Adhyaya 12

Verse 1

अफड--रू- द्वादशोड् ध्याय: दोनों सेनाओंका ला और भीमसेनके द्वारा क्षेम वध संजय उवाच ते सेने<न्योन्यमासाद्य प्रह्ृष्टाश्चनरद्धिपे । बृहत्यौ सम्प्रजहाते देवासुरसमप्र भे,बी आस ह्य अस्सी ं त्रयोदशो 5 ध्याय: दोनों सेनाओंका परस्पर घोर युद्ध तथा सात्यकिके द्वारा विन्द और अनुविन्दका वध संजय उवाच तत: कर्णो महेष्वास: पाण्डवानामनीकिनीम्‌ । जघान समरे शूर: शरै: संनतपर्वभि: संजय कहते हैं--राजन्‌! तत्पश्चात्‌ महाधनुर्धर शूरवीर कर्णने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा समरांगणमें पाण्डव-सेनाका संहार आरम्भ किया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, sau đó Karṇa—cung thủ đại tài, dũng tướng nơi chiến địa—bắt đầu tàn sát quân Pāṇḍava trên chiến trường, trút xuống những mũi tên có “khớp cong” (được uốn và điều khiển tinh vi, nhắm trúng và chí tử).

Verse 2

संजय कहते हैं--राजन्‌! उन दोनों सेनाओंके हाथी, घोड़े और मनुष्य बहुत प्रसन्न थे। देवताओं तथा असुरोंके समान प्रकाशित होनेवाली वे दोनों विशाल सेनाएँ परस्पर भिड़कर अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगीं ।। ततो नररथाश्रेभा: पत्तयश्षोग्रविक्रमा: । सम्प्रहारान्‌ भृशं चक्रुर्देहपाप्मासुनाशनान्‌,तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्‌ । कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथा: राजन! इसी प्रकार क्रोधमें भरे हुए महारथी पाण्डव भी कर्णके सामने ही आपके बेटेकी सेनाका विनाश करने लगे

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, voi, ngựa và bộ binh của cả hai đạo quân đều hăng hái, khí thế dâng cao. Hai đại quân ấy, rực sáng như chư thiên và a-tu-la, lao vào nhau và bắt đầu giáng đòn bằng vũ khí và phi tiễn. Rồi những chiến sĩ ưu tú—các dũng tướng chiến xa và bộ binh dũng mãnh—mở những đợt xung kích dữ dội, hủy diệt thân xác và sinh mạng. Cũng như thế, tâu Đại vương, các mahāratha Pāṇḍava, bừng bừng phẫn nộ, ngay trước mặt Karṇa, bắt đầu chém giết và làm tan nát quân đội của hoàng tử của ngài.

Verse 3

तत्पश्चात्‌ भयंकर पराक्रमी रथी, हाथीसवार, घुड़सवार और पैदल सैनिक शरीर, प्राण और पापोंका विनाश करनेवाले घोर प्रहार बड़े जोर-जोरसे करने लगे ।। पूर्णचन्द्रार्कपद्मानां कान्तिभिर्गन्धत: समै: । उत्तमाज्जै्नसिंहानां नृसिंहास्तस्तरुर्महीम्‌,कर्णोडपि राजन्‌ समरे व्यहनत्‌ पाण्डवीं चमूम्‌ । नाराचैरर्करश्म्या भै: कर्मारपरिमार्जिति: महाराज! कर्णके नाराच कारीगरोंद्वारा धोकर साफ किये गये थे, इसलिये सूर्यकी किरणोंके समान चमक रहे थे। उनके द्वारा वह भी रणभूमिमें पाण्डव-सेनाका वध करने लगा

Sañjaya said: Thereafter, warriors of dreadful prowess—chariot-fighters, elephant-riders, horsemen, and foot-soldiers—began to strike with fierce blows, as if intent on destroying bodies, lives, and the sins that cling to men in war. With splendour like the full moon, the sun, and the lotus, and with a presence likened to noble lions among men, they churned the earth with their onset. O King, Karṇa too, in that battle, struck down the Pāṇḍava host, showering it with arrows that shone like sunbeams—shafts burnished and polished by smiths—turning the field into a scene of relentless slaughter and grim consequence.

Verse 4

मनुष्योंमें सिंहके समान पराक्रमी वीरोंने विपक्षी पुरुषसिंहोंके मस्तकोंको काट- काटकर उनके द्वारा धरतीको पाटने लगे। उनके वे मस्तक पूर्ण चन्द्रमा और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ तथा कमलोंके समान सुगन्धित थे ।। अर्धचन्द्रैस्तथा भल्लै: क्षुरप्रैरसिपट्टिशै: । परश्ववैश्वाप्यकृन्तन्नुत्तमाज़नि युध्यताम्‌,अर्द्धचन्द्र, भल्‍्ल, क्षुरप्र, खड्ग, पट्टिश और फरसोंद्वारा वे योद्धाओंके मस्तक काटने लगे तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजा: । नेदुः सेदुश्न मम्लुश्न बग्रमुश्न दिशो दश भरतनन्दन! वहाँ कर्णके चलाये हुए नाराचोंकी मार खाकर झुंड-के-झुंड हाथी चिग्घाड़ने, पीड़ासे कराहने, मलिन होने और दसों दिशाओं में चक्कर काटने लगे

Sanjaya said: With crescent-headed shafts, broad-headed arrows, razor-edged missiles, swords, spears, and axes, the warriors in that battle kept severing the heads of their opponents. There, O descendant of Bharata, struck by the iron darts loosed by Karna, whole herds of elephants trumpeted loudly, groaned in pain, grew faint and distressed, and reeled about in all ten directions. The scene underscores the terrible momentum of war: prowess and weapon-skill achieve immediate victory, yet the cost is measured in suffering and disorientation that spreads across the battlefield.

Verse 5

व्यायतायतबाहूनां व्यायतायतबाहुभि: । बाहव: पातिता रेजुर्धरण्यां सायुधाड़रदा:,हृष्ट-पुष्ट और लंबी भुजाओंवाले वीरोंने, हृष्ट-पुष्ट और लंबी बाँहोंवाले योद्धाओंकी बाँहें पृथ्वीपर काट गिरायीं। वे भुजाएँ आयुधों और अंगदोंसहित शोभा पा रही थीं वध्यमाने बले तस्मिन्‌ सूतपुत्रेण मारिष | नकुलो<भ्यद्रवत्‌ तूर्ण सूतपुत्रं महारणे माननीय नरेश! सूतपुत्रके द्वारा उस महासमरमें जब अपनी सेना मारी जाने लगी, तब नकुलने तुरंत ही कर्णपर धावा किया

Sanjaya said: In that clash, warriors with broad, well-developed arms hewed down the arms of other warriors equally strong and long-limbed; those severed arms lay upon the earth, still adorned with weapons and armlets, and yet appearing splendid. O revered king, when that host was being cut down by the Sūta’s son (Karna), Nakula swiftly charged straight at Karna in the great battle—an act of kṣatriya resolve amid the ruin of one’s own side, where courage and duty contend with the horror of slaughter.

