Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अग्निनिचयो नाम द्वादशो ऽध्यायः सुत उवाच ब्रह्मणः सृजतः पुत्रान् पूर्वं स्वायंभुवेंऽतरे / गात्रेभ्यो जज्ञिरे तस्य मनुष्यासुरदेवताः

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần trước do thần Vāyu thuyết, ở Anuṣaṅga-pāda thứ hai, chương mười hai mang tên ‘Agninicaya’. Sūta nói— vào buổi đầu Manvantara Svāyambhuva, khi Phạm Thiên (Brahmā) tạo dựng các người con, từ các chi thể của Ngài đã sinh ra loài người, a-tu-la và chư thiên.

Verse 2

पितृवन्मन्यमानास्तं जज्ञिरे पितरो ऽपि च / तेषां निसर्गः प्रागुक्तः समासाच्छ्रुयतां पुनः

Tôn Ngài như bậc phụ thân, các Pitṛ (Tổ linh) cũng được sinh ra. Sự phát sinh của họ đã được nói trước; nay hãy nghe lại một cách tóm lược.

Verse 3

देवासुरमनुष्यांश्च सृष्ट्वा ब्रह्माभ्यमन्यत / पितृवन्मन्यमाना वै जज्ञिरे ऽस्योपपक्षतः

Sau khi tạo ra chư thiên, a-tu-la và loài người, Brahmā suy niệm; và các Pitṛ, những vị tôn Ngài như cha, đã sinh ra từ bên hông của Ngài.

Verse 4

मध्वादयः षडृतवः पितॄंस्तान्परिचक्षते / ऋतवः पितरो देवा इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

Sáu mùa, bắt đầu từ Madhū, chính là danh xưng chỉ các Pitṛ ấy. “Mùa là Pitṛ, và Pitṛ là chư thiên”—đó là Thánh truyền (Śruti) của Veda.

Verse 5

मन्वन्तरेषु सर्वेषु ह्यतीतानागतेषु वै / एते स्वायंभुवे पूर्वमुत्पन्नाश्चान्तरे शुभे

Trong mọi Manvantara, cả đã qua lẫn sẽ đến, chính họ đã xuất hiện trước hết trong Manvantara Svāyambhuva cát tường.

Verse 6

अग्निष्वात्ता स्मृता नाम्ना तथा बर्हिषदश्च वै / अयज्वानस्तथा तेषामासन्ये गृहमेधिनः

Họ được ghi nhớ với danh xưng Agniṣvātta, và cũng là Barhiṣada; trong số ấy có những vị không hành tế lễ, là các gia chủ (gṛhamedhin).

Verse 7

अग्निष्वात्ता स्मृतास्ते वै पितरो नाहिताग्नयः / यज्वानस्तेषु ये त्वासन्पितरः सोमपीथिनः

Những Pitara được gọi là Agniṣvātta là các vị không lập hỏa tế; còn trong số ấy, những vị hành yajña được gọi là các Pitara uống Soma.

Verse 8

स्मृता बर्हिषदस्ते वै पितर स्त्वग्निहोत्रिणः / ऋतवः पितरो देवाः शास्त्रे ऽस्मिन्निश्चयं गताः

Những Pitara gọi là Barhiṣada là các vị hành agnihotra; và trong śāstra này, các mùa (ṛtu) được xác quyết là các Pitara-thần.

Verse 9

मधुमाधवौ रसौ ज्ञेयौ शुचिशुक्रौ च शुष्मिणौ / नभाश्चैव नभस्यश्च जीवावेतापुदात्दृतौ

Madhu và Mādhava nên được biết là hai vị mang bản chất ‘rasa’; Śuci và Śukra là hai vị rực sáng; còn Nabhā và Nabhasya—hai vị ấy được gọi là ‘Jīva’, mang định tính apudāt-dṛta.

Verse 10

इषश्चैव तथोर्जश्च स्वधावन्तावृदात्दृतौ / सहश्चैव सहस्यश्च घोरावेतापुदात्दृतौ

Iṣa và Ūrja—hai vị ấy được gọi là svadhāvant và mang định tính vṛdāt-dṛta; Saha và Sahasya—hai vị ấy được gọi là ghora (uy nghiêm đáng sợ) và mang định tính apudāt-dṛta.

Verse 11

तपाश्चैव तपस्यश्च मन्युमन्तौ तु शैशिरौ / कालावस्थासु षट्स्वेते मासाख्या वै व्यवस्थिताः

Tapa và Tapasya, cùng Manyumanta và Śaiśira—sáu danh xưng tháng này được an lập trong sáu trạng thái của thời gian.

Verse 12

इमे च ऋतवः प्रोक्ताश्चेतनाचेतनेषु वै / ऋतवो ब्रह्मणः पुत्रा विज्ञेयास्ते ऽभिमानिनः

Những mùa này được nói là hiện hữu nơi cả hữu tình lẫn vô tình; các ṛtu là con của Phạm Thiên (Brahmā), nên biết là các vị ‘abhimānin’.

Verse 13

मासार्द्धमासस्थानेषु स्थानिनौ ऋतवो मताः / स्थानानां व्यतिरेकेण ज्ञेयाः स्थानागिमानिनः

Trong các vị trí của tháng và nửa tháng, các mùa được xem là những vị chủ trì an trụ; theo sai biệt của các vị trí, nên biết họ là ‘sthānābhimānin’.

