Adhyaya 6

Verse 1

निज जा | पी ॥ #* +<€<< षष्ठो5 ध्याय: कौरवोंद्वारा मारे गये प्रधान-प्रधान पाण्डव-पक्षके वीरोंका परिचय धृतराष्ट्र रवाच आख्याता मामकास्तात निहता युधि पाण्डवै: । हतांश्व पाण्डवेयानां मामकैरब्रहि संजय,धृतराष्ट्रने कहा--तात संजय! तुमने युद्धमें पाण्डवोंद्वारा मारे गये मेरे पक्षके वीरोंके नाम बताये हैं। अब मेरे योद्धाओं द्वारा मारे गये पाण्डव-योद्धाओंका परिचय दो

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya thân mến, khanh đã kể cho trẫm tên những dũng sĩ phe trẫm bị các Pāṇḍava giết trong chiến trận. Nay, Sañjaya, hãy cho trẫm biết những chiến binh Pāṇḍava nào đã bị người của trẫm hạ sát.”

Verse 2

संजय उवाच कुन्तयो युधि विक्रान्ता महासत्त्वा महाबला: । सानुबन्धा: सहामात्या गाज़ेयेन निपातिता:,संजयने कहा--राजन्‌! अत्यन्त धीर, महान्‌ बलवान्‌ और पराक्रमी जो कुन्तिभोजदेशके योद्धा थे, उन्हें गंगानन्दन भीष्मने मन्त्रियों तथा सगे-सम्बन्धियोंसहित मार गिराया

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, các chiến binh xứ Kuntibhoja—dũng mãnh nơi chiến địa, khí phách lớn và sức mạnh lớn—đã bị Bhīṣma, con của sông Gaṅgā, đánh gục, cùng với tùy tùng, đồng minh và các đại thần của họ.”

Verse 3

नारायणा बलभद्रा: शूराश्ष शतशो<5परे | अनुरक्ताश्न वीरेण भीष्मेण युधि पातिता:,पाण्डवोंमें अनुराग रखनेवाले जो नारायण और बलभद्र नामवाले सैकड़ों शूरवीर थे, उन्हें भी वीरवर भीष्मने युद्धमें धराशायी कर दिया

Sañjaya nói: Hàng trăm dũng sĩ khác mang danh Nārāyaṇa và Balabhadra—một lòng quyến luyến, trung tình với nhà Pāṇḍava—cũng đã bị Bhīṣma hùng mạnh đánh gục trên chiến địa.

Verse 4

सम: किरीटिना संख्ये वीर्येण च बलेन च । सत्यजित्‌ सत्यसंधेन द्रोणेन निहतो युधि,सत्यजित्‌ संग्राममें किरीटधारी अर्जुनके समान बल और पराक्रमसे सम्पन्न था, जिसे युद्धस्थलमें सत्यप्रतिज्ञ द्रोणाचार्यने मार डाला

Sañjaya nói: Giữa trận tiền, Satyajit—mạnh mẽ và dũng lực ngang với Arjuna đội mũ miện—đã bị Droṇa, bậc giữ vững lời thệ, giết chết trên chiến địa.

Verse 5

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संजय-वाक्यविषयक पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ,पज्चालानां महेष्वासा: सर्वे युद्धविशारदा: । द्रोणेन सह संगम्य गता वैवस्वतक्षयम्‌ युद्धकी कलामें कुशल सम्पूर्ण पांचाल महाधनुर्धर द्रोणाचार्यसे टक्कर लेकर यमलोकमें जा पहुँचे हैं

Sañjaya nói: Tất thảy các đại cung thủ xứ Pañcāla, tinh thông nghệ thuật chiến trận, khi giáp mặt Droṇa thì đều đi đến cõi của Vaivasvata (Diêm Vương), tức là ngã xuống và bước vào Yamaloka.

Verse 6

तथा विराटट्रुपदौ वृद्धौी सहसुतौ नृपौ । पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन निहतौ रणे,मित्रके लिये पराक्रम करनेवाले बूढ़े राजा विराट और ट्रुपद अपने पुत्रोंसहित द्रोणाचार्यके द्वारा रणभूमिमें मारे गये हैं इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि संजयवाक्ये षष्ठोडध्याय:

Sañjaya nói: “Vì thế, hai vị lão vương Virāṭa và Drupada—cùng các con trai của họ—khi dốc sức anh dũng vì đồng minh, đã bị Droṇa giết trên chiến địa.”

