Adhyaya 11

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ७७ श्लोक हैं) ऑपन- मा बछ। जि एकादशोब< ध्याय: लक्ष्मीके निवास करने और न करने योग्य पुरुष

Yudhiṣṭhira thưa: “Ôi Pitāmaha kính yêu, ôi bậc tráng kiệt của dòng Bharata! Trong hạng người đàn ông nào—và trong hạng phụ nữ nào—mà Śrī, nữ thần phú quý sinh từ hoa sen, thường trú mãi? Xin Người nói cho con biết, thưa Ông nội.”

Verse 2

भीष्म उवाच अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं यथाश्रुतम्‌ । रुक्मिणी देवकीपुत्रसंनिधौ पर्यपृच्छत

Bhīṣma thưa: “Tâu Đại vương, nay ta sẽ thuật lại cho Người đúng như sự việc đã xảy ra, đúng như ta đã được nghe. Trước mặt Kṛṣṇa, con của Devakī, Rukmiṇī từng hỏi về điều này. Hãy nghe từ ta những điều nàng đã hỏi.”

Verse 3

नारायणस्याड्कगतां ज्वलन्तीं दृष्टवा श्रियं पच्मसमानवर्णाम्‌ । कौतूहलाद्‌ विस्मितचारुनेत्रा पप्रच्छ माता मकरध्वजस्य

Bhīṣma thưa: Thấy Śrī (Lakṣmī) rực sáng, chói ngời, sắc như hoa sen, ngự trên lòng Nārāyaṇa, Rukmiṇī—mẹ của Makaradhvaja—đôi mắt đẹp mở rộng vì kinh ngạc. Bởi lòng hiếu kỳ, nàng bèn hỏi Lakṣmī.

Verse 4

कानीह भूतान्युपसेवसे त्वं संतिष्ठसे कानिव सेवसे त्वम्‌ । तानि त्रिलोकेश्वरभूतकान्ते तत्त्वेन मे ब्रूहि महर्षिकन्ये

Bhīṣma nói: “Ôi người được Đấng Chúa Tể của ba cõi yêu dấu, ôi thiếu nữ sinh từ bậc đại hiền—xin hãy nói cho ta đúng như sự thật: trong đời này nàng thương mến và gần gũi phụng trợ những loài hữu tình nào? Nàng ngự ở đâu, và nương tựa hay gắn bó với ai? Hãy tuyên bày tất cả cho ta theo đúng thực tướng.”

Verse 5

एवं तदा श्रीरभिभाष्यमाणा देव्या समक्ष गरुडध्वजस्य । उवाच वाक्यं मधुराभि धान मनोहरं चन्द्रमुखी प्रसन्ना

Bấy giờ, Śrī (Lakṣmī), khi được nữ thần hỏi đến, liền cất lời—ngay trước mặt Đấng mang cờ Garuḍa (Viṣṇu)—bằng lời lẽ ngọt ngào, quyến rũ. Nàng, dung nhan như trăng, lòng hoan hỷ, thốt ra lời dịu êm, mở đầu cho lời khuyên đặt nền trên điềm lành và chính đạo.

Verse 6

श्रीरवाच वसामि नित्यं सुभगे प्रगल्भे दक्षे नरे कर्मणि वर्तमाने | अक्रोधने देवपरे कृतज्ञे जितेन्द्रिये नित्यमुदीर्णसत्त्वे

Śrī (Lakṣmī) nói: “Ôi người cát tường, ta luôn ngự trong người đàn ông có phúc phần và dũng khí, có tài năng và bền bỉ hành trì việc chính đáng—không sân hận, chuyên tâm phụng thờ chư thiên, biết ơn, tự chế, và thường hằng đầy đủ sattva cao thượng (sự trong sáng và sức mạnh nội tâm).”

