गौतमविघ्नप्रकरणम् (Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship)

Verse 1

सूत उवाच । कदाचिद्गौतमेनैव जलार्थं प्रेषिता निजाः । शिष्यास्तत्र गता भक्त्या कमंडलुकरा द्विजाः

Sūta nói: Có lần, chính Gautama sai các đệ tử của mình đi lấy nước. Những học trò thuộc hàng “nhị sinh” ấy đã đi với lòng sùng kính, tay cầm bình nước kamaṇḍalu.

Verse 2

शिष्याञ्जलसमीपे तु गतान्दृष्ट्वा न्यषेधयन् । जलार्थमगतांस्तत्र चर्षिपत्न्योप्यनेकशः

Thấy họ tiến đến gần nguồn nước, ông liền ngăn lại. Và tại đó, nhiều phu nhân của các hiền triết cũng vậy—những người đến tìm nước—cũng bị chặn lại nhiều lần.

Verse 3

ऋषिपत्न्यो वयं पूर्वं ग्रहीष्यामो विदूरतः । पश्चाच्चैव जलं ग्राह्यमित्येवं पर्यभर्त्सयन्

“Chúng ta là phu nhân của các hiền triết; chúng ta sẽ lấy trước, từ xa. Chỉ sau đó mới được lấy nước.” Nói vậy, họ quở trách và mắng nhiếc (những người kia).

Verse 4

परावृत्य तदा तैश्च ऋषिपत्न्यै निवेदितम् । सा चापि तान्समादाय समाश्वास्य च तैः स्वयम्

Bấy giờ họ quay lại và trình bày sự việc với phu nhân của các bậc hiền triết. Nàng liền đón họ về phía mình và tự dùng lời lẽ của mình để an ủi họ.

Verse 5

जलं नीत्वा ददौ तस्मै गौतमाय तपस्विनी । नित्यं निर्वाहयामास जलेन ऋषिसत्तमः

Người nữ khổ hạnh mang nước đến dâng cho Gautama. Và bậc hiền triết tối thượng ấy hằng ngày đều duy trì các nghi lễ thường nhật của mình nhờ nước ấy.

Verse 6

ताश्चैवमृषिपत्न्यस्तु क्रुद्धास्तां पर्यभर्त्सयन् । परावृत्य गतास्सर्वास्तूटजान्कुटिलाशयाः

Vì thế, các phu nhân của các hiền triết nổi giận, nặng lời quở trách nàng. Rồi tất cả quay lưng bỏ đi—những người đàn bà nơi am thất—mang trong lòng những ý định quanh co, hiểm độc.

Verse 7

स्वाम्यग्रे विपरीतं च तद्वृत्तं निखिलं ततः । दुष्टाशयाभिः स्त्रीभिश्च ताभिर्वै विनिवेदितम्

Rồi trước mặt vị chủ của họ, những người đàn bà mang dạ xấu ấy đã trình bày toàn bộ sự việc theo cách bóp méo, trái ngược với sự thật.

Verse 8

अथ तासां वचः श्रुत्वा भाविकर्मवशात्तदा । गौतमाय च संकुद्धाश्चासंस्ते परमर्षयः

Nghe những lời ấy, vào lúc bấy giờ do sức mạnh của nghiệp duyên đã định, các bậc đại hiền triết nổi giận với Gautama và cất lời quở trách ông.

Verse 9

विघ्नार्थं गौतमस्यैव नानापूजोपहारकैः । गणेशं पूजयामासुस्संकुद्धास्ते कुबुद्धयः

Nhằm gây chướng ngại riêng cho Gautama, những kẻ tâm địa xấu xa ấy—đang phẫn nộ—bắt đầu thờ cúng Gaṇeśa bằng nhiều nghi thức pūjā và đủ loại phẩm vật cúng dường.

Verse 10

आविर्बभूव च तदा प्रसन्नो हि गणेश्वरः । उवाच वचनं तत्र भक्ताधीनः फलप्रदः

Bấy giờ, Gaṇeśa—Chúa tể của các Gaṇa—hiển hiện tại đó, thật sự hoan hỷ. Là Đấng ban quả, tùy theo lòng mộ đạo của người thờ phụng, Ngài cất lời ngay nơi ấy.

