Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa do Vāyu thuyết, phần Tiền, ở Anuṣaṅgapāda thứ hai, chương hai mươi mốt mang tên “Tán dương đội ngũ các Āditya”. Sūta nói: Trong cuộc sáng tạo Svāyaṃbhuva, các Manvantara đã được giải thích và tất cả những Manvantara sẽ đến—ta sẽ trình bày theo thứ tự.

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

Nghe vậy, các hiền triết hỏi Romaharṣaṇa: sự vận hành của Mặt Trời và Mặt Trăng, cùng sự chuyển động của mọi hành tinh, rốt ráo ra sao?

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

Các ṛṣi thưa: Những thiên thể rực sáng này xoay vần trong vòm trời bằng cách nào? Chúng vận hành hết thảy không cần đội hình (vyūha), hay vẫn không hề lẫn lộn, va chạm nhau sao?

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

Có ai làm cho chúng xoay chuyển, hay chúng tự xoay? Chúng tôi muốn biết điều ấy; bậc tối thượng, xin nói rõ chân lý cho chúng tôi.

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

Sūta nói: Đây thật là điều làm mê hoặc muôn loài; hãy nghe lời ta. Ngay cả điều hiện rõ trước mắt cũng có thể khiến chúng sinh lầm lạc.

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

Đấng ở nơi đuôi của Śaiśumāra, trải khắp bốn phương, chính là Dhruva, con của Uttānapāda; trên trời ngài đứng vững như trục xoay.

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

Chính ngài luôn làm cho mặt trăng và mặt trời cùng các hành tinh vận chuyển; và các vì sao theo ngài đang xoay, như bánh xe quay tròn.

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

Chính do ý chí trong tâm của Dhruva mà toàn thể quần thể thiên quang—mặt trời, mặt trăng, các sao, chòm sao và các hành tinh—đều vận hành xoay vòng.

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

Tất cả đều bị buộc vào Dhruva bằng những dây ràng do đoàn gió tạo nên. Sự hợp, sự phân, thời gian và vận hành của chúng cũng đều được định như vậy.

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

Sự lặn và mọc, cùng các điềm dị thường; hai chí tuyến nam-bắc; điểm phân và sắc tướng của các hành tinh—tất cả đều khởi hành từ Dhruva.

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

Mưa, nóng, lạnh như tuyết, đêm, hoàng hôn và ngày; cùng điều lành dữ của muôn loài—tất cả đều vận hành từ Dhruva.

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

Được Dhruva nâng đỡ, Mặt Trời hút lấy nước rồi rưới xuống thành mưa. Đấng Divākara rực rỡ ấy tựa như lửa của Thời gian (kālāgni).

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

Hỡi các bậc vipra! Theo trật tự vận chuyển, Mặt Trời soi sáng mọi phương bằng hào quang của mình, nhờ mạng lưới tia sáng hòa cùng gió lan khắp.

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng, Aditya (Mặt Trời) hút lấy nước của toàn cõi thế gian; toàn bộ nước đã được Mặt Trời uống ấy, Soma (Mặt Trăng) lại chuyển hóa thành nước.

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

Nhờ các mạch (nāḍī) kết hợp với gió, dòng vận hành của thế gian được tiếp diễn; nước chảy ra từ Soma thì an trú ngay trong lương thực.

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

Mây do sự va chạm của gió mà rải nước xuống đất; vì thế nước được nâng lên rồi lại rơi xuống không ngừng.

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

Nước không hề bị tiêu diệt; nó chỉ chuyển đổi hình thái. Để nâng đỡ các cõi, đây là māyā do vũ trụ kiến lập.

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

Bởi māyā này, tam giới cùng mọi loài động và bất động đều bị bao trùm; đó là Viśveśa, vị thần tạo lập thế gian, Sahasrākṣa Prajāpati (Indra).

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

Đấng Divākara (Mặt Trời) là vị tạo tác và chi phối toàn thể thế gian; còn dòng nước phổ khắp các cõi là do Soma, từ trời cao rơi xuống mà thành.

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

Được tán dương là chân lý: toàn thể thế gian nương tựa Soma; từ Mặt Trời tuôn ra sức nóng, từ Soma khởi lên sự mát lành.