Verse 7

यो बाल एव समरे सम्मित: सव्यसाचिना । केशवेन च दुर्धर्षो बलदेवेन वा विभो

Sañjaya nói: “Người ấy, khi còn là một thiếu niên, đã được Savyasācin (Arjuna) xem như đối thủ ngang tầm nơi chiến địa; và ngay cả Keśava (Kṛṣṇa) hay Baladeva hùng mạnh cũng khó bề chống đỡ—tâu chúa thượng.”

Verse 8

परेषां कदनं कृत्वा महारथविशारद: । परिवार्य महामात्रै: षड़भि: परमकै रथै:

Sañjaya nói: Sau khi gây nên cuộc tàn sát lớn giữa quân địch, bậc tinh thông hàng đại chiến xa ấy liền chuyển động khắp chiến địa, được sáu vị đại tướng kiệt xuất vây quanh trên những cỗ chiến xa tinh tuyển—một hình ảnh của uy lực trận mạc và đà tiến nghiệt ngã của chiến tranh.

Verse 9

अशवनुवद्धिर्बीभत्सुमभिमन्युर्निपातित: । जो बाल्यावस्थामें ही दुर्धर्ष वीर था और सव्यसाची अर्जुन, भगवान्‌ श्रीकृष्ण अथवा बलदेवजीके समान समझा जाता था तथा जो महान्‌ रथयुद्धमें विशेष कुशल था, वह अभिमन्यु शत्रुओंका संहार करके छः: बड़े-बड़े महारथियोंद्वारा, जिनका अर्जुनपर वश नहीं चलता था, चारों ओरसे घेरकर मार डाला गया ।। ७-८ $ ।। कृतं त॑ विरथं वीरें क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम्‌

Sañjaya nói: Abhimanyu—người mà các chiến binh ví với Bībhatsu (Arjuna) đáng sợ, với đức Śrī Kṛṣṇa, thậm chí với Baladeva; tuy còn trẻ mà đã là dũng sĩ bất khả khuất, lại đặc biệt tinh thông đại chiến xa—sau khi chém giết quân thù, đã bị sáu đại chiến xa vây bủa bốn phía và sát hại, những kẻ mà Arjuna không thể chế ngự. Thế là họ khiến dũng sĩ ấy thành kẻ mất xe, dù chàng vẫn đứng vững trong bổn phận của một kṣatriya.

Verse 10

सपत्नानां निहन्ता च महत्या सेनया वृतः

Sañjaya nói: “Chàng là kẻ diệt trừ những đối thủ thù địch, và đứng giữa vòng vây của một đại quân mênh mông.” Câu này nhấn mạnh đạo lý chiến trận của sử thi: uy dũng không chỉ đo bằng dũng khí cá nhân, mà còn bởi thực tại chiến lược—được quân mình nâng đỡ và bao bọc trong dòng biến động của cuộc chiến.

Verse 11

अम्बष्ठस्य सुतः श्रीमान्‌ मित्रहेतो: पराक्रमन्‌ । आसाद्य लक्ष्मणं वीर दुर्योधनसुतं रणे

Sañjaya nói: Người con rạng rỡ của dòng Ambaṣṭha, vì nghĩa đồng minh Mitra mà phô bày dũng lực, tiến lên và đối mặt với dũng sĩ Lakṣmaṇa—con trai Duryodhana—giữa trận tiền. Đoạn này cho thấy trong chiến tranh, lòng trung thành và liên minh đẩy con người vào cuộc đối đầu trực diện, nơi dũng khí cá nhân bị thử thách trước dây ràng buộc của tình bằng hữu và bổn phận.

Verse 12

सुमहत्‌ कदनं कृत्वा गतो वैवस्वतक्षयम्‌ । शत्रुहन्ता श्रीमान्‌ अम्बष्ठपुत्र अपनी विशाल सेनासे घिरकर मित्रोंके लिये पराक्रम दिखा रहा था। वह शत्रु-सेनाका महान्‌ संहार करके रणभूमिमें दुर्योधनके वीर पुत्र लक्ष्मणसे टक्कर ले यमलोकमें जा पहुँचा ।। बृहन्तः सुमहेष्वास: कृतास्त्रो युद्धदुर्मद:

Sañjaya nói: Gây nên cuộc tàn sát mênh mông, người con rạng rỡ của dòng Ambaṣṭha—dẫu bị một đại quân vây bọc—vẫn phô bày dũng lực vì nghĩa đồng minh. Sau khi giáng xuống quân địch một sự hủy diệt lớn, chàng gặp trên chiến địa Lakṣmaṇa, người con anh dũng của Duryodhana, và rốt cuộc đã đến cõi Yama. (Chàng) vóc dáng cao lớn, là đại cung thủ, tinh luyện mọi binh khí, và say cuồng trong cơn cuồng nộ của chiến tranh.

