Prakarana 3
यह सोपान ‘अहंकार-लङ्का’ के द्वार पर खड़ा है: जहाँ जीव (रावण-रूप अहं) के सामने भक्ति (अंगद-हनुमत्-पक्ष) नीति, विनय, और निर्भय सत्य बोलकर अंतिम निर्णय कराती है। लंका-काण्ड का आध्यात्मिक प्रवेश-द्वार ‘वैराग्य-युक्त धर्मनीति’ है—दूत-वाक्य के रूप में उपदेश, और प्रत्युत्तर में अहं की ज्वाला।
Sự sắp đặt rasa của Laṅkā Kāṇḍa đứng chủ yếu tại điểm giao thoa giữa Vīra và Raudra, tuy nhiên Tulasīdāsa không để nó trở thành chỉ là một biên niên sử chiến tranh, nó cũng là một thi phẩm śāstra về dharma-nīti và sự vô úy sinh từ bhakti. Trong phần này, sứ điệp của Aṅgada với tư cách sứ giả tìm cách phá vỡ kiêu hãnh của Rāvaṇa thông qua vinaya-nīti: từ ngôn ngữ đầu hàng, "cắn một cọng rơm giữa răng", đến sự ghi nhớ Chúa như prāṇatpāla, Đấng Bảo hộ những kẻ cúi đầu. Rāvaṇa đáp lại bằng sự khoe khoang về sức mạnh, dòng dõi, khổ hạnh, thờ phụng Śiva, và chinh phục thế giới, đây là tâm lý của raudra. Câu trả lời của Aṅgada sau đó tuyên bố Rāma-bhakti là lợi ích tối thượng và vạch trần vẻ hào nhoáng giả tạo của sức mạnh cái tôi. Như vậy Laṅkā Kāṇḍa là bậc thang trong Manas-sopāna nơi tuyên bố hợp pháp cuối cùng của "ahaṅ-Lankā" bị cạn kiệt, và tính tất yếu của sự đầu hàng trước Thượng Đế được thiết lập.
Verses
Chaupai 20.1-4
कह दसकंठ कवन तैं बंदर।मैं रघुबीर दूत दसकंधर।।
मम जनकहि तोहि रही मिताई।तव हित कारन आयउँ भाई।।
उत्तम कुल पुलस्ति कर नाती।सिव बिरंचि पूजेहु बहु भाँती।।
बर पायहु कीन्हेहु सब काजा।जीतेहु लोकपाल सब राजा।।
नृप अभिमान मोह बस किंबा।हरि आनिहु सीता जगदंबा।।
अब सुभ कहा सुनहु तुम्ह मोरा।सब अपराध छमिहि प्रभु तोरा।।
दसन गहहु तृन कंठ कुठारी।परिजन सहित संग निज नारी।।
सादर जनकसुता करि आगें।एहि बिधि चलहु सकल भय त्यागें।।
kaha dasakaṁṭha kavana taiṁ baṁdara |maiṁ raghubīra dūta dasakaṁdhara ||
mama janakahi tohi rahī mitāī |tava hita kārana āyaũ bhāī ||
uttama kula pulasti kara nātī |siva biraṁci pūjehu bahu bhā̃tī ||
bara pāyahu kīnhehu saba kājā |jītehu lokapāla saba rājā ||
nṛpa abhimāna moha basa kiṁbā |hari ānihu sītā jagadaṁbā ||
aba subha kahā sunahu tumha morā |saba aparādha chamihi prabhu torā ||
dasana gahahu tṛna kaṁṭha kuṭhārī |parijana sahita saṁga nija nārī ||
sādara janakasutā kari āgeṁ |ehi bidhi calahu sakala bhaya tyāgeṁ ||
Dasakantha nói, "Ngươi là ai, khỉ?" "Ta là sứ giả của Raghuvira, hỡi Dasakantha. Cha ta từng có tình bạn với ngươi, nên ta đến vì lợi ích của ngươi, hỡi anh. Ngươi xuất thân dòng dõi cao quý, cháu của Pulastya, và ngươi tôn thờ Shiva và Brahma bằng nhiều cách. Ngươi nhận được các ân điển và hoàn thành mọi công việc; ngươi chinh phục các vị hộ thế và tất cả các vị vua. Vì kiêu hãnh của một vị vua hay vì ảo tưởng, ngươi đã mang đi Sita, mẹ của thế gian. Nay hãy nghe lời khuyên tốt lành của ta: Chúa sẽ tha thứ mọi tội lỗi của ngươi. Hãy ngậm cỏ ở răng và đặt rìu ở cổ, cùng với gia quyến và các vợ của ngươi. Đặt con gái của Janaka một cách kính trọng ở phía trước, hãy đi theo cách này, vứt bỏ mọi nỗi sợ hãi.
Doha 20
प्रनतपाल रघुबंसमनि त्राहि त्राहि अब मोहि।आरत गिरा सुनत प्रभु अभय करैगो तोहि।।20।।
pranatapāla raghubaṁsamani trāhi trāhi aba mohi |ārata girā sunata prabhu abhaya karaigo tohi ||20||
Oi Đấng Bảo hộ những kẻ khiêm cung, Viên ngọc quý của dòng tộc Raghu, xin cứu con, xin cứu con ngay bây giờ! Nghe tiếng kêu cứu đau khổ, Chúa sẽ ban cho ngươi sự vô úy.
