Prakarana 26
The first sopāna (step) where bhakti is born through śravaṇa–darśana: the seeker’s heart is trained to recognize divinity hidden in apparent childhood, humility, and ‘play’ (kautuka). In this passage, the Pināka-bow episode becomes an inner rite: egoic strength fails, and only grace-aligned strength (guru-ājñā + vinaya) can ‘lift’ the burden of saṃsāra.
Rasa ở đây là một bện tỉ mỉ của vīra (anh hùng), adbhuta (kỳ diệu), và karuṇā (bi cảm), hướng về śṛṅgāra khi tâm hồn sẵn sàng cho hợp nhất thần thánh. Sự bất lực lặp đi lặp lại của các vua trong việc nhấc cung Śiva trình bày sự sụp đổ của ahaṅkāra-bala: sức mạnh trần gian gắng sức, toát mồ hôi, và cuối cùng ngồi trong xấu hổ. Lời lẽ sắc bén của Janaka làm tăng karuṇā và một upahāsa (châm biếm) pha hāsyā, nhưng công trình thần học sâu xa hơn của chúng là triệu tập līlā của avatāra vào sự mạc khải công khai. Cơn giận được kiểm soát của Lakṣmaṇa hiện thân dharma bảo vệ, trong khi sự im lặng và cúi đầu của Rāma diễn tả vinaya, ngữ pháp đầu tiên của bhakti. Khi Viśvāmitra ra lệnh, Rāma đứng lên sahaja subhāya (bản tính tự nhiên), báo hiệu rằng giải thoát không bị chiếm đoạt bằng sức mạnh thô bạo mà được mạc khải khi lời của guru hợp nhất jīva với ý chí của Chúa. Lời cầu nguyện nội tâm của Sītā với Bhavānī và Gaṇeśa cho thấy sự hòa hợp Śaiva-Vaiṣṇava có chủ đích của Mānas: con đường là một, được tiếp cận qua nhiều cánh cửa devatā, kết tụ trong Rāma như Chúa ngự trong tâm.
Verses
Chaupai 250.1-4
नृप भुजबल बिधु सिवधनु राहू।गरुअ कठोर बिदित सब काहू।।
रावनु बानु महाभट भारे।देखि सरासन गवँहिं सिधारे।।
सोइ पुरारि कोदंडु कठोरा।राज समाज आजु जोइ तोरा।।
त्रिभुवन जय समेत बैदेही।बिनहिं बिचार बरइ हठि तेही।।
सुनि पन सकल भूप अभिलाषे।भटमानी अतिसय मन माखे।।
परिकर बाँधि उठे अकुलाई।चले इष्टदेवन्ह सिर नाई।।
तमकि ताकि तकि सिवधनु धरहीं।उठइ न कोटि भाँति बलु करहीं।।
जिन्ह के कछु बिचारु मन माहीं।चाप समीप महीप न जाहीं।।
nṛpa bhujabala bidhu sivadhanu rāhū |garua kaṭhora bidita saba kāhū ||
rāvanu bānu mahābhaṭa bhāre |dekhi sarāsana gavãhiṁ sidhāre ||
soi purāri kodaṁḍu kaṭhorā |rāja samāja āju joi torā ||
tribhuvana jaya sameta baidehī |binahiṁ bicāra barai haṭhi tehī ||
suni pana sakala bhūpa abhilāṣe |bhaṭamānī atisaya mana mākhe ||
parikara bā̃dhi uṭhe akulāī |cale iṣṭadevanha sira nāī ||
tamaki tāki taki sivadhanu dharahīṁ |uṭhai na koṭi bhā̃ti balu karahīṁ ||
jinha ke kachu bicāru mana māhīṁ |cāpa samīpa mahīpa na jāhīṁ ||
Sức mạnh cánh tay các vị vua là mặt trăng, còn cung của Shiva là Rahu, nặng nề và cứng rắn, như mọi người đều biết. Ravana và Banasura, cả hai đều là chiến binh hùng cường, thấy cây cung ấy rồi lặng lẽ rời đi. Cây cung cứng cỏi của Shiva, kẻ hủy diệt Tripura, ấy hôm nay ở trong hội trường vương giả; ai bẻ gãy nó hôm nay sẽ chiến thắng cả ba thế giới, và không cần suy xét, Sita sẽ chọn người ấy theo quyền. Nghe lời thề ấy, tất cả các vị vua đều tràn đầy khát khao, và các chiến binh kiêu hãnh sôi sục cơn giận lớn trong lòng. Họ thắt lưng và đứng lên vội vã, tiến lên cúi đầu trước các vị thần mà họ tôn thờ. Đỏ mặt vì giận, họ nhìn đi nhìn lại cây cung của Shiva và nắm lấy nó; nhưng nó không nhúc nhích, dù họ dùng sức mạnh bằng muôn vàn cách. Những vị vua nào có chút suy nghĩ trong tâm trí không hề đến gần cây cung.