Verse 13

मणिमान्‌ दण्डधारश्न राजानौ युद्धदुर्मदौ

Sañjaya nói: “Hai vị vua—kiêu hãnh và say men cuồng nộ của chiến trận—cùng tiến lên; một người trang sức bằng châu ngọc, người kia mang vũ khí tựa cây trượng; lòng ngạo mạn của họ càng sắc lạnh bởi bạo lực của chiến tranh.”

Verse 14

अंशुमान्‌ भोजराजस्तु सहसैन्यो महारथ:

Sañjaya nói: Vua Bhoja Aṁśumān, một đại chiến xa dũng sĩ, tiến lên cùng đạo quân hàng nghìn người—báo hiệu đà chiến cuộc đang dâng, nơi bổn phận vương giả và ý chí võ trận thúc các bậc lãnh đạo dốc quân, dẫu biết cái giá sẽ vô cùng thảm khốc.

Verse 15

सामुद्रश्चित्रसेनश्व सह पुत्रेण भारत

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, Sāmudra và Citrasena cũng vậy—cùng với con trai của ông—(đã có mặt/đã tiến vào chiến trận).”

Verse 16

अनूपवासी नीलकश्न व्याप्रदत्तश्न॒ वीर्यवान्‌

Sañjaya nói: Trong số họ có Anūpavāsī, lại có Nīlakaśna—cùng với Vyāpradatta, người dũng mãnh phi thường.

Verse 17

चित्रायुथश्चित्रयोधी कृत्वा च कदनं महत्‌

Sañjaya nói: Citrāyudha, chiến sĩ rực rỡ mà đáng sợ, đã gây nên một cuộc tàn sát lớn—khiến cơn hỗn loạn của chiến trường càng thêm dữ dội, và cho thấy tài năng khi bị trói buộc vào chiến tranh sẽ nhân lên khổ đau cho cả hai phía.

Verse 18

वृकोदरसमो युद्धे वृतः कैकेययोधिभि:

Sañjaya nói: Giữa cơn chiến trận, một dũng sĩ ngang tầm Vṛkodara (Bhīma) đã bị các chiến binh xứ Kaikeya vây kín—cho thấy rằng ngay cả bậc mạnh nhất cũng bị thử thách khi muôn người đồng loạt áp sát, và lòng can đảm cùng bổn phận theo dharma được cân đo giữa thế trận áp đảo.

Verse 19

जनमेजयो गदायोधी पर्वतीय: प्रतापवान्‌

Sañjaya nói: “Janamejaya là dũng sĩ hùng mạnh, tinh thông chiến đấu bằng chùy—sức lực như núi, rực sáng bởi uy dũng.”

Verse 20

दुर्मुखेन महाराज तव पुत्रेण पातित: । महाराज! प्रतापी पर्वतीय राजा जनमेजय गदायुद्धमें कुशल थे। उन्हें आपके पुत्र दुर्मुखने धराशायी कर दिया ।। रोचमानौ नरव्याप्रौ रोचमानौ ग्रहाविव

Sañjaya nói: Ôi Đại vương, dũng sĩ ấy đã bị con trai ngài là Durmukha đánh gục. Hai người đàn ông như hổ ấy, rạng rỡ bởi uy lực, từng tỏa sáng như hai hành tinh—nhưng trong trật tự đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh, ngay cả bậc hiển hách cũng phải ngã xuống khi bị lấn át giữa vòng vây chật chội của trận tiền.

Verse 21

द्रोणेन युगपद्‌ राजन्‌ दिवं सम्प्रापितौ शरै: । राजन्‌! दो चमकते हुए ग्रहोंके समान नरश्रेष्ठ रोचमान, जो एक ही नामके दो भाई थे, द्रोणाचार्यके द्वारा बाणोंसे एक साथ ही स्वर्गलोक पहुँचा दिये गये ।। नृपाश्च प्रतियुध्यन्त: पराक्रान्ता विशाम्पते

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, bởi mũi tên của Droṇa, hai dũng sĩ đã được đưa lên cõi trời ngay trong cùng một khoảnh khắc. Rực sáng như đôi hành tinh, hai bậc trượng phu hàng đầu—hai anh em mang cùng một tên—đã bị Droṇācārya hạ gục cùng lúc và đạt đến thiên giới. Và, hỡi chúa tể muôn dân, các vua khác nữa, dũng mãnh trong chiến công, vẫn tiếp tục giao chiến đáp trả.