Chaupai 21.1-5
रे कपिपोत बोलु संभारी।मूढ़ न जानेहि मोहि सुरारी।।
कहु निज नाम जनक कर भाई।केहि नातें मानिऐ मिताई।।
अंगद नाम बालि कर बेटा।तासों कबहुँ भई ही भेटा।।
अंगद बचन सुनत सकुचाना।रहा बालि बानर मैं जाना।।
अंगद तहीं बालि कर बालक।उपजेहु बंस अनल कुल घालक।।
गर्भ न गयहु ब्यर्थ तुम्ह जायहु।निज मुख तापस दूत कहायहु।।
अब कहु कुसल बालि कहँ अहई।बिहँसि बचन तब अंगद कहई।।
दिन दस गएँ बालि पहिं जाई।बूझेहु कुसल सखा उर लाई।।
राम बिरोध कुसल जसि होई।सो सब तोहि सुनाइहि सोई।।
सुनु सठ भेद होइ मन ताकें।श्रीरघुबीर हृदय नहिं जाकें।।
re kapipota bolu saṁbhārī |mūṛha na jānehi mohi surārī ||
kahu nija nāma janaka kara bhāī |kehi nāteṁ māniai mitāī ||
aṁgada nāma bāli kara beṭā |tāsoṁ kabahũ bhaī hī bheṭā ||
aṁgada bacana sunata sakucānā |rahā bāli bānara maiṁ jānā ||
aṁgada tahīṁ bāli kara bālaka |upajehu baṁsa anala kula ghālaka ||
garbha na gayahu byartha tumha jāyahu |nija mukha tāpasa dūta kahāyahu ||
aba kahu kusala bāli kahã ahaī |bihãsi bacana taba aṁgada kahaī ||
dina dasa gaẽ bāli pahiṁ jāī |būjhehu kusala sakhā ura lāī ||
rāma birodha kusala jasi hoī |so saba tohi sunāihi soī ||
sunu saṭha bheda hoi mana tākeṁ |śrīraghubīra hṛdaya nahiṁ jākeṁ ||
"Này khỉ trẻ, cẩn thận với lời ngươi nói! Kẻ ngu, ngươi không biết ta, kẻ thù của chư thiên sao?" "Hãy nói tên ngươi và tên cha ngươi, hỡi bạn. Bằng mối quan hệ nào mà tình bạn này có thể được chấp nhận?" "Tên ta là Angada, và ta là con trai của Bali. Ngươi đã từng gặp hắn một lần nào chưa?" Nghe lời Angada, Ravana bối rối thẹn thùng. "Có một Bali, ta biết, trong loài khỉ." "Ngươi có phải Angada đó, con của Bali? Ngươi sinh ra như ngọn lửa cho dòng họ, kẻ hủy diệt gia tộc. Ngươi không lọt lòng mẹ một cách vô ích, nhưng sự sinh ra của ngươi lại uổng phí, vì bằng chính miệng mình ngươi đã tự xưng là sứ giả của một bậc tu khổ hạnh. Bây giờ hãy nói, Bali có khỏe không?" Rồi Angada đáp lại với tiếng cười. "Khi mười ngày đã trôi qua, hãy đến gặp Bali, ôm lấy người bạn của ngươi, và hỏi thăm sức khỏe. Chính hắn sẽ kể cho ngươi nghe tất cả về thứ sức khỏe đến từ việc chống lại Rama. Hãy nghe, kẻ ngu: sự chia rẽ nảy sinh trong tâm trí kẻ mà trong lòng không có Sri Raghuvira."
Doha 21
हम कुल घालक सत्य तुम्ह कुल पालक दससीस।अंधउ बधिर न अस कहहिं नयन कान तव बीस।।21।।
hama kula ghālaka satya tumha kula pālaka dasasīsa |aṁdhau badhira na asa kahahiṁ nayana kāna tava bīsa ||21||
Chúng ta là kẻ hủy diệt dòng tộc mình, ngươi nói thật; ngươi là người bảo vệ dòng tộc mình, Dashashisha. Người mù và người điếc không nói như vậy; hai mươi mắt và tai của ngươi là nhân chứng.
Chaupai 22.1-4
सिव बिरंचि सुर मुनि समुदाई।चाहत जासु चरन सेवकाई।।
तासु दूत होइ हम कुल बोरा।अइसिहुँ मति उर बिहर न तोरा।।
सुनि कठोर बानी कपि केरी।कहत दसानन नयन तरेरी।।
खल तव कठिन बचन सब सहऊँ।नीति धर्म मैं जानत अहऊँ।।
कह कपि धर्मसीलता तोरी।हमहुँ सुनी कृत पर त्रिय चोरी।।
देखी नयन दूत रखवारी।बूड़ि न मरहु धर्म ब्रतधारी।।
कान नाक बिनु भगिनि निहारी।छमा कीन्हि तुम्ह धर्म बिचारी।।
धर्मसीलता तव जग जागी।पावा दरसु हमहुँ बड़भागी।।
siva biraṁci sura muni samudāī |cāhata jāsu carana sevakāī ||
tāsu dūta hoi hama kula borā |aisihũ mati ura bihara na torā ||
suni kaṭhora bānī kapi kerī |kahata dasānana nayana tarerī ||
khala tava kaṭhina bacana saba sahaū̃ |nīti dharma maiṁ jānata ahaū̃ ||
kaha kapi dharmasīlatā torī |hamahũ sunī kṛta para triya corī ||
dekhī nayana dūta rakhavārī |būṛi na marahu dharma bratadhārī ||
kāna nāka binu bhagini nihārī |chamā kīnhi tumha dharma bicārī ||
dharmasīlatā tava jaga jāgī |pāvā darasu hamahũ baṛabhāgī ||
Shiva, Brahma, các vị thần và đoàn thể các hiền triết đều khao khát phụng sự dưới chân ngài. Vì làm sứ giả của ngài mà tôi đã chìm đắm danh dự gia tộc tôi. Với suy nghĩ như vậy trong lòng, lòng ngươi không vỡ nát. Nghe lời lẽ gay gắt của khỉ, Ravana lên tiếng, với đôi mắt trợn trừng lườm. "Kẻ ác, ta chịu đựng mọi lời lẽ gay gắt của ngươi, vì ta biết đường lối của mưu lược và chính đạo." Con khỉ nói: "Đức hạnh của ngươi thật nổi tiếng; ta cũng đã nghe cách ngươi ăn cắp vợ người khác." "Tự mắt ngươi nhìn thấy sứ giả và việc canh gác, ngươi không tự chìm lặn mà chết, hỡi kẻ giữ lời thề chính đạo." "Thấy em gái ngươi không còn tai và mũi, ngươi đã tha thứ, sau khi cân nhắc trong ánh sáng của chính đạo." "Bản chất chính trực của ngươi lừng danh khắp thế giới. Ta cũng thật đại hạnh khi được chiêm ngưỡng ngài."