Verse 7

नाकर्मशीले पुरुषे वसामि न नास्तिके साड्करिके कृतघ्ने । न भिन्नवृत्ते न नृशंसवर्णे न चापि चौरे न गुरुष्वसूये

“Ta không ngự trong kẻ lười biếng đối với việc chính đạo; cũng không trong kẻ vô tín; không trong kẻ làm rối loạn trật tự xã hội; không trong kẻ bội bạc. Ta không ở trong người hạnh kiểm đổ vỡ, vô kỷ luật; cũng không trong kẻ tàn bạo; không trong kẻ trộm cắp; và cũng không trong kẻ quen thói soi mói lỗi lầm của bậc trưởng thượng và thầy dạy.”

Verse 8

ये चाल्पतेजोबलसत्त्वमाना: क्लिश्यन्ति कुप्यन्ति च यत्र तत्र । न चैव तिष्ठामि तथाविधेषु नरेषु संगुप्तमनोरथेषु

“Những kẻ có ánh khí, sức lực, dũng tâm và lòng tự trọng đều ít ỏi—dễ phiền muộn, dễ nổi giận vì chuyện vụn vặt khắp nơi; lại che giấu mưu ý thật trong lòng mà ngoài mặt phô bày điều khác—trong hạng người như thế, ta không ngự.”

Verse 9

यश्चात्मनि प्रार्थयते न किज्चिद्‌ यश्न स्वभावोपहतान्तरात्मा । तेष्वल्पसंतोषपरेषु नित्य॑ नरेषु नाहं निवसामि सम्यक्‌

Bhishma nói: Ta không thật sự ngự trú trong những kẻ chẳng cầu xin điều gì từ tự ngã nội tâm của mình, mà tinh thần bên trong lại bị thói quen bản tính áp đảo, làm tổn thương. Ở những người ấy—luôn chỉ hướng về sự thỏa mãn nhỏ nhoi—ta không thể an trụ một cách viên mãn.

Verse 10

जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।

Bhishma nói: “Ta không thật sự và thường hằng ngự trú giữa những kẻ chẳng ham muốn gì cho bản thân, tâm trí bị màn u tối che phủ, và thỏa mãn với rất ít. Nhưng ta an trụ nơi những người tận tụy với bổn phận riêng (svadharma), hiểu biết dharma, vui thích phụng sự bậc trưởng thượng, biết tự chế—nơi những người kỷ luật và tự chủ, nơi những người nhẫn nại và có năng lực, nơi những người khoan dung và tiết chế, và cũng nơi những người hiền hòa (không bạo hại).”

Verse 11

सत्यस्वभावार्जवसंयुतासु वसामि देवद्विजपूजिकासु । जो स्वभावतः स्वधर्मपरायण

Bhishma nói: Ta ngự trú trong những người nữ có bản tính chân thật và thẳng thắn, biết thờ phụng chư thiên và kính trọng hàng “nhị sinh” (dvija). Ta ngự trú trong những người không để thời khắc thích đáng trôi qua uổng phí, luôn chuyên cần bố thí và giữ sự thanh tịnh trong hạnh kiểm; với họ, phạm hạnh, khổ hạnh, tri thức, bò và hàng dvija là điều đặc biệt đáng quý. Ta cũng ngự trú trong những người nữ được điểm trang bởi đức hạnh khả ái, tận tụy phụng sự chư thiên và các Bà-la-môn, giữ đồ dùng trong nhà sạch sẽ tinh khiết, và vui thích chăm sóc bò cùng gìn giữ thóc lúa. (Trái lại, đoạn văn bắt đầu quở trách người nữ để đồ dùng bừa bãi, làm việc thiếu cẩn trọng và thường nói lời nghịch ý chồng.)

