Shloka 60
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत
Transliteration
caritvānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samādhiṣṭhitam / tataḥ sūryarathasyātha sanniveśaṃ nibodhata
Translation
Khi hết vòng du hành, nó nhập vào Arka (Mặt Trời) được Dhruva an trụ. Từ đó, hãy hiểu sự bố trí của cỗ xe Mặt Trời.
Word by Word
चरित्वाhaving traversed
चरित्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootचर् (धातु) → चरित्वा (कृदन्त, क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (absolutive/gerund); ‘having moved/traversed’
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular; ‘at the end’
विशतिenters
विशति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-श् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd sg
अर्कम्the Sun (Arka)
अर्कम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
ध्रुवेणby Dhruva
ध्रुवेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular
समधिष्ठितम्well-governed/fully controlled
समधिष्ठितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + अधि-स्था (धातु) → समधिष्ठित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with अर्कम्
ततःthereafter/from that
ततः:
हेतु/क्रम (Sequence/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अव्ययीभूत पञ्चमी-रूप (ablatival adverb)
सूर्यरथस्यof the Sun’s chariot
सूर्यरथस्य:
सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसूर्य + रथ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य रथः); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
अथthen/now
अथ:
सम्बन्धसूचक (Discourse/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (sequencing particle)
सन्निवेशम्arrangement/structure
सन्निवेशम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसन्-निवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
निबोधतknow/understand (you all)
निबोधत:
क्रिया (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootनि-बुध् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, बहुवचन; Imperative 2nd pl