Verse 22

पुरुजित्‌ कुन्तिभोजश्न मातुलौ सव्यसाचिन:

Sañjaya nói: Purujit và Kuntibhoja—cả hai đều là cậu (bên ngoại) của Savyasācī Arjuna—cũng có mặt, như để nhắc rằng những mối dây huyết tộc vẫn ràng buộc con người, dù chiến tranh buộc thân quyến phải đứng giữa những bổn phận đối nghịch.

Verse 23

संग्रामनिर्जिताँललोकान्‌ गमितौ द्रोणसायकै: । पुरुजित्‌ और कुन्तिभोज दोनों सव्यसाची अर्जुनके मामा थे। द्रोणाचार्यके सायकोंने उन्हें भी उन लोकोंमें पहुँचा दिया, जो संग्राममें मारे जानेवाले वीरोंको प्राप्त होते हैं || २२ ई || अभिभू: काशिराजश्व काशिकैर्बहुभिवृत:

Sañjaya nói: Purujit và Kuntibhoja—cả hai đều là cậu bên ngoại của Arjuna, cung thủ thiện xạ dùng được cả hai tay—đã bị những mũi tên của Droṇa đưa đến những cõi mà các dũng sĩ ngã xuống nơi chiến địa được hưởng. Cũng vậy, Abhibhū và vua xứ Kāśī, bị đông đảo chiến binh Kāśika vây quanh, được nhắc đến trong dòng kể tiếp nối về cuộc tàn sát trên chiến trường—nơi võ công được ghi nhận, nhưng huyết thống và bổn phận lại bị chiến tranh xé nát.

Verse 24

अमितौजा युधामन्युरुत्तमौजाश्न वीर्यवान्‌,निहत्य शतश: शूरानस्मदीयैर्निपातिता: । अमितौजा, युधामन्यु तथा पराक्रमी उत्तमौजा ये सैकड़ों शूरवीरोंका संहार करके हमारे सैनिकोंद्वारा मारे गये

Sañjaya nói: Dũng tướng Amitaujā, Yudhāmanyu và Uttamaujā quả cảm—sau khi chém giết hàng trăm chiến sĩ—rốt cuộc cũng bị quân ta đánh gục. Thế nên, ngay cả võ lực lớn lao nơi chiến địa cũng có giới hạn của nó giữa vòng báo trả khốc liệt không dứt của chiến tranh.

Verse 25

मित्रवर्मा च पाउ्चाल्य: क्षत्रधर्मा च भारत

Sañjaya nói: “Mitravarmā, chiến sĩ xứ Pāñcāla, và cả Kṣatradharmā nữa—hỡi Bhārata—(đều có mặt).” Câu này tiếp nối bản liệt kê nơi chiến địa, nhấn mạnh những kṣatriya được gọi đích danh, mà căn tính gắn liền với bổn phận võ sĩ (kṣatra-dharma) trong cuộc chiến đang mở ra.

Verse 26

शिखण्डितनयो युद्धे क्षत्रदेवो युधां पति:

Sañjaya nói: “Giữa trận chiến, con trai của Śikhaṇḍī—tựa như một vị thần giữa hàng chiến sĩ—đứng bật lên như bậc chủ tướng của cuộc giao tranh.”

Verse 27

सुचित्रश्नित्रवर्मा च पितापुत्रो महारथौ

Sañjaya nói: “Sucitra và Mitravarmā nữa—cha và con—cả hai đều là đại xa chiến (mahāratha).” Câu này tiếp tục bản liệt kê nơi chiến địa, cho thấy cả dòng tộc bị cuốn vào cuộc chiến, nơi lòng trung thành truyền đời và bổn phận võ sĩ trói buộc gia đình vào cùng một hiểm họa.

Verse 28

वार्द्धक्षेमिर्महाराज समुद्र इव पर्वणि

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, Vārddhakṣemi phồng dâng như biển cả vào kỳ triều cường trăng tròn,” gợi một đợt bùng lên của uy lực và tự tín giữa vận hội chiến tranh đổi thay.

Verse 29

सेनाविन्दुसुतः श्रेष्ठ: शात्रवान्‌ प्रहरन्‌ युधि

Sañjaya nói: Giữa cơn giao chiến, người con ưu tú của Senāvindu đã giáng đòn lên quân thù, thúc ép trận đánh bằng khí phách võ tướng kiên quyết—một hình ảnh của tài dũng, mà trong khuôn khổ đạo lý của Mahābhārata cũng nhắc rằng lòng can trường nơi chiến địa vẫn được ca tụng, dẫu nó phục vụ cỗ máy nghiệt ngã của cuộc tương tàn huynh đệ.

Verse 30

धृष्टकेतुर्महाराज चेदीनां प्रवरो रथ:

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, Dhṛṣṭaketu—bậc đứng đầu trong hàng dũng sĩ xứ Cedi—là một chiến xa dũng tướng (ratha) lẫy lừng.”

Verse 31

तथा सत्यधृतिर्वीर: कृत्वा कदनमाहवे

Sañjaya nói: “Vì thế, dũng sĩ Satyadhṛti, sau khi gây nên cuộc tàn sát lớn nơi chiến địa, đã hiển hiện như một chiến binh đáng khiếp sợ—hình ảnh của khí phách và quyết tâm lạnh lùng dưới sức nặng đạo lý của chiến tranh.”

Verse 32

सेनाबिन्दु: कुरुश्रेष्ठ कृत्वा कदनमाहवे,कुरुश्रेष्ठ! सेनाविन्दु भी युद्धमें शत्रुओंका संहार करके कालके गालमें चला गया। शिशुपालका पुत्र राजा सुकेतु भी युद्धमें शत्रुसैनिकोंका वध करके स्वयं भी द्रोणाचार्यके हाथसे मारा गया

Sañjaya nói: “Tâu bậc tối thượng trong dòng Kuru, Senābindu, sau khi gây nên cuộc tàn sát lớn nơi chiến địa, đã đi vào hàm của Thời Gian (Kāla). Và vua Suketu, con của Śiśupāla, sau khi giết nhiều binh sĩ địch trong giao tranh, cũng bị Droṇācārya tự tay hạ sát. Đoạn này nhấn mạnh sự đáp trả nghiệt ngã của chiến tranh: tài dũng đem theo hủy diệt, nhưng rốt cuộc ngay cả kẻ hùng mạnh cũng bị Thời Gian không thể cưỡng lại đoạt lấy.”

Verse 33

पुत्रस्तु शिशुपालस्य सुकेतु: पृथिवीपति: । निहत्य शात्रवान्‌ संख्ये द्रोणेन निहतो युधि,कुरुश्रेष्ठ! सेनाविन्दु भी युद्धमें शत्रुओंका संहार करके कालके गालमें चला गया। शिशुपालका पुत्र राजा सुकेतु भी युद्धमें शत्रुसैनिकोंका वध करके स्वयं भी द्रोणाचार्यके हाथसे मारा गया

Sañjaya thưa: Hỡi bậc tối thượng trong dòng Kuru! Suketu, con trai của Śiśupāla—một vị vua—sau khi chém giết vô số kẻ thù giữa cơn hỗn chiến, rốt cuộc chính mình cũng bị Droṇa đánh gục trong giao tranh. Thế nên, ngay cả bậc quân vương dũng mãnh, hoàn thành bổn phận chiến sĩ bằng cách chiến đấu dữ dội, vẫn gặp cái kết vô tư của chiến trường—nơi dũng lực và định mệnh giao hội, và tử thần đến không kể dòng dõi.

Verse 34

तथा सत्यधूृतिर्वीरो मदिराश्चश्न वीर्यवान्‌ सूर्यदत्तश्न विक्रान्तो निहतो द्रोणसायकै:,इसी प्रकार वीर सत्यधृति, पराक्रमी मदिराश्व और बल-विक्रमशाली सूर्यदत्त भी द्रोणाचार्यके बाणोंसे मारे गये हैं

Sañjaya thưa: Cũng như thế, dũng sĩ Satyadhṛti, người anh hùng Madirāśva, và Sūryadatta—mạnh mẽ, gan dạ—đều bị những mũi tên của Droṇa bắn hạ. Lời thuật lại phơi bày sự vô tư lạnh lùng của chiến địa: ngay cả các chiến binh lừng danh, dẫu can đảm và tài nghệ, vẫn ngã xuống trước kỹ nghệ vượt trội và định mệnh nơi sa trường, nhắc người nghe về cái giá đạo lý nặng nề của chiến tranh và sự mong manh của quyền lực thế gian.

Verse 35

श्रेणिमांश्न महाराज युध्यमान: पराक्रमी | कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम्‌,महाराज! पराक्रमपूर्वक युद्ध करनेवाले श्रेणिमानने युद्धमें दुष्कर कर्म करके यमलोकके मार्गका आश्रय लिया है

Sañjaya thưa: Tâu đại vương! Dũng sĩ Śreṇimān, chiến đấu với khí phách anh hùng, đã lập một chiến công khó bề thực hiện giữa trận mạc, rồi đi đến cõi của Vaivasvata (Diêm Vương). Lời thuật này nêu rõ “moral economy” nghiệt ngã của chiến tranh: ngay cả thành tựu can trường trên chiến địa cũng kết thúc bằng cái chết, nhắc rằng vinh quang võ nghiệp không thể tách rời tử vong và hệ quả của bổn phận bạo liệt.

Verse 36

तथैव युधि विक्रान्तो मागध: परमास्त्रवित्‌ भीष्मेण निहतो राजउ्शेतेड्द्य परवीरहा,राजन! इसी प्रकार शत्रुवीरोंका संहार करनेवाला और उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता पराक्रमी मागध वीर भी भीष्मजीके हाथसे मारा जाकर आज रणभूमिमें सो रहा है

Sañjaya thưa: “Cũng vậy, tâu bệ hạ, dũng sĩ xứ Magadha—kẻ diệt các anh hùng địch thủ, bậc tinh thông những vũ khí tối thượng—đã bị Bhīṣma đánh gục, và hôm nay nằm lại trên chiến địa.”

Verse 37

विराटपुत्र: शड्खस्तु उत्तरश्न महारथ: । कुर्वन्तौ सुमहत्‌ कर्म गतौ वैवस्वतक्षयम्‌,राजा विराटके पुत्र शंख और महारथी उत्तर ये दोनों युद्धमें महान्‌ कर्म करके यमलोकमें जा पहुँचे हैं

Sañjaya thưa: Śaṅkha, con trai của Virāṭa, và Uttara—vị đại xa chiến—cả hai sau khi lập những chiến công lớn trong trận mạc, đã đi đến cõi của Vaivasvata (Diêm Vương). Câu này nêu bật đạo lý tỉnh táo của Mahābhārata về chiến tranh: dũng cảm và bổn phận có thể được hoàn thành, nhưng kết cục của chiến địa là cái chết, và ngay cả những chiến binh lừng danh cũng bị đưa về vương quốc của Yama.

Verse 38

वसुदानश्च कदनं कुर्वाणो$तीव संयुगे | भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्‌,वसुदान भी युद्धस्थलमें बड़ा भारी संहार मचा रहा था। परंतु भरद्वाजनन्दन द्रोणने पराक्रम करके उसे यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya nói: Vasudāna, đang gieo cảnh tàn sát dữ dội giữa trận tiền, đã gặp phải dũng lực của con trai Bhāradvāja (Droṇa); bằng uy lực quyết liệt, hắn bị đưa thẳng đến cõi của Yama.

Verse 39

(पाण्ड्यराजश्च विक्रान्तो बलवान्‌ बाहुशालिना | अश्वत्थाम्ना हतस्तत्र गमितो वै यमक्षयम्‌ ।।) अपने बाहुबलसे सुशोभित होनेवाले अश्व॒त्थामाने बलवान्‌ एवं पराक्रमी पाण्ड्यराजको मारकर यमलोक पहुँचा दिया । एते चान्ये च बहव: पाण्डवानां महारथा: । हता द्रोणेन विक्रम्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि,ये तथा और भी बहुत-से पाण्डव महारथी, जिनके बारेमें आप मुझसे पूछ रहे थे, द्रोणाचार्यके द्वारा बलपूर्वक मार डाले गये

Sañjaya nói: Tại đó, vua xứ Pāṇḍya—dũng mãnh và đầy sức mạnh—đã bị Aśvatthāman, người lừng danh bởi lực cánh tay, giết chết và đưa đến cõi Yama. Và còn nhiều đại xa chiến binh khác của phe Pāṇḍava—những người mà bệ hạ đang hỏi ta—cũng đã bị Droṇa dùng sức mạnh chém hạ giữa chiến trường.

Verse 96

दौ:शासनिर्महाराज सौभद्रं हतवान्‌ रणे । महाराज! क्षत्रिय-धर्ममें तत्पर रहनेवाला वीर सुभद्राकुमार अभिमन्यु रथहीन कर दिया गया था, उस अवस्थामें दुःशासनके पुत्रने उसे रणभूमिमें मारा था

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, con trai của Duhśāsana đã giết Saubhadra trong trận chiến. Dẫu Abhimanyu—vị anh hùng, con của Subhadrā—một lòng theo kṣatriya-dharma, chàng đã bị tước mất chiến xa; và trong cảnh bất lực ấy, con của Duhśāsana đã hạ sát chàng ngay trên chiến địa.

Verse 126

दुःशासनेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्‌ | अस्त्र-विद्याके विशेषज्ञ रणदुर्मद महाथनुर्धर बृहन्तको दुःशासनने बलपूर्वक यमलोक पहुँचाया था

Sañjaya nói: Dùng sức mạnh áp đảo, Duhśāsana đã đưa hắn đến cõi Yama. Bṛhantaka—cung thủ hùng mạnh, tinh thông khoa học binh khí và ngông cuồng vì men chiến trận—đã bị Duhśāsana đẩy vào thế giới của cái chết.

