Sarga 67

Verse 1

आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकण्ठजनाकुला ।अयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय शर्वरी ॥१॥

Trong Ayodhyā, tiếng khóc than dậy khắp, niềm vui tắt lịm; người chen chúc, cổ họng nghẹn lệ—đêm ấy kéo dài lê thê rồi cuối cùng cũng trôi qua.

Verse 2

व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये ततः ।समेत्य राजकर्तारः सभामीयुर्द्विजातयः ॥२॥

Khi đêm đã qua và mặt trời vừa mọc, các bậc Bà-la-môn nhị sinh—những vị đảm trách nghi lễ tấn phong vương quyền—cùng hội tụ, rồi tiến vào đại sảnh nghị sự.

Verses 3-4

मार्कण्डेयोऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।कात्यायनो गौतमश्च जाबालिश्च महायशाः ॥३॥एते द्विजा स्सहामात्यैः पृथग्वा च मुदीरयन् ।वसिष्ठमेवाभिमुखाः श्रेष्ठं राजपुरोहितम् ॥४॥

Bấy giờ Mārkaṇḍeya, Maudgalya, Vāmadeva, Kāśyapa, Kātyāyana, Gautama và Jābāli lừng danh—những vị Bà-la-môn ấy, cùng các đại thần—hướng về Vasiṣṭha, vị quốc sư tối thượng của hoàng gia, mà lần lượt bày tỏ ý kiến riêng.

Verse 5

अतीता शर्वरी दुःखं या नो वर्षशतोपमा ।अस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने पुत्रशोकेन पार्थिवे ॥५॥

Đêm đã qua đối với chúng ta là một nỗi khổ đau, dài như trăm năm; bởi đức vua, vì sầu thương con mà kiệt quệ, nay đã mệnh chung, trở về với năm đại.

Verse 6

स्वर्गतश्च महाराजो रामश्चारण्यमाश्रितः ।लक्ष्मणश्चापि तेजस्वी रामेणैव गतस्सह ॥६॥

Đại vương đã lên cõi trời; Rāma đã nương náu nơi rừng sâu; và Lakṣmaṇa rực sáng cũng đã cùng Rāma mà đi.

Verse 7

उभौ भरतशत्रुघ्नौ केकयेषु परन्तपौ ।पुरे राजगृहे रम्ये मातामहनिवेशने ॥७॥

Cả Bharata và Śatrughna, những bậc khuất phục kẻ thù, đang ở xứ Kekaya—tại thành Rājagṛha xinh đẹp, trong dinh cư của ngoại tổ.

Verse 8

इक्ष्वाकूणामिहाद्यैव कश्चिद्राजा विधीयताम् ।अराजकं हि नो राष्ट्रं विनाशं समवाप्नुयात् ॥८॥

Vì vậy, ngay trong hôm nay, hãy tôn lập một vị vua thuộc dòng Ikṣvāku tại đây; bởi quốc độ không vua ắt sẽ đi đến diệt vong.

Verse 9

नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः ।अभिवर्षति पर्जन्यो महीं दिव्येन वारिणा ॥९॥

Trong xứ sở không có vua, Parjanya—đấng sấm vang, quấn vòng tia chớp—không rưới mưa trời xuống mặt đất.

Verse 10

नाराजके जनपदे बीजमुष्टिः प्रकीर्यते ।नाराजके पितुः पुत्रो भार्या वा वर्तते वशे ॥१०॥

Trong một xứ không có vua, ngay cả một nắm hạt giống cũng chẳng được gieo trồng đúng phép. Ở cõi vô vương, ngay cả con trai hay người vợ cũng không còn ở dưới sự chỉ dạy của người cha.

Verse 11

नाराजके धनं चास्ति नास्ति भार्या प्यराजके ।इद मत्याहितं चान्यत्कुतस्सत्य मराजके ॥११॥

Nơi không có vua, của cải cũng chẳng thể bền vững; ngay cả người vợ cũng không được an ổn. Lại còn một hiểm họa khác: ở xứ vô vương, chân lý biết nương tựa vào đâu?

Verse 12

नाराजके जनपदे कारयन्ति सभां नराः ।उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः पुण्यगृहाणि च ॥१२॥

Trong một quốc độ không có vua, dân chúng chẳng nhóm họp nghị hội; cũng không, với niềm hân hoan an ổn, dựng nên những vườn tược mỹ lệ và các thánh thất, phúc đường.

Verse 13

नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः ।सत्राण्यन्वासते दान्ता ब्राह्मणा स्संशितव्रताः ॥१३॥

Trong một quốc độ không có vua, ngay cả các Bà-la-môn nhị sinh, tự chế và chuyên tâm tế tự—giữ giới nguyện kiên cố—cũng không tiếp tục an trú nơi các đại tế hội sattrā.

