Sarga 88

Verses 1-2

तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः ।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम् ॥१॥अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना ।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम् ॥२॥

Nghe tường tận mọi điều, Bharata cùng các đại thần đến dưới gốc cây iṅgudī. Thấy chỗ nằm của Rāma, ngài nói với các mẫu hậu: “Chính tại đây bậc đại hồn ấy đã nằm ngủ suốt đêm trên đất; đây là chỗ trải của Người, đã bị thân Người ép lún.”

Verse 3

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता ।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति ॥३॥

Rāma—đấng sinh trên cõi đất này từ vua Daśaratha, bậc hiền trí, đại phúc và dòng dõi cao quý—không đáng phải ngủ trên nền đất trơ trọi.

Verse 4

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये ।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले ॥४॥

Bậc hổ giữa loài người—xưa từng nằm trên giường quý, chồng lớp chăn phủ thượng hạng, trải da nai—nay làm sao có thể nằm trên mặt đất trần?

Verses 5-9

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु ॥५॥पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु ।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच ॥६॥प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु ॥७॥गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः ।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः ॥८॥वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः ।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः ॥९॥

Rāma, bậc hàng phục kẻ thù, xưa thường ngự nơi lầu cao và thượng điện của những cung thất huy hoàng: nền lát vàng bạc, trải thảm phủ thượng hạng; trang điểm bằng từng đống hoa, hương chiên-đàn và trầm agaru lan tỏa. Những cung điện ấy sáng như mây trắng nhạt, vang tiếng bầy vẹt ríu rít; mát lành, thơm ngát, tường dát vàng, uy nghi như núi Meru. Nơi đó, Người luôn được đánh thức bởi tiếng ca nhạc và nhạc khí, bởi âm thanh dịu của trang sức, và nhịp trống cao quý; đúng giờ, nhiều thi nhân, người chép phả hệ và kẻ ca tụng đến đảnh lễ, dâng lên những khúc ca và lời tán thán xứng hợp.

Verse 10

अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा ।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः ॥१०॥

“Ở đời này, điều ấy thật khó tin, với ta chẳng giống sự thật. Tâm ta quả bị mê mờ; ta nghĩ rằng đây như một giấc mộng.”

Verse 11

न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम् ।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः ॥११॥

Quả thật không có thần lực nào dù nhỏ nhoi lại mạnh hơn Thời Gian; bởi Rāma, con của Daśaratha, cũng phải nằm ngủ ngay trên đất trần.

Verse 12

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना ।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥१२॥

Sītā nữa—ái nữ của vua Videha (Janaka), dung nhan khả ái, người được yêu thương, và là nàng dâu quý của Daśaratha—cũng đã nằm xuống trên mặt đất.

Verse 13

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम् ।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम् ॥१३॥

Đây là giường của anh ta, của huynh trưởng ta; chính nơi này Người đã trở mình. Trên nền đất cứng này, mọi ngọn cỏ đều bị thân thể Người làm cho dập nát.

Verse 14

मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे ।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः ॥१४॥

Ta nghĩ rằng Sītā đã ngủ trên chiếc sàng tuyệt hảo này, vẫn mang đầy trang sức; bởi đây đó còn thấy những hạt vàng li ti dính lại.

Verse 15

उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा ।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः ॥१५॥

Tấm áo choàng của Sītā khi ấy đã vướng lại nơi đây, thật rõ ràng; vì những sợi tơ lụa này đang bám dính và ánh lên.

Verse 16

मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली ॥१६॥

Ta nghĩ giường của phu quân đối với nàng là êm ái; nên Maithilī trẻ trung, mảnh mai và một lòng thủ tiết, dẫu sống khổ hạnh, cũng hầu như chẳng biết đó là khổ đau.

Verse 17

हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम ।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत् ॥१७॥

Ôi than! Ta thật tàn nhẫn; vì cớ ta mà Rāghava cùng hiền thê phải nằm trên chiếc giường như thế, như kẻ không nơi nương tựa.

Verses 18-19

सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः ।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम् ॥१८॥कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः ।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः ॥१९॥

Sinh trong dòng dõi đế vương, được muôn dân kính trọng, được cả thế gian yêu mến; đã bỏ ngai vàng và an lạc vô song. Vậy mà Rāghava—da sẫm như sen xanh, mắt đỏ, dung mạo khả ái—đáng hưởng hạnh phúc chứ không đáng chịu khổ, sao lại phải nằm ngủ trên mặt đất?

Verse 20

धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः ।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥२०॥

Quả thật phước lành thay cho Lakṣmaṇa, bậc đại hồn, tướng hảo cát tường; giữa lúc gian nguy, người vẫn theo sát và phụng sự anh mình là Rāma.

Verse 21

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम् ।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना ॥२१॥

Hẳn Vaidehī đã viên mãn chí nguyện, vì nàng theo chồng vào rừng; còn chúng ta—tất cả—vắng bóng bậc đại hồn Rāma, chỉ còn lại nỗi băn khoăn bất định.

Verse 22

आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा ।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते ॥२२॥

Khi Daśaratha đã lên cõi trời, và Rāma nương thân nơi rừng thẳm, toàn cõi này đối với ta như con thuyền không người cầm lái.

Verse 23

न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम् ।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम् ॥२३॥

Không một ai, dù chỉ trong ý nghĩ, lại dám ham muốn cõi đất này—vốn được che chở bởi sức mạnh đôi tay của Người—dẫu Người đang an trú nơi rừng sâu.

Verses 24-25

शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम् ।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम् ॥२४॥अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम् ।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव ॥२५॥

Lại nữa, Ayodhyā với tường lũy không người canh, ngựa voi không được chế ngự, cổng thành mở rộng, kinh đô không được phòng vệ; quân lực u sầu, khí phách trống vắng, thế đứng hiểm nguy và phơi bày. Vì khổ nạn ấy, đến cả kẻ thù cũng tránh chiếm đoạt, như tránh món ăn nhiễm độc.

Verse 26

अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा ।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन् ॥२६॥

Từ hôm nay trở đi, ta cũng sẽ nằm ngủ trên đất trần hay trên cỏ, thường chỉ ăn trái và rễ, mang tóc bện rối và mặc áo vỏ cây.

Verse 27

तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने ।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति ॥२७॥

Vì Người, ta sẽ an vui cư trú trong rừng suốt quãng thời gian còn lại, gánh lấy lời thệ ấy, để lời hứa của Người không trở thành hư dối.

Verse 28

वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति ।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति ॥२८॥

Vì nghĩa tình với huynh trưởng, ta vào rừng; Śatrughna sẽ không theo ta mà ở nơi ấy. Bậc cao quý kia sẽ cùng Lakṣmaṇa trị vì Ayodhyā.

Verse 29

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः ।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम् ॥२९॥

Tại Ayodhyā, các bậc nhị sinh sẽ làm lễ quán đảnh cho dòng dõi Kakutstha. Nguyện chư thiên khiến ước nguyện chân thật này của ta thành tựu.

Verse 30

प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते ।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम् ॥३०॥

Nếu dù chính ta cúi đầu sát đất, tự thân cầu xin ân huệ của Người bằng muôn cách mà vẫn chẳng được chấp thuận, thì ta sẽ theo Rāghava, ở rừng lâu bao nhiêu cũng được; khi ta cũng thành kẻ sống nơi lâm dã, Người không thể nỡ bỏ mặc ta.