Verse 6

तैः स्फुरद्धिर्मही भाति रक्ताड्गुलितलैस्तथा । गरुडप्रहितैरुग्रै: पजचास्यैरुरगैरिव,जिनके तलवे और अंगुलियाँ लाल रंगकी थीं, उन तड़पती हुई भुजाओंसे रणभूमिकी वैसी ही शोभा हो रही थी, मानो वहाँ गरुड़के गिराये हुए भयंकर पंचमुख सर्प छटपटा रहे हों भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम्‌ | विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकि: समवारयत्‌ भीमसेनने दुष्कर कर्म करते हुए अश्वत्थामाको तथा सात्यकिने केकयदेशीय विन्द और अनुविन्दको रोका

Sañjaya said: The earth shone with those twitching severed arms, their palms and fingers stained red, as if fierce five-hooded serpents, dropped by Garuḍa, were writhing there. At the same time, Bhīmasena checked Droṇa’s son Aśvatthāmā as he attempted a deed hard to accomplish; and Sātyaki held back the Kekaya princes Vinda and Anuvinda. The scene underscores the brutal momentum of war, where valor and restraint alike become instruments of duty amid pervasive violence.

Verse 7

द्विरदस्यन्दनाश्रे भ्य: पेतुर्वीरा द्विषद्धता: । विमानेभ्यो यथा क्षीणे पुण्ये स्वर्गसदस्तथा,शत्रुओंद्वारा मारे गये वीर हाथी, रथ और घोड़ोंसे उसी प्रकार गिर रहे थे, जैसे स्वर्गवासी जीव पुण्य क्षीण होनेपर वहाँके विमानोंसे नीचे गिर पड़ते हैं श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपति: । प्रतिविन्ध्यस्तथा चित्र चित्रकेतनकार्मुकम्‌ सामने आते हुए श्रुतकर्माको राजा चित्रसेनने रोका तथा प्रतिविंध्यने विचित्र ध्वज और धनुषवाले चित्रका सामना किया

Sanjaya said: Warriors, struck down by their foes, fell from elephants and chariots, just as dwellers in heaven fall from their celestial cars when their merit is exhausted. Then King Chitrasena checked the advancing Shrutakarman, and Prativindhya confronted Chitra, who bore a variegated banner and a bow—each meeting the other in the ordered fury of battle.

Verse 8

गदाभिरन्ये गुर्वीभि: परिघैर्मुसलैरपि । पोथिता: शतशः पेतुर्वीरा वीरतरै रणे,अन्य सैकड़ों वीर बड़े-बड़े वीरोंद्वारा भारी गदाओं, परिघों और मुसलोंसे कुचले जाकर रणभूमिमें गिर रहे थे दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्‌ । संशप्तकगणान्‌ क्रुद्धो ह्भ्यधावद्‌ धनंजय: दुर्योधनने धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरपर और क्रोधमें भरे हुए अर्जुनने संशप्तकगणोंपर धावा किया

Sañjaya nói: Nhiều dũng sĩ khác, bị đánh gục bởi những chùy nặng, dùi sắt và chày giã, đã ngã xuống hàng trăm trên chiến địa—bị nghiền nát bởi những chiến binh còn đáng sợ hơn chính họ. Trong khi ấy, Duryodhana dồn ép tấn công vua Yudhiṣṭhira, con của Dharma; còn Arjuna (Dhanañjaya), bừng bừng phẫn nộ, lao thẳng vào đạo quân Saṃśaptaka.

Verse 9

रथा रथैरविमथिता मत्ता मन्तैद्विपा द्विपै: सादिन: सादिभिश्लैव तस्मिन्‌ परमसंकुले,धृष्टद्युम्न: कृपेणाथ तस्मिन्‌ वीरवरक्षये । शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम्‌ बड़े-बड़े वीरोंका संहार करनेवाले उस संग्राममें धृष्टद्युम्न कृपाचार्यके साथ युद्ध करने लगे और शिखण्डी कभी पीछे न हटनेवाले कृतवर्मासे भिड़ गया

Sañjaya nói: Trong cuộc hỗn chiến cực kỳ rối loạn ấy—xe chiến xa đâm vào xe chiến xa, voi điên bị voi đối địch chặn lại, kỵ binh giáp chiến với kỵ binh—Dhrishtadyumna giao chiến với Kripa giữa cảnh các anh hùng lớn bị tàn sát. Shikhandi, không hề lùi bước, áp sát để đánh Kritavarma.

Verse 10

उस भारी घमासान युद्धमें रथोंने रथोंको मथ डाला, मतवाले हाथियोंने मदमत्त गजराजोंको धराशायी कर दिया और घुड़सवारोंने घुड़सवारोंको कुचल डाला ।। रथैर्नरा रथा नागैरश्वारोहाश्न पत्तिभि: | अश्वारोहै: पदाताश्न निहता युधि शेरते,रथियोंद्वारा मारे गये पैदल मनुष्य, हाथियोंद्वारा कुचले गये रथ और रथी, पैदलोंद्वारा मारे गये घुड़सवार और घुड़सवारोंद्वारा कालके गालमें भेजे गये पैदल सिपाही उस युद्धभूमिमें सो रहे थे श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्र: सुतं तव । दुःशासनं महाराज सहदेव: प्रतापवान्‌ महाराज! श्रुतकीर्तिने शल्यपर और प्रतापी माद्रीकुमार सहदेवने आपके पुत्र दुःशासनपर आक्रमण किया

Sañjaya nói: Trong cuộc hỗn chiến nghiền nát ấy, các chiến xa thủ phá tan chiến xa thủ; voi điên quật ngã những voi lớn; kỵ binh giày xéo kỵ binh. Trên chiến địa nằm la liệt người chết—bộ binh bị chiến xa chém hạ, chiến xa và chiến xa thủ bị voi nghiền nát, kỵ binh bị bộ binh hạ gục, và bộ binh bị kỵ binh đưa vào hàm tử thần. Rồi, tâu Đại vương, Śrutakīrti xông tới đánh Śalya; còn Sahadeva dũng mãnh, con của Mādrī, tấn công Duḥśāsana, con trai của bệ hạ.

Verse 11

गजों और गजारोहियोंने रथियों, घुड़सवारों और पैदलोंको मार गिराया, पैदलोंने रथियों, घुड़सवारों और हाथीसवारोंको धराशायी कर दिया, घुड़सवारोंने रथियों, पैदलों और गजारोहियोंको मार डाला तथा रथियोंने भी पैदल मनुष्यों और गजारोहियोंको मार गिराया,कैकेयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता । सात्यकि: केकयौ चापि च्छादयामास भारत

Sañjaya nói: Trong trận chiến ấy, voi và tượng binh quật ngã xa binh, kỵ binh và bộ binh; bộ binh hạ gục xa binh, kỵ binh và tượng binh; kỵ binh giết xa binh, bộ binh và tượng binh; và xa binh cũng giết bộ binh cùng tượng binh. Khi ấy, chiến sĩ Kaikeya trùm lên Sātyaki một cơn mưa tên rực sáng; và Sātyaki, hỡi hậu duệ Bhārata, cũng trùm lên người Kekaya như vậy.

