Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 59
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले
Transliteration
dhruveṇādhiṣṭito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ / graho niḥsṛtya sūryāttu kṛtsne nakṣatramaṇḍale
Translation
Nhờ sự an trụ của Dhruva, gió lại thu nhiếp mưa xuống. Hành tinh từ Mặt Trời xuất hiện, du hành khắp toàn bộ vòng sao (nakṣatra).
Word by Word
ध्रुवेणby Dhruva (Pole Star)
ध्रुवेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन; Instrumental singular
अधिष्ठितःgoverned/controlled
अधिष्ठितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधि-स्था (धातु) → अधिष्ठित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with वायुः
वायुःwind
वायुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
वृष्टिम्rainfall
वृष्टिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
संहरतेwithdraws/draws in
संहरते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-हृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative, 3rd sg (Ātmanepada)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
ग्रहःplanet (graha)
ग्रहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
निःसृत्यhaving emerged
निःसृत्य:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootनिः-सृ (धातु) → निःसृत्य (कृदन्त, ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-स्वरूप कृदन्त (absolutive/gerund); ‘having gone out’
सूर्यात्from the Sun
सूर्यात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; Ablative singular
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
कृत्स्नेin the entire
कृत्स्ने:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular; agrees with नक्षत्रमण्डले
नक्षत्रमण्डलेin the circle/orb of stars (constellation-sphere)
नक्षत्रमण्डले:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनक्षत्र + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (नक्षत्राणां मण्डलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular