Adhyaya 50

Verse 1

अऑडज आर (_) ऑपआ अपाय - जैसे कोई रथ बनानेवाला कारीगर रथ लाकर यह कहे कि मैंने इस दिव्य रथका निर्माण किया है। इसका प्रत्येक अंग सुदृढ़ है। इसपर बैठकर युद्ध करनेसे तुम देवताओंपर भी सर्वथा विजय पा सकोगे

Ashvatthama nói: “Karna, ta chưa hề đoạt được đàn bò, cũng chưa vượt khỏi biên giới xứ Matsya, và còn chưa tới Hastinapura. Vậy cớ sao ngươi lại khoác lác vô ích đến thế?”

Verse 2

संग्रामांश्च बहून्‌ जित्वा लब्धवा च विपुलं धनम्‌ | विजित्य च परां सेनां नाहु: किंचन पौरुषम्‌

Kṛpa nói: “Dẫu đã thắng nhiều trận, thu được của cải dồi dào và đánh bại cả một đạo quân địch, người trí vẫn không sa vào lời tự khoe khoang rỗng tuếch. Lửa thiêu mọi vật thành tro mà chẳng cần xưng danh; mặt trời tỏa sáng trong im lặng; đất mẹ không nói mà vẫn gánh vác muôn loài động và bất động. Cũng vậy, dũng lực chân thật được chứng bằng việc làm, không phải bằng lời khoác lác.”

Verse 3

दहत्यग्निरवाक्यस्तु तूष्णी भाति दिवाकर: । तूष्णीं धारयते लोकान्‌ वसुधा सचराचरान्‌

Kṛpa nói: “Lửa cháy mà không nói; mặt trời tỏa sáng trong im lặng; đất mẹ không lời mà vẫn nâng đỡ các cõi, cùng mọi loài động và bất động. Cũng vậy, người thật sự trí tuệ—dẫu đã thắng nhiều trận, được của cải lớn lao và nghiền nát đạo quân địch—vẫn không buông lời tự khoe khoang hão. Sức mạnh tự chứng bằng hành động, không bằng lời phô trương.”

Verse 4

चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि विहितानि स्वयम्भुवा । धनं यैरधिगन्तव्यं यच्च कुर्वन्‌ न दुष्पति

Kṛpa nói: “Những bổn phận của bốn đẳng cấp đã được Đấng Tự Sinh (Svayambhū) định đặt. Làm đúng các việc đã được quy định ấy, người ta cũng có thể đạt được của cải; và khi hành động như vậy, người làm không mắc lỗi về đạo lý.”

Verse 5

अधीत्य ब्राह्मणो वेदान्‌ याजयेत यजेत वा | क्षत्रियो धनुराश्रित्य यजेच्चैव न याजयेत्‌

Kṛpa nói: “Brāhmaṇa, sau khi học Veda, nên tự mình cử hành tế lễ hoặc đứng ra chủ tế cho người khác. Kṣatriya, nương vào cây cung—tức bổn phận võ bị và quyền năng bảo hộ—nên cử hành tế lễ cho chính mình, nhưng không nên làm tư tế chủ trì tế lễ cho người khác, vì chức phận ấy thuộc về Brāhmaṇa.”

Verse 6

वैश्यो5धिगम्य वित्तानि ब्रह्मुकर्माणि कारयेत्‌ । शूद्र: शुश्रूषणं कुर्यात्‌ त्रिषु वर्णेषु नित्यश: । वन्दनायोगविधिभिर्वैतसीं वृत्तिमास्थित:

Kṛpa nói: “Vaiśya, sau khi tích lũy của cải, hãy sắp đặt để các nghi lễ theo Veda được cử hành qua các Brāhmaṇa. Śūdra hãy thường hằng phụng sự ba đẳng cấp cao hơn. Noi theo nếp ‘vaitasī’—mềm dẻo, khiêm nhu như cây mây—người ấy nên bằng lễ bái cung kính và sự vâng phục có kỷ luật mà ở gần họ và phụng sự không ngừng.”

Verse 7

वर्तमाना यथाशास्त्र प्राप्प चापि महीमिमाम्‌ । सत्कुर्वन्ति महाभागा गुरून्‌ सुविगुणानपि

Kripa nói: “Những bậc cao quý và hữu phúc, hành xử đúng theo giáo lệnh của śāstra; dẫu đã nắm quyền trên cõi đất này bằng con đường chính đáng, họ vẫn tôn kính thầy bậc trưởng—dù người thầy ấy có thể kém công đức. Thế mà ở đây, một vương quyền đoạt bằng bất công lại khiến người ta khinh nhờn cả những bậc trưởng thượng đáng kính.”