Verse 12

रथाश्वेभनराणां तु नराश्वेभरथै: कृतम्‌ । पाणिपादैश्व शस्त्रैश्वन रथैश्न कदनं महत्‌,पैदल, घुड़सवार, हाथीसवार तथा रथियोंने रथियों, घुड़सवारों, हाथीसवारों और पैदलोंका हाथों, पैरों, अस्त्र-शस्त्रों एवं रथोंद्वारा महान्‌ संहार कर डाला इस प्रकार श्रीमहाभारत कर्णपर्वमें क्षेमधूर्तिका वधविषयक बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ भरतनन्दन! केकयराजकुमार विन्द और अनुविन्दने युद्धमें चमकीले बाणोंकी वर्षा करके सात्यकिको और सात्यकिने दोनों केकयराजकुमारोंको आच्छादित कर दिया ।। तावेनं भ्रातरौ वीरौ जघ्नतुर्ह्दये भूशम्‌ । विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महावने जैसे विशाल वनमें दो हाथी अपने विरोधी हाथीपर दोनों दाँतोंसे प्रहार करते हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर भ्राता विन्द और अनुविन्द सात्यकिकी छातीमें गहरी चोट पहुँचाने लगे

Sañjaya nói: “Một cuộc tàn sát lớn đã diễn ra—đối với xa binh, kỵ binh, tượng binh và bộ binh—do chiến xa, ngựa, voi và người gây nên, bằng tay chân, vũ khí và phi tiễn, và cả chính những cỗ chiến xa. Như vậy, trong Karṇa Parvan của Mahābhārata, chương thứ mười hai—về việc giết Kṣemadhūrti—đã khép lại. Hỡi hậu duệ Bhārata, tiếp đó hai vương tử Kekaya là Vinda và Anuvinda trút mưa tên sáng loáng phủ lên Sātyaki, và Sātyaki cũng phủ lên cả hai vương tử. Như hai con voi trong rừng lớn dùng cả hai ngà đánh vào voi địch, hai anh em anh hùng ấy liên tiếp giáng những đòn sâu vào ngực Sātyaki.”

Verse 13

तथा तस्मिन्‌ बले शूरैर्वध्यमाने हतेडपि च | अस्मानभ्याययु: पार्था वृकोदरपुरोगमा:,इस प्रकार जब शूरवीरोंद्वारा वह सेना मारी जाने लगी और मारी गयी, तब कुन्तीके पुत्रोने भीमसेनको आगे रखकर हमलोगोंपर आक्रमण किया शरसम्भिन्नवर्माणौ तायुभौ भ्रातरौ रणे । सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्‌ विव्यधतु: शरै: राजन! उन दोनोंके कवच बाणोंसे छिन्न-भिन्न हो गये थे, तो भी उन दोनों भाइयोंने रणभूमिमें सत्यकर्मा सात्यकिको बाणोंसे घायल कर दिया इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि विन्दानुविन्दवधे त्रयोदशो 5ध्याय:

Sañjaya nói: Dẫu đạo quân ấy đang bị các dũng sĩ chém giết và ngã xuống la liệt, các con của Pṛthā vẫn tiến thẳng về phía chúng ta, lấy Bhīma (Vṛkodara) làm mũi nhọn. Tuy áo giáp của hai anh em kia đã bị mưa tên xé nát, họ vẫn giữa trận tiền đâm trúng Sātyaki—người nổi danh vì giữ trọn lời thề—xuyên thấu ông bằng những mũi tên, tâu Đại vương.

Verse 14

धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च द्रौपदेया: प्रभद्रका: । सात्यकिश्नेकितानश्ष द्राविडै: सैनिक: सह,तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्‌ सर्वतोदिश: । छादयज्छरवर्षेण वारयामास भारत महाराज! भरतनन्दन! सात्यकिने हँसते-हँसते सम्पूर्ण दिशाओंको अपने बाणोंकी वर्षासे आच्छादित करके उन दोनों भाइयोंको रोक दिया

Sañjaya nói: Dhrishtadyumna và Shikhandi, các con của Draupadī, đội Prabhadraka, và Sātyaki—cùng quân Dravida—đều xông vào trận. Khi ấy Sātyaki, tâu Đại vương, vừa cười vừa chiến đấu, trút mưa tên che kín bốn phương, chặn đứng hai anh em kia, ghìm họ lại giữa cơn hỗn chiến.

Verse 15

वृता व्यूहेन महता पाण्ड्याश्नोला: सकेरला: । धृष्टद्युम्न, शिखण्डी, द्रौपदीके पुत्र, प्रभद्रक, सात्यकि, चेकितान, द्राविड सैनिकोंसहित महान्‌ व्यूहसे घिरे हुए पाण्डय, चोल तथा केरल योद्धाओंने धावा किया ।। व्यूढोरस्का दीर्घभुजा: प्रांशव: पृथुलोचना:,वार्यमाणौ ततस्तौ हि शैनेयशरवृष्टिभि: । शैनेयस्य रथं तूर्ण छादयामासतु: शरै: सात्यकिकी बाण-वर्षासे रोके जाते हुए उन दोनों राजकुमारोंने तुरंत ही उनके रथको बाणोंसे आच्छादित कर दिया

Sañjaya nói: Bị vây quanh bởi một trận thế lớn, các chiến binh Pāṇḍya, Cola và Kerala—cùng với Dhrishtadyumna, Shikhandi, các con của Draupadī, đội Prabhadraka, Sātyaki, Cekitāna và quân Dravida—đồng loạt lao vào cuộc chiến. Khi ấy hai dũng sĩ vương tộc, ngực nở, tay dài, vóc cao, mắt lớn, tuy bị mưa tên của Śaineya (Sātyaki) ghìm lại, vẫn lập tức phủ kín chiến xa của Śaineya bằng chính loạt tên của mình.

Verse 16

आपीडिनो रक्तदन्ता मत्तमातड्रविक्रमा: । इन सबकी छाती चौड़ी और भुजाएँ तथा आँखें बड़ी थीं। वे सब-के-सब ऊँचे कदके थे। उन्होंने भाँति-भाँतिके शिरोभूषण एवं हार धारण किये थे। उनके दाँत लाल थे और वे मतवाले हाथीके समान पराक्रमी थे ।। नानाविरागवसना गन्धचूर्णावचूर्णिता:,तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महायशा: । अथ तौ सायकैस्ती&णैर्वारियामास संयुगे तब महायशस्वी सात्यकिने अपने तीखे बाणोंसे उन दोनोंके विचित्र धनुषोंको काटकर उन्हें युद्धस्थलमें आगे बढ़नेसे रोक दिया

Sañjaya nói: Họ đội mũ chóp và trang sức đầu; răng đỏ, sức xung kích dữ dội như voi say. Mặc y phục muôn sắc và rắc phấn hương thơm, họ tiến vào cuộc chiến. Khi ấy Śauri (Sātyaki) lừng danh đã dùng những mũi tên sắc cắt đứt hai cây cung chạm trổ của họ, rồi chặn họ lại trong trận, không cho áp sát thêm nữa.

