Shloka 31
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
तावन्योन्यस्य धनुषी छिज्त्वान्योन्यं विनेदतु: । शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाविवाम्बुभि:,जैसे वर्षाकालके दो मेघ पानी बरसा रहे हों, उसी प्रकार शक्ति और तोमरोंकी वर्षासे एक-दूसरेके धनुषको काटकर वे दोनों ही परस्पर गर्जन-तर्जन करने लगे मण्डलानि ततस्तौ तु विचरन्तौ महारणे । अन्योन्यमभितस्तूर्ण समाजग्मतुराहवे उस महासमरमें मण्डलाकार विचरते और पैंतरे दिखाते हुए वे दोनों वीर तुरंत ही एक- दूसरेके समीप आ गये
sañjaya uvāca |
āv anyonyasya dhanuṣī chittvā anyonyaṃ vinedatuḥ |
śakti-tomara-varṣeṇa prāvṛṇ-meghāv ivāmbubhiḥ |
maṇḍalāni tataḥ tau tu vicarantau mahāraṇe |
anyonyam abhitastūrṇaṃ samājagmatūr āhave ||
Sañjaya nói: Chém đứt cung của nhau xong, hai chiến sĩ gầm vang và thách thức đối phương. Họ phủ kín chiến địa bằng mưa lao và tomara, như hai đám mây mùa mưa trút nước. Rồi trong đại chiến ấy, vừa xoay vòng vừa nghi binh tìm thế, họ mau chóng áp sát nhau để quyết đấu.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how warfare tends to intensify: once primary weapons are disabled, combatants—driven by pride and anger—shift to deadlier means and close distance. Ethically, it illustrates the Mahābhārata’s recurring warning that unchecked rivalry and vainglory propel violence beyond initial limits.
Two opposing heroes cut each other’s bows, then bombard one another with spears and tomara-javelins like monsoon clouds raining water. Circling and maneuvering in the great battle, they quickly move in close for a more direct engagement.