Doha 250
तमकि धरहिं धनु मूढ़ नृप उठइ न चलहिं लजाइ।मनहुँ पाइ भट बाहुबलु अधिकु अधिकु गरुआइ।।250।।
tamaki dharahiṁ dhanu mūṛha nṛpa uṭhai na calahiṁ lajāi |manahũ pāi bhaṭa bāhubalu adhiku adhiku garuāi ||250||
Các vị vua ngu dại nắm lấy cây cung trong cơn thịnh nộ, nhưng cung không hề nhấc lên, và họ lủi đi trong sự xấu hổ. Cây cung dường như, khi tiếp nhận sức mạnh cánh tay của mỗi chiến binh, ngày càng trở nên nặng thêm.
Chaupai 251.1-4
भूप सहस दस एकहि बारा।लगे उठावन टरइ न टारा।।
डगइ न संभु सरासन कैसें।कामी बचन सती मनु जैसें।।
सब नृप भए जोगु उपहासी।जैसें बिनु बिराग संन्यासी।।
कीरति बिजय बीरता भारी।चले चाप कर बरबस हारी।।
श्रीहत भए हारि हियँ राजा।बैठे निज निज जाइ समाजा।।
नृपन्ह बिलोकि जनकु अकुलाने।बोले बचन रोष जनु साने।।
दीप दीप के भूपति नाना।आए सुनि हम जो पनु ठाना।।
देव दनुज धरि मनुज सरीरा।बिपुल बीर आए रनधीरा।।
bhūpa sahasa dasa ekahi bārā |lage uṭhāvana ṭarai na ṭārā ||
ḍagai na saṁbhu sarāsana kaiseṁ |kāmī bacana satī manu jaiseṁ ||
saba nṛpa bhae jogu upahāsī |jaiseṁ binu birāga saṁnyāsī ||
kīrati bijaya bīratā bhārī |cale cāpa kara barabasa hārī ||
śrīhata bhae hāri hiyã rājā |baiṭhe nija nija jāi samājā ||
nṛpanha biloki janaku akulāne |bole bacana roṣa janu sāne ||
dīpa dīpa ke bhūpati nānā |āe suni hama jo panu ṭhānā ||
deva danuja dhari manuja sarīrā |bipula bīra āe ranadhīrā ||
Vạn vua cùng nhau cố gắng nâng cây cung, nhưng cung không hề nhúc nhích, dù họ có gắng sức đến đâu. Cây cung của Shambhu không hề lay chuyển, như tâm trí của người vợ trinh tiết không bị xao động bởi lời nói của kẻ đầy dục tình. Tất cả các vua đều trở thành trò cười, như một người tu hành mà không có tâm xuất ly. Danh tiếng, chiến thắng, và sự dũng cảm to lớn của họ, tất cả đều bị cung đoạt lấy bằng sức mạnh, và họ ra đi trong thất bại. Mất đi vinh quang, các vua bại trận trong lòng, và mỗi người trở về ngồi tại chỗ của mình trong hội chúng. Thấy các vua như vậy, Janaka bối rối, và nói những lời tưởng như đầy tức giận. Các vua từ hòn đảo này sang hòn đảo khác, từ nhiều vùng đất, đã đến khi nghe về lời thề mà ta đã lập. Chư thiên và a-tu-la, mang lấy thân người, cùng nhiều anh hùng kiên cường trong trận mạc, cũng đã đến.
Doha 251
कुअँरि मनोहर बिजय बड़ि कीरति अति कमनीय।पावनिहार बिरंचि जनु रचेउ न धनु दमनीय।।251।।
kuãri manohara bijaya baṛi kīrati ati kamanīya |pāvanihāra biraṁci janu raceu na dhanu damanīya ||251||
Một thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần, một chiến thắng vĩ đại, và một danh tiếng vô cùng đáng khao khát: dường như Brahma đã không tạo ra ai có thể giành được chúng, cũng như không ai có thể uốn cong và khuất phục cây cung ấy.