Verse 8

प्राप्य द्यूतिन को राज्यं क्षत्रियस्तोष्टमर्हति । तथा नृशंसरूपो<यं धार्त॑राष्ट्रश्न निर्धण:

Kripa nói: “Được vương quốc nhờ cờ bạc, có kṣatriya nào lại có thể thỏa lòng? Thế mà con trai của Dhṛtarāṣṭra này lại bằng lòng với điều ấy—vì bản tính hắn tàn bạo, vô nhân, hèn mạt.”

Verse 9

तथाधिगगम्य वित्तानि को विकत्थेद्‌ विचक्षण: । निकृत्या वज्चनायोगैश्वरन्‌ वैतंसिको यथा

Có được của cải theo cách ấy, người sáng suốt nào lại khoe khoang? Như kẻ bẫy chim sống bằng mưu gian và những trò lừa lọc bày đặt, cũng vậy: nếu giàu sang do một lối sống trá ngụy mà ra, trong hàng người trí, ai lại tự miệng mình ca tụng chính mình?

Verse 10

कतमद्‌ द्वैरथं युद्ध यत्राजैषीर्धनंजयम्‌ । नकुलं सहदेवं वा धन येषां त्वया हृतम्‌

Kripa nói: “Trong trận quyết đấu nào mà ngươi đã đánh bại Dhanañjaya? Hay Nakula, hay Sahadeva? Của cải của các Pāṇḍava, ngươi đã đoạt bằng trò cờ bạc gian trá; hãy nói ta nghe, hỡi vua Duryodhana—ngươi đã từng thắng ai trong số họ bằng giao chiến công bằng khi nào?”

Verse 11

युधिष्ठिरो जित: कस्मिन्‌ भीमश्च बलिनां वर: । इन्द्रप्रस्थं त्वया कस्मिन्‌ संग्रामे निर्जितं पुरा

Kripa nói: “Yudhiṣṭhira, bậc Pháp vương, ngươi đã đánh bại trong trận chiến nào? Hay Bhīma, kẻ mạnh nhất trong hàng dũng sĩ—ngươi đã hạ được trong trận nào? Và Indraprastha mà nay ngươi chiếm giữ, trước kia ngươi đã chinh phục nó trong cuộc chiến nào?”

Verse 12

तथैव कतमद्‌ युद्ध यस्मिन्‌ कृष्णा जिता त्वया । एकवस्त्रा सभां नीता दुष्टकर्मन्‌ रजस्वला

Kripa nói: “Vậy thì hãy nói ta nghe—trận chiến nào mà ngươi dám tự xưng đã ‘chiến thắng’ Kṛṣṇā (Draupadī)? Đồ kẻ làm điều ác! Trái lại, các ngươi đã lôi một người đàn bà khốn khổ, chỉ khoác một tấm y duy nhất, vào giữa triều đình—lại còn đúng lúc nàng đang trong kỳ nguyệt sự.”

Verse 13

मूलमेषां महत्‌ कृत्तं सारार्थी चन्दनं यथा । कर्म कारयिथा: सूत तत्र कि विदुरो5ब्रवीत्‌

Kripa nói: “Ngươi đã chặt đứt tận gốc rễ của họ, như kẻ tìm lõi gỗ mà đốn cây đàn hương. Hỡi kẻ dòng Sūta! Khi ngươi biến các Pāṇḍava thành phu dịch bằng ván xúc xắc gian trá và bằng nỗi nhục dành cho Draupadī, bậc hiền giả Vidura đã nói gì ngay tại đó? Ngươi còn nhớ chăng—lời ông cảnh báo rằng cuộc cờ bạc ấy sẽ trở thành nguyên nhân diệt vong của dòng Kuru?”

Verse 14

यथाशक्ति मनुष्याणां शममालक्षयामहे । अन्येषामपि सत्त्वानामपि कीटपिपीलिकै: । द्रौपद्या: सम्परिकलेशं न क्षन्तुं पाण्डवो5हति

Kripa nói: “Chúng ta thấy rằng, tùy theo sức mình, con người đều có một giới hạn chịu đựng; các loài hữu tình khác cũng vậy—dẫu là côn trùng nhỏ bé hay kiến. Nỗi khổ nhục nặng nề giáng xuống Draupadī không phải điều mà Pāṇḍava (Arjuna) có thể tha thứ.”