Doha 22(क)-(ख)
जनि जल्पसि जड़ जंतु कपि सठ बिलोकु मम बाहु।लोकपाल बल बिपुल ससि ग्रसन हेतु सब राहु।।22(क)।।
पुनि नभ सर मम कर निकर कमलन्हि पर करि बास।सोभत भयउ मराल इव संभु सहित कैलास।।22(ख)।।
jani jalpasi jaṛa jaṁtu kapi saṭha biloku mama bāhu |lokapāla bala bipula sasi grasana hetu saba rāhu ||22(ka)||
puni nabha sara mama kara nikara kamalanhi para kari bāsa |sobhata bhayau marāla iva saṁbhu sahita kailāsa ||22(kha)||
Đừng nói bậy, loài vật ngu dốt, loài khỉ, kẻ ngu; hãy nhìn cánh tay ta. Tất cả đều như Rahu, quyết tâm nuốt chửng mặt trăng sức mạnh dồi dào của các Vệ thần thế giới. Lại nữa, trong hồ trời là chùm bàn tay ta, ngự trên những hoa sen của các ngón tay ta, Shambhu cùng Kailasa tỏa sáng như một con thiên nga.
Chaupai 23.1-5
तुम्हरे कटक माझ सुनु अंगद।मो सन भिरिहि कवन जोधा बद।।
तव प्रभु नारि बिरहँ बलहीना।अनुज तासु दुख दुखी मलीना।।
तुम्ह सुग्रीव कूलद्रुम दोऊ।अनुज हमार भीरु अति सोऊ।।
जामवंत मंत्री अति बूढ़ा।सो कि होइ अब समरारूढ़ा।।
सिल्पि कर्म जानहिं नल नीला।है कपि एक महा बलसीला।।
आवा प्रथम नगरु जेंहिं जारा।सुनत बचन कह बालिकुमारा।।
सत्य बचन कहु निसिचर नाहा।साँचेहुँ कीस कीन्ह पुर दाहा।।
रावन नगर अल्प कपि दहई।सुनि अस बचन सत्य को कहई।।
जो अति सुभट सराहेहु रावन।सो सुग्रीव केर लघु धावन।।
चलइ बहुत सो बीर न होई।पठवा खबरि लेन हम सोई।।
tumhare kaṭaka mājha sunu aṁgada |mo sana bhirihi kavana jodhā bada ||
tava prabhu nāri birahã balahīnā |anuja tāsu dukha dukhī malīnā ||
tumha sugrīva kūladruma doū |anuja hamāra bhīru ati soū ||
jāmavaṁta maṁtrī ati būṛhā |so ki hoi aba samarārūṛhā ||
silpi karma jānahiṁ nala nīlā |hai kapi eka mahā balasīlā ||
āvā prathama nagaru jeṁhiṁ jārā |sunata bacana kaha bālikumārā ||
satya bacana kahu nisicara nāhā |sā̃cehũ kīsa kīnha pura dāhā ||
rāvana nagara alpa kapi dahaī |suni asa bacana satya ko kahaī ||
jo ati subhaṭa sarāhehu rāvana |so sugrīva kera laghu dhāvana ||
calai bahuta so bīra na hoī |paṭhavā khabari lena hama soī ||
Hãy nghe, Angada: trong đạo quân của ngươi, hãy nói cho ta biết, chiến binh nào dám giao chiến với ta? Chủ nhân của ngươi bị suy yếu vì xa cách vợ, và người em trai của ông ta, đau khổ vì nỗi buồn của ông, buồn bã và ủ rũ. Ngươi và Sugriva đều là những cái cây làm sụp đổ bờ sông, sự diệt vong của chính nhà ngươi; và em ta cũng rất hèn nhát. Jambavan, mưu sĩ của ngươi, đã rất già; làm sao ông ta giờ đây có thể cưỡi ngựa ra trận? Nala và Nila chỉ biết nghề xây dựng. Có một con khỉ có sức mạnh rất lớn. Chính hắn đã đến trước tiên và đốt cháy thành phố. Nghe những lời này, con trai của Bali đáp. "Hãy nói thật, chúa tể của loài quỷ: liệu một con khỉ có thực sự đốt cháy thành phố của ngươi không? Một con khỉ nhỏ bé đốt cháy thành phố của Ravana! Nghe lời nói như vậy, ai sẽ gọi đó là thật? Người mà ngươi, Ravana, khen ngợi là chiến binh vĩ đại ấy chỉ là một sứ giả nhỏ bé của Sugriva. Hắn chạy xa, nhưng hắn không phải anh hùng. Chúng ta chỉ phái hắn để mang tin tức về."