Chaupai 252.1-4
कहहु काहि यहु लाभु न भावा।काहुँ न संकर चाप चढ़ावा।।
रहउ चढ़ाउब तोरब भाई।तिलु भरि भूमि न सके छड़ाई।।
अब जनि कोउ माखै भट मानी।बीर बिहीन मही मैं जानी।।
तजहु आस निज निज गृह जाहू।लिखा न बिधि बैदेहि बिबाहू।।
सुकृत जाइ जौं पनु परिहरऊँ।कुअँरि कुआरि रहउ का करऊँ।।
जो जनतेउँ बिनु भट भुबि भाई।तौ पनु करि होतेउँ न हँसाई।।
जनक बचन सुनि सब नर नारी।देखि जानकिहि भए दुखारी।।
माखे लखनु कुटिल भइँ भौंहें।रदपट फरकत नयन रिसौंहें।।
kahahu kāhi yahu lābhu na bhāvā |kāhũ na saṁkara cāpa caṛhāvā ||
rahau caṛhāuba toraba bhāī |tilu bhari bhūmi na sake chaṛāī ||
aba jani kou mākhai bhaṭa mānī |bīra bihīna mahī maiṁ jānī ||
tajahu āsa nija nija gṛha jāhū |likhā na bidhi baidehi bibāhū ||
sukṛta jāi jauṁ panu pariharaū̃ |kuãri kuāri rahau kā karaū̃ ||
jo janateũ binu bhaṭa bhubi bhāī |tau panu kari hoteũ na hãsāī ||
janaka bacana suni saba nara nārī |dekhi jānakihi bhae dukhārī ||
mākhe lakhanu kuṭila bhaĩ bhauṁheṁ |radapaṭa pharakata nayana risauṁheṁ ||
Hãy nói cho ta biết, ai không vừa lòng với phần thưởng này? Thế mà không một ai đã giương cung của Shiva. Giương cung và bẻ gãy nó, hỡi các anh em, là điều không thể; không một ai trong các ngươi có thể nhấc nó lên khỏi mặt đất dù chỉ bằng hạt mè. Giờ đây chớ có chiến binh kiêu ngạo nào tức giận ta, vì ta đã biết rằng đất này không còn anh hùng. Hãy bỏ hy vọng và trở về, mỗi người, về nhà riêng của mình; Đấng Sáng Tạo đã không định việc hôn nhân của Vaidehi. Nếu ta bỏ lời thề, phước báu của ta sẽ mất; vậy hãy để thiếu nữ mãi giữ trinh. Ta có thể làm gì? Các anh em, nếu ta biết rằng đất này không có chiến binh, thì ta đã không lập lời thề như vậy và trở thành trò cười. Nghe lời Janaka, tất cả nam nữ đều nhìn Janaki và buồn bã. Lakshmana nổi giận: đôi mày nhíu chặt, môi run rẩy, và mắt cháy bừng cơn thịnh nộ.
Doha 252
कहि न सकत रघुबीर डर लगे बचन जनु बान।नाइ राम पद कमल सिरु बोले गिरा प्रमान।।252।।
kahi na sakata raghubīra ḍara lage bacana janu bāna |nāi rāma pada kamala siru bole girā pramāna ||252||
Raghubir không thể nói lên lời vì sợ hãi, như thể lời nói của Janaka trúng như mũi tên. Cúi đầu xuống chân sen của Rama, ngài nói lời chừng mực.
Chaupai 253.1-4
रघुबंसिन्ह महुँ जहँ कोउ होई।तेहिं समाज अस कहइ न कोई।।
कही जनक जसि अनुचित बानी।बिद्यमान रघुकुल मनि जानी।।
सुनहु भानुकुल पंकज भानू।कहउँ सुभाउ न कछु अभिमानू।।
जौ तुम्हारि अनुसासन पावौं।कंदुक इव ब्रह्मांड उठावौं।।
काचे घट जिमि डारौं फोरी।सकउँ मेरु मूलक जिमि तोरी।।
तव प्रताप महिमा भगवाना।को बापुरो पिनाक पुराना।।
नाथ जानि अस आयसु होऊ।कौतुकु करौं बिलोकिअ सोऊ।।
कमल नाल जिमि चाफ चढ़ावौं।जोजन सत प्रमान लै धावौं।।
raghubaṁsinha mahũ jahã kou hoī |tehiṁ samāja asa kahai na koī ||
kahī janaka jasi anucita bānī |bidyamāna raghukula mani jānī ||
sunahu bhānukula paṁkaja bhānū |kahaũ subhāu na kachu abhimānū ||
jau tumhāri anusāsana pāvauṁ |kaṁduka iva brahmāṁḍa uṭhāvauṁ ||
kāce ghaṭa jimi ḍārauṁ phorī |sakaũ meru mūlaka jimi torī ||
tava pratāpa mahimā bhagavānā |ko bāpuro pināka purānā ||
nātha jāni asa āyasu hoū |kautuku karauṁ bilokia soū ||
kamala nāla jimi cāpha caṛhāvauṁ |jojana sata pramāna lai dhāvauṁ ||
Trong bất kỳ hội nghị nào mà dù chỉ một người thuộc dòng tộc Raghu hiện diện, không ai nói lời như vậy. Janaka đã nói những lời rất không thích đáng, dù ngài biết rằng viên ngọc của dòng tộc Raghu đang hiện diện. Hãy nghe đây, ôi mặt trời của đóa sen dòng dõi mặt trời: ta nói về bản tính của mình, và không có chút kiêu hãnh nào trong đó. Nếu ta nhận được lệnh của ngài, ta sẽ nhấc bổng cả vũ trụ lên như một quả bóng. Ta sẽ đập vỡ nó như một chiếc bình đất chưa nung, và ta có thể nhổ tận gốc núi Meru như nhổ một củ cải. Ôi Chúa, trước sự vĩ đại của uy nghiêm ngài, cây cung cũ nghèo nàn này, Pinaka, là gì? Biết điều này, ôi Chúa ta, xin hãy ban lệnh, và ta sẽ làm một điều kỳ diệu để ngài chiêm ngắm. Ta sẽ lên dây cung dễ dàng như bẻ cuống sen, và cầm nó chạy suốt một trăm yojana.