Verse 15

क्षयाय धार्रराष्ट्राणां प्रादुर्भूतोी धनंजय: । त्वं पुन: पण्डितो भूत्वा वाचं वक्तुमिहेच्छसि

Kripa nói: “Dhanaṃjaya (Arjuna) đã hiện thân nơi đây để đưa các con của Dhṛtarāṣṭra đến chỗ diệt vong. Vậy mà ngươi, giả bộ khôn ngoan, vẫn còn muốn thốt lời trong hội nghị này.”

Verse 16

धृतराष्ट्रके पुत्रोंका संहार करनेके लिये ही धनंजय प्रकट हुए हैं और एक तुम हो

Kripa nói: “Dhanañjaya đã lộ diện chỉ để đưa các con của Dhṛtarāṣṭra đến chỗ bị tiêu diệt. Thế mà ngươi—ngồi đây, làm bộ như bậc hiền triết, buông lời cao ngạo. Chẳng lẽ Jiṣṇu, kẻ báo thù kết liễu oán hận, sẽ không để lại một ai trong chúng ta? Arjuna, kẻ quyết trả mối thù, chẳng lẽ sẽ không quét sạch chúng ta sao?”

Verse 17

नैष देवान्‌ न गन्धर्वान्‌ नासुरान्‌ न च राक्षसान्‌ | भयादिह न मुध्येत कुन्तीपुत्रो धनंजय:,यह कभी सम्भव नहीं है कि कुन्तीनन्दन अर्जुन भयके कारण देवता, गन्धर्व, असुर तथा राक्षसोंसे भी युद्ध न करें

Kṛpa nói: “Không thể nào Dhanañjaya, con của Kuntī, lại vì sợ hãi mà rối loạn tâm trí nơi đây rồi từ chối giao chiến—dù đối thủ là chư thiên, Gandharva, Asura hay Rākṣasa.” Lời ấy khẳng định dũng khí kiên định và chiến sĩ-dharma của Arjuna: nỗi sợ không chi phối hành vi, quyết tâm vẫn vững như núi trước cả những kẻ siêu phàm.

Verse 18

यं यमेषो5तिसंक्रुद्धः संग्रामे निपतिष्यति । वृक्ष गरुत्मान्‌ वेगेन विनिहत्य तमेष्यति

Kṛpa nói: “Bất cứ ai mà Yameṣa—Arjuna—giận dữ xông tới giữa chiến trường, người ấy sẽ bị chém ngã bởi tốc lực của chàng, và chàng lại tiến lên không dừng. Như Garuḍa đáp xuống cây nào, sức đà làm cây ấy gãy đổ rồi bay tiếp, cũng vậy Arjuna, bừng bừng phẫn nộ, sẽ diệt từng đại xa chiến sĩ mà chàng công kích và cứ thế tiến thẳng.”

Verse 19

त्वत्तो विशिष्ट वीयेंण धनुष्यमरराट्समम्‌ | वासुदेवसमं युद्धे तं॑ पार्थ को न पूजयेत्‌

Kṛpa nói: “Hỡi Karṇa, Arjuna vượt ngươi về dũng lực. Trong việc sử dụng cung, chàng sánh với Indra, vua của chư thiên; còn trong nghệ thuật chiến trận, chàng như chính Vāsudeva (Kṛṣṇa). Vậy ai lại không tôn kính và ca ngợi người con của Pṛthā ấy?”

Verse 20

देवं दैवेन युध्येत मानुषेण च मानुषम्‌ । अस्त्रं हास्त्रेण यो हन्यात्‌ कोर््डर्जुनेन सम: पुमान्‌

Kṛpa nói: “Thần thì phải dùng phương cách của thần mà giao chiến, người thì dùng phương cách của người. Ai là kẻ sánh được với Arjuna—người có thể đối trị và phá hủy từng vũ khí bằng chính vũ khí đối nghịch của nó?”

Verse 21

पुत्रादनन्तरं शिष्य इति धर्मविदो विदु: । एतेनापि निमित्तेन प्रियो द्रोणस्य पाण्डव:

Kṛpa nói: “Người hiểu dharma cho rằng: sau con ruột của mình, người đệ tử là kẻ được thương nhất. Vì lẽ ấy nữa, Pāṇḍava (Arjuna) là người được Droṇa yêu quý—bởi vậy Droṇa ca ngợi chàng là điều hoàn toàn xứng đáng.”

Verse 22

यथा त्वमकरोर््यूतमिन्द्रप्रस्थं यथा55हर: । यथा<5<नैषी: सभां कृष्णां तथा युध्यस्व पाण्डवम्‌

Kripa nói: “Như ngươi đã bày cuộc gieo xúc xắc, như ngươi đã cướp lấy Indraprastha, và như ngươi đã lôi Kṛṣṇā (Draupadī) vào giữa hội đường—thì cũng với khí thế ấy, hỡi Duryodhana, hãy giao chiến với con trai Pāṇḍu (Arjuna). Khi làm những việc bất nghĩa ấy, ngươi đâu thấy cần đến sự trợ giúp của chúng ta; vậy nay trong trận chiến này, đừng mong chúng ta ra tay.”

Verse 23

अयं ते मातुल: प्राज्ञ: क्षत्रधर्मस्य कोविद: | दुर्यूतदेवी गान्धार: शकुनिर्युध्यतामिह

Kripa nói: “Đây là cậu của ngươi, Śakuni—người khôn ngoan, tinh thông bổn phận của kṣatriya. Hãy để vị vua xứ Gandhāra này, kẻ nổi danh vì tài gieo xúc xắc đầy mưu trá, ra giao chiến tại đây.”

Verse 24

नाक्षान्‌ क्षिपति गाण्डीवं न कृतं द्वापरं न च । ज्वलतो निशितान्‌ बाणांस्तांस्तान्‌ क्षिपति गाण्डिवम्‌

Kripa nói: “Cây cung Gāṇḍīva ấy không gieo xúc xắc—chẳng phải mặt Kṛta hay Dvāpara. Nó chỉ liên tiếp phóng ra, hết đợt này đến đợt khác, những trận mưa tên sắc bén rực lửa.”

Verse 25

न हि गाण्डीवनिर्मुक्ता गार्ध्रपक्षा: सुतेजना: । नान्तरेष्ववतिष्ठन्ते गिरीणामपि दारणा:

Kripa nói: “Những mũi tên sáng như lưỡi dao, phóng ra từ Gāṇḍīva, lông vũ cánh kền kền, không hề dừng giữa đường. Chúng chỉ chịu nằm yên sau khi xuyên thủng thân thể kẻ địch; quả thật, chúng còn có thể xé toạc cả núi non.”

Verse 26

अन्तकः पवनो मृत्युस्तथाग्निर्वडवामुख: । कुर्युरेते क्वचिच्छेषं न तु क्रुद्धो धनंजय:

Kripa nói: “Antaka (Yama), gió, Tử thần, và cả ngọn lửa ‘miệng ngựa’ dữ dội—đôi khi còn để lại chút gì sót lại; nhưng Dhanañjaya (Arjuna), một khi đã nổi giận, thì không để lại gì cả.”

Verse 27

यथा सभायां दूत॑ त्वं मातुलेन सहाकरो: । तथा युध्यस्व संग्रामे सौबलेन सुरक्षित:

Kṛpa nói: “Như ở triều đình, ngươi đã chơi xúc xắc cùng cậu bên ngoại, thì nay trên chiến địa cũng hãy giao chiến như thế—được Saubala (Śakuni) che chở. Đừng trông mong sự trợ giúp từ bất kỳ ai khác.”

Verse 28

युध्यन्तां कामतो योधा नाहं योत्स्ये धनंजयम्‌ । मत्स्यो हास्माभिरायो ध्यो यद्यागच्छेद्‌ गवां पदम्‌

Kṛpa nói: “Các dũng sĩ muốn đánh thì cứ đánh; còn ta sẽ không giao chiến với Dhanañjaya (Arjuna). Mối thù của chúng ta là với vua Matsya. Nếu ông ta đến trại bò (bãi giữ bò), thì ta có thể đánh ông ta—hoặc bất cứ ai khác.”

Verse 50

इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरगाग्रहे द्रौणिवाक्यं नाम पज्चाशत्तमोडथ्याय:

Vậy là kết thúc chương thứ năm mươi của Virāṭa Parva trong Śrī Mahābhārata, thuộc phần nói về cuộc cướp bò, vào lúc Uttara đứng ra dẫn đầu—mang nhan đề “Lời của Drauṇi (Aśvatthāmā)”.