Verse 17

समानमृत्यवो राजन्‌ नात्यजन्त परस्परम्‌,राजन्‌! वे सभी सैनिक समानरूपसे मृत्युको वरण करनेकी प्रतिज्ञा करके एक- दूसरेका साथ नहीं छोड़ते थे। वे मस्तकपर मोरपंख धारण किये हुए थे। उनके हाथोंमें धनुष शोभा पाता था। उनके केश बहुत बड़े थे और वे प्रिय वचन बोलते थे। अन्यान्य पैदल और घुड़सवार भी बड़े भयंकर पराक्रमी थे अथान्ये धनुषी चित्रे प्रगृह्दा च महाशरान्‌ । सात्यकिं छादयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्नाच फिर वे दोनों भाई दूसरे विचित्र धनुष और उत्तम बाण लेकर सात्यकिको आच्छादित करते हुए सुन्दर एवं शीघ्र गतिसे सब ओर विचरने लगे

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, họ đồng lòng trong lời thề đón nhận cái chết, nên không rời bỏ nhau. Rồi hai người khác, cầm những cây cung rực rỡ và những mũi tên lớn, di chuyển mau lẹ và khéo léo khắp bốn phía, che phủ Sātyaki bằng làn tên dày đặc.

Verse 18

कलापिनश्चापहस्ता दीर्घकेशा: प्रियंवदा: । पत्तय: सादिनक्षान्ये घोररूपपराक्रमा:,राजन्‌! वे सभी सैनिक समानरूपसे मृत्युको वरण करनेकी प्रतिज्ञा करके एक- दूसरेका साथ नहीं छोड़ते थे। वे मस्तकपर मोरपंख धारण किये हुए थे। उनके हाथोंमें धनुष शोभा पाता था। उनके केश बहुत बड़े थे और वे प्रिय वचन बोलते थे। अन्यान्य पैदल और घुड़सवार भी बड़े भयंकर पराक्रमी थे ताभ्यां मुक्ता महाबाणा: कड़्कबर्हिणवासस: । द्योतयन्तो दिश: सर्वा: सम्पेतु: स्वर्णभूषणा: उन दोनोंके छोड़े हुए स्वर्णभूषित महान्‌ बाण, जो कंक और मोरके पंखोंसे सुशोभित थे, सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करते हुए गिरने लगे

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, những chiến sĩ ấy—đã cùng thề sẽ đón nhận cái chết—không hề bỏ rơi nhau. Trên đầu cài lông công, tay cầm cung sáng loáng, tóc dài tung bay, lời nói nghe êm dịu, họ tiến lên. Các bộ binh và kỵ binh khác cũng mang dáng vẻ ghê rợn, dũng lực dữ dằn. Từ hai người ấy, những mũi tên lớn—mạ vàng, gắn lông kền kền và lông công—được phóng ra; khi bay rực cháy, chúng như soi sáng bốn phương rồi mới rơi xuống.”

Verse 19

अथापरे पुन: शूराश्वेदिपठ्चालकेकया: । कारूषा: कोसला: काउ्च्या मागधाश्षचापि दुद्र॒ुवु:,तदनन्तर पुनः दूसरे शूरवीर चेदि, पांचाल, केकय, कारूष, कोसल, कांचीनिवासी और मागध सैनिक भी हमी लोगोंपर चढ़ आये बाणान्धकारमभवत्‌ तयो राजन्‌ महामृथे । अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथा: राजन! उस महासमरमें उन दोनोंके बाणोंसे अन्धकार छा गया। फिर उन तीनों महारथियोंने एक दूसरेके धनुष काट डाले

Sañjaya thưa: Rồi những dũng sĩ khác—từ Cedi, Pañcāla, Kekaya, Kārūṣa, Kosala, Kāñcī và Magadha—cũng ào tới. Tâu Đại vương, trong trận đại chiến ấy, một màn tối sầm hình thành bởi mưa tên dày đặc. Và các đại xa chiến binh ấy chém gãy cung của nhau, ai nấy đều cố bẻ gãy sức mạnh và ý chí của đối phương giữa cảnh tàn sát.

Verse 20

तेषां रथाश्वनागाश्च प्रवराश्नोग्रपत्तय: । नानावाद्यधरै्हष्टा नृत्यन्ति च हसन्ति च,ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः । धनुरन्यत्‌ समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे

Sañjaya thưa: Trong số họ có những chiến xa, ngựa và voi thượng hạng, cùng các chiến sĩ hàng đầu, dữ dội. Hân hoan, lại có người mang đủ loại nhạc khí đi theo, họ nhảy múa và cười vang. Rồi vị đại vương của dòng Sātvata, như say men cuồng nộ chiến trận, bỗng nổi giận; ngài cầm lấy một cây cung khác, giương dây và sẵn sàng ngay giữa cuộc giao tranh.

Verse 21

उनके रथ, घोड़े और हाथी उत्तम कोटिके थे। पैदल सैनिक भी बड़े भयंकर थे। वे नाना प्रकारके बाजे बजाने-वालोंके साथ हर्षमें भरकर नाचते-कूदते और हँसते थे ।। तस्य सैन्यस्य महतो महामात्रवरैर्वृतः । मध्ये वृकोदरो< भ्यायात्‌ त्वदीयान्‌ नागधूर्गत:,उस विशाल सेनाके मध्यभागमें हाथीकी पीठपर बड़े-बड़े महावतोंसे घिरकर बैठे हुए भीमसेन आपके सैनिकोंकी ओर बढ़े आ रहे थे अपतत्‌ तच्छिरो राजन्‌ कुण्डलोपचितं महत्‌ राजन! उस महासमरमें मारे गये अनुविन्दका कुण्डलमण्डित महान्‌ मस्तक शम्बरासुरके सिरके समान कटकर गिरा और समस्त केकयोंको शोकमें डालता हुआ शीतघ्र पृथ्वीपर जा पड़ा

Sañjaya thưa: Chiến xa, ngựa và voi của họ đều thuộc hạng thượng thừa; bộ binh cũng vô cùng đáng sợ. Họ hân hoan, cùng những kẻ tấu đủ loại nhạc khí, nhảy nhót và cười vang. Giữa đạo quân mênh mông ấy, Bhīmasena—Vṛkodara—ngồi trên lưng voi, được các quản tượng và tướng lĩnh ưu tú vây quanh, tiến thẳng về phía quân của Đại vương. Rồi, tâu Đại vương, trong trận đại chiến ấy, chiếc đầu lớn của Anuvinda, đeo khuyên tai, bị chém lìa và rơi xuống đất—như đầu của ác thần Śambara—khiến toàn thể người Kekaya chìm trong tang tóc.

Verse 22

स नागप्रवरो>त्युग्रो विधिवत्‌ कल्पितो बभौ । उदयाद्रयग्रयभवनं यथाभ्युदितभास्करम्‌,उस अत्यन्त भयंकर गजराजको विधिपूर्वक सजाया गया था, वह सूर्योदयसे युक्त उदयाचलके उच्चतम शिखरके समान सुशोभित होता था शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे । शोचयन्‌ केकयान्‌ सर्वान्‌ जगामाशु वसुन्धराम्‌ राजन! उस महासमरमें मारे गये अनुविन्दका कुण्डलमण्डित महान्‌ मस्तक शम्बरासुरके सिरके समान कटकर गिरा और समस्त केकयोंको शोकमें डालता हुआ शीतघ्र पृथ्वीपर जा पड़ा

Sañjaya thưa: Con voi đứng đầu ấy—dữ dằn và ghê gớm—đã được bày biện đúng theo lễ nghi và kỷ luật, rực rỡ như đỉnh cao nhất của núi Udaya khi mặt trời vừa mọc. Rồi trong trận đại chiến ấy, chiếc đầu lớn của Anuvinda, lấp lánh châu báu, bị chém lìa và rơi xuống, tựa như đầu của ác thần Śambara khi bị giết; và khi nó chạm đất trong khoảnh khắc, nó dìm toàn thể người Kekaya vào nỗi sầu thảm.