Doha 23(क)-(छ)
सत्य नगरु कपि जारेउ बिनु प्रभु आयसु पाइ।फिरि न गयउ सुग्रीव पहिं तेहिं भय रहा लुकाइ।।23(क)।।
सत्य कहहि दसकंठ सब मोहि न सुनि कछु कोह।कोउ न हमारें कटक अस तो सन लरत जो सोह।।23(ख)।।
प्रीति बिरोध समान सन करिअ नीति असि आहि।जौं मृगपति बध मेड़ुकन्हि भल कि कहइ कोउ ताहि।।23(ग)।।
जद्यपि लघुता राम कहुँ तोहि बधें बड़ दोष।तदपि कठिन दसकंठ सुनु छत्र जाति कर रोष।।23(घ)।।
बक्र उक्ति धनु बचन सर हृदय दहेउ रिपु कीस।प्रतिउत्तर सड़सिन्ह मनहुँ काढ़त भट दससीस।।23(ङ)।।
हँसि बोलेउ दसमौलि तब कपि कर बड़ गुन एक।जो प्रतिपालइ तासु हित करइ उपाय अनेक।।23(छ)।।
satya nagaru kapi jāreu binu prabhu āyasu pāi |phiri na gayau sugrīva pahiṁ tehiṁ bhaya rahā lukāi ||23(ka)||
satya kahahi dasakaṁṭha saba mohi na suni kachu koha |kou na hamāreṁ kaṭaka asa to sana larata jo soha ||23(kha)||
prīti birodha samāna sana karia nīti asi āhi |jauṁ mṛgapati badha meṛukanhi bhala ki kahai kou tāhi ||23(ga)||
jadyapi laghutā rāma kahũ tohi badheṁ baṛa doṣa |tadapi kaṭhina dasakaṁṭha sunu chatra jāti kara roṣa ||23(gha)||
bakra ukti dhanu bacana sara hṛdaya daheu ripu kīsa |pratiuttara saṛasinha manahũ kāṛhata bhaṭa dasasīsa ||23(ṅa)||
hãsi boleu dasamauli taba kapi kara baṛa guna eka |jo pratipālai tāsu hita karai upāya aneka ||23(cha)||
Thật vậy con khỉ đã đốt cháy thành phố mà không nhận được mệnh lệnh nào từ chúa của mình. Vì thế nó không trở về với Sugriva, mà nấp trốn vì sợ hãi. "Hỡi người mười đầu, tất cả những gì ngươi nói đều là thật, và nghe xong ta không cảm thấy tức giận chút nào. Không có ai trong quân đội của chúng ta có thể chiến đấu với ngươi mà còn trông đẹp đẽ khi làm vậy." "Đây là quy tắc ứng xử: hãy kết bạn và thù địch với người ngang tầm. Nếu một con sư tử giết ếch, liệu có ai gọi đó là việc tốt không?" "Dù việc giết ngươi sẽ là một sự hạ thấp đối với Rama, và là một lỗi lầm lớn, nhưng hãy nghe đây, hỡi người mười cổ: cơn thịnh nộ của giai cấp chiến binh là khó chịu đựng." Con khỉ, kẻ thù của chàng, đã thiêu đốt trái tim chàng bằng những mũi tên lời nói bắn từ cây cung của lời lẽ quanh co; và Ravana, chiến binh mười đầu, rút ra câu trả lời như thể bằng cái kẹp. Bấy giờ Ravana mười đầu cười và nói: "Con khỉ có một đức tính lớn: nó sẽ nghĩ ra nhiều phương cách vì lợi ích của người nuôi dưỡng và giữ gìn nó."
Chaupai 24.1-8
धन्य कीस जो निज प्रभु काजा।जहँ तहँ नाचइ परिहरि लाजा।।
नाचि कूदि करि लोग रिझाई।पति हित करइ धर्म निपुनाई।।
अंगद स्वामिभक्त तव जाती।प्रभु गुन कस न कहसि एहि भाँती।।
मैं गुन गाहक परम सुजाना।तव कटु रटनि करउँ नहिं काना।।
कह कपि तव गुन गाहकताई।सत्य पवनसुत मोहि सुनाई।।
बन बिधंसि सुत बधि पुर जारा।तदपि न तेहिं कछु कृत अपकारा।।
सोइ बिचारि तव प्रकृति सुहाई।दसकंधर मैं कीन्हि ढिठाई।।
देखेउँ आइ जो कछु कपि भाषा।तुम्हरें लाज न रोष न माखा।।
जौं असि मति पितु खाए कीसा।कहि अस बचन हँसा दससीसा।।
पितहि खाइ खातेउँ पुनि तोही।अबहीं समुझि परा कछु मोही।।
बालि बिमल जस भाजन जानी।हतउँ न तोहि अधम अभिमानी।।
कहु रावन रावन जग केते।मैं निज श्रवन सुने सुनु जेते।।
बलिहि जितन एक गयउ पताला।राखेउ बाँधि सिसुन्ह हयसाला।।
खेलहिं बालक मारहिं जाई।दया लागि बलि दीन्ह छोड़ाई।।
एक बहोरि सहसभुज देखा।धाइ धरा जिमि जंतु बिसेषा।।
कौतुक लागि भवन लै आवा।सो पुलस्ति मुनि जाइ छोड़ावा।।
dhanya kīsa jo nija prabhu kājā |jahã tahã nācai parihari lājā ||
nāci kūdi kari loga rijhāī |pati hita karai dharma nipunāī ||
aṁgada svāmibhakta tava jātī |prabhu guna kasa na kahasi ehi bhā̃tī ||
maiṁ guna gāhaka parama sujānā |tava kaṭu raṭani karaũ nahiṁ kānā ||
kaha kapi tava guna gāhakatāī |satya pavanasuta mohi sunāī ||
bana bidhaṁsi suta badhi pura jārā |tadapi na tehiṁ kachu kṛta apakārā ||
soi bicāri tava prakṛti suhāī |dasakaṁdhara maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī ||
dekheũ āi jo kachu kapi bhāṣā |tumhareṁ lāja na roṣa na mākhā ||
jauṁ asi mati pitu khāe kīsā |kahi asa bacana hãsā dasasīsā ||
pitahi khāi khāteũ puni tohī |abahīṁ samujhi parā kachu mohī ||
bāli bimala jasa bhājana jānī |hataũ na tohi adhama abhimānī ||
kahu rāvana rāvana jaga kete |maiṁ nija śravana sune sunu jete ||
balihi jitana eka gayau patālā |rākheu bā̃dhi sisunha hayasālā ||