Verse 14

अहोरात्राणि मासाश्च ऋतवश्चायनानि च / संवत्सराश्च स्थानानि कामाख्या ह्यभिमानिनाम्

Ngày-đêm, tháng, mùa, ayana và năm—đều là các vị trí của những ‘abhimānin’, được gọi bằng danh xưng ‘Kāma’.

Verse 15

एतेषु स्थानिनो ये तु कालावस्था व्यवस्थिताः / तत्सतत्त्वास्तदात्मानस्तान्वक्ष्यामि निबोधत

Những trạng thái của thời gian an lập trong các vị trí ấy đều cùng một bản thể và cùng một tự tánh; ta sẽ nói rõ—hãy chú tâm mà thọ nhận.

Verse 16

पार्वण्यस्ति थयः संध्याः पक्षा मासार्द्धसंमिताः / निमेषाश्च कलाः कष्ठा मुहुर्त्ता दिवसाः क्षयाः

Parva, sandhyā, pakṣa và nửa tháng—đều là thước đo của thời gian. Nimeṣa, kalā, kāṣṭhā, muhūrta, ngày và kṣaya cũng thuộc phép tính về thời gian.

Verse 17

द्वावर्द्धमासौ मासस्तु द्वौ मासावृ तुरुच्यते / ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे

Hai nửa tháng hợp thành một tháng; hai tháng được gọi là ṛtu (mùa). Ba mùa hợp thành một ayana; có hai ayana: dakṣiṇa và uttara.

Verse 18

संवत्सरः समेतश्च स्थानान्येतानि स्थानिनाम् / ऋतवस्तु निमेः पुत्रा विज्ञेयास्ते तथैव षट्

Tổng hợp tất cả gọi là saṃvatsara (năm); đó là các vị trí của những đấng gìn giữ thời gian. Các ṛtu là con của Nimi; cần biết có sáu mùa như vậy.

Verse 19

ऋतुपुत्राः स्मृताः पञ्च प्रजाः स्वार्तवलक्षणाः / यस्माच्चैवार्त्तवेभ्यस्तु जायन्ते स्थाणु जङ्गमाः

Từ các con của ṛtu, kinh điển ghi có năm loại chúng sinh mang dấu ấn ārtava (theo mùa). Bởi chính từ ārtava ấy mà mọi loài bất động và động vật đều sinh ra.

Verse 20

आर्तवाः पितरस्तस्मादृतवश्च पितामहाः / समेतास्तु प्रसूयन्ते प्रजाश्चैव प्रजापतेः

Vì thế ārtava được gọi là ‘những người cha’, còn ṛtu là ‘những bậc ông’. Khi hội tụ, họ sinh ra các loài thuộc về Prajāpati.

Verse 21

तस्मात्स्मृतः प्रजानां वै वत्सरः प्रपितामहः / स्थानेषु स्थानिनो ह्येते स्थानात्मानः प्रकीर्त्तिताः

Vì thế, đối với muôn loài, ‘Vatsara’ được nhớ như Prapitāmaha (tổ phụ tối thượng). Các vị ấy an trụ nơi từng vị trí của mình, nên được tán dương là ‘tự thể của các nơi chốn’.

Verse 22

तदाख्यास्तत्ससत्त्वाश्च तदात्मानश्च ते स्मृताः / प्रजापतिः स्मृतो यस्तु स तु संवत्सरो मतः

Họ được ghi nhớ mang danh của Ngài, có bản tính (sattva) của Ngài và là tự thể của Ngài. Đấng được nhớ là Prajāpati, chính Ngài được xem là Saṃvatsara (năm thiêng).

Verse 23

संवत्सरसुतो ह्यग्नि ऋत इत्युच्यते बुधैः / ऋतात्तु ऋतवो यस्माज्जज्ञिरे ऋतवस्ततः

Agni, con của Saṃvatsara, được các bậc trí gọi là ‘Ṛta’ (trật tự thiêng). Từ Ṛta ấy mà các mùa sinh ra, nên chúng được gọi là Ṛtavaḥ.

Verse 24

मासाः षडर्तवो ज्ञेयास्तेषां पञ्चर्तवाः स्मृताः / द्विपदां चतुष्पदां चैव पक्षिणां सर्वतामपि

Từ các tháng mà biết có sáu mùa; và trong đó năm được ghi nhớ là ‘ārtava’, ứng cho loài hai chân, bốn chân, chim chóc và hết thảy muôn loài.

Verse 25

स्थावराणां च पञ्चानां पुष्पं कालार्त्तवं स्मृतम् / ऋतुत्वमार्तवत्वं च पितृत्वं च प्रकीर्त्तितम्

Đối với năm loại hữu tình bất động (sthāvara), hoa được ghi nhớ là ‘kāla-ārtava’, dấu hiệu mùa theo thời gian. Ở đây cũng tán dương: tính mùa (ṛtutva), tính ārtava và tính phụ thân (pitṛtva).

Verse 26

इत्येते पितरो ज्ञेया ऋतवश्चार्तवाश्च ये / सर्वभूतानि तेभ्यो यदृतुकालाद्विजज्ञिरे

Như vậy, các vị Pitṛ (Tổ linh) này cần được biết là các mùa (ṛtu) và cũng là ‘ārtava’; vì mọi loài hữu tình đều sinh khởi từ các Ngài theo thời vận của mùa.