Doha 253
तोरौं छत्रक दंड जिमि तव प्रताप बल नाथ।जौं न करौं प्रभु पद सपथ कर न धरौं धनु भाथ।।253।।
torauṁ chatraka daṁḍa jimi tava pratāpa bala nātha |jauṁ na karauṁ prabhu pada sapatha kara na dharauṁ dhanu bhātha ||253||
Ta sẽ bẻ gãy cây cung dễ dàng như bẻ gãy cán ô, nhờ quyền năng và sức mạnh của ngài, hỡi Chúa; nếu ta không làm được, ta thề bằng đôi chân của Chúa rằng ta sẽ không cầm cung nữa.
Chaupai 254.1-4
लखन सकोप बचन जे बोले।डगमगानि महि दिग्गज डोले।।
सकल लोक सब भूप डेराने।सिय हियँ हरषु जनकु सकुचाने।।
गुर रघुपति सब मुनि मन माहीं।मुदित भए पुनि पुनि पुलकाहीं।।
सयनहिं रघुपति लखनु नेवारे।प्रेम समेत निकट बैठारे।।
बिस्वामित्र समय सुभ जानी।बोले अति सनेहमय बानी।।
उठहु राम भंजहु भवचापा।मेटहु तात जनक परितापा।।
सुनि गुरु बचन चरन सिरु नावा।हरषु बिषादु न कछु उर आवा।।
ठाढ़े भए उठि सहज सुभाएँ।ठवनि जुबा मृगराजु लजाएँ।।
lakhana sakopa bacana je bole |ḍagamagāni mahi diggaja ḍole ||
sakala loka saba bhūpa ḍerāne |siya hiyã haraṣu janaku sakucāne ||
gura raghupati saba muni mana māhīṁ |mudita bhae puni puni pulakāhīṁ ||
sayanahiṁ raghupati lakhanu nevāre |prema sameta nikaṭa baiṭhāre ||
bisvāmitra samaya subha jānī |bole ati sanehamaya bānī ||
uṭhahu rāma bhaṁjahu bhavacāpā |meṭahu tāta janaka paritāpā ||
suni guru bacana carana siru nāvā |haraṣu biṣādu na kachu ura āvā ||
ṭhāṛhe bhae uṭhi sahaja subhāẽ |ṭhavani jubā mṛgarāju lajāẽ ||
Khi Lakshmana thốt ra những lời ấy trong cơn thịnh nộ, mặt đất rung chuyển và chấn động, và những con voi của các phương trời chao đảo. Tất cả các cõi và tất cả các vị vua đều khiếp sợ; Sita hoan hỉ trong lòng, và Janaka cảm thấy xấu hổ. Vị đạo sư, Rama và tất cả các bậc tiên tri đều hoan hỉ trong lòng, và hết lần này đến lần khác họ rúng động vì niềm vui. Bằng một ám hiệu, Chúa tể dòng Raghu kiềm chế Lakshmana, và đầy yêu thương cho người ngồi sát bên mình. Vishvamitra, biết rằng thời điểm ấy là cát tường, đã nói lên những lời đầy ân tình. "Hãy đứng dậy, Rama, hãy bẻ gãy cây cung của Shiva, và hãy xua tan nỗi khổ của Janaka, con yêu." Nghe lời đạo sư, người cúi đầu xuống chân ngài, và chẳng có niềm vui hay nỗi buồn nào đi vào lòng người. Người đứng dậy và đứng vững với phong thái tự nhiên, và thần thái của người làm cho một con sư tử trẻ, vua của muôn thú, phải hổ thẹn.
Doha 254
उदित उदयगिरि मंच पर रघुबर बालपतंग।बिकसे संत सरोज सब हरषे लोचन भृंग।।254।।
udita udayagiri maṁca para raghubara bālapataṁga |bikase saṁta saroja saba haraṣe locana bhṛṁga ||254||
Người xuất sắc nhất của dòng họ Raghu bước lên sân khấu của ngúi mọc như một mặt trời trẻ; tất cả những đóa sen thánh thiện đều nở rộ, và những con ong của đôi mắt vui mừng.
