vậy, hãy để chúng trở thành những kẻ cùng khổ (chandala), bị dày vò bởi nỗi đau và sự nghèo đói—gian xảo, luôn vu khống—và mãi mãi mang trên mình những dấu ấn của sự trừng phạt.

Verse 44

सूत उवाच । इति शप्त्वा मुनीन् सर्वान् गौतमस्स्वाश्रमं ययौ । शिवभक्तिं चकाराति स बभूव सुपावनः

Suta nói: Sau khi nguyền rủa tất cả các hiền nhân, Gautama trở về ẩn thất của mình. Tại đó, ông hết lòng sùng kính Thần Shiva, và nhờ sự thành tâm đó, ông đã trở nên vô cùng thanh sạch và thánh thiện.

Verse 45

ततस्तैः खिन्नहृदया ऋषयस्तेखिला द्विजाः । कांच्यां चक्रुर्निवासं हि शैवधर्मबहिष्कृताः

Bấy giờ các bậc hiền sĩ—quả thật toàn thể hàng dvija—lòng nặng u sầu; bị gạt ra ngoài kỷ luật của Śiva, họ đã đến Kāñcī mà lập nơi cư trú.

Verse 46

तत्पुत्राश्चाभवन्सर्वे शैवधर्मबहिष्कृताः । अग्रे तद्वद्भविष्यंति कलौ बहुजनाः खलाः

Và tất cả các con trai của ông cũng trở thành những kẻ đứng ngoài Śaiva Dharma. Về sau, trong thời Kali, cũng sẽ có nhiều kẻ ác như thế, quay lưng với kỷ luật của lòng sùng kính và hạnh kiểm chân chánh được dạy để thờ phụng Chúa Śiva.

Verse 47

इति प्रोक्तमशेषेण तद्वृत्तं मुनिसत्तमाः । पूर्ववृत्तमपि प्राज्ञाः श्रुतं सर्वैस्तु चादरात्

Như vậy, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, toàn bộ câu chuyện ấy đã được thuật lại đầy đủ. Và cả phần tường thuật trước đó nữa, hỡi các bậc trí giả, mọi người đều đã lắng nghe với lòng cung kính.

Verse 48

इति वश्च समाख्यातो गौतम्याश्च समुद्भवः । माहात्म्यमुत्तमं चैव सर्वपापहरं परम्

Như vậy, ta đã giảng cho các ngươi về nguồn gốc của sông Gautamī, cùng với vinh quang tối thượng của nàng—thật tối diệu, và là đấng tẩy trừ mọi tội lỗi ở bậc cao nhất.

Verse 49

त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं ज्योतिर्लिंगस्य कीर्तितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

Như vậy, sự vĩ đại linh thiêng của Tryambaka—Jyotirliṅga—đã được tuyên dương. Ai nghe điều ấy sẽ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi; không hề nghi ngờ.

Verse 50

अतः परं प्रवक्ष्यामि वैद्यनाथेश्वरस्य हि । ज्योतिर्लिंगस्य माहात्म्यं श्रूयतां पापहारकम्

Vì vậy, từ đây ta sẽ giảng bày vinh quang của Vaidyanātheśvara—Jyotirliṅga. Hãy lắng nghe, vì đó là đấng trừ diệt tội lỗi.