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

Hai năng lực lạnh và nóng nâng đỡ thế gian bằng sự điều hòa; sông Hằng nương tựa Soma là dòng sông thanh tịnh, nước trong sạch.

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

Hỡi bậc tối thượng trong hàng dvija, các đại hà như Bhadrasoma đứng hàng đầu; và nước thấm nhuần, lan chảy trong thân thể của mọi loài hữu tình.

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

Khi các loài động và tĩnh bị thiêu đốt, nước ấy hóa thành khói và thoát ra khắp nơi trong cõi này.

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

Từ đó mây sinh khởi; nơi ấy được gọi là ‘abhramaya’. Mặt Trời rực sáng dùng tia quang mà thu lấy nước từ muôn loài.

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

Từ đại dương, do sự hòa hợp với gió, các tia nắng Mặt Trời mang nước đi. Nước ấy nuôi sống mùa màng, tựa như cam lộ.

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

Rồi theo vận hành của mùa, khi đến thời, Đấng Mặt Trời biến đổi và bằng những tia sáng trắng cùng sẫm mà ban nước cho mây.

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

Nước ở trong mây, do gió thúc đẩy, liền rơi xuống; hòa cùng gió, mưa khắp bốn phương vì lợi ích của muôn loài.

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

Rồi mưa đổ suốt sáu tháng để muôn loài tăng trưởng; có tiếng sấm do gió, có chớp điện, và có ánh lửa phát sinh từ hỏa lực.

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

Nhờ mehanā và mihedhātu, chúng đạt được tính chất mây; và nơi nào nước không hề tiêu mất, các thi nhân biết đó là ‘abha’.

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

Nguồn tái sinh của mây được nói là ba loại: āgneyā, brahmajā và pakṣajā—mỗi loại riêng khác.

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

Mây được nói có ba loại; nay ta sẽ nói về sự sinh khởi của chúng. Mây āgneyā gọi là stūṣṇajā; sự vận hành của chúng khởi từ khói.

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

Lạnh, ngày u ám và gió—đó là những phẩm tính cố hữu của chúng; chúng mang hình trâu, lợn rừng và voi đang vào kỳ cuồng nộ.

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

Khi đã thành hình, chúng đến gần mặt đất, vui thích và lang thang. Những đám mây ấy gọi là jīmūta; từ chúng mà sự sinh khởi của muôn loài phát sinh.

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

Những đám mây không mang tính chất của tia chớp, dòng mưa rơi chậm rãi; mây câm lặng, thân hình vĩ đại, đều thuận phục quyền lực của ‘Āvaha’.

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

Chúng đổ mưa từ khoảng cách một krośa, hoặc lại từ nửa krośa; trên đỉnh và sườn núi, chúng vừa mưa vừa gầm vang.

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

Chúng là kẻ ban và kẻ mang ‘thai balākā’ (chim cò); những đám mây ấy mang danh Brahmajā, sinh từ hơi thở của Brahmā.

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

Chúng mang phẩm tính của tia chớp, có âm gầm sấm ưa nghe; nhờ tiếng vang không dứt của chúng, đất mẹ khiến mầm non trồi lên từ thân mình.

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

Như hoàng hậu được quán đỉnh vương quyền lại hưởng tuổi xuân, Prāvṛṭ gắn với những đám mây này cũng là nguồn phát sinh sự sống của muôn loài.

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

Luồng gió thứ hai gọi là Pravaha; mây nương tựa nơi đó. Vượt quá một yojana, nó thổi đến nửa chu vi cõi Sādhya, thậm chí vượt cả ranh giới Niṣkṛti.

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

Thai nghén của mưa nơi các đám mây ấy được nói là ba loại, gọi là Dhārāsāra. Chúng là những mây mang tên Puṣkarāvarttaka, sinh ra từ đôi cánh.

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

Những ngọn núi đại lực vốn có cánh đã bị Śakra (Indra) chặt cánh—chúng là những hữu thể to lớn, đi lại theo ý muốn—việc ấy xảy ra do thiện ý cầu an lành của Śiva.

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

Chúng là những đám mây mang tên Puṣkara, căng đầy nước và gầm vang. Vì lẽ ấy, tại đây chúng được gọi là Puṣkarāvarttaka.