Verse 27

तस्मादेते हि पितर आर्तवा इति नः श्रुतम् / मन्वन्तरेष्विह त्वेते स्थिताः कालभिमानिनः

Vì thế, chúng tôi được nghe rằng các Pitṛ này được gọi là ‘ārtava’; trong các manvantara, các Ngài an trụ nơi đây, tự nhận là bậc chủ trì của Kala (Thời gian).

Verse 28

कार्यकारणयुक्तास्तु ए श्वर्याद्व्याप्य संस्थिताः / स्थानाभिमानिनो ह्येते तिष्ठन्तीह प्रसंगमात्

Các Ngài gắn liền với mối tương quan nhân–quả, thấm nhuần uy lực thần linh mà an trụ; vì mang ‘tự ngã về chỗ trụ’, nên theo duyên mà ở lại nơi đây.

Verse 29

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो विविधाः पुनः / जज्ञे स्वधापितृभ्यस्तु द्वे कन्ये लोकविश्रुते

Các Pitṛ mang danh Agniṣvātta và Barhiṣad lại có nhiều loại; và từ Svadhā-Pitṛ đã sinh ra hai thiếu nữ lừng danh trong thế gian.

Verse 30

मेना च धारणी चैव याभ्यां धतमिदं जगत् / ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चैव ते उभे

Hai vị ấy—Menā và Dhāraṇī—nhờ các Ngài mà thế gian này được nâng giữ; cả hai đều là bậc tuyên thuyết về Brahman, và cả hai đều là yoginī.

Verse 31

पितरस्ते निजे कन्ये धर्मार्थं प्रददुः शुभे / अग्निष्वात्तास्तु ये प्रोक्तास्तेषां मेना तु मानसी

Hỡi thiếu nữ cát tường! Các vị Tổ phụ ấy đã hiến gả con gái mình vì mục đích của Dharma. Những vị được gọi là Agniṣvātta có Menā là ái nữ sinh từ tâm ý.

Verse 32

धारणी मानसी चैव कन्या बर्हिषदां स्मृता / मेरोस्तां धारणीं नाम पत्न्यर्थं वा सृजन् घुभाम्

Dhāraṇī, ái nữ sinh từ tâm, được nhớ là con gái của các Barhiṣad. Núi Meru đã tạo ra nàng, đặt tên Dhāraṇī, để làm hiền thê cát tường.

Verse 33

पितरस्ते बर्हिषदः स्मृता ये सोमपायिनः / अग्निष्वात्तास्तु तां मेना पत्नी हिमवते ददुः

Các Tổ phụ được nhớ là Barhiṣad, những vị uống Soma—chính các Agniṣvātta ấy đã gả Menā cho Himavān làm hiền thê.

Verse 34

उपहूता स्मृता ये वै तद्दौहित्रान्निबोधत / मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं सा व्यजायत

Hãy biết về các cháu ngoại của những vị được gọi là Upahūta. Menā, hiền thê của Himavān, đã sinh ra Maināka.

Verse 35

गङ्गां सरिद्वरां चैव पत्नी या लवणोदधेः / मैनाकस्या त्मजः क्रौचः क्रैञ्चद्वीपो यतः स्मृतः

Gaṅgā, bậc nhất trong các dòng sông, cũng được nhớ là hiền thê của biển mặn Lavaṇodadhi. Con trai của Maināka là Krauca; do đó có danh xưng Kraiñcadvīpa.

Verse 36

मेरोस्तु धारणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् / मन्दरं सुषुवे पुत्रं तिस्रः कन्याश्च विश्रुताः

Dharanī, hiền thê của Meru, đầy đủ dược thảo thần diệu. Bà sinh một con trai tên Mandara và ba ái nữ lừng danh.

Verse 37

वेलां च नियतिं चैव तृतीयां चायतिं विदुः / धातुश्चैवायतिः पत्नी विधातुर्नियतिः स्मृता

Họ được biết là Velā, Niyati và người thứ ba là Ayati. Ayati là hiền thê của Dhātu; còn Niyati được ghi nhớ là hiền thê của Vidhātu.

Verse 38

स्वायं भुवेंऽतरे पूर्वं ययोर्वै कीर्त्तिताः प्रजाः / सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिन्दिताम्

Trước Manvantara Svāyambhuva, nơi dòng giống đã được kể trước, Velā từ Sāgara sinh ra một ái nữ duy nhất, thanh khiết không tì vết.

Verse 39

सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः / सवर्णायां सुता जाता दश प्राचीनबर्हिषः

Hiền thê của Prācīnabarhiṣ là ái nữ của biển cả, mang danh Savarṇā. Từ Savarṇā, Prācīnabarhiṣ sinh được mười người con trai.

Verse 40

सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः / तेषां स्वायंभुवो दक्षः पुत्रत्वं जग्मि वान्प्रभुः

Tất cả đều mang danh Pracetas và tinh thông Dhanurveda. Giữa họ, Dakṣa thuộc Svāyambhuva, bậc tôn chủ, đã đến trong thân phận người con.

Verse 41

त्रयंबकस्याभिशापेन चाक्षुषस्यातरे मनोः / एतच्छुत्वा ततः सूतमपृच्छच्छांशपायनिः

Do lời nguyền của Tryambaka, việc ấy xảy ra trong thời kỳ trung gian của Manu Cākṣuṣa. Nghe vậy, Śāṃśapāyani liền hỏi Sūta.