Chaupai 255.1-4
नृपन्ह केरि आसा निसि नासी।बचन नखत अवली न प्रकासी।।
मानी महिप कुमुद सकुचाने।कपटी भूप उलूक लुकाने।।
भए बिसोक कोक मुनि देवा।बरिसहिं सुमन जनावहिं सेवा।।
गुर पद बंदि सहित अनुरागा।राम मुनिन्ह सन आयसु मागा।।
सहजहिं चले सकल जग स्वामी।मत्त मंजु बर कुंजर गामी।।
चलत राम सब पुर नर नारी।पुलक पूरि तन भए सुखारी।।
बंदि पितर सुर सुकृत सँभारे।जौं कछु पुन्य प्रभाउ हमारे।।
तौ सिवधनु मृनाल की नाईं।तोरहुँ राम गनेस गोसाईं।।
nṛpanha keri āsā nisi nāsī |bacana nakhata avalī na prakāsī ||
mānī mahipa kumuda sakucāne |kapaṭī bhūpa ulūka lukāne ||
bhae bisoka koka muni devā |barisahiṁ sumana janāvahiṁ sevā ||
gura pada baṁdi sahita anurāgā |rāma muninha sana āyasu māgā ||
sahajahiṁ cale sakala jaga svāmī |matta maṁju bara kuṁjara gāmī ||
calata rāma saba pura nara nārī |pulaka pūri tana bhae sukhārī ||
baṁdi pitara sura sukṛta sãbhāre |jauṁ kachu punya prabhāu hamāre ||
tau sivadhanu mṛnāla kī nāīṁ |torahũ rāma ganesa gosāīṁ ||
Đêm hy vọng của các vị vua đã tàn; dãy các vì sao, lời tự đắc của họ, không còn chiếu sáng. Các vị vua kiêu ngạo, như hoa súng, khép lại; các vị vua xảo trá, như cú mèo, lẻn đi và trốn tránh. Các bậc đạo sĩ và các vị thần được giải thoát khỏi muộn phiền, và họ trút hoa xuống, bày tỏ sự phụng sự của mình. Cúi lạy dưới chân thầy mình với lòng thành kính, Rama xin phép các bậc đạo sĩ để ra đi. Chúa tể cả thế giới bước đi một cách tự nhiên, với dáng đi uy nghi thanh thoát của một con voi quý đang động dục. Khi Rama bước đi, tất cả nam thanh nữ tú trong thành đều rùng mình xúc động trong thân xác và trở nên hân hoan. Họ cúi lạy tổ tiên và các vị thần, nhớ lại những việc thiện của chính mình, nói rằng: Nếu công đức của chúng ta có quyền năng, thì, ô Chúa Ganesha, xin hãy để Rama bẻ gãy cây cung của Shiva dễ như bẻ gãy một cuống sen.
Doha 255
रामहि प्रेम समेत लखि सखिन्ह समीप बोलाइ।सीता मातु सनेह बस बचन कहइ बिलखाइ।।255।।
rāmahi prema sameta lakhi sakhinha samīpa bolāi |sītā mātu saneha basa bacana kahai bilakhāi ||255||
Nhìn Rama với đầy yêu thương, mẹ của Sita gọi các bạn đồng hành đến gần, và bị tình cảm dịu dàng chi phối, thốt lên những lời đầy đau buồn.
Chaupai 256.1-4
सखि सब कौतुक देखनिहारे।जेठ कहावत हितू हमारे।।
कोउ न बुझाइ कहइ गुर पाहीं।ए बालक असि हठ भलि नाहीं।।
रावन बान छुआ नहिं चापा।हारे सकल भूप करि दापा।।
सो धनु राजकुअँर कर देहीं।बाल मराल कि मंदर लेहीं।।
भूप सयानप सकल सिरानी।सखि बिधि गति कछु जाति न जानी।।
बोली चतुर सखी मृदु बानी।तेजवंत लघु गनिअ न रानी।।
कहँ कुंभज कहँ सिंधु अपारा।सोषेउ सुजसु सकल संसारा।।
रबि मंडल देखत लघु लागा।उदयँ तासु तिभुवन तम भागा।।
sakhi saba kautuka dekhanihāre |jeṭha kahāvata hitū hamāre ||
kou na bujhāi kahai gura pāhīṁ |e bālaka asi haṭha bhali nāhīṁ ||
rāvana bāna chuā nahiṁ cāpā |hāre sakala bhūpa kari dāpā ||
so dhanu rājakuãra kara dehīṁ |bāla marāla ki maṁdara lehīṁ ||
bhūpa sayānapa sakala sirānī |sakhi bidhi gati kachu jāti na jānī ||
bolī catura sakhī mṛdu bānī |tejavaṁta laghu gania na rānī ||
kahã kuṁbhaja kahã siṁdhu apārā |soṣeu sujasu sakala saṁsārā ||
rabi maṁḍala dekhata laghu lāgā |udayã tāsu tibhuvana tama bhāgā ||