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

Chúng mang muôn hình dạng và phát tiếng gầm rợn người. Chúng là kẻ tạo nên trận mưa lúc tận cùng kiếp kalpa và là đấng điều ngự ngọn lửa Saṃvarta.

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

Vào thời mạt kiếp của các yuga, những đám mây bậc thứ ba này tuôn mưa; mang nhiều hình tướng và làm đầy khắp mặt đất.

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

Thuở trước, họ nâng đỡ và mang theo gió (Vāyu), làm chỗ nương để hoàn thành một kalpa; khi ấy họ hiện thành các phần của trứng vũ trụ tự nhiên đã tách rời.

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

Trong trứng vũ trụ nơi Brahmā tự quang, bốn mặt, tự tại sinh khởi, chính những mảnh vỏ của trứng ấy được tôn xưng là tất cả các đám mây.

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

Tất cả đều được nuôi dưỡng đồng đều bởi dhūma (hơi/khói); trong số ấy, bậc tối thắng là Parjanya, và còn có bốn Diggaja—voi trấn bốn phương.

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

Voi, núi, mây và các Bhogin (Nāga) tuy hiện riêng biệt nhưng cùng một dòng tộc; một nguồn thai duy nhất của họ được ghi nhớ là nước.

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

Vào mùa Hemanta, Parjanya và các voi trấn phương sinh từ giá lạnh rưới mưa sương giá, để mùa màng thêm tăng trưởng.

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

Thứ sáu là luồng gió tên Parivaha, chỗ nương của nước; chính Đấng Thiêng liêng ấy nâng giữ sông Hằng đang du hành giữa hư không.

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

Sông Hằng thiêng liêng, mang dòng nước cam lộ, an trụ trên lộ Svāti thành ba phần; nước rỉ chảy từ đó được các voi trấn phương dẫn đi bằng vòi rộng lớn.

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

Họ phun ra những hạt nước li ti—đó gọi là ‘nīhāra’; và ngọn núi ở phương Nam ấy được biết đến với tên ‘Hemakūṭa’.

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

Ở phía bắc núi Himavat, trong miền sơn địa hướng về phương Nam, có một đô thành rộng lớn nổi danh mang tên Pundra.

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

Tại đó, cơn mưa sinh từ sương giá rơi xuống; rồi gió thổi cuốn mang nó về phía núi Himavan.

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

Nhờ sức yoga nội tại, nó mang đến và tưới nhuần ngọn đại sơn; vượt qua Himavan rồi lại đưa phần mưa còn lại đi xa hơn nữa.

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

Sau đó nó đến đây để làm hưng thịnh miền Tây; mưa được nói là có hai loại, nhằm làm tăng trưởng hai loại hoa màu.

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

Sự nuôi dưỡng mây và mọi điều ấy đều đã được thuật; nhưng đấng tạo tác mưa được chỉ dạy chính là Mặt Trời.

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

Cội nguồn của mưa chính là Mặt Trời; nước cũng khởi hành từ Mặt Trời. Mặt Trời, được Dhruva nâng giữ, vận hành trong chính sự mưa ấy.

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

Nhờ sự an trụ của Dhruva, gió lại thu nhiếp mưa xuống. Hành tinh từ Mặt Trời xuất hiện, du hành khắp toàn bộ vòng sao (nakṣatra).

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

Khi hết vòng du hành, nó nhập vào Arka (Mặt Trời) được Dhruva an trụ. Từ đó, hãy hiểu sự bố trí của cỗ xe Mặt Trời.

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

Đức Surya an trụ trên một bánh xe, có năm nan và ba trục, rực sáng như vàng và tỏa ánh xanh biếc.

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

Với bánh xe rực sáng, buộc bởi tám trụ, có một vành chia sáu loại, Surya tiến hành trên cỗ xe của mình.

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

Bề ngang và bề dài được nói là mười nghìn do-tuần. Từ bệ xe, thanh càng (īṣā-daṇḍa) có kích thước gấp đôi theo chuẩn.

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

Vì Ngài, Phạm Thiên đã tạo nên một cỗ xe theo nhu cầu. Cỗ xe ấy linh thiêng, vàng ròng, không vướng chấp, và được thắng bởi những tuấn mã nhanh như gió.

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

Nhờ các thể Chandas hiện thành hình tuấn mã và bánh xe an vị đúng chỗ, cỗ xe này mang những dấu tướng tương tự cỗ xe của thần Varuṇa.

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

Nhờ cỗ xe ấy, Đấng Divākara rực sáng đi khắp bầu trời. Nay xin nói về các bộ phận và chi phần của cỗ xe mặt trời.

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

Cấu trúc ấy được sắp đặt tuần tự theo các phần của năm. ‘Ahaḥ’—ngày—được ghi nhớ là trục (nabhī) của cỗ xe một bánh của Surya.

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

Các nan hoa được xem là năm thời kỳ ārtava, còn vành bánh (nemi) được nhớ là sáu mùa ṛtu. Đây là rathanīḍa—chỗ ngồi; và hai ayana là đôi trục (kūbara) của xe.

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

Các muhūrta của Ngài được nói là rực rỡ, và các kalā của Ngài được xem là mỹ lệ. Đối với Ngài, kāṣṭhā được gọi là ‘ghoṇā’, và ‘akṣadaṇḍa’ chính là kṣaṇa.

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

Nimeṣa của Ngài được gọi là ‘anukarṣa’, và ‘hīṣā’ được xem là các lava của Ngài. Đêm là áo giáp của Ngài, và dharma là ngọn cờ dựng cao vút.

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

Đối với Ngài, yugākṣa và koḍī được xem là artha và kāma. Bảy thể thơ (chandas) mang hình bảy con ngựa đang kéo ách ở phía trái.

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

Gāyatrī, Triṣṭubh, Anuṣṭubh, Jagatī; cùng với Paṅkti, Bṛhatī và Uṣṇik—đó là bảy thể thơ (chandas) được ghi nhớ.

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

Bánh xe được buộc vào trục, và trục được đặt nơi Dhruva. Trục cùng bánh xe xoay chuyển, và Dhruva cùng trục cũng xoay chuyển.

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

Do Dhruva thúc đẩy, vị chúa tể của bánh xe quay cùng với trục. Vì lẽ ấy, sự sắp đặt của cỗ xe cũng được định như vậy.

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

Cũng vậy, do trạng thái kết hợp, cỗ xe rực rỡ ấy được thành tựu trọn vẹn. Nhờ đó, thần Taraṇi—Mặt Trời—tỏa sáng mà lướt đi trên trời.

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

Hai dây tia (raśmi) của cỗ xe được buộc vào đầu trục-yuga. Cả hai quay quanh Dhruva, và các dây tia ấy cũng xoay cùng đôi bánh xe.

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

Trong các vòng quay của cỗ xe du hành trên không trung ấy, các đầu của trục-yuga quả thật nằm về phía nam của cỗ xe.

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

Khi được Dhruva nắm giữ, nó tuy không có bánh xe vẫn như thể có ngựa kéo. Hai dây tia ấy theo sát Dhruva đang xoay vần không ngừng.

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

Nhờ các tia sáng buộc nơi đầu trục ách của cỗ xe ấy, nó xoay khắp mọi phương như sợi dây mắc vào chiếc chốt.

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

Trong các vòng của Uttarāyaṇa, tia sáng của Ngài thu ngắn; còn trong Dakṣiṇāyaṇa thì tăng dài, và các vòng ấy vẫn chuyển xoay.

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

Có hai tia sáng gắn nơi đầu trục ách của cỗ xe; Dhruva nắm giữ chúng, và chính hai tia ấy dẫn dắt thần Mặt Trời.

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

Khi hai tia ấy được kéo, do Dhruva đặt giữ cho cân bằng, thì Mặt Trời chuyển vận trong các vòng ở phía trong.

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

Khoảng cách giữa hai kāṣṭhā được ghi nhớ là ‘aśīti-maṇḍala-śata’ (tám nghìn); và do hai tia sáng được Dhruva buông ra, điều ấy lại xảy ra nữa.

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

Cũng vậy, ở phía ngoài, Thái Dương xoay chuyển qua các vòng quỹ đạo; đi với tốc lực như thể khuấy động các vòng ấy bởi sức xung của oán khí.