Verse 42

उत्पन्नः स कथं दक्षो ह्यभिशापाद्भवस्य तु / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वं तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्

Do lời nguyền của Bhava (Śiva), Dakṣa đã sinh ra như thế nào? Xin hãy nói rõ cho chúng tôi, những người đang hỏi, điều đã xảy ra trước đó trong thời kỳ trung gian của Manu Cākṣuṣa.

Verse 43

इत्युक्तः कथयामास सूतो दक्षाश्रयां कथाम् / शांशपायनिमामन्त्र्य त्र्यंबकाच्छापकारणम्

Được hỏi như vậy, Sūta bắt đầu kể câu chuyện liên quan đến Dakṣa. Ông gọi Śāṃśapāyani và thuật rõ nguyên do lời nguyền từ Tryambaka.

Verse 44

सूत उवाच दक्षस्यासन्सुता ह्यष्टौ कन्या याः कीर्त्तिता मया / स्वेभ्यो गृहेभ्य आनाय्य ताः पिताभ्यर्चयद्गृहे

Sūta nói: Dakṣa có tám người con gái, như ta đã kể. Ông cho gọi họ từ nhà riêng của mỗi người về, rồi tại tư gia, người cha làm lễ tôn thờ và tiếp đãi trọng thể.

Verse 45

ततस्त्वभ्यर्चिताः सर्वा न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे / तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यंबकस्य वै

Rồi tất cả đều được tôn kính và ở lại trong nhà của cha. Trong số họ, người chị cả tên là Satī, chính là hiền thê của Tryambaka (Śiva).

Verse 46

नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रमभिद्विषन् / अकरोत्संनतिं दक्षे न कदाचिन्महेश्वरः

Daksha, kẻ ôm lòng thù ghét Rudra, đã không mời con gái mình; và Maheshvara cũng chưa từng cúi mình trước Daksha.

Verse 47

जामाता श्वशुरे तस्मिन्स्वभावात्तेजसि स्थितः / ततो ज्ञात्वा सती सर्वाः न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे

Người con rể ấy, trước mặt nhạc phụ, vẫn đứng vững trong uy quang tự nhiên của mình; biết vậy, Sati ở lại nhà cha cùng tất cả các chị em.

Verse 48

जगाम साप्यनाहूता सती तत्स्व पितुर्गृहम् / ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजामसंमताम्

Dẫu không được mời, Sati vẫn đến nhà cha; nhưng người cha lại sắp đặt lễ bái dành cho nàng thấp kém và không xứng đáng so với người khác.

Verse 49

ततो ऽब्रवीत्सा पितरं देवी क्रोधादमर्षिता / यवीयसीभ्यो प्यधमां पूजां कृत्वा मम प्रभो

Bấy giờ, nữ thần phẫn nộ không kìm được, nói với cha: “Thưa phụ vương, vì sao người làm lễ bái hèn kém cho con, trong khi ngay cả các em gái cũng được lễ bái tốt hơn?”

Verse 50

असत्कृत्य पितर्मां त्वं कृतवानसि गर्हितम् / अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च त्वं मां सत्कर्तुमर्ह सि

Thưa cha, không tôn trọng con là việc đáng chê trách; con là chị cả và cũng là người đáng trọng, cha phải kính trọng con.

Verse 51

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः संरक्तलोचनः / त्वत्तः श्रेष्ठावरिष्ठाश्च पूज्या बालाः सुता मम

Nghe vậy, Daksha với đôi mắt đỏ nói với nàng— “Các con gái của ta còn cao quý và đáng tôn thờ hơn nàng.”

Verse 52

तासां चैव तु भर्तार स्ते मे बहुमाताः सति / ब्रह्मिष्ठाः सुतपस्काश्च महायोगाः सुधार्मिकाः

Hỡi Sati, các phu quân của họ cũng được ta kính trọng sâu xa— họ kiên trú nơi Phạm, tu khổ hạnh lớn, là đại du-gi và người giữ chánh pháp.

Verse 53

गुणैश्चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यंबकात्सति / वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश्च ह्यङ्गिरा पुलहः क्रतुः

Hỡi Sati, tất cả họ đều trội hơn Tryambaka về đức hạnh và đáng tán dương: Vasistha, Atri, Pulastya, Angiras, Pulaha và Kratu.

Verse 54

भृगुर्मरीचिश्च तथा श्रैष्ठा जामातरो मम / यस्मान्मां स्पर्द्धते शर्वः सदा चैवावमन्यते

Bhrigu và Marici cũng là những con rể ưu tú của ta; bởi Sarva luôn ganh đua với ta và thường khinh mạn ta.

Verse 55

तेन त्वां न विभूषोमि प्रतिकूलो हि मे भवः / इत्युक्तवांस्तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा

Vì thế ta không trang sức cho nàng; bởi Bhava đối nghịch với ta— nói vậy, Daksha khi ấy tâm trí rối mờ vì mê muội.

Verse 56

शापार्थमात्मनश्चैव ये चोक्ताः परमर्षयः / तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवीदम ब्रवीत्

Nhớ đến mục đích lời nguyền của mình và lời các bậc đại hiền, Nữ Thần nổi giận nói với phụ thân như sau.

Verse 57

वाङ्मनः कर्मभिर्यस्माददुष्टां मां विगर्हसे / तस्मात्त्यजाम्यहमिमं देहं तात तवात्मजम्

Vì cha dùng lời nói, ý nghĩ và hành vi mà chê trách con—kẻ vô tội—nên, thưa phụ thân, con là ái nữ của cha xin bỏ thân này.