Verse 11

गणेश उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत यूयं किं करवाण्यहम् । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा ऋषयस्तेऽबुवंस्तदा

Gaṇeśa nói: “Ta đã hoan hỷ. Hãy nói điều ban phúc—ta phải làm gì cho các ngươi?” Nghe lời ấy của Ngài, các hiền sĩ liền đáp lại khi ấy.

Verse 12

ऋषय ऊचुः । त्वया यदि वरो देयो गौतमस्स्वाश्रमाद्बहिः । निष्कास्यं नो ऋषिभिः परिभर्त्स्य तथा कुरु

Các hiền sĩ nói: “Nếu Ngài ban một ân phúc, xin hãy sắp đặt để Gautama bị đuổi ra khỏi chính đạo tràng của mình. Hãy để chúng tôi, các rishi, trục xuất và quở trách ông ấy—xin làm đúng như vậy.”

Verse 13

सूत उवाच । स एवं प्रार्थितस्तैस्तु विहस्य वचनं पुनः । प्रोवाचेभमुखः प्रीत्या बोधयंस्तान्सतां गतिः

Sūta nói: Được họ khẩn cầu như thế, Ngài mỉm cười và lại cất lời trong niềm hoan hỷ. Bậc cao quý ấy—nơi nương tựa và con đường chân chính của người hiền—đã ân cần chỉ dạy họ.

Verse 14

गणेश उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे युक्तं न क्रियतेऽधुना । अपराधं विना तस्मै क्रुध्यतां हानिरेव च

Gaṇeśa nói: “Xin chư hiền thánh giả hãy lắng nghe. Nay điều phải lẽ không được thực hành. Người ấy không hề có lỗi, vậy mà cơn giận lại trút lên người ấy—kết cuộc chỉ sinh tổn hại mà thôi.”

Verse 15

उपस्कृतं पुरा यैस्तु तेभ्यो दुःखं हितं न हि । यदा च दीयते दुःखं तदा नाशो भवेदिह

Những người xưa kia từng được tôn kính và đối đãi ân hậu—làm họ đau khổ chẳng bao giờ là điều lợi ích. Hễ gieo khổ đau, thì ngay nơi đời này, sự diệt vong ắt phát sinh.

Verse 16

ईदृशं च तपः कृत्वा साध्यते फलमुत्तमम् । शुभं फलं स्वयं हित्वा साध्यते नाहितं पुनः

Nhờ thực hành khổ hạnh như thế, quả vị tối thượng được thành tựu. Nhưng nếu tự mình bỏ rơi quả lành cát tường, thì lại chuốc lấy điều bất lợi.

Verse 17

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तस्य ते मुनिसत्तमाः । बुद्धिमोहं तदा प्राप्ता इदमेव वचोऽब्रुवन्

Sūta thưa: “Nghe lời ấy xong, các bậc hiền thánh tối thượng kia liền rơi vào sự mê mờ của trí hiểu, rồi đáp lại bằng chính những lời sau đây.”

Verse 18

ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

Các hiền thánh giả thưa: “Bạch Chúa tể, chính Ngài phải làm việc này—chỉ như vậy, không thể khác.” Được thỉnh cầu như thế, thần linh Gaṇeśa liền đáp lời.

Verse 19

गणेश उवाच । असाधुस्साधुतां चैव साधुश्चासाधुतां तथा । कदाचिदपि नाप्नोति ब्रह्मोक्तमिति निश्चितम्

Gaṇeśa thưa: “Kẻ bất thiện chẳng bao giờ thật sự đạt đến bậc hiền thánh; và bậc hiền thánh cũng chẳng rơi vào bất thiện. Điều ấy chắc chắn—đã được Brahmā tuyên dạy.”