Verse 23

तस्यायसं वर्म वरं वररत्नविभूषितम्‌ । ताराव्याप्तस्थ नभस: शारदस्य समत्विषम्‌,उसका लोहेका बना हुआ उत्तम कवच श्रेष्ठ रत्नोंसे विभूषित होकर ताराओंसे भरे हुए शरत्कालीन आकाशके समान प्रकाशित हो रहा था त॑ दृष्टवा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथ: । सज्यमन्यद्‌ धनु: कृत्वा शैनेयं पर्यवारयत्‌ शूरवीर अनुविन्दको मारा गया देख उसके महारथी भाई विन्दने अपने धनुषपर प्रत्यंचा चढ़ाकर सात्यकिको चारों ओरसे रोका

Sañjaya nói: Tấm giáp sắt tuyệt hảo của chàng, được điểm trang bằng những bảo châu thượng hạng, rực sáng như bầu trời thu đầy sao. Thấy vị dũng sĩ ấy đã ngã xuống, người anh của chàng—một đại xa chiến binh—liền giương một cây cung khác và áp sát, vây quanh Shaineya (Sātyaki) để ngăn chặn chàng từ mọi phía.

Verse 24

स तोमरव्यग्रकरश्चारुमौलि: स्वलंकृतः । शरन्मध्यंदिनाकभिस्तेजसा व्यदहद्‌ रिपून्‌,उस समय सुन्दर मुकुट और आभूषणोंसे विभूषित हो हाथमें तोमर लेकर शरत्कालके मध्याह्न सूर्यके समान प्रकाशित होनेवाले भीमसेन अपने तेजसे शत्रुओंको दग्ध करने लगे स षष्ट्या सात्यकिं विद्ध्वा स्वर्णपुड्ूखे शिलाशितै: । ननाद बलवन्नादं तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌ उसने शिलापर तेज किये गये सुवर्णपंखयुक्त साठ बाणोंद्वारा सात्यकिको घायल करके बड़े जोरकी गर्जना की और कहा--'खड़ा रह, खड़ा रह”

Sañjaya nói: Đội vương miện đẹp đẽ, khoác đầy trang sức, tay chăm chú cầm lao, Bhīmasena bừng cháy như mặt trời giữa trưa mùa thu, lấy uy quang của mình thiêu đốt hàng ngũ địch quân. Rồi chàng bắn trúng Sātyaki bằng sáu mươi mũi tên—lông vàng, mài sắc trên đá—gầm vang dữ dội và hô: “Đứng lại! Đứng lại!”

Verse 25

त॑ दृष्टवा द्विरदं दूरात्‌ क्षेमधूर्तिद्धिपस्थित: । आह्वयन्नभिदुद्राव प्रमना: प्रमनस्तरम्‌,उनके उस हाथीको दूरसे ही देखकर हाथीपर ही बैठे हुए महामना क्षेमधूर्तिने महामनस्वी भीमसेनको ललकारते हुए उनपर धावा किया सात्यकिं च ततस्‍्तूर्ण केकयानां महारथ: । शरैरनेकसाहसैर्बाह्वोरुगसि चार्पयत्‌ तदनन्तर केकय-महारथी विन्दने तुरंत ही सात्यकिकी दोनों भुजाओं और छातीमें कई हजार बाण मारे

Sañjaya nói: Thấy con voi ấy từ xa, Kṣemadhūrti—ngồi trên lưng mãnh tượng—la lớn thách chiến rồi lao thẳng tới, xông vào Bhīmasena bậc cao hồn. Kế đó, vị đại xa chiến binh xứ Kekaya lập tức bắn Sātyaki bằng hàng nghìn mũi tên, cắm phập vào đôi tay và lồng ngực rộng của chàng.

Verse 26

तयो: समभवद्‌ युद्ध द्विपयोरुग्ररूपयो: । यदृच्छया द्रुमवतोर्महापर्वतयोरिव,जैसे वृक्षोंसे भरे हुए दो महान्‌ पर्वत दैवेच्छासे परस्पर टकरा रहे हों, उसी प्रकार उन भयानक रूपधारी दोनों गजराजोंमें भारी युद्ध छिड़ गया स शरै: क्षतसर्वाज्र: सात्यकि: सत्यविक्रम: । रराज समरे राजन्‌ सपुष्प इव किंशुक

Sañjaya nói: Giữa hai chúa tượng đáng sợ ấy bùng lên một trận chiến dữ dội, như thể hai ngọn núi lớn phủ đầy cây cối tình cờ va vào nhau. Và Sātyaki—thân thể bị tên bắn rách nát khắp nơi, song vẫn bền gan trong dũng khí chân thật—tỏa sáng giữa cuộc giao tranh, hỡi Đại vương, như cây kiṃśuka nở rộ.

Verse 27

संसक्तनागौ तौ वीरौ तोमरैरितरेतरम्‌ । बलवत्‌ सूर्यरश्म्याभैर्भित्त्वान्योन्यं विनेदतु:,जिनके हाथी एक-दूसरेसे उलझे हुए थे, वे दोनों वीर क्षेमधूर्ति और भीमसेन सूर्यकी किरणोंके समान चमकीले तोमरोंद्वारा एक-दूसरेको बलपूर्वक विदीर्ण करते हुए जोर- जोरसे गर्जने लगे राजन्‌! उन बाणोंसे समरांगणमें सत्यपराक्रमी सात्यकिके सारे अंग क्षत-विक्षत हो लहूलुहान हो गये और वे खिले हुए पलाशके समान सुशोभित होने लगे ।। सात्यकि: समरे विद्ध: कैकेयेन महात्मना । कैकेयं पठ्चविशत्या विव्याध प्रहसन्निव महामना कैकेय (विन्द)-के द्वारा समरांगणमें घायल हुए सात्यकिने हँसते हुए-से पचीस बाण मारकर कैकेयको भी घायल कर दिया

Sañjaya nói: Khi hai con voi quấn chặt lấy nhau, hai dũng sĩ ấy phóng lao vào nhau, những mũi lao sáng như tia nắng mặt trời. Họ dùng sức xé rách đối phương và gầm vang, hỡi Đại vương. Còn Sātyaki, bị vị đại hồn xứ Kekaya bắn trọng thương giữa chiến địa, liền như cười mà bắn trả hai mươi lăm mũi tên, khiến chiến binh Kekaya ấy cũng bị thương.

Verse 28

व्यपसृत्य तु नागाभ्यां मण्डलानि विचेरतु: । प्रगृह्ा चोभी धनुषी जध्नतुर्वे परस्परम्‌,फिर हाथियोंद्वारा ही पीछे हटकर वे दोनों मण्डलाकार विचरने और धनुष लेकर एक- दूसरेपर बाणोंका प्रहार करने लगे तावन्योन्यस्य समरे संछिद्य धनुषी शुभे । हत्वा च सारथी तूर्ण हयांश्ष रथिनां वरी

Sañjaya nói: Lùi khỏi đôi voi, hai dũng sĩ bắt đầu xoay vòng theo thế trận tròn. Cầm lấy cung, họ trút mưa tên đánh nhau. Trong trận ấy, mỗi người đều chém đứt cây cung rực rỡ của đối phương; và bậc nhất trong hàng chiến xa lập tức giết người đánh xe cùng đàn ngựa của kẻ địch.

Verse 29

क्ष्ेडितास्फोटितरवैर्बाणशब्दैस्तु सर्वतः । तौ जन हर्षयन्तौ च सिंहनादं प्रचक्रतु:,उन दोनों महारथियोंने युद्धस्थलमें एक-दूसरेके सुन्दर धनुष काटकर तुरंत ही सारथि और घोड़े भी मार डाले ।। विरथावसियुद्धाय समाजग्मतुराहवे । शतचन्द्रचिते गृह चर्मणी सुभुजी तथा फिर वे सुन्दर भुजाओंवाले दोनों वीर रथहीन होकर सौ चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त ढाल और तलवार लिये खड्ग-युद्धके लिये उद्यत हो युद्धस्थलमें एक-दूसरेके सामने आये

Sañjaya nói: Giữa tiếng va chạm, tiếng nứt vỡ vang rền khắp nơi—tiếng tên rít và chạm đích—hai anh hùng làm rúng động chiến địa bằng tiếng gầm sư tử, khiến quân sĩ đứng xem hân hoan. Họ đã chém đứt cung đẹp của nhau và mau chóng giết cả người đánh xe lẫn đàn ngựa, nên đều thành kẻ mất chiến xa. Rồi hai dũng sĩ cánh tay lực lưỡng, cầm khiên khắc trăm dấu trăng và cầm kiếm, tiến lên đối mặt nhau trên chiến trường, sẵn sàng cho cận chiến.

Verse 30

वे गर्जने, ताल ठोंकने और बाणोंके शब्दसे चारों ओरके योद्धाओंको हर्ष प्रदान करते हुए सिंहनाद कर रहे थे ।। समुद्यतकरा भ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनावुभौ । वातोद्धूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ,वे दोनों महाबली और विद्वान योद्धा उन सूँड़ उठाये हुए दोनों हाथियोंद्वारा युद्ध कर रहे थे। उस समय उन हाथियोंके ऊपर लगी हुई पताकाएँ हवाके वेगसे फहरा रही थीं व्यरोचेतां महारज्ले निस्त्रिंशवरधारिणौ । यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ जैसे देवासुर-संग्राममें महाबली इन्द्र और जम्भसुर शोभा पाते थे, उसी प्रकार युद्धके उस महान रंगस्थलमें उत्तम खड़्ग धारण किये हुए वे दोनों योद्धा सुशोभित हो रहे थे

Sañjaya nói: Trên đấu trường chiến trận mênh mông ấy, hai chiến sĩ cầm những thanh kiếm tuyệt hảo rực sáng chói lòa—như trong cuộc chiến giữa chư thiên và a-tu-la, dũng lực của Śakra (Indra) và Jambha từng hiện ra huy hoàng. Lời ví ấy làm tăng vẻ tráng lệ của cảnh giao tranh, nơi vinh quang và hiểm họa cùng song hành.

Verse 31

तावन्योन्यस्य धनुषी छिज्त्वान्योन्यं विनेदतु: । शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाविवाम्बुभि:,जैसे वर्षाकालके दो मेघ पानी बरसा रहे हों, उसी प्रकार शक्ति और तोमरोंकी वर्षासे एक-दूसरेके धनुषको काटकर वे दोनों ही परस्पर गर्जन-तर्जन करने लगे मण्डलानि ततस्तौ तु विचरन्तौ महारणे । अन्योन्यमभितस्तूर्ण समाजग्मतुराहवे उस महासमरमें मण्डलाकार विचरते और पैंतरे दिखाते हुए वे दोनों वीर तुरंत ही एक- दूसरेके समीप आ गये

Sañjaya nói: Chém đứt cung của nhau xong, hai chiến sĩ gầm vang và thách thức đối phương. Họ phủ kín chiến địa bằng mưa lao và tomara, như hai đám mây mùa mưa trút nước. Rồi trong đại chiến ấy, vừa xoay vòng vừa nghi binh tìm thế, họ mau chóng áp sát nhau để quyết đấu.

Verse 32

क्षेमधूर्तिस्तदा भीमं तोमरेण स्तनान्तरे । निर्बिभेदातिवेगेन षड्भिकश्षाप्यपरैर्नदन्‌,उस समय क्षेमधूर्तिने भीमसेनकी छातीमें बड़े वेगसे एक तोमर धँसा दिया। फिर गर्जना करते हुए उसने उन्हें छ: तोमर और मारे अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम्‌ कैकेयस्य द्विधा चर्म ततश्रिच्छेद सात्वत:

Sañjaya nói: Khi ấy, Kṣemadhūrti dốc sức ghê gớm phóng một cây lao xuyên vào ngực Bhīma. Gầm vang, hắn lại đánh tiếp bằng sáu cây lao nữa. Cả hai chiến sĩ đều dốc hết nỗ lực để đoạt mạng nhau. Rồi vị anh hùng Sātvata chém đôi áo giáp của người Kaikeya.

Verse 33

स भीमसेन: शुशुभे तोमरै रड्भमाश्रितै: । क्रोधदीप्तवपुर्मेचै: सप्तसप्तिरिवांशुमान्‌,अपने शरीरमें धँसे हुए उन तोमरोंद्वारा क्रोधसे उद्दीप्त शरीरवाले भीमसेन मेघोंद्वारा सात घोड़ोंवाले सूर्यके समान सुशोभित हो रहे थे चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम्‌

Sañjaya nói: Bhīmasena rực sáng, dù thân mình bị những tomara (lao) đâm xuyên. Hình thể bừng cháy vì phẫn nộ, chàng hiện ra như mặt trời do bảy ngựa kéo, như bị mây dày che phủ mà lại càng thêm chói gắt—cơn giận và sức chịu đựng biến vết thương thành một vẻ huy hoàng ghê gớm giữa chiến địa.

Verse 34

ततो भास्करवर्णाभमञ्जोगतिमयस्मयम्‌ । ससर्ज तोमरं भीम: प्रत्यमित्राय यत्नवान्‌,तब भीमसेनने सूर्यके समान प्रकाशमान तथा सीधी गतिसे जानेवाले एक लोहमय तोमरको अपने शत्रुपर प्रयत्नपूर्वक छोड़ा त॑ चरन्तं महारज्जे निस्त्रिंशवरधारिणम्‌

Sañjaya nói: Rồi Bhīma dốc hết sức, phóng về phía kẻ địch đối diện một tomara (lao) bằng sắt, rực sáng như mặt trời và lao thẳng với tốc độ nhanh, chuẩn xác không sai lệch. Cảnh ấy làm nổi bật đạo lý nghiệt ngã của chiến trường: ý chí và kỹ nghệ bị dồn vào việc giành thắng lợi giữa cuộc đối đầu chết chóc.