Verse 58

ततस्तेनावमानेन सती दुःखादमर्षिता / अब्रवीद्वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे

Vì sự sỉ nhục ấy, Sati đau khổ không sao chịu nổi; rồi Nữ Thần đảnh lễ Đấng Tự Sinh và cất lời.

Verse 59

यत्राहमुपपद्ये च पुनर्देहेन भास्वता / तत्राप्यहमसंभूता संभूता धार्मिकादपि

Dù ta tái sinh ở đâu với thân thể rực sáng, nơi ấy ta cũng chẳng sinh từ người; ta sẽ sinh từ bậc sống theo Chánh pháp.

Verse 60

गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यंबकस्यैव धीमतः / तत्रैवाथ समासीना युक्तात्मानं समादधे

Ta sẽ trở thành hiền thê theo Chánh pháp của Đấng Tryambaka trí tuệ (Śiva); quyết vậy, Nữ Thần ngồi ngay đó và nhiếp tâm an trụ trong yoga.

Verse 61

धारयामास चाग्नेयीं धारणां मनसात्मनः / तत आत्मसमुत्थो ऽस्या वायुना समुदीरितः / सर्वागेभ्यो विनिःसृत्य वह्निस्तां भस्मसात्करोत्

Nàng giữ phép quán tưởng Hỏa giới bằng tâm và sức lực tự ngã. Rồi ngọn lửa phát sinh từ chính thân, được gió kích động, tuôn ra từ mọi chi thể và thiêu nàng thành tro bụi.

Verse 62

तदुपश्रुत्य निधनं सत्या देवो ऽथ शूलभृत् / संवादं च तयोर्बुद्धा याथातथ्येन शङ्करः / दक्षस्य च ऋषीणां च चुकोप भगवान्प्रभुः

Nghe tin Sati qua đời và hiểu rõ cuộc đối thoại của đôi bên đúng như thật, Thần Śaṅkara cầm đinh ba—Đấng Tối Thượng—nổi giận với Dakṣa và các ṛṣi.

Verse 63

रुद्र उवाच सर्वेषामेव लोकानां भूर्लोकस्त्वादिरुच्यते / तं सदा धारयिष्यामि निदेशात्परमेष्ठिनः

Rudra nói: Trong mọi cõi, Bhūrloka được gọi là cõi đầu tiên. Theo chỉ dụ của Parameṣṭhin, ta sẽ luôn nâng giữ cõi ấy.

Verse 64

अस्यां क्षितौ धृता लोकाः सर्वे तिष्ठन्ति भास्वराः / तानहं धारया मीह सततं च तदाज्ञया

Trên cõi đất này, mọi thế giới được nâng đỡ đều đứng vững rực sáng. Theo thánh lệnh của Ngài, ta luôn nâng giữ chúng nơi đây.

Verse 65

चातुर्वर्ण्यं हि देवानां ते चाप्येकत्र भुञ्जते / नाहं तैः सह भोक्षये वै ततो दास्यन्ति ते पृथक्

Ngay cả chư thiên cũng có cāturvarṇya và họ thọ thực cùng nhau. Ta sẽ không thọ thực với họ; vì thế họ sẽ dâng phần ấy cho ta riêng biệt.

Verse 66

यस्मादवमता दक्ष मत्कृते ऽनागसा सती / प्रशस्ताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

Hỡi Daksha! Vì ta mà ngươi đã khinh mạn Sati vô tội; bởi vậy mọi ái nữ của ngươi, cùng các phu quân của họ, hãy được tán dương và hưởng phúc lành, những người khác cũng vậy.

Verse 67

तस्मा द्वैवस्वते प्राप्ते पुनरेते महर्षयः / उत्पत्स्यन्ते द्वितीये वै मम यज्ञ ह्ययोनिचाः

Vì thế, khi đến Manvantara Dvaivasvata, các đại hiền này sẽ lại sinh khởi; trong lễ tế thứ hai của ta, họ sẽ hiện ra là ayonicā, sinh ra không qua thai tạng.

Verse 68

हुते वै ब्रह्मणा शुक्रे चाक्षुषस्यातरे मनोः / अभिव्याहृत्य सर्वांस्तान् दक्षं चैवाशपत्पुनः

Trong thời kỳ xen giữa của Manu Cākṣuṣa, vào lúc thuộc về Śukra, Brahmā đã cử hành lễ hỏa tế; xướng danh tất cả họ, Ngài lại nguyền rủa Daksha lần nữa.

Verse 69

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये / प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचे तसाम्

Ngươi sẽ trở thành một vị vua loài người trong dòng dõi Manu Cākṣuṣa; là cháu của Prācīnabarhiṣ và cũng là con của các Pracetas.

Verse 70

दक्ष एवेह नाम्ना तु मारिषायां जनिष्यसि / कन्यायां शाखिनां त्वं वै प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे

Ngươi sẽ sinh ra tại đây với chính danh ‘Daksha’ từ thai của Māriṣā; vào thời kỳ xen giữa của Manvantara Vaivasvata, ngươi sẽ sinh từ ái nữ của dòng Śākhin.