Verse 133

पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन युधि पातितौ । युद्धमें उनन्‍्मत्त होकर जूझनेवाले राजा मणिमान्‌ और दण्डधार मित्रोंके लिये पराक्रम दिखाते थे। उन दोनोंको द्रोणाचार्यने युद्धमें मार गिराया है

Sañjaya nói: “Hai người ấy, phô bày dũng lực vì bạn hữu, đã bị Droṇa đánh ngã giữa chiến trận.” Vua Maṇimān và Daṇḍadhāra, say cuồng trong cuộc giao tranh, đã bị Droṇa hạ gục trên chiến trường.

Verse 143

भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्‌ । सेनासहित भोजराज महारथी अंशुमानको भरद्वाजनन्दन द्रोणने पराक्रम करके यमलोक पहुँचाया है

Sañjaya nói: Bị khuất phục bởi dũng lực của con trai Bhāradvāja (Drona), vua xứ Bhoja là Aṁśumānaka—một đại xa chiến binh lừng danh—đã bị đưa đến cõi Yama, cùng với toàn quân của mình.

Verse 153

समुद्रसेनेन बलाद्‌ गमितो यमसादनम्‌ | भारत! समुद्रतटवर्ती राज्यके अधिपति चित्रसेन अपने पुत्रके साथ युद्धमें आकर समुद्रसेनके द्वारा बलपूर्वक यमलोक भेज दिया गया

Sañjaya nói: Hỡi Bharata, vua miền duyên hải Chitrasena, đến chiến trận cùng con trai mình, đã bị Samudrasena áp đảo và bị cưỡng bức đưa đến cõi Yama.

Verse 163

अश्वत्थाम्ना विकर्णेन गमितो यमसादनम्‌ | समुद्रतटटवासी नील और पराक्रमी व्याप्रदत्त--इन दोनोंको क्रमश: अश्वत्थामा और विकर्णने यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya nói: Bởi Aśvatthāmā và Vikarṇa, người ấy đã bị đưa đến cõi Yama—bị giết giữa chiến trường. Nīla, kẻ ở miền duyên hải, và dũng sĩ Vyāpradatta—hai người ấy lần lượt bị Aśvatthāmā và Vikarṇa tiễn về Yamaloka.

Verse 173

चित्रमार्गेण विक्रम्य विकर्णेन हतो मृथे । विचित्र युद्ध करनेवाले चित्रायुध समरमें विचित्र रीतिसे पराक्रम करते हुए कौरव- सेनाका महान्‌ संहार करके अन्तमें विकर्णके हाथसे मारे गये

Sañjaya nói: Tiến lên với lối giao chiến kỳ dị, nổi bật, người ấy đã phô bày dũng lực phi thường trên chiến địa. Sau khi gây nên sự tàn phá lớn lao trong quân Kaurava bằng tài chiến đấu khác thường, cuối cùng giữa cuộc hỗn chiến, người ấy bị Vikarṇa hạ sát.

Verse 183

कैकेयेन च विक्रम्य भ्रात्रा भ्राता निपातित: । केकयदेशीय योद्धाओंसे घिरे हुए भीमके समान पराक्रमी केकयराजकुमारको उन्हींके भाई दूसरे केकयराजकुमारने बलपूर्वक मार गिराया

Sañjaya nói: Xông lên bằng sức mạnh, một người anh em Kaikeya đã đánh gục chính anh em ruột của mình. Dẫu vị hoàng tử Kaikeya ấy dũng mãnh như Bhīma giữa vòng vây chiến binh Kekaya, rốt cuộc vẫn bị chính người anh em của mình quật ngã bằng uy lực.

Verse 216

कृत्वा नसुकरं कर्म गता वैवस्वतक्षयम्‌ । प्रजानाथ! और भी बहुत-से पराक्रमी नरेश आपकी सेनाका सामना करते हुए दुष्कर पराक्रम करके यमलोकमें जा पहुँचे हैं

Sañjaya nói: “Sau khi làm nên những việc không dễ thực hiện, nhiều vị vua hùng mạnh đã đi đến nơi ở của Vaivasvata (Diêm Vương). Ôi chúa tể của muôn dân! Nhiều bậc quân vương dũng mãnh khác nữa, khi đối mặt với quân đội của ngài, đã phô bày dũng khí gian lao và rồi cũng đến cõi Diêm Vương.”