Verse 12

परस्य वेश्माभिरतामलज्जा- मेवंविधां तां परिवर्जयामि । जो घरके बर्तनोंको सुव्यवस्थित रूपसे न रखकर इधर-उधर बिखेरे रहती हैं, सोच- समझकर काम नहीं करती हैं, सदा अपने पतिके प्रतिकूल ही बोलती हैं, दूसरोंके घरोंमें घूमने-फिरनेमें आसक्त रहती हैं और लज्जाको सर्वथा छोड़ बैठती हैं, उनको मैं त्याग देती हूँ ।।

Bhishma nói: “Người nữ ham mê la cà trong nhà kẻ khác, không biết hổ thẹn, mang bản tính như thế—ta cố ý tránh xa. Cũng vậy, kẻ nữ có hạnh kiểm tội lỗi, thiếu sự dè dặt đoan trang, tham lam như liếm vét (ngấu nghiến điều không thuộc về mình), đã mất sự vững vàng của tâm trí, và ưa thích tranh cãi—người nữ như thế ta loại bỏ.”

Verse 13

सत्यासु नित्यं प्रियदर्शनासु सौभाग्ययुक्तासु गुणान्वितासु,इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानथधर्मपर्वणि श्रीरुक्मिणीसंवादे एकादशो<5ध्याय:

Bhīṣma nói: “(Người ta nên đặt niềm tin và tình thương) luôn luôn nơi những người nữ chân thật, mãi đẹp lòng người nhìn, được phúc lành, và đầy đủ đức hạnh.” Như vậy, trong bộ Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva, trong phần về dharma của bố thí, cuộc đối thoại liên quan đến Śrī Rukmiṇī, chương thứ mười một kết thúc.

Verse 14

वसामि नारीषु पतिव्रतासु कल्याणशीलासु विभूषितासु । जो स्त्रियाँ सत्यवादिनी और अपनी सौम्य वेश-भूषाके कारण देखनेमें प्रिय होती हैं, जो सौभाग्यशालिनी, सदगुणवती, पतिव्रता एवं कल्याणमय आचार-विचारवाली होती हैं तथा जो सदा वस्त्राभूषणोंसे विभूषित रहती हैं, ऐसी स्त्रियोंमें मैं सदा निवास करती हूँ ।।

Bhīṣma nói: “Ta ngự nơi những người phụ nữ thủ tiết với chồng, có hạnh kiểm cát tường và được trang sức. Trong những người phụ nữ chân thật, dung mạo khả ái nhờ y phục đoan trang nhu hòa, có phúc phần, có đức hạnh, bền lòng trong nghĩa phu thê, và luôn chỉnh tề với y phục cùng trang sức thích đáng—ở đó ta thường hằng cư trú.”

Verse 15

वसामि फुल्लासु च पद्मिनीषु नक्षत्रवीथीषु च शारदीषु । गजेषु गोछ्ठेषु तथा55सनेषु सर:सु फुल्लोत्पलपड्कजेषु

Bhīṣma nói: “Ta thường hằng ngự nơi những chốn đẹp lành và thanh tịnh—giữa các hồ sen nở rộ, trong lối sao sáng trong vòm trời thu quang đãng, giữa những voi cao quý và chuồng bò được chăm nom chu đáo, trên những tòa ngồi trang nhã, và trong những hồ nước được điểm tô bởi sen xanh cùng sen hồng đang nở.”

Verse 16

नदीषु हंसस्वननादितासु क्रौज्चावघुष्टस्वरशोभितासु । विकीर्णकूलद्रुमराजितासु तपस्विसिद्धद्धिजसेवितासु

Bhīṣma tả những dòng sông mà đôi bờ rộn ràng tiếng thiên nga, lại thêm phần mỹ lệ bởi âm vang của chim krauñca. Ven bờ, cây cối rải rác thành hàng, tô điểm cảnh sắc; và nơi ấy thường có các khổ hạnh giả, bậc hiền triết đã chứng đắc, cùng những Bà-la-môn uyên bác lui tới—khiến sự thanh khiết của thiên nhiên hòa cùng sự hiện diện linh thiêng.