Verse 35

ततः कुलूताधिपतिश्लापमानम्य सायकै: । दशभिस्तोमरं भित्त्वा षष्ट्या विव्याध पाण्डवम्‌,यह देख कुलूतदेशके राजा क्षेमधूर्तिने अपने धनुषको नवाकर दस सायकोंसे उस तोमरको काट डाला और साठ बाण मारकर भीमसेनको भी घायल कर दिया सवर्मा केकयो राजन द्विधा छिन्नो महारणे

Sañjaya nói: Bấy giờ chúa tể xứ Kulūta uốn cong cung, bắn tên, dùng mười mũi phá nát cây tomara ấy; rồi lại dùng sáu mươi mũi nữa đâm xuyên khiến dũng sĩ Pāṇḍava bị thương. Trong cơn xô dồn dữ dội của chiến trận, vua Kekaya Savarmā bị chém làm đôi ngay giữa đại chiến.

Verse 36

अथ कार्मुकमादाय भीमो जलदनि:स्वनम्‌ | रिपोरभ्यर्दयन्नागमुन्नदन्‌ पाण्डव: शरै:,तत्पश्चात्‌ गर्जते हुए पाण्डुपुत्र भीमसेनने मेघ-गर्जनाके समान गम्भीर घोष करनेवाले धनुषको लेकर अपने बाणोंद्वारा शत्रुके हाथीको पीड़ित कर दिया त॑ निहत्य रणे शूर: शैनेयो रथसत्तम:

Sañjaya nói: Rồi Bhīma cầm lấy cây cung có tiếng vang trầm như sấm mây. Gầm lên, người con của Pāṇḍu dùng mưa tên hành hạ con voi của địch—một hình ảnh của sức mạnh không ngừng nghỉ, nhắm thẳng vào việc bẻ gãy cỗ máy chiến tranh của đối phương.

Verse 37

स शरीघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे | गृहरमाणो5पि नातिष्ठद्‌ वातोद्धूत इवाम्बुद:,युद्धस्थलमें भीमसेनके बाणसमूहोंसे पीड़ित हुआ वह गजराज हवाके उड़ाये हुए बादलोंके समान रोकनेपर भी वहाँ रुक न सका ततोअन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः । केकयानां महत्‌ सैन्यं व्यधमत्‌ सात्यकि: शरै: तत्पश्चात्‌ विधिपूर्वक सजाकर लाये हुए दूसरे रथपर आरूढ़ हो सात्यकि अपने बाणोंद्वारा केकयोंकी विशाल सेनाका संहार करने लगे

Sañjaya nói: Giữa chiến địa, con voi chúa ấy—bị những loạt tên của Bhīmasena đâm xuyên và hành hạ—không thể bị giữ lại; dù bị ghì cản, nó vẫn không đứng yên, như đám mây bị gió xô đi. Rồi Sātyaki, lên một cỗ xe khác vừa được chuẩn bị đúng theo nghi thức võ trận (vidhi), bắt đầu dùng tên mà chém giết đạo quân lớn của người Kekaya.

Verse 38

तमभ्यधावद्‌ द्विरदं भीमो भीमस्य नागराट्‌ । महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुद:,जैसे आँधीके उड़ाये हुए मेघके पीछे वायुप्रेरित दूसरा मेघ जा रहा हो, उसी प्रकार भीमसेनका भयंकर गजराज क्षेमधूर्तिके उस हाथीका पीछा करने लगा सा वध्यमाना समरे केकयानां महाचमू: । तमुत्सृज्य रणे शत्रु प्रदुद्राव दिशो दश समरभूमिमें मारी जाती हुई केकयोंकी वह विशाल सेना रणमें शत्रुको त्यागकर दसों दिशाओंमें भाग गयी

Sañjaya nói: Voi chiến uy nghi của Bhīma lao tới đuổi theo con voi ấy, như một đám mây bị gió cuốn rượt theo đám mây khác đang bị cơn bão lớn hất đi. Còn đại quân Kekaya, bị chém giết trên chiến địa, liền bỏ mặc kẻ thù giữa trận và tan tác chạy trốn về cả mười phương.

Verse 39

संनिवार्यात्मनो नागं क्षेमधूर्ति: प्रतापवान्‌ विव्याधाभिद्रुतं बाणैरभीमसेनस्यथ कुज्जरम्‌,उस समय प्रतापी क्षेमधूर्तिने अपने हाथीको किसी प्रकार रोककर सामने आते हुए भीमसेनके हाथीको बाणोंसे बींध डाला

Sañjaya nói: Dũng tướng Kṣemadhūrti, gắng sức ghìm giữ voi mình, rồi dùng tên bắn xuyên con voi của Bhīmasena đang lao tới.

Verse 40

ततः साधुविसूष्टेन क्षुरेणानतपर्वणा । छित्त्वा शरासनं शत्रोर्नागमामित्रमार्दयत्‌,इसके बाद अच्छी तरह छोड़े हुए झुकी हुई गाँठवाले क्षुर॒ नामक बाणसे भीमसेनने शत्रुके धनुषको काटकर उसके हाथीको पुन: अच्छी तरह पीड़ित किया

Sañjaya nói: Rồi Bhīmasena bắn một mũi tên đầu như lưỡi dao cạo, phóng đi chuẩn xác, có các khớp uốn cong, chém đứt cây cung của địch; và lại tiếp tục dồn ép, hành hạ nặng nề con voi của đối phương.

Verse 41

ततः क्रुद्धो रणे भीम॑ क्षेमधूर्ति: पराभिनत्‌ | जघान चास्य द्विरदं नाराचै: सर्वमर्मसु,तब क्षेमधूर्तिने कुपित हो रणभूमिमें भीमसेनको गहरी चोट पहुँचायी और अनेक नाराचोंद्वारा उनके हाथीके सम्पूर्ण मर्मस्थानोंमें आधात किया

Sañjaya nói: Khi ấy, Kṣemadhūrti bừng bừng phẫn nộ giữa chiến trường, dữ dội xông đánh Bhīmasena. Ông còn dùng những mũi tên nārāca đâm xuyên con voi của Bhīma vào khắp các yếu huyệt.

Verse 42

स पपात महानागो भीमसेनस्य भारत | पुरा नागस्य पतनादवप्लुत्य स्थितो महीम्‌,भारत! इससे भीमसेनका महान्‌ गजराज पृथ्वीपर गिर पड़ा। उसके गिरनेसे पहले ही भीमसेन कूदकर भूमिपर खड़े हो गये

Sañjaya nói: Hỡi Bhārata, con voi chiến hùng mạnh của Bhīmasena đổ sụp xuống đất. Nhưng trước khi con thú lớn ấy ngã hẳn, Bhīma đã nhảy thoát và đứng vững trên mặt đất.

Verse 43

तस्य भीमोडपि द्विरदं गदया समपोथयत्‌ | तस्मात्‌ प्रमथिताजन्नागात्‌ क्षेमधूर्तिमवप्लुतम्‌,तदनन्तर भीमने भी अपनी गदासे क्षेमधूर्तिके हाथीको मार डाला। फिर जब उस मरे हुए हाथीसे कूदकर क्षेमधूर्ति तलवार उठाये सामने आने लगा, उस समय भीमसेनने उसपर भी गदासे प्रहार किया। गदाकी चोट खाकर उसके प्राणपखेरू उड़ गये और वह तलवार लिये हुए अपने हाथीके पास ही गिर पड़ा

Sañjaya nói: Bhīma cũng dùng chùy đánh quật ngã con voi của hắn. Rồi Kṣemadhūrti, choáng váng và buộc phải bỏ con vật, nhảy xuống và tiến lên. Khi hắn cầm gươm xông tới, Bhīmasena lại giáng chùy; trúng đòn, sinh mệnh lìa thân, và hắn gục xuống bên cạnh con voi của mình, vẫn còn nắm chặt thanh gươm.