Verse 14

नाराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥१४॥

Trong một quốc độ không có vua, các Bà-la-môn giàu có, những vị chủ tế của các đại tế, cũng không ban phát đúng pháp các lễ vật và thù lao tế tự (dakṣiṇā) cho các tư tế.

Verse 15

नाराजके जनपदे प्रभूतनटनर्तकाः ।उत्सवाश्च समाजाश्च वर्धन्ते राष्ट्रवर्धनाः ॥१५॥

Trong một quốc độ không có vua, các lễ hội và hội chúng—những điều làm hưng thịnh quốc gia—không được nở rộ; các đoàn hát múa, diễn xướng đông đảo cũng chẳng thể phát triển.

Verse 16

नाराजके जनपदे सिद्धार्था व्यवहारिणः ।कथाभिरनुरज्यन्ते कथाशीलाः कथाप्रियैः ॥१६॥

Trong quốc độ không có minh vương, người kiện tụng chẳng thể thành tựu việc xét xử; kẻ kể chuyện cũng không làm vui lòng những người ưa nghe chuyện, dù lời kể có duyên đến đâu.

Verse 17

नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यो हेमभूषिताः ॥१७॥

Trong quốc độ không có minh vương, các thiếu nữ trang sức vàng—dẫu tụ hội đông đủ—cũng chẳng ra vườn vào buổi chiều tối để vui chơi hưởng lạc.

Verse 18

नाराजके जनपदे वाहनै शशीघ्रगामिभिः ।नरा निर्यान्त्यरण्यानि नारीभिस्सह कामिनः ॥१८॥

Trong quốc độ không có minh vương, những kẻ ham vui chẳng cùng phụ nữ cưỡi xe nhanh mà ra rừng để tiêu khiển.

Verse 19

नाराजके जनपदे धनवन्तस्सुरक्षिताः ।शेरते विवृतद्वाराः कृषिगोरक्षजीविनः ॥१९॥

Trong quốc độ không có minh vương, ngay cả người giàu sống bằng nghề nông và chăn nuôi cũng chẳng được an ổn; họ không thể ngủ yên với cửa nhà mở rộng.

Verse 20

नाराजके जनपदे बद्धघण्टाविषाणिनः ।अटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जरा षष्टिहायनाः ॥२०॥

Trong quốc độ không có minh vương, ngay cả những voi sáu mươi tuổi, ngà đeo chuông và tù và, cũng không dạo bước trên các đại lộ của vương gia.

Verse 21

नाराजके जनपदे शरान्सन्ततमस्यताम् ।श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥२१॥

Trong xứ sở không có minh vương, việc luyện cung tên và binh khí dần suy tàn; chẳng còn nghe tiếng “tách” sắc của dây cung chạm vào miếng bảo hộ nơi lòng bàn tay, khi mũi tên bắn ra liên miên.

Verse 22

नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः ।गच्छन्ति क्षेममध्वानं बहुपण्यसमाचिताः ॥२२॥

Trong xứ sở không có minh vương, các thương nhân đi xa, chở đầy muôn thứ hàng hóa, không thể an nhiên đi trên đường lộ an ổn.

Verse 23

नाराजके जनपदे चरत्येकचरो वशी ।भावयन्नात्मनाऽत्मानं यत्र सायंगृहो मुनिः ॥२३॥

Trong xứ sở không có minh vương, ngay cả vị ẩn sĩ tự chế—vốn thường độc hành, nhiếp tâm quán chiếu—cũng chẳng dám du phương, và đến chiều cũng khó tìm nơi an trú.

Verse 24

नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते ।नचाप्यराजके सेना शत्रून्विषहते युधि ॥२४॥

Trong xứ sở không có minh vương, chẳng có “yoga-kṣema” — sự an ổn để hưởng dùng và gìn giữ những gì đã có; và khi không có vương quyền, quân đội cũng không thể chống chịu kẻ thù nơi chiến trận.

Verse 25

नाराजके जनपदे हृष्टैः परमवाजिभिः ।नरास्संयान्ति सहसा रथैश्च परिमण्डिताः ॥२५॥

Trong xứ sở không có minh vương, dù những người được trang sức chỉnh tề, cưỡi xe rực rỡ do tuấn mã thượng hạng kéo, cũng chẳng còn hăm hở xuất hành; lòng tin của dân và khí thế lễ hội đều phai nhạt.

Verse 26

नाराजके जनपदे नराश्शास्त्रविशारदाः ।संवदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूपवनेषु च ॥२६॥

Trong xứ sở không có minh vương, những bậc tinh thông Thánh điển (śāstra) cũng chẳng thể an trú thong dong nơi rừng sâu hay vườn tịnh lạc, ngồi đàm đạo biện luận; ngay cả học vấn cũng mất chốn nương tựa vững bền.

Verse 27

नाराजके जनपदे माल्यमोदकदक्षिणाः ।देवताभ्यर्चनार्थाय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥२७॥

Trong xứ sở không có minh vương, ngay cả những người giữ giới, lòng thành kính cũng không thể đúng pháp sắp đặt vòng hoa, phẩm ngọt và lễ vật cúng dường để phụng thờ chư thiên.

Verse 28

नाराजके जनपदे चन्दनागरुरूषिताः ।राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव शाखिनः ॥२८॥

Trong xứ sở không có minh vương, các vương tử dù được xức đàn hương và trầm hương (agaru) cũng chẳng rạng ngời uy quang—như cây cối không hiện sắc xuân nở rộ.

Verse 29

यथा ह्यनुदका नद्यः यथा वाऽप्यतृणं वनम् ।अगोपाला यथा गावस्तथा राष्ट्रमराजकम् ॥२९॥

Vương quốc không có minh vương ví như sông không nước, rừng không cỏ, bò không người chăn; nguồn sống và sự dẫn dắt đều đã mất.

Verse 30

ध्वजो रथस्य प्रज्ञानं धूमो ज्ञानं विभावसोः ।तेषां यो नो ध्वजो राजा स देवत्वमितो गतः ॥३०॥

Cờ hiệu là dấu để nhận ra cỗ xe; khói là dấu để biết có lửa. Cũng vậy, đức vua là biểu tượng phân biệt khiến chúng ta được nhận biết—nay đức vua ấy đã rời nơi đây, đi đến cõi chư thiên.

Verse 31

नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित् ।मत्स्या इव नरा नित्यं भक्षयन्ति परस्परम् ॥३१॥

Trong một quốc độ không có vua, chẳng có gì thật sự là của riêng ai; con người như cá, ngày đêm không ngừng nuốt chửng lẫn nhau.

Verse 32

ये हि सम्भिन्नमर्यादा नास्तिकाश्छिन्नसंशयाः ।तेऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः ॥३२॥

Những kẻ phá vỡ mọi khuôn phép đạo lý, những kẻ vô thần đã dứt sạch mọi ngần ngại—ngay cả họ cũng được đưa về nẻo thiện khi bị uy lực hình phạt của vua răn ép.

Verse 33

यथा दृष्टि श्शरीरस्य नित्यमेव प्रवर्तते ।तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवस्सत्यधर्मयोः ॥३३॥

Như thị lực luôn luôn vận hành để phụng sự thân thể, cũng vậy, bậc quân vương là nguồn nâng đỡ chân lý và chính pháp cho toàn cõi quốc gia.

Verse 34

राजा सत्यं च धर्मश्च राजा कुलवतां कुलम् ।राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥३४॥

Vua là chân lý và cũng là dharma; vua là nền nếp của các dòng tộc cao quý. Vua là mẹ, là cha nữa; vua là bậc đem lại lợi ích an lành cho muôn dân.

Verse 35

यमो वैश्रवण श्शक्रः वरुणश्च महाबलः ।विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण वृत्तेन महता ततः ॥३५॥

Vì hạnh đức lớn lao ấy, đức vua vượt trội cả Yama, Vaiśravaṇa (Kubera), Śakra (Indra) và Varuṇa—những bậc đại lực.

Verse 36

अहो तम इवेदं स्यान्नप्रज्ञायेत किञ्चन ।राजा चे न्न भवे ल्लोके विभज साध्वसाधुनी ॥३६॥

Than ôi, nếu trong đời không có vua để phân định việc thiện và việc ác, thì thế gian này hẳn như bóng tối, chẳng thể nhận biết điều chi.

Verse 37

जीवत्यपि महाराजे तवैव वचनं वयम् ।नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः ॥३७॥

Dẫu khi đại vương còn tại thế, chúng tôi hết thảy cũng chưa từng vượt lệnh của ngài—như biển cả đến bờ thì không vượt quá ranh giới của mình.

Verse 38

स न स्समीक्ष्य द्विजवर्य वृत्तं नृपं विना राज्यमरण्यभूतम् ।कुमारमिक्ष्वाकुसुतं वदान्यं त्वमेव राजानमिहाभिषिञ्च ॥३८॥

Vậy nên, ô bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, xin ngài xét rõ việc đã xảy ra; thấy rằng vương quốc không vua sẽ hóa như rừng hoang, chính ngài hãy làm lễ quán đảnh, tôn lập tại đây làm vua cho chúng tôi vị hoàng tử hào hiệp, con cháu dòng Ikṣvāku.