Các bạn ơi, tất cả đều chỉ là người xem cảnh tượng; những người được gọi là bề trên và ân nhân của chúng ta cũng vậy. Không ai giải thích cho đạo sư và nói rằng: đây chỉ là trẻ con, và sự bướng bỉnh như vậy là không tốt. Ravana và Banasura không hề chạm vào cây cung, và tất cả các vị vua đều thất bại dù đầy kiêu hãnh. Thế mà họ lại đặt cây cung đó vào tay một hoàng tử còn là trẻ con. Liệu một thiên nga non có thể nâng nổi núi Mandara chăng? Sự khôn ngoan của tất cả các vị vua đã tận cùng. Bạn ơi, đường đi của Định mệnh không thể hiểu thấu chút nào. Một người bạn khôn ngoan lên tiếng với giọng nhẹ nhàng: Thưa hoàng hậu, người đầy hào quang không nên bị coi là nhỏ bé. Vị hiền sĩ sinh từ bình thì nhỏ bé biết bao, còn đại dương thì vô tận biết bao! Vậy mà ngài đã uống cạn đại dương, và danh thơm tốt đẹp của ngài lan khắp cả thế giới. Vòng mặt trời trông nhỏ bé trước mắt, nhưng khi mọc lên, bóng tối của ba cõi đều tan chạy.
Doha 256
मंत्र परम लघु जासु बस बिधि हरि हर सुर सर्ब।महामत्त गजराज कहुँ बस कर अंकुस खर्ब।।256।।
maṁtra parama laghu jāsu basa bidhi hari hara sura sarba |mahāmatta gajarāja kahũ basa kara aṁkusa kharba ||256||
Mantra của chàng rất ngắn gọn, nhưng nhờ quyền năng của nó, Brahma, Vishnu, Shiva và tất cả thần linh đều phục tùng chàng; ngay cả voi chúa điên cuồng vĩ đại cũng bị kiểm soát bởi cái móc trong tay chàng.
Chaupai 257.1-4
काम कुसुम धनु सायक लीन्हे।सकल भुवन अपने बस कीन्हे।।
देबि तजिअ संसउ अस जानी।भंजब धनुष रामु सुनु रानी।।
सखी बचन सुनि भै परतीती।मिटा बिषादु बढ़ी अति प्रीती।।
तब रामहि बिलोकि बैदेही।सभय हृदयँ बिनवति जेहि तेही।।
मनहीं मन मनाव अकुलानी।होहु प्रसन्न महेस भवानी।।
करहु सफल आपनि सेवकाई।करि हितु हरहु चाप गरुआई।।
गननायक बरदायक देवा।आजु लगें कीन्हिउँ तुअ सेवा।।
बार बार बिनती सुनि मोरी।करहु चाप गुरुता अति थोरी।।
kāma kusuma dhanu sāyaka līnhe |sakala bhuvana apane basa kīnhe ||
debi tajia saṁsau asa jānī |bhaṁjaba dhanuṣa rāmu sunu rānī ||
sakhī bacana suni bhai paratītī |miṭā biṣādu baṛhī ati prītī ||
taba rāmahi biloki baidehī |sabhaya hṛdayã binavati jehi tehī ||
manahīṁ mana manāva akulānī |hohu prasanna mahesa bhavānī ||
karahu saphala āpani sevakāī |kari hitu harahu cāpa garuāī ||
gananāyaka baradāyaka devā |āju lageṁ kīnhiũ tua sevā ||
bāra bāra binatī suni morī |karahu cāpa gurutā ati thorī ||
Kama cầm cung hoa và tên hoa, và với chúng đã khuất phục cả thế giới. Này nữ thần, hãy từ bỏ hoài nghi khi biết điều này. Lắng nghe, này hoàng hậu: Rama sẽ bẻ gãy cây cung. Nghe lời người bạn, Sita được yên lòng; nỗi buồn tan biến và tình yêu tăng lên vô cùng. Rồi Sita nhìn Rama, với trái tim đầy sợ hãi đã cầu xin từng vị thần. Trong lòng nàng cầu nguyện, bồn chồn: "Hãy từ bi với con, ôi Mahesha và Bhavani." "Xin làm cho sự hầu hạ của con được kết quả; ban ơn và lấy đi sức nặng của cây cung." "Ôi thần Ganesha, thủ lĩnh của các đạo quân và ban ân sủng, con đã hầu hạ ngài cho đến ngày nay." "Xin nghe lời cầu nguyện của con hết lần này đến lần khác, và làm cho sức nặng của cây cung thật nhẹ đi."