Verse 44

उद्यतायुधमायान्तं गदयाहन्‌ वृकोदर: । स पपात हत:ः सासिर्व्यसुस्तमभितो द्विपम्‌,तदनन्तर भीमने भी अपनी गदासे क्षेमधूर्तिके हाथीको मार डाला। फिर जब उस मरे हुए हाथीसे कूदकर क्षेमधूर्ति तलवार उठाये सामने आने लगा, उस समय भीमसेनने उसपर भी गदासे प्रहार किया। गदाकी चोट खाकर उसके प्राणपखेरू उड़ गये और वह तलवार लिये हुए अपने हाथीके पास ही गिर पड़ा

Sañjaya nói: Khi kẻ địch giơ vũ khí xông tới, Vṛkodara (Bhīma) liền dùng chùy đánh trúng. Người chiến binh ấy, tay còn cầm gươm, ngã xuống bất động bên cạnh con voi của mình.

Verse 45

वज्रप्रभग्नमचलं सिंहो वजहतो यथा । त॑ हतं नृपतिं दृष्टवा कुलूतानां यशस्करम्‌ | प्राद्रवद्‌ व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ) जैसे वज़के आघातसे टूट-फ़ूटकर गिरे हुए पर्वतके समीप वज्रका मारा हुआ सिंह गिरा हो, उसी प्रकार उस हाथीके समीप क्षेमधूर्ति धराशायी हो रहे थे। कुलूतोंका यश बढ़ानेवाले राजा क्षेमधूर्तिको मारा गया देख आपकी सेना व्यथित होकर भागने लगी

Sañjaya nói: “Như sư tử bị sét đánh nằm tan nát bên ngọn núi cũng bị cùng một tia sét bổ vỡ, nhà vua ấy cũng ngã xuống bị giết như vậy. Thấy vị quân vương—niềm vinh hiển của dân Kulūta—đã chết, quân đội của ngài, hỡi bậc trượng phu trong dòng Bharata, bàng hoàng đau đớn rồi tháo chạy.”

Verse 131

रथाश्वपत्तयो नागै रथाश्रेभाश्ष पत्तिभि: | रथपत्तिद्विपश्षाश्रै रथैश्षापि नरद्विपा:

Sañjaya nói: Trong cơn hỗn chiến ấy, xe chiến, ngựa và bộ binh bị voi quật ngã; các chiến sĩ trên xe bị bộ binh xông đánh; còn voi và bộ binh lại bị xe chiến ép dồn—khiến người và voi đều bị nghiền nát giữa những đợt công kích đan xen.

Verse 163

बद्धासय: पाशहस्ता वारणप्रतिवारणा: । उन्होंने अनेक प्रकारके रंगीन वस्त्र पहन रखे थे और अपने अंगोंमें सुगन्धित चूर्ण लगा रखा था। उनकी कमरमें तलवार बँधी थी, वे हाथमें पाश लिये हुए थे और हाथियोंको भी रोक देनेकी शक्ति रखते थे

Sañjaya nói: Họ kiên quyết và kỷ luật, tay cầm thòng lọng, và có sức mạnh cùng kỹ nghệ đủ để chế ngự cả voi.

Verse 203

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेणन अनुविन्दशिरोडहरत्‌ । महाराज! फिर तो रणदुर्मद सात्यकि कुपित हो उठे। उन्होंने युद्धस्थलमें दूसरा धनुष लेकर उसकी प्रत्यंचा चढ़ायी और एक अत्यन्त तीखे क्षुरप्रके द्वारा अनुविन्दका सिर काट लिया

Sanjaya thưa: Với mũi tên sắc như lưỡi dao cạo, bén nhọn tột bậc, ông đã chém đứt đầu Anuvinda. Tâu Đại vương! Khi ấy Satyaki—say cuồng bởi cơn cuồng nộ chiến trường—bừng giận đứng dậy. Ngay giữa chiến địa, ông cầm lấy một cây cung khác, giương dây, rồi bằng một mũi tên đầu dao cạo cực kỳ sắc bén, chém phăng đầu Anuvinda.

Verse 326

सात्यकेस्तु तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिव: । फिर वे एक-दूसरेके वधके लिये भारी यत्न करने लगे। तदनन्तर सात्यकिने विन्दकी ढालके दो टुकड़े कर दिये। इसी प्रकार राजकुमार विन्दने भी सात्यकिकी ढाल टूक-टूक कर दी

Sanjaya thưa: Cũng theo cách ấy, vị vua kia đã chém rách tấm khiên da của Satyaki. Rồi họ dốc sức nặng nề, quyết giết lẫn nhau. Sau đó Satyaki bổ tấm khiên của Vinda làm đôi; và cũng vậy, hoàng tử Vinda đập vỡ khiên của Satyaki thành từng mảnh vụn.

Verse 336

चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च । सैकड़ों तारक-चिह्लोंसे भरी हुई सात्यकिकी ढाल काटकर विन्द गत और प्रत्यागत आदि पैंतरे बदलने लगा

Sanjaya thưa: Hắn chỉ xoay chuyển theo những vòng lượn, lúc tiến lúc lui, thay đổi thế bộ liên hồi. Sau khi chém rách tấm khiên của Satyaki—đầy những dấu hình sao—Vinda liền đổi các thế tiến thoái, lẩn tránh, như một chiến binh lão luyện.

Verse 343

अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयान्वित: । युद्धके उस महान्‌ रंगस्थलमें श्रेष्ठ खड़ग धारण करके विचरते हुए विन्दको सात्यकिने तिरछे हाथसे शीघ्रतापूर्वक काट डाला

Sanjaya thưa: Với một nhát chém xiên, nhanh như chớp, Śaineya—lao đi với tốc độ lớn—đã chém gục Vindaka khi hắn còn đang lượn quanh chiến địa, tay cầm thanh kiếm hảo hạng.

Verse 366

युधामन्युरथं तूर्णमारुरोह परंतप: । रथियोंमें श्रेष्ठ शत्रुदमन रणशूर सात्यकि विन्दका वध करके तुरंत ही युधामन्युके रथपर चढ़ गये

Sanjaya thưa: Bấy giờ Yudhāmanyu, kẻ thiêu đốt quân thù, vội vã lên chiến xa. Và Satyaki—bậc nhất trong hàng chiến binh xa chiến, người khuất phục địch thủ, dũng tướng nơi chiến địa—sau khi giết Vindaka, lập tức bước lên chiến xa của Yudhāmanyu.

Verse 3536

निपपात महेष्वासो वज्जाहत इवाचल: । राजन! इस प्रकार महायुद्धमें दो टुकड़ोंमें कटा हुआ कवचसहित महाथनुर्धर केकयराज वच्जके मारे हुए पर्वतके समान गिर पड़ा

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, trong trận đại chiến ấy, vị cung thủ hùng mạnh—vua xứ Kekaya—vẫn còn mặc giáp, bị chém làm hai mảnh và ngã xuống như ngọn núi bị sét đánh quật đổ.”