Verse 20

यदा च भवतां दुःखं जातं चानशनात्पुरा । तदा सुखं प्रदत्तं वै गौतमेन महर्षिणा

Thuở xưa, khi các ngươi vì nhịn ăn mà sinh khổ não, thì chính đại hiền Gautama đã ban cho các ngươi sự an ủi và nhẹ nhõm.

Verse 21

इदानीं वै भवद्भिश्च तस्मै दुःखं प्रदीयते । नेतद्युक्ततमं लोके सर्वथा सुविचार्यताम्

Ngay lúc này, bởi hành động của các ngươi, khổ đau đang bị gieo xuống cho ông ấy. Điều ấy hoàn toàn không phải lẽ thích đáng nhất ở đời—hãy suy xét kỹ càng mọi bề.

Verse 22

स्त्रीबलान्मोहिता यूयं न मे वाक्यं करिष्यथ । एतद्धिततमं तस्य भविष्यति न संशयः

Bị mê hoặc bởi sức lực của một người nữ, các ngươi sẽ không thi hành lời ta. Nhưng không nghi ngờ gì—rốt cuộc điều này sẽ trở thành lợi ích lớn nhất cho ông ấy.

Verse 23

पुनश्चायमृषिश्रेष्ठो दास्यते वस्सुखं ध्रुवम् । तारणं न च युक्तं स्याद्वरमन्यं वृणीत वै

Một lần nữa, bậc hiền triết tối thượng này chắc chắn sẽ ban cho ngươi an lạc. Nhưng việc trực tiếp đưa (người ấy) vượt qua, tức giải thoát ngay, thì không hợp lẽ; vì vậy, hãy chọn một ân huệ khác.

Verse 24

सूत उवाच । इत्येवं वचनं तेन गणेशेन महात्मना । यद्यप्युक्तमृषिभ्यश्च तदप्येते न मेनिरे

Sūta nói: Như vậy, những lời ấy đã được Gaṇeśa đại hồn thốt ra. Thế nhưng, dẫu đã nói với các bậc hiền thánh (ṛṣi), họ vẫn không chấp nhận.

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां गौतमव्यवस्थावर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः

Như vậy kết thúc chương thứ hai mươi lăm, mang tên “Mô tả quy định của Gautama”, thuộc phần thứ tư của Śrī Śiva Mahāpurāṇa, trong Koṭirudra Saṃhitā.

Verse 26

गणेश उवाच । भवद्भिः प्रार्थ्यते यच्च करिष्येऽहं तथा खलु । पश्चाद्भावि भवेदेव इत्युक्त्वांतर्दधे पुनः

Gaṇeśa nói: “Điều gì các ngươi đã khẩn cầu, ta quả thật sẽ làm như vậy. Rồi đây, đúng thời, ắt sẽ thành tựu.” Nói xong, Ngài lại ẩn mất khỏi tầm mắt.

Verse 27

गौतमस्स न जानाति मुनीनां वै दुराशयम् । आनन्दमनसा नित्यं पत्न्या कर्म चकार तत्

Hiền giả Gautama không nhận ra ý đồ thật sự hiểm ác của các vị ẩn sĩ ấy. Với tâm luôn hoan hỷ, ông cùng người vợ tiếp tục thực hiện việc phụng sự đó.

Verse 28

तदन्तरे च यज्जातं चरितं वरयोगतः । तद्दुष्टर्षिप्रभावात्तु श्रूयतां तन्मुनीश्वराः

Hỡi các bậc hiền thánh tối thắng, xin hãy lắng nghe điều đã xảy ra trong khoảng thời gian ấy do sức mạnh của phúc ân và yoga; quả thật, nó phát sinh từ ảnh hưởng của vị ṛṣi gian ác kia.

Verse 29

गौतमस्य च केदारे तत्रासन्व्रीहयो यवाः । गणेशस्तत्र गौर्भूत्वा जगाम किल दुर्बला

Trong ruộng Kedāra của Gautama có lúa và lúa mạch. Tại đó, Gaṇeśa hóa thân thành một con bò, đi lại như thể yếu ớt và mệt lả.