Doha 257
देखि देखि रघुबीर तन सुर मनाव धरि धीर।भरे बिलोचन प्रेम जल पुलकावली सरीर।।257।।
dekhi dekhi raghubīra tana sura manāva dhari dhīra |bhare bilocana prema jala pulakāvalī sarīra ||257||
Ngắm đi ngắm lại thân mình Raghuvira, anh hùng dòng Raghu, Sita nén lòng can đảm và cầu nguyện các vị thần; đôi mắt chan chứa nước mắt yêu thương, và toàn thân nổi gai ốc.
Chaupai 258.1-4
नीकें निरखि नयन भरि सोभा।पितु पनु सुमिरि बहुरि मनु छोभा।।
अहह तात दारुनि हठ ठानी।समुझत नहिं कछु लाभु न हानी।।
सचिव सभय सिख देइ न कोई।बुध समाज बड़ अनुचित होई।।
कहँ धनु कुलिसहु चाहि कठोरा।कहँ स्यामल मृदुगात किसोरा।।
बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा।सिरस सुमन कन बेधिअ हीरा।।
सकल सभा कै मति भै भोरी।अब मोहि संभुचाप गति तोरी।।
निज जड़ता लोगन्ह पर डारी।होहि हरुअ रघुपतिहि निहारी।।
अति परिताप सीय मन माही।लव निमेष जुग सब सय जाहीं।।
nīkeṁ nirakhi nayana bhari sobhā |pitu panu sumiri bahuri manu chobhā ||
ahaha tāta dāruni haṭha ṭhānī |samujhata nahiṁ kachu lābhu na hānī ||
saciva sabhaya sikha dei na koī |budha samāja baṛa anucita hoī ||
kahã dhanu kulisahu cāhi kaṭhorā |kahã syāmala mṛdugāta kisorā ||
bidhi kehi bhā̃ti dharauṁ ura dhīrā |sirasa sumana kana bedhia hīrā ||
sakala sabhā kai mati bhai bhorī |aba mohi saṁbhucāpa gati torī ||
nija jaṛatā loganha para ḍārī |hohi harua raghupatihi nihārī ||
ati paritāpa sīya mana māhī |lava nimeṣa juga saba saya jāhīṁ ||
Nàng ngắm nhìn thỏa thích vẻ đẹp của chàng, rồi nhớ lại lời thề của cha, lòng nàng lại xao xuyến. "Than ôi, cha ơi, cha đã lập một lời thề kinh khủng và ngoan cố; cha không hiểu chút gì về lợi hay hại của nó." "Các quan đại thần của cha đều sợ hãi, và không ai dám khuyên can cha; đó là điều rất bất hợp trong một hội đồng những bậc trí giả." "Cây cung này ở đâu, cứng hơn cả sấm sét, còn chàng thiếu niên nước da sẫm với thân hình mềm mại này ở đâu?" "Ôi Đấng Sáng Tạo, làm sao con có thể giữ vững lòng dũng cảm trong tim? Liệu có thể dùng phấn hoa tinh xảo của hoa shirisha để khoan viên kim cương chăng?" "Suy xét của toàn thể hội đồng đã lạc lối. Nay, ôi cây cung của Shambhu, ngài là nơi nương tựa duy nhất của con." "Hãy đặt sức nặng của mình lên những người ở đây, và hãy nhẹ bẫng khi nhìn thấy Chúa tể dòng Raghu." Nỗi đau đớn trong lòng Sita thật lớn lao; mỗi khoảnh khắc, mỗi cái chớp mắt, đều trôi qua chậm như một trăm kiếp.
Doha 258
प्रभुहि चितइ पुनि चितव महि राजत लोचन लोल।खेलत मनसिज मीन जुग जनु बिधु मंडल डोल।।258।।
prabhuhi citai puni citava mahi rājata locana lola |khelata manasija mīna juga janu bidhu maṁḍala ḍola ||258||
Nàng nhìn Chúa, rồi lại nhìn xuống đất, đôi mắt lăn tăn tỏa sáng; tựa như mặt trăng đung đưa trong khi những con cá của tình yêu nô đùa trong đó.