khelahiṁ bālaka mārahiṁ jāī |dayā lāgi bali dīnha choṛāī ||
eka bahori sahasabhuja dekhā |dhāi dharā jimi jaṁtu biseṣā ||
kautuka lāgi bhavana lai āvā |so pulasti muni jāi choṛāvā ||
Đáng khen là con khỉ vì công việc của chủ mình mà bỏ hết thẹn thùng, nhảy múa khắp nơi. Múa nhảy tung tăng, làm vui lòng mọi người, và với tài năng xuất sắc trong bổn phận, phụng sự lợi ích của chủ mình. Angada, cả dòng giống ngươi đều tận trung với chủ; sao ngươi không nói về đức hạnh của chủ ngươi như thế? Ta là người thẩm định công đức sáng suốt nhất, và ta chẳng màng đến lời cay độc của ngươi. Con khỉ nói: "Con của Gió đã kể cho ta đúng về việc ngươi biết trân trọng công đức. Y đã tàn phá rừng ngươi, giết con ngươi, đốt cháy thành ngươi, mà ngươi vẫn không làm hại y điều gì. Nghĩ đến bản tính từ bi ấy của ngươi, người Mười-cổ, ta mới dám nói mạnh miệng như vậy. Nay ta đã đến và thấy rằng, dù khỉ có nói gì, ngươi cũng chẳng hổ thẹn, tức giận hay oán hờn. "Nếu khôn ngoan như thế, khỉ ơi, chẳng lạ gì ngươi ăn thịt cha mình!" Nói xong, người Mười-đầu cười vang. "Đã ăn thịt cha ta rồi, ta cũng sẽ ăn thịt ngươi nữa, nếu không phải vừa rồi có điều gì đó lọt vào tâm trí ta. Biết ngươi là vật chứa đựng vinh quang trong sạch của Bali, ta không giết ngươi, kẻ hèn mạt kiêu ngạo. Hãy nói cho ta biết, Ravana, trên đời này có bao nhiêu Ravana? Hay hãy nghe ta kể về những kẻ mà ta đã tận tai nghe. Một kẻ đã xuống âm phủ để chinh phục Bali, và bọn trẻ đã trói y và nhốt vào chuồng ngựa. Bọn trẻ chơi đùa với y và đến đánh y, cho đến khi Bali thương xót và cho thả y ra. Một kẻ khác bị Sahasrabahu trông thấy, y chạy đến và chộp lấy như thể là một con thú hiếm. Y đem về nhà như một trò tiêu khiển, và đạo sĩ Pulastya đến xin thả y ra.
Doha 24
एक कहत मोहि सकुच अति रहा बालि की काँख।इन्ह महुँ रावन तैं कवन सत्य बदहि तजि माख।।24।।
eka kahata mohi sakuca ati rahā bāli kī kā̃kha |inha mahũ rāvana taiṁ kavana satya badahi taji mākha ||24||
Còn một người nữa, người mà tôi rất ngại ngùng khi nhắc đến: người ấy bị giữ ở nách Bali. Trong số tất cả những Ravana này, người là ai? Hãy bỏ qua cơn giận và nói cho tôi biết sự thật.
Chaupai 25.1-4
सुनु सठ सोइ रावन बलसीला।हरगिरि जान जासु भुज लीला।।
जान उमापति जासु सुराई।पूजेउँ जेहि सिर सुमन चढ़ाई।।
सिर सरोज निज करन्हि उतारी।पूजेउँ अमित बार त्रिपुरारी।।
भुज बिक्रम जानहिं दिगपाला।सठ अजहूँ जिन्ह कें उर साला।।
जानहिं दिग्गज उर कठिनाई।जब जब भिरउँ जाइ बरिआई।।
जिन्ह के दसन कराल न फूटे।उर लागत मूलक इव टूटे।।
जासु चलत डोलति इमि धरनी।चढ़त मत्त गज जिमि लघु तरनी।।
सोइ रावन जग बिदित प्रतापी।सुनेहि न श्रवन अलीक प्रलापी।।
sunu saṭha soi rāvana balasīlā |haragiri jāna jāsu bhuja līlā ||
jāna umāpati jāsu surāī |pūjeũ jehi sira sumana caṛhāī ||
sira saroja nija karanhi utārī |pūjeũ amita bāra tripurārī ||
bhuja bikrama jānahiṁ digapālā |saṭha ajahū̃ jinha keṁ ura sālā ||
jānahiṁ diggaja ura kaṭhināī |jaba jaba bhiraũ jāi bariāī ||
jinha ke dasana karāla na phūṭe |ura lāgata mūlaka iva ṭūṭe ||
jāsu calata ḍolati imi dharanī |caṛhata matta gaja jimi laghu taranī ||
soi rāvana jaga bidita pratāpī |sunehi na śravana alīka pralāpī ||
Nghe đi, kẻ ngu ngốc: ta chính là Ravana ấy, oai hùng về sức mạnh, mà núi Kailasa của Shiva biết rõ sự tung hoành của đôi cánh tay. Chúa tể của Uma biết rõ lòng dũng cảm của ta, Đấng mà ta tôn thờ bằng cách dâng đầu mình như hoa. Tự tay nhổ đầu mình như hoa sen, ta thờ kẻ Thù của Tripura vô số lần. Các vị hộ phương biết rõ oai lực cánh tay ta, kẻ ngu ngốc, những kẻ mà trong lòng vẫn còn đau nhức cho đến tận bây giờ. Những con voi hộ phương biết rõ sự cứng rắn của ngực ta, mỗi khi ta đến và vật lộn với chúng bằng sức mạnh. Ngà voi đáng sợ của chúng không xuyên thủng được, mà gãy như củ cải khi đập vào ngực ta. Khi ta bước đi, mặt đất rung chuyển, như một chiếc thuyền nhỏ chòng chành khi voi điên trèo lên. Ta chính là Ravana ấy, lừng danh thế giới vì uy quyền. Ngươi chưa từng nghe đến chăng bằng đôi tai của ngươi, kẻ nói lời điên rồ dối trá?