Verse 30

कंपमाना च सा गत्वा तत्र तद्वरयोगतः । व्रीहीन्संभक्षयामास यवांश्च मुनिसत्तमाः

Run rẩy, nó đi đến đó; nhờ năng lực của ân phúc ấy, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, nó bắt đầu ăn hạt lúa và cả lúa mạch.

Verse 31

एतस्मिन्नन्तरे दैवाद्गौतमस्तत्र चागतः । स दयालुस्तृणस्तंम्बैर्वारयामास तां तदा

Đúng lúc ấy, do sự an bài của trời, Gautama đến nơi. Với lòng từ mẫn, ông liền dùng những nắm cỏ mà ngăn nó lại.

Verse 32

तृणस्तंबेन सा स्पृष्टा पपात पृथिवीतले । मृता च तत्क्षणादेव तदृषेः पश्यतस्तदा

Chỉ bị chạm bởi một cọng cỏ, nó ngã xuống mặt đất; và ngay khoảnh khắc ấy nó chết, trong khi vị hiền thánh đang chứng kiến.

Verse 33

ऋषयश्छन्नरूपास्ते ऋषिपत्न्यस्तथाशुभाः । ऊचुस्तत्र तदा सर्वे किं कृतं गौतमेन च

Bấy giờ, các vị hiền triết ấy—đã che giấu hình dạng thật—cùng với các phu nhân của họ, bị thúc đẩy bởi ý đồ bất tường, đều nói tại đó: “Gautama đã làm điều gì vậy?”

Verse 34

गौतमोऽपि तथाहल्यामाहूयासीत्सुविस्मितः । उवाच दुःखतो विप्रा दूयमानेन चेतसा

Rồi Gautama cũng cho gọi Ahalyā đến và đứng sững, vô cùng kinh ngạc. Với tâm can bừng cháy vì sầu khổ, vị brāhmaṇa ấy cất lời.

Verse 35

गौतम उवाच । किं जातं च कथं देवि कुपितः परमेश्वरः । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं हत्या च समुपस्थिता

Gautama nói: “Thưa Nữ Thần, chuyện gì đã xảy ra và xảy ra thế nào mà Đấng Tối Thượng (Parameśvara) lại nổi giận? Nay phải làm gì, phải đi về đâu, và vì sao tội sát sinh lại hiện đến trước mặt chúng ta?”

Verse 36

सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे विप्रो गौतमं पर्यभर्त्सयन् । विप्रपत्न्यस्तथाऽहल्यां दुर्वचोभिर्व्यथां ददुः

Sūta nói: “Trong lúc ấy, một brāhmaṇa bắt đầu quở trách Gautama; và các phu nhân của những brāhmaṇa cũng làm Ahalyā đau đớn bằng những lời lẽ cay nghiệt, tổn thương.”

Verse 37

दुर्बुद्धयश्च तच्छिष्यास्सुतास्तेषां तथैव च । गौतम परिभर्त्स्यैव प्रत्यूचुर्धिग्वचो मुहुः

Những kẻ tâm trí u mê ấy—cùng với các đệ tử của họ và cả các con trai của họ—đã mắng nhiếc hiền giả Gautama và nhiều lần đáp trả bằng lời lẽ khinh miệt.

Verse 38

ऋषय ऊचुः । मुखं न दर्शनीयं ते गम्यतां गम्यतामिति । दृष्ट्वा गोघ्नमुखं सद्यस्सचैलं स्नानमाचरेत्

Các bậc ṛṣi nói: “Mặt ngươi không nên để ai thấy—hãy đi đi, hãy đi đi!” Hễ trông thấy mặt kẻ sát hại bò, người ta phải lập tức tắm gội, dù vẫn còn mặc y phục.

Verse 39

यावदाश्रममध्ये त्वं तावदेव हविर्भुजः । पितरश्च न गृह्णंति ह्यस्मद्दत्तं हि किञ्चन

Chừng nào ngươi còn ở trong phạm vi āśrama, ngươi quả là kẻ thọ hưởng lễ vật (havis); và các Pitṛ (tổ tiên) không hề thọ nhận bất cứ thứ gì do chúng ta dâng cúng.