Chaupai 259.1-4
गिरा अलिनि मुख पंकज रोकी।प्रगट न लाज निसा अवलोकी।।
लोचन जलु रह लोचन कोना।जैसे परम कृपन कर सोना।।
सकुची ब्याकुलता बड़ि जानी।धरि धीरजु प्रतीति उर आनी।।
तन मन बचन मोर पनु साचा।रघुपति पद सरोज चितु राचा।।
तौ भगवानु सकल उर बासी।करिहिं मोहि रघुबर कै दासी।।
जेहि कें जेहि पर सत्य सनेहू।सो तेहि मिलइ न कछु संहेहू।।
प्रभु तन चितइ प्रेम तन ठाना।कृपानिधान राम सबु जाना।।
सियहि बिलोकि तकेउ धनु कैसे।चितव गरुरु लघु ब्यालहि जैसे।।
girā alini mukha paṁkaja rokī |pragaṭa na lāja nisā avalokī ||
locana jalu raha locana konā |jaise parama kṛpana kara sonā ||
sakucī byākulatā baṛi jānī |dhari dhīraju pratīti ura ānī ||
tana mana bacana mora panu sācā |raghupati pada saroja citu rācā ||
tau bhagavānu sakala ura bāsī |karihiṁ mohi raghubara kai dāsī ||
jehi keṁ jehi para satya sanehū |so tehi milai na kachu saṁhehū ||
prabhu tana citai prema tana ṭhānā |kṛpānidhāna rāma sabu jānā ||
siyahi biloki takeu dhanu kaise |citava garuru laghu byālahi jaise ||
Lời nói của bà, như những con ong, bị giữ lại bởi hoa sen của miệng bà; thấy sự thẹn khuất như bóng đêm, chúng không lộ ra ngoài. Nước mắt nán lại nơi khóe mắt bà, như vàng trong tay một kẻ vô cùng keo kiệt. Bà lùi lại, nhận biết sự bồn chồn quá lớn của mình, rồi lấy can đảm và mang lòng tin vào tim. "Nếu lời thề của ta là thật trong thân, tâm, và lời, và lòng ta thật sự gắn bó với hoa sen chân của Raghupati, thì Chúa, ngự trong mọi trái tim, sẽ làm ta thành tớ gái của Rama, bậc tối cao trong dòng Raghu. Vì ai có tình yêu chân thật với người khác ắt sẽ được hợp nhất với người đó; không chút nghi ngờ về điều đó." Nhìn về phía Chúa, bà vững quyết tâm yêu thương; và Rama, kho tàng từ bi, biết tất cả. Sau khi nhìn Sita, ngài hướng ánh mắt về cây cung, như Garuda nhìn một con rắn nhỏ.
Doha 259
लखन लखेउ रघुबंसमनि ताकेउ हर कोदंडु।पुलकि गात बोले बचन चरन चापि ब्रह्मांडु।।259।।
lakhana lakheu raghubaṁsamani tākeu hara kodaṁḍu |pulaki gāta bole bacana carana cāpi brahmāṁḍu ||259||
Lakshmana thấy rằng Rama, viên ngọc của dòng dõi Raghu, đang ngắm cung của Shiva. Cơ thể ngài rung lên vì niềm vui, và trong khi dẫm cả vũ trụ xuống bằng chân, ngài đã thốt ra những lời này.
Inside Prakarana 26
Compositional abstract
Rasa here is a crafted braid of vīra, adbhuta, and karuṇā moving toward śṛṅgāra as the soul’s readiness for divine union. The kings’ repeated failure to raise Śiva’s bow stages the collapse of ahankāra-bala: worldly power strains, sweats, and finally sits ashamed. Janaka’s sharp speech intensifies karuṇā and hāsyā-tinged upahāsa, but its deeper theological function is to summon the avatāra’s līlā into public revelation. Lakṣmaṇa’s controlled fury embodies protective dharma, while Rāma’s silence and bowed head enact vinaya—bhakti’s first grammar. When Viśvāmitra commands, Rāma rises ‘sahaja subhāya’ (effortless nature), signaling that liberation is not acquired by brute force but disclosed when the guru’s word aligns the jīva to the Lord’s own will. Sītā’s inner prayer to Bhavānī and Gaṇeśa shows Manas’ deliberate Śaiva–Vaiṣṇava concord: the path is one, approached through many devatā-doorways, culminating in Rāma as the indwelling Lord.
The dialogue
- Tulasīdāsa (kavi-narrator within the Manas frame)The sādhaka’s mind (mana) as implied adhikārī; outwardly the royal assembly of Mithilā · Yājñavalkya–Bharadvāja ghat (Prayāga): the ‘teaching-bank’ where dharma, maryādā, and the logic of grace are foregrounded even when the scene is royal spectacle.
Frequently Asked Questions
Traditional Manas-parāyaṇa belief treats the Pināka episode as ‘ahaṅkāra-bhañjana’: recitation cultivates vinaya, removes fear of worldly ‘impossible tasks,’ and is said to bless the sādhaka with guru-kṛpā, steadiness of mind, and auspiciousness in dhārmic marriage/saṅkalpa—because Sītā’s svayaṃvara becomes the emblem of the jīva’s union with Rāma.
Common practice in some Manas-kathā traditions is to insert a Rāma-nāma refrain such as “श्रीराम जय राम जय जय राम” at doha-endings; in bow-breaking contexts, some add “जय जय रघुवीर समर्थ” as a congregational dhvani. (Samput usage is regional and not uniform across all sampradāyas.)
Ask anything about Prakarana 26 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