Doha 25
तेहि रावन कहँ लघु कहसि नर कर करसि बखान।रे कपि बर्बर खर्ब खल अब जाना तव ग्यान।।25।।
tehi rāvana kahã laghu kahasi nara kara karasi bakhāna |re kapi barbara kharba khala aba jānā tava gyāna ||25||
Ravana đó ngươi gọi là nhỏ bé, trong khi ngươi ca ngợi một con người phàm. Này khỉ, ngươi kẻ man rợ, ngươi kẻ lùn ti tiện, ngươi kẻ ác, nay ta đã đo lường được trí tuệ của ngươi.
Chaupai 26.1-4
सुनि अंगद सकोप कह बानी।बोलु सँभारि अधम अभिमानी।।
सहसबाहु भुज गहन अपारा।दहन अनल सम जासु कुठारा।।
जासु परसु सागर खर धारा।बूड़े नृप अगनित बहु बारा।।
तासु गर्ब जेहि देखत भागा।सो नर क्यों दससीस अभागा।।
राम मनुज कस रे सठ बंगा।धन्वी कामु नदी पुनि गंगा।।
पसु सुरधेनु कल्पतरु रूखा।अन्न दान अरु रस पीयूषा।।
बैनतेय खग अहि सहसानन।चिंतामनि पुनि उपल दसानन।।
सुनु मतिमंद लोक बैकुंठा।लाभ कि रघुपति भगति अकुंठा।।
suni aṁgada sakopa kaha bānī |bolu sãbhāri adhama abhimānī ||
sahasabāhu bhuja gahana apārā |dahana anala sama jāsu kuṭhārā ||
jāsu parasu sāgara khara dhārā |būṛe nṛpa aganita bahu bārā ||
tāsu garba jehi dekhata bhāgā |so nara kyoṁ dasasīsa abhāgā ||
rāma manuja kasa re saṭha baṁgā |dhanvī kāmu nadī puni gaṁgā ||
pasu suradhenu kalpataru rūkhā |anna dāna aru rasa pīyūṣā ||
bainateya khaga ahi sahasānana |ciṁtāmani puni upala dasānana ||
sunu matimaṁda loka baikuṁṭhā |lābha ki raghupati bhagati akuṁṭhā ||
Nghe vậy, Angada đáp lại trong cơn giận: "Hãy giữ lời nói của ngươi, kẻ hèn mạt kiêu ngạo kia. Ngàn cánh tay của Sahasrabahu là một khu rừng rộng lớn không thể xuyên thủng, và cái rìu của người mà ta nói đến như ngọn lửa thiêu rụi nó. Cái rìu của người ấy như biển cả với dòng chảy dữ dội và sắc bén, nơi vô số vị vua đã chìm đắm hết lần này đến lần khác. Chính sự kiêu ngạo của Parashurama đã trốn chạy khi nhìn thấy Rama. Làm sao một người như vậy chỉ là phàm nhân, Ravana bất hạnh kia? Làm sao Rama chỉ là phàm nhân, kẻ ngu ngốc kia, kẻ đê tiện kia? Chẳng lẽ Kama chỉ là một tay bắn cung, và sông Hằng chỉ là một dòng sông? Chẳng lẽ Surabhi chỉ là một con vật, và cây Kalpataru chỉ là một cái cây? Chẳng lẽ sự ban cho chỉ là cho lúa gạo, và cam lồ chỉ là một loại nước cốt? Chẳng lẽ Garuda chỉ là một con chim, và Shesha ngàn đầu chỉ là một con rắn? Chẳng lẽ ngọc Chintamani, Ravana kia, chỉ là một viên đá? Hãy nghe đây, kẻ ngu dốt: Vaikuntha chỉ là một cõi trong các cõi, và lòng sùng kính không bao giờ phai nhạt đối với Chúa tể dòng Raghu chỉ là một lợi ích tầm thường sao?"]
Doha 26
सेन सहित तब मान मथि बन उजारि पुर जारि।कस रे सठ हनुमान कपि गयउ जो तव सुत मारि।।26।।
sena sahita taba māna mathi bana ujāri pura jāri |kasa re saṭha hanumāna kapi gayau jo tava suta māri ||26||
Hãy nói đi, kẻ ngu ngốc: làm sao mà khỉ Hanuman, sau khi nghiền nát lòng kiêu hãnh của ngươi cùng với đạo quân của ngươi, tàn phá vườn tược và thiêu rụi thành phố của ngươi, lại ra đi bình an vô sự sau khi giết con trai ngươi?