Verse 40

तस्माद्गच्छान्यतस्त्वं च परिवारसमन्वितः । विलम्बं कुरु नैव त्वं धेनुहन्पापकारक

Vì thế, ngươi hãy lập tức rời khỏi đây, đến nơi khác, cùng với tùy tùng của ngươi. Chớ chần chừ—hỡi kẻ sát hại bò, kẻ gây tội lỗi.

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ते च तं सर्वे पाषाणैस्समताडयन् । व्यथां ददुरतीवास्मै त्वहल्यां च दुरुक्तिभिः

Sūta nói: Nói xong như vậy, tất cả họ cùng ném đá đánh ông ta. Họ gây cho ông ta đau đớn dữ dội, và cũng hành hạ Ahalyā bằng những lời lẽ thô bạo, nhục mạ.

Verse 42

ताडितो भर्त्सितो दुष्टैर्गौतमो गिरमब्रवीत् । इतो गच्छामि मुनयो ह्यन्यत्र निवसाम्यहम्

Bị kẻ ác đánh đập và mắng nhiếc thậm tệ, hiền giả Gautama cất lời: “Hỡi các bậc Muni, ta rời nơi này; quả thật, ta sẽ cư trú ở chốn khác.”

Verse 43

इत्युक्त्वा गौतमस्तस्मात्स्थानाच्च निर्गतस्तदा । गत्वा क्रोशं तदा चक्रे ह्याश्रमं तदनुज्ञया

Nói xong, Gautama rời khỏi nơi ấy. Đi được một krośa, với sự cho phép của nàng, ông lập một āśrama tại đó.

Verse 44

यावच्चैवाभिशापो वै तावत्कार्य्यं न किंचन । न कर्मण्यधिकारोऽस्ति दैवे पित्र्येऽथ वैदिके

Chừng nào lời nguyền còn hiệu lực, tuyệt đối không được khởi sự việc gì; cũng không có tư cách cử hành nghi lễ cho chư thiên, cho tổ tiên, hay các bổn phận Veda.

Verse 45

मासार्धं च ततो नीत्वा मुनीन्संप्रार्थयत्तदा । गौतमो मुनिवर्य्यस्स तेन दुःखेन दुखितः

Rồi, để nửa tháng trôi qua, bậc hiền triết Gautama đến gặp các vị muni và khẩn thiết cầu xin—lòng ông nặng trĩu bởi chính nỗi khổ ấy.

Verse 46

गौतम उवाच । अनुकंप्यो भवद्भिश्च कथ्यतां क्रियते मया । यथा मदीयं पापं च गच्छत्विति निवेद्यताम्

Gautama thưa: “Xin các ngài thương xót mà chỉ dạy cho tôi—việc gì cần làm, tôi xin làm—để tội lỗi của tôi được tiêu trừ. Xin nói cho tôi phương cách.”

Verse 47

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते तदा विप्रा नोचुश्चैव परस्परम् । अत्यंतं सेवया पृष्टा मिलिता ह्येकतस्स्थिताः

Sūta nói: Khi được thưa như vậy, các bậc hiền triết Bà-la-môn ấy liền không bàn luận với nhau. Được hỏi với lòng cung kính sâu xa và sự phụng sự khiêm nhu, họ tụ hội lại và đứng ở một chỗ.

Verse 48

गौतमो दूरतः स्थित्वा नत्वा तानृषिसत्तमान् । पप्रच्छ विनयाविष्टः किं कार्यं हि मयाधुना

Gautama đứng từ xa với lòng kính cẩn, cúi lạy các bậc hiền thánh tối thượng. Tràn đầy khiêm cung, ông hỏi: “Vậy nay con phải làm gì?”

Verse 49

इत्युक्ते मुनिना तेन गौतमेन महात्मना । मिलितास्सकलास्ते वै मुनयो वाक्यमब्रुवन्

Khi bậc hiền giả đại tâm Gautama nói xong như vậy, tất cả các vị hiền triết đang tụ hội liền cùng nhau nhóm lại và cất lời đáp.