Verse 71

विघ्नं तत्रा प्यहं तुभ्यमाचरिष्यामि दुर्मते / धर्म्मयुक्ते च ते कार्ये एकस्मिंस्तु दुरासदे

Hỡi kẻ tâm trí xấu, ngay tại đó ta cũng sẽ gây chướng ngại cho ngươi; công việc hợp với Dharma của ngươi, dù chỉ một, cũng sẽ trở nên vô cùng khó đạt.

Verse 72

सुत उवाच तदुपश्रुत्य दक्षस्तु रुद्रं सो ऽभ्य शपत्पुनः / यस्मात्त्वं मत्कृते ऽनिष्टमृषीणां कृतवानसि / तस्मात्सार्द्धं सुरैर्यज्ञे न त्वां यक्ष्यन्ति वै द्विजाः

Suta nói—nghe vậy, Daksha lại nguyền rủa Rudra: “Vì ngươi, vì ta, đã gây điều bất tường cho các hiền triết, nên trong lễ tế (yajña) cùng chư thiên, các Bà-la-môn (dwija) sẽ không tế tự ngươi.”

Verse 73

हुत्वाऽहुतिं तव क्रूर ह्यपः स्प्रक्ष्यन्ति कर्मसु / इहैव वत्स्यसि तथा दिवं हित्वा युगक्षयात्

Hỡi kẻ tàn bạo, khi lễ vật của ngươi được dâng lên, trong các nghi lễ nước sẽ chạm vào nó; và cho đến khi yuga tận, ngươi sẽ bỏ cõi trời mà ở lại ngay nơi này.

Verse 74

ततो देवैःस तैः सार्द्धं नेज्यते पृथसिज्यते / ततो ऽभिव्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा

Khi ấy, người ấy không được tế tự cùng các chư thiên kia, mà bị tế tự riêng rẽ; rồi Rudra, bậc có uy quang vô lượng, cất lời đáp lại Daksha.

Verse 75

स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा उत्पन्नो मानुषेष्विह

Rời bỏ thân Svayambhuva, người ấy đã sinh ra tại đây giữa loài người.

Verse 76

ज्ञात्वा गृहपतिर्दक्षो यज्ञाना मीश्वरं प्रभुम् / समस्तेनेह यज्ञेन सो ऽयजद्दैवतैः सह

Biết rằng Đấng Tối Thượng là Chúa tể của mọi tế lễ, Daksha—chủ gia—đã cử hành tế lễ viên mãn này cùng với chư thiên.

Verse 77

अथ देवी सती या तु प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे / मेनायां तामुमां देवीं जनयामास शैलराट्

Rồi khi đến thời kỳ Vaivasvata Manvantara, chính Nữ thần Sati ấy đã tái sinh thành Nữ thần Uma, do Vua Núi sinh ra trong lòng Menā.

Verse 78

या तु देवी सती पूर्वमासीत्पश्चादुमाभवत् / सदा पत्नी भवस्यैषा न तया मुच्यते भवः

Nữ thần vốn là Sati thuở trước, về sau trở thành Uma; nàng mãi là hiền thê của Bhava (Śiva), và Bhava không bao giờ lìa nàng.

Verse 79

मरीचं कश्यपं देवी यथादितिरनुव्रता / यथा नारायणं श्रीश्च मघवतं शची यथा

Như Nữ thần Aditi một lòng theo Marīci và Kaśyapa, như Śrī gắn bó với Nārāyaṇa, cũng vậy Śacī một lòng với Maghavat (Indra).

Verse 80

विष्णुं कीर्ती रुषा मूर्यं वसिष्ठं चाप्यरुन्धती / नैतास्तु विजहत्येतान् भर्तॄन् देव्यः कदाचन

Kīrti gắn bó với Viṣṇu, Ruṣā gắn bó với Mūrya, và Arundhatī gắn bó với Vasiṣṭha—các nữ thần ấy không bao giờ rời bỏ phu quân của mình.

Verse 81

आवर्तमानाः कल्पेषु जायन्ते तैः पुनः सह / एवं प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषेंऽतरे

Họ luân hồi qua các kiếp kalpa và lại sinh ra cùng với những vị ấy. Như vậy, Dakṣa con của Prācetas quả thật sinh trong Manvantara Cākṣuṣa.

Verse 82

दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां पुनर्नृपः / जज्ञे तदाभिशापेन द्वितीय इति नः श्रुतम्

Từ mười vị Pracetas, trong thai Māriṣā, vị vua ấy lại sinh ra; do lời nguyền khi ấy nên được gọi là ‘thứ hai’, như chúng tôi từng nghe.

Verse 83

भृगवादयश्च ये सप्त जज्ञिरे च महर्षयः / आद्ये त्रेतायुगे पूर्वं मनोर्वैवस्वतस्य च

Bảy vị Đại Thánh như Bhṛgu v.v. cũng đã sinh ra—vào buổi đầu Tretāyuga, trước Manu Vaivasvata.

Verse 84

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् / इत्येषो ऽनुशयो ह्यासीत्तयोर्जात्यन्तरानुगः

Trong đại tế lễ của Đại Thần, (một vị) mang thân thể hình tướng Vāruṇī; đó chính là anuśaya—dấu ấn nghiệp xưa—đi theo cả hai qua những đời khác.

Verse 85

प्रजापतेश्च दक्षस्य त्र्यबकस्य च धीमतः / तस्मान्नानुशयः कार्यो वैरेष्विह कदाचन

Prajāpati Dakṣa và Tryambaka (Śiva) đều là bậc trí; vì thế, trong đời này chớ bao giờ nuôi anuśaya—mối hận ngầm—trong sự thù oán.

