Shloka 23
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः
Transliteration
teṣu saṃdahyamāneṣu jaṅgamasthāvareṣu ca / dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkāmantīha sarvaśaḥ
Translation
Khi các loài động và tĩnh bị thiêu đốt, nước ấy hóa thành khói và thoát ra khắp nơi trong cõi này.
Word by Word
तेषुin them/among them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
संदह्यमानेषुwhile being burnt
संदह्यमानेषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√दह् (धातु) + यमान (कृदन्त) → संदह्यमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन); present passive participle (शानच्/यमान) meaning 'being burnt'
जङ्गमस्थावरेषुin moving and unmoving beings
जङ्गमस्थावरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजङ्गम + स्थावर (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन); द्वन्द्व: जङ्गमेषु च स्थावरेषु च
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
धूमभूताःhaving become smoke
धूमभूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधूम + भूत (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन); क्त-प्रत्यय (भूत) used adjectivally: धूमं भूताḥ/भूताः (become smoke) qualifying 'आपः'
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle (निपात), adversative/emphatic
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन); refers to 'आपः'
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormParticle/emphasis (निपात)
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
निष्कामन्तिgo out/exit
निष्कामन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-√कम् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
सर्वशःin every way/entirely
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
FormAdverb (प्रकारवाचक अव्यय)