Verse 236

वसुदानस्य पुत्रेण न्यासितो देहमाहवे । काशिराज अभिभेू बहुतेरे काशीनिवासी योद्धाओंसे घिरे हुए थे। वसुदानके पुत्रने युद्धस्थलमें उनसे उनके शरीरका परित्याग करवा दिया

Sañjaya nói: “Bị nhiều chiến binh xứ Kāśī vây bủa và bị dồn ép giữa cơn binh lửa, vua Kāśī đã bị con trai của Vasudāna khiến phải bỏ thân nơi chiến địa.”

Verse 263

लक्ष्मणेन हतो राजंस्तव पौत्रेण भारत । भरतवंशी नरेश! आपके पौजत्र लक्ष्मणने युद्धमें योद्धाओंके स्वामी क्षत्रदेवको, जो शिखण्डीका पुत्र था, मार डाला

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, hỡi hậu duệ Bharata, cháu nội của ngài là Lakṣmaṇa đã giết trong trận chiến vị chúa tướng Kṣatradeva—con trai của Śikhaṇḍī.”

Verse 286

आयुधक्षयमासाद्य प्रशान्तिं परमां गत: । महाराज! जैसे पूर्णिमाके दिन समुद्र उमड़ पड़ता है, उसी प्रकार वृद्धक्षेमका पुत्र भी युद्धमें उद्धत हो उठा था, परंतु उसके सारे अस्त्र-शस्त्र नष्ट हो गये थे, इसलिये वह प्राणशून्य हो सदाके लिये परम शान्त हो गया

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, khi vũ khí đã cạn kiệt, người ấy bước vào sự tĩnh lặng tối thượng. Như biển cả dâng trào vào ngày rằm, con trai của Vṛddhakṣema cũng bừng lên trong chiến trận với khí thế dữ dội; nhưng khi mọi tên đạn và binh khí đều bị phá hủy, người ấy lìa mạng và đi vào sự an tịnh tối hậu, vĩnh viễn.”

Verse 296

बाह्विकेन महाराज कौरवेन्द्रेण पातित: । राजाधिराज! सेनाविन्‍्दुका श्रेष्ठ पुत्र रणभूमिमें शत्रुओंपर प्रहार कर रहा था। उस समय कौरवेन्द्र बाह्नीकने उसे मार गिराया

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, chiến binh ấy—người con ưu tú nhất của Senāvinduka—đang giáng đòn lên quân thù giữa chiến địa. Ngay lúc ấy, chúa tể Kuru là Bāhlīka đã quật ngã, hạ sát người ấy trong giao tranh.”

Verse 306

कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम्‌ । महाराज! चेदिदेशका श्रेष्ठ रथी धृष्टकेतु भी युद्धमें दुष्कर कर्म करके यमलोकका पथिक हो गया

Sañjaya thưa: Tâu đại vương, Dhṛṣṭaketu—một chiến xa dũng tướng kiệt xuất—sau khi hoàn thành một việc không dễ làm, đã lập nên một hành động khốc liệt nơi chiến địa rồi đi đến cõi của Vaivasvata (Diêm Vương).

Verse 316

पाण्डवार्थे पराक्रान्तो गमितो यमसादनम्‌ । पाण्डवोंके लिये पराक्रम प्रकट करनेवाले वीर सत्यधृतिने भी रणभूमिमें शत्रुओंका संहार करके यमलोककी राह ली

Sañjaya thưa: Vì nghĩa của các Pāṇḍava mà phô bày dũng lực, sau khi tàn sát quân thù nơi chiến địa, dũng sĩ Satyadhṛti đã bị đưa đến cư xá của Yama—đi theo con đường của tử thần.

Verse 2536

द्रोणेन परमेष्वासौ गमितौ यमसादनम्‌ । भारत! पांचालयोद्धा मित्रवर्मा और क्षत्रधर्मा महाधनुर्धर थे। उन्हें भी द्रोणाचार्यने यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya thưa: Hỡi Bhārata, Droṇa—bậc cung thủ tối thượng—đã đưa họ đến cư xá của Yama. Chiến binh Pāñcāla Mitravarmā—kiên định với kṣatriya-dharma và là người giương đại cung hùng mạnh—cũng bị Droṇācārya sai đến cõi Yama.

Verse 2736

प्रचरन्तौ महावीरौ द्रोणेन निहतौ रणे । सुचित्र और चित्रवर्मा ये दो महावीर महारथी परस्पर पिता-पुत्र थे। रणभूमिमें विचरते हुए इन दोनोंको द्रोणाचार्यने मार डाला

Sañjaya thưa: Khi hai dũng tướng ấy đang tung hoành trên chiến địa, họ đã bị Droṇa giết trong giao chiến. Sucitra và Citravarmā—hai mahāratha hùng mạnh, là cha và con—đã bị Droṇācārya chém ngã khi họ còn đang di chuyển giữa chiến trường.