Verse 86

जात्यन्तरगतस्यापि भवितस्य शुभाशुभैः / ख्यातिं न मुञ्चते जन्तुस्तन्न कार्यं विपश्चिता

Dẫu sinh vào giai cấp khác, do quả của nghiệp thiện và ác, chúng sinh vẫn không rời danh tiếng của mình; vì thế bậc trí không nên làm điều như vậy.

Verse 87

इत्येषा समनुक्रान्ता कथा पापप्रमोचनी / या दक्षमधिकृत्येह त्वया पूर्वं प्रचौदिता

Như vậy, câu chuyện có năng lực giải trừ tội lỗi này đã được thuật lại vắn tắt; đây là chuyện liên quan đến Daksha mà trước kia chính ngươi đã hỏi và thúc giục kể ra.

Verse 88

पितृवंशप्रसंगेन कथा ह्येषा प्रकीर्त्तिता / पितॄणामानुपूर्व्येण देवान्वक्ष्याम्यतः परम्

Câu chuyện này được kể nhân theo mạch dòng của các Pitri; từ đây về sau, ta sẽ thuật về chư thiên theo thứ tự kế tiếp của các Pitri.

Verse 89

त्रेतायुगमुखे पूर्वमासन्स्वायंभुवेंऽतरे / देवायामा इति ख्याताः पूर्वं ये यज्ञसूनवः

Thuở xưa, vào buổi đầu của thời Treta-yuga, trong Manvantara của Svayambhuva, những vị vốn là con của Yajña được biết đến với danh xưng ‘Devayama’.

Verse 90

प्रथिता ब्रह्मणः पुत्रा अजत्वादजितास्तु ते / पुत्राः स्वायंभुवस्यैते शक्ता नाम तु मानसाः

Họ là những người con lừng danh của Phạm Thiên; vì mang tính ‘aja’ (vô sinh) nên được gọi là ‘Ajita’. Họ là các con do ý niệm của Svayambhuva, mang danh ‘Shakta’.

Verse 91

तेषां यतो गणा ह्येते देवानां तु त्रयः स्मृताः / छन्दजास्तु त्रयस्त्रिंशत्सर्गे स्वायंभुवस्य ह

Từ họ mà các đoàn thần này sinh khởi; ba hạng chư thiên được ghi trong Smṛti. Trong cuộc tạo hóa của Svāyambhuva Manu, các thiên thần sinh từ Chandas được kể là ba mươi ba.

Verse 92

यदुर्ययातिर्देवौ द्वौ वीवधस्रासतो मतिः / विभासश्च क्रतुश्चैव प्रयातिर्विश्रुतो द्युतिः

Yadu và Yayāti—hai vị thiên thần; cùng Vīvadhasrāsa và Mati. Vibhāsa và Kratu, lại thêm Prayāti—đều là những vị thần rực sáng, lừng danh.

Verse 93

वायव्यः संयमश्चैव यामा द्वादश कीर्त्तिताः / असमश्चोग्रदृष्टिश्च सुनयो ऽथ शुचिश्रवाः

Vāyavya và Saṃyama được xưng tụng là thuộc mười hai thần Yāmā. Lại có Asama, Ogradṛṣṭi, Sunaya và Śuciśravā cũng được kể vào đó.

Verse 94

केवलो विश्वरूपश्च सुदक्षो मधुपस्तथा / तुरीय इद्रयुक्चैव युक्तो ग्रावजितस्तु वै

Kevala, Viśvarūpa, Sudakṣa và Madhupa; lại có Turīya, Idrayuk, Yukta và Grāvajit—cũng được nêu danh trong hàng chư thần.

Verse 95

चनिमा विश्वदेवा च जविष्ठो मितवानपि / जरो विभुर्विभावश्च स ऋचीको ऽथ दुर्दिहः

Canimā và Viśvadevā; lại có Javiṣṭha và Mitavān. Jaro, Vibhu, Vibhāva, Ṛcīko và Durdiha—cũng được xưng danh là các vị thần.

Verse 96

श्रुतिर्गृणानो ऽथ बृहच्छुक्रा द्वादश कीर्त्तिताः / आसन्स्वायंभुवस्यैते चान्तरे सोमपायिनः

Śruti, Gṛṇāna và Bṛhacchukra—được xưng tụng là mười hai vị. Trong Manvantara của Svāyambhuva, tất cả đều là những người uống Soma.

Verse 97

दीप्तिमन्तो गणा ह्येते वीर्यवन्तो महाबलाः / तेषामिन्द्रस्तद्दा ह्यासीत्प्रथमे विश्वभुक्त प्रभुः

Những đoàn thể ấy rực sáng, đầy dũng lực và đại uy lực. Khi ấy, Indra là vị đứng đầu—bậc Chúa tể thọ hưởng cõi thế gian.

Verse 98

असुरा ये तदा तेषामासन् दायादबान्धवाः / सुपर्णयक्षगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः

Những Asura khi ấy là kẻ đồng phần thừa tự của họ, nhưng chẳng phải thân tộc. Lại có Suparṇa, Yakṣa, Gandharva, Piśāca, Ura ga và Rākṣasa.

Verse 99

अष्टौ ताः पितृभिः सार्द्धमासन्या देवयोनयः / स्वायंभुवेन्तरे ऽतीताः प्रजास्तासां महस्रशः

Tám devayoni ấy cùng với các Pitṛ thuộc về một nhóm khác. Trong Manvantara của Svāyambhuva, họ đã qua đi; con cháu của họ nhiều ngàn vô kể.