Verse 50

ऋषय ऊचुः । निष्कृतिं हि विना शुद्धिर्जायते न कदाचन । तस्मात्त्वं देहशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचर

Các hiền triết nói: “Không có niṣkṛti (sám hối–chuộc lỗi) thì chẳng bao giờ phát sinh thanh tịnh. Vì thế, để tịnh hóa thân và kiếp hữu thân của ông, hãy đúng pháp thực hành prāyaścitta (nghi lễ sám hối).”

Verse 51

त्रिवारं पृथिवीं सर्वां क्रम पापं प्रकाशयन् । पुनरागत्य चात्रैव चर मासव्रतं तथा

Đi nhiễu quanh toàn cõi địa cầu ba lần—nhờ đó phơi bày và tiêu trừ tội lỗi—rồi hãy trở về chính nơi này, và ngay tại đây, đúng theo pháp, thọ trì trọn một tháng đại nguyện (māsa-vrata).

Verse 52

शतमेकोत्तरं चैव ब्रह्मणोऽस्य गिरेस्तथा । प्रक्रमणं विधायैवं शुद्धिस्ते च भविष्यति

Đã làm như vậy, đi nhiễu một trăm lẻ một lần—cả núi này và cả (thánh địa) của Phạm Thiên—thì sự thanh tịnh của ngươi nhất định sẽ thành tựu.

Verse 53

अथवा त्वं समानीय गंगास्नानं समाचर । पार्थिवानां तथा कोटिं कृत्वा देवं निषेवय

Hoặc nữa, hãy mang nước thiêng sông Gaṅgā đến và thực hành tắm Gaṅgā; cũng vậy, sau khi nặn đủ một koṭi (một crore) liṅga bằng đất, hãy thờ phụng và phụng sự Đấng Thần (Śiva).

Verse 54

गंगायां च ततः स्नात्वा पुनश्चैव भविष्यति । पुरा दश तथा चैकं गिरेस्त्वं क्रमणं कुरु

Rồi hãy tắm trong sông Gaṅgā; sau đó ngươi sẽ lại đạt được trạng thái thanh tân. Theo điều đã truyền dạy từ thời cổ, hãy đi nhiễu quanh núi mười lần, rồi thêm một lần nữa.

Verse 55

शत कुंभैस्तथा स्नात्वा पार्थिवं निष्कृतिर्भवेत् । इति तैर्षिभिः प्रोक्तस्तथेत्योमिति तद्वचः

Sau khi tắm đúng nghi thức bằng một trăm bình nước, sự sám hối gắn với pháp hành pārthiva (liṅga đất) được viên mãn. Đó là lời các bậc ṛṣi đã dạy; và ông thuận theo, thưa: “Hãy như vậy,” và “Om.”

Verse 56

पार्थिवानां तथा पूजां गिरेः प्रक्रमणं तथा । करिष्यामि मुनिश्रेष्ठा आज्ञया श्रीमतामिह

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, theo mệnh lệnh của các bậc tôn kính nơi đây, ta sẽ thuật về nghi lễ thờ phụng Pārthiva Liṅga (liṅga bằng đất) và phép đi nhiễu quanh ngọn núi linh thiêng.

Verse 57

इत्युक्त्वा सर्षिवर्यश्च कृत्वा प्रक्रमणं गिरेः । पूजयामास निर्माय पार्थिवान्मुनिसत्तमः

Nói xong như vậy, vị hiền thánh bậc nhất ấy cùng các ṛṣi khác cung kính đi nhiễu quanh núi. Rồi bậc tối thượng trong hàng muni nặn các hình Pārthiva bằng đất và chí thành thờ phụng (Śiva).

Verse 58

अहल्या च ततस्साध्वी तच्च सर्वं चकार सा । शिष्याश्च प्रतिशिष्याश्च चक्रुस्सेवां तयोस्तदा

Bấy giờ, hiền phụ Ahalyā đã làm trọn mọi điều được truyền dạy. Khi ấy, các đệ tử và cả đệ tử của đệ tử cũng hết lòng phụng sự hai vị ấy.