Chaupai 27.1-4
सुनु रावन परिहरि चतुराई।भजसि न कृपासिंधु रघुराई।।
जौ खल भएसि राम कर द्रोही।ब्रह्म रुद्र सक राखि न तोही।।
मूढ़ बृथा जनि मारसि गाला।राम बयर अस होइहि हाला।।
तव सिर निकर कपिन्ह के आगें।परिहहिं धरनि राम सर लागें।।
ते तव सिर कंदुक सम नाना।खेलहहिं भालु कीस चौगाना।।
जबहिं समर कोपहि रघुनायक।छुटिहहिं अति कराल बहु सायक।।
तब कि चलिहि अस गाल तुम्हारा।अस बिचारि भजु राम उदारा।।
सुनत बचन रावन परजरा।जरत महानल जनु घृत परा।।
sunu rāvana parihari caturāī |bhajasi na kṛpāsiṁdhu raghurāī ||
jau khala bhaesi rāma kara drohī |brahma rudra saka rākhi na tohī ||
mūṛha bṛthā jani mārasi gālā |rāma bayara asa hoihi hālā ||
tava sira nikara kapinha ke āgeṁ |parihahiṁ dharani rāma sara lāgeṁ ||
te tava sira kaṁduka sama nānā |khelahahiṁ bhālu kīsa caugānā ||
jabahiṁ samara kopahi raghunāyaka |chuṭihahiṁ ati karāla bahu sāyaka ||
taba ki calihi asa gāla tumhārā |asa bicāri bhaju rāma udārā ||
sunata bacana rāvana parajarā |jarata mahānala janu ghṛta parā ||
Hãy nghe, Ravana: từ bỏ sự khôn ngoan của ngươi. Sao ngươi không tôn thờ Rama, Chúa tể dòng Raghu, đại dương của lòng thương xót? Nếu ngươi, kẻ đê hèn, đã trở thành kẻ thù của Rama, thì cả Brahma lẫn Rudra cũng không thể bảo vệ ngươi. Kẻ ngu ngốc ơi, đừng khoe khoang vô ích. Thù địch với Rama sẽ kết thúc bằng cảnh ngộ như vậy. Đống đầu của ngươi, trúng tên của Rama, sẽ rơi xuống đất trước mặt những con khỉ. Những cái đầu nhiều vô số của ngươi, như những quả bóng, sẽ bị gấu và khỉ chơi đùa như trò đánh bóng. Khi Chúa tể dòng Raghu nổi giận trong trận chiến, những mũi tên cực kỳ đáng sợ với số lượng lớn sẽ được bắn ra. Lời khoác lác của ngươi liệu có đứng vững được lúc đó? Nghĩ đến điều này, hãy tôn thờ Rama rộng lượng. Nghe những lời này, Ravana bốc cháy, như thể bơ ghee đổ vào ngọn lửa lớn đang cháy bùng.
Doha 27
कुंभकरन अस बंधु मम सुत प्रसिद्ध सक्रारि।मोर पराक्रम नहिं सुनेहि जितेउँ चराचर झारि।।27।।
kuṁbhakarana asa baṁdhu mama suta prasiddha sakrāri |mora parākrama nahiṁ sunehi jiteũ carācara jhāri ||27||
Một người anh em như Kumbhakarna, và con trai tôi nổi danh là kẻ thù của Indra: các ngươi chưa từng nghe về oai lực của tôi sao, mà tôi đã chinh phục và quét sạch cả thế giới, cả những vật động lẫn bất động?
Chaupai 28.1-4
सठ साखामृग जोरि सहाई।बाँधा सिंधु इहइ प्रभुताई।।
नाघहिं खग अनेक बारीसा।सूर न होहिं ते सुनु सब कीसा।।
मम भुज सागर बल जल पूरा।जहँ बूड़े बहु सुर नर सूरा।।
बीस पयोधि अगाध अपारा।को अस बीर जो पाइहि पारा।।
दिगपालन्ह मैं नीर भरावा।भूप सुजस खल मोहि सुनावा।।
जौं पै समर सुभट तव नाथा।पुनि पुनि कहसि जासु गुन गाथा।।
तौ बसीठ पठवत केहि काजा।रिपु सन प्रीति करत नहिं लाजा।।
हरगिरि मथन निरखु मम बाहू।पुनि सठ कपि निज प्रभुहि सराहू।।
saṭha sākhāmṛga jori sahāī |bā̃dhā siṁdhu ihai prabhutāī ||
nāghahiṁ khaga aneka bārīsā |sūra na hohiṁ te sunu saba kīsā ||
mama bhuja sāgara bala jala pūrā |jahã būṛe bahu sura nara sūrā ||
bīsa payodhi agādha apārā |ko asa bīra jo pāihi pārā ||
digapālanha maiṁ nīra bharāvā |bhūpa sujasa khala mohi sunāvā ||
jauṁ pai samara subhaṭa tava nāthā |puni puni kahasi jāsu guna gāthā ||
tau basīṭha paṭhavata kehi kājā |ripu sana prīti karata nahiṁ lājā ||
haragiri mathana nirakhu mama bāhū |puni saṭha kapi nija prabhuhi sarāhū ||
Kẻ ngu ngốc, thu thập khỉ làm phụ tá, y đã trói buộc biển cả; đó là toàn bộ sự vĩ đại của y. Nhiều loài chim bay qua đại dương, nhưng hãy nghe đây, ngươi khỉ, chúng không phải là anh hùng vì điều đó. Cánh tay ta là đại dương tràn ngập nước của sức mạnh, nơi mà nhiều vị thần, con người và anh hùng đã chìm xuống. Hai mươi cánh tay ta là hai mươi đại dương sâu thẳm và vô bờ. Anh hùng nào có thể đạt được bờ bên kia của chúng? Ta đã sai các vị bảo vệ phương hướng múc nước cho ta. Thế mà, kẻ đê tiện, ngươi đến với ta hát ca ngợi một vị vua tầm thường. Nếu chủ ngươi thực sự là một chiến binh hùng cường trong trận mạc, mà ngươi kể đi kể lại câu chuyện đức hạnh của người ấy, thì tại sao người ấy lại cử một sứ giả? Người ấy không xấu hổ khi cầu xin tình bạn với kẻ thù sao? Hãy nhìn cánh tay ta, có thể khuấy động Kailasa, ngọn núi của Shiva. Rồi, khỉ ngu ngốc kia, hãy tiếp tục ca ngợi chủ của ngươi.