Verse 100

प्रभावरूपसंपन्ना आयुषा च बलेन च / विस्तरादिह नोच्यन्ते माप्रसंगो भवेदिह

Họ đầy đủ uy lực và dung sắc, lại có thọ mệnh và sức mạnh. Ở đây không nói rộng, để câu chuyện khỏi lan man dài dòng.

Verse 101

स्वायंभुवो विसर्गस्तु विज्ञेयः सांप्रतेन ह / अतीतो वर्तमानेन दृष्टो वैवस्वते न सः

Sự phóng xuất tạo hóa của Svāyambhuva nên được hiểu qua thời hiện tại; trong Manvantara Vaivasvata, điều ấy không hiện ra trước người đương thời, vì đã thuộc về quá khứ.

Verse 102

प्रजाभिर्देवाताभिश्च ऋषिभिः पितृभिः सह / तेषां सर्पर्षयः पूर्वमासन्ये तान्निबोधत

Cùng với muôn loài, chư thiên, các ṛṣi và các tổ tiên; trước họ đã có các ‘xà-ṛṣi’—hãy lắng nghe và thấu hiểu về họ.

Verse 103

भृग्वं गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठस्च सप्त स्वायंभुवे ऽतरे

Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Atri và Vasiṣṭha—đó là bảy vị ṛṣi trong Manvantara Svāyambhuva.

Verse 104

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मोधा मेधातिथिर् वसुः / ज्योतिष्मान् द्युतिमान्हव्यः सवनः सत्त्र एव च

Āgnīdhra, Agnibāhu, Modhā, Medhātithi, Vasu, Jyotiṣmān, Dyutimān, Havya, Savana và Sattra—đó là những danh xưng (quan trọng) khác.

Verse 105

मनोः स्वायंभुवस्यैते दश पुत्रा महौजसः / वायुवेगा महासत्त्वा राजानः प्रथमेंऽतरे

Mười người con của Manu Svāyambhuva đều đầy oai lực; nhanh như gió, bản thể hùng vĩ—trong Manvantara thứ nhất họ trở thành các bậc vương giả.

Verse 106

सासुरं तत्सुगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् / सपिशाचमनुष्यञ्च ससुपर्णाप्सरोगणम्

Trong đó có chư thiên, Càn-thát-bà, Dạ-xoa, Long tộc và La-sát, cả quỷ pishacha và loài người, cùng Suparna và đoàn Apsara.

Verse 107

नशक्यमानु पूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि / बहुत्वान्नामधेयानां संख्या तेषां कुतः कुले

Theo lối của bậc tiền nhân, dẫu nói suốt trăm trăm năm cũng không thể kể hết; vì danh xưng quá nhiều, làm sao đếm được số dòng tộc của họ?

Verse 108

या वै प्रजा युगाख्यास्तु आसन्स्वायंभुवेंऽतरे / कालेन महतातीता अयनाब्दयुगक्रमैः

Những chúng sinh được gọi theo danh xưng các yuga trong Manvantara Svayambhuva ấy đã trôi qua trong dòng Mahākāla, theo thứ tự ayana, năm và yuga.

Verse 109

ऋषय ऊचुः क एष भगवान् कालः सर्वभूतापहारकः / कस्य योनिः किमादिश्च किं सतत्त्वः किमात्मकः

Các hiền triết nói: “Đấng Thời Gian (Kāla) này là ai, bậc cướp đi mọi loài hữu tình? Ngài phát sinh từ đâu, khởi nguyên là gì, bản thể (tattva) là gì, và tự tánh của Ngài ra sao?”

Verse 110

किमस्य चक्षुः का मूर्तिः के वा अवयवाः स्मृताः / किं नामधेयं को ऽस्यात्मा एप्तत्त्वं ब्रूहि तत्त्वतः

Mắt của Ngài là gì, hình tướng (mūrti) của Ngài ra sao, và những chi phần nào được Smriti ghi nhớ? Danh xưng của Ngài là gì, Atman của Ngài là ai—xin nói rõ chân lý ấy đúng như thật.

Verse 111

सूत उवाच श्रूयता कालसद्भावः श्रुत्वा चैवावधार्यताम् / सूर्ययोनिर्निमेषादिः संख्याचक्षुः स उच्यते

Suta nói: Hãy lắng nghe bản tính chân thật của Thời (Kāla); nghe rồi hãy ghi khắc. Thời sinh từ Mặt Trời, khởi đầu bằng nimesa v.v.; vì thế được gọi là “con mắt của sự đếm”.

Verse 112

मूर्तिरस्य त्वहो रात्रो निमेषावयवश्च सः / संवत्सरः सतत्त्वश्च नाम चास्य कलात्मकः

Hình tướng của Thời là ngày và đêm; nimesa v.v. là các chi phần của Ngài. Ngài chính là thực thể mang dạng samvatsara (năm), và danh xưng của Ngài cũng là “kalātmaka” — gồm các phần thời lượng.

Verse 113

साम्प्रतानागतातीतकालात्मा स प्रजापतिः / पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत

Vị Prajāpati ấy là tự tính của thời hiện tại, thời vị lai và thời quá khứ. Nay hãy hiểu trạng thái của Thời, vốn được phân chia thành năm phần