Verse 17

मत्ते गजे गोवृषभे नरेन्द्र सिंहासने सत्पुरुषेषु नित्यम्‌

Bhīṣma nói: “Ta thường hằng ngự nơi có voi hùng dũng, có bò đực ưu tú trong đàn, có bậc quân vương trên ngai, và nơi các bậc chân nhân cư trú. Ta cũng ở mãi trong gia thất nơi người ta đúng phép dâng lễ vào lửa thiêng, tôn kính bò, kính trọng Bà-la-môn và thờ phụng chư thiên, lại đúng thời dâng hoa làm lễ vật lên các thần.”

Verse 18

यस्मिज्जनो हव्यभुजं जुहोति गोब्राह्मणं चार्चति देवताश्च । काले च पुष्पैर्बलय: क्रियन्ते तस्मिन्‌ गृहे नित्यमुपैमि वासम्‌

Bhīṣma nói: “Trong ngôi nhà nào người ta thường xuyên dâng lễ vào lửa thiêng, tôn kính bò và Bà-la-môn, thờ phụng chư thiên, và đúng thời làm lễ hiến cúng cùng dâng hoa—trong ngôi nhà ấy ta luôn đến cư ngụ.”

Verse 19

स्वाध्यायनित्येषु सदा द्विजेषु क्षत्रे च धर्माभिरते सदैव । वैश्ये च कृष्पाभिरते वसामि शूद्रे च शुश्रूषणनित्ययुक्ते

Bhishma nói: “Ta luôn ngự giữa những bậc lưỡng sinh không ngừng chuyên cần học tụng Veda; giữa các Kshatriya luôn một lòng theo đúng bổn phận; giữa các Vaishya gắn bó với nghề nông; và giữa các Shudra bền bỉ tận tụy trong việc phụng sự.”

Verse 20

नारायणे त्वेकमना वसामि सर्वेण भावेन शरीरभूता । तस्मिन्‌ हि धर्म: सुमहान्‌ निविष्टो ब्रह्मण्यता चात्र तथा प्रियत्वम्‌

Bhishma nói: “Với lòng một dạ, ta an trụ nơi Nārāyaṇa, như thể toàn thân tâm ta được kết thành hình hài trong Ngài. Vì nơi Ngài, Đại Dharma được đặt vững; và nơi Ngài cũng có lòng tôn kính đối với brahman (điều thiêng liêng) cùng sự thân mật sâu xa, đáng yêu.”

Verse 21

मैं मूर्तिमती एवं अनन्यचित्त होकर तो भगवान्‌ नारायणमें ही सम्पूर्ण भावसे निवास करती हूँ; क्योंकि उनमें महान्‌ धर्म संनिहित है। उनका ब्राह्मणोंके प्रति प्रेम है और उनमें स्वयं सर्वप्रिय होनेका गुण भी है ।।

Bhishma nói: “Ôi nữ thần, ta không ngự bằng thân xác ở nơi nào khác ngoài Nārāyaṇa; và ta cũng không thể nói thật rằng ta hiện diện khắp nơi trong cùng một hình tướng hữu hình. Trái lại, ta trú ngụ bằng ‘tâm ý’—bằng khuynh hướng nội tâm và lòng chí thành—trong người đàn ông mà ta chọn làm chỗ ở; và người ấy dần dần tăng trưởng về dharma, danh tiếng, của cải, cùng những hưởng thụ chính đáng của đời sống.”

Verse 126

निद्राभिभूतां सततं शयाना- मेवंविधां तां परिवर्जयामि । जो स्त्री निर्दयतापूर्वक पापाचारमें तत्पर रहनेवाली

Bhishma nói: “Một người phụ nữ bị giấc ngủ chế ngự, cứ nằm mãi không thôi—hạng người như thế—ta cố ý tránh xa.”

Verse 163

वसामि नित्यं सुबहूदकासु सिंहैर्गजैश्नाकुलितोदकासु । जहाँ हँसोंकी मधुर ध्वनि गूँजती रहती है

Bhishma nói: “Ta luôn ngự trong những dòng sông đầy ắp nước, nơi dòng chảy bị khuấy động và cuộn lên bởi sư tử và voi khi chúng xuống tắm.”