Doha 28
सूर कवन रावन सरिस स्वकर काटि जेहिं सीस।हुने अनल अति हरष बहु बार साखि गौरीस।।28।।
sūra kavana rāvana sarisa svakara kāṭi jehiṁ sīsa |hune anala ati haraṣa bahu bāra sākhi gaurīsa ||28||
Có anh hùng nào sánh được với Ravana, kẻ đã tự chặt đầu mình bằng chính tay mình và, với niềm hoan hỉ mãnh liệt, dâng chúng lên lửa hết lần này đến lần khác? Shiva, chúa tể của Gauri, là nhân chứng cho điều đó.
Chaupai 29.1-5
जरत बिलोकेउँ जबहिं कपाला।बिधि के लिखे अंक निज भाला।।
नर कें कर आपन बध बाँची।हसेउँ जानि बिधि गिरा असाँची।।
सोउ मन समुझि त्रास नहिं मोरें।लिखा बिरंचि जरठ मति भोरें।।
आन बीर बल सठ मम आगें।पुनि पुनि कहसि लाज पति त्यागे।।
कह अंगद सलज्ज जग माहीं।रावन तोहि समान कोउ नाहीं।।
लाजवंत तव सहज सुभाऊ।निज मुख निज गुन कहसि न काऊ।।
सिर अरु सैल कथा चित रही।ताते बार बीस तैं कही।।
सो भुजबल राखेउ उर घाली।जीतेहु सहसबाहु बलि बाली।।
सुनु मतिमंद देहि अब पूरा।काटें सीस कि होइअ सूरा।।
इंद्रजालि कहु कहिअ न बीरा।काटइ निज कर सकल सरीरा।।
jarata bilokeũ jabahiṁ kapālā |bidhi ke likhe aṁka nija bhālā ||
nara keṁ kara āpana badha bā̃cī |haseũ jāni bidhi girā asā̃cī ||
sou mana samujhi trāsa nahiṁ moreṁ |likhā biraṁci jaraṭha mati bhoreṁ ||
āna bīra bala saṭha mama āgeṁ |puni puni kahasi lāja pati tyāge ||
kaha aṁgada salajja jaga māhīṁ |rāvana tohi samāna kou nāhīṁ ||
lājavaṁta tava sahaja subhāū |nija mukha nija guna kahasi na kāū ||
sira aru saila kathā cita rahī |tāte bāra bīsa taiṁ kahī ||
so bhujabala rākheu ura ghālī |jītehu sahasabāhu bali bālī ||
sunu matimaṁda dehi aba pūrā |kāṭeṁ sīsa ki hoia sūrā ||
iṁdrajāli kahu kahia na bīrā |kāṭai nija kara sakala sarīrā ||
Khi tôi nhìn thấy những chiếc sọ đang cháy, tôi thấy những dấu ấn mà Đấng Sáng Tạo đã viết trên trán mình. Tôi đọc được rằng cái chết của tôi được dành cho tay một con người, và biết rằng lời của Đấng Sáng Tạo không thật, tôi đã cười. Nghĩ đến điều đó trong tâm trí, tôi không sợ hãi; Brahma hẳn đã viết điều đó khi tâm trí ngài lẫn lộn vì tuổi già. Kẻ ngu ngốc, trước mặt ta ngươi cứ ca ngợi sức mạnh của các chiến binh khác, hết lần này đến lần khác, sau khi đã vứt bỏ tất cả sự xấu hổ. Angada nói: "Trong thế gian không có ai xấu hổ bằng ngươi, Ravana." Sự khiêm nhường là bản tính của ngươi; ngươi không bao giờ tự nói về công đức của mình bằng chính miệng mình. Câu chuyện về những cái đầu và ngọn núi của ngươi vẫn nằm trong tâm trí ngươi, và đó là lý do ngươi đã kể nó hai mươi lần. Hãy giữ sức mạnh cánh tay ấy chôn sâu trong lòng ngươi, nhờ đó ngươi đã chinh phục Sahasrabahu, Bali và Bali. Hãy nghe đây, kẻ đần độn, hãy chấm dứt chuyện này ngay: liệu một người có trở thành anh hùng bằng cách chặt đầu mình? Hãy nói cho ta biết, một thầy ảo thuật có được gọi là anh hùng không, kẻ tự tay cắt toàn thân mình thành nhiều mảnh?
Doha 29
जरहिं पतंग मोह बस भार बहहिं खर बृंद।ते नहिं सूर कहावहिं समुझि देखु मतिमंद।।29।।
jarahiṁ pataṁga moha basa bhāra bahahiṁ khara bṛṁda |te nahiṁ sūra kahāvahiṁ samujhi dekhu matimaṁda ||29||
Bướm đêm tự thiêu mình vì bị mê hoặc, và những đàn lừa chở gánh nặng trên lưng, nhưng chúng không được gọi là anh hùng. Hãy suy ngẫm và hiểu lấy, kẻ đần độn.
Frequently Asked Questions
परंपरा में लंका-काण्ड के दूत-संवाद का पाठ ‘भय-निवारण’ और ‘विवेक-जागरण’ का साधन माना जाता है: अहंकार, क्रोध, और वाणी-दोष से बचाकर ‘राम-शरणागति’ की बुद्धि देता है—विशेषतः संकट-काल में निर्भयता और नीति-स्थिरता के लिए।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-जप को समपुट की तरह जोड़ा जाता है; दूत-वाक्य/अभय-प्रसंग पर ‘प्रनतपाल रघुबंसमनि’ (दोहा 20) को भी कई परंपराएँ ‘अभय-समपुट’ की तरह दुहराती हैं।
Ask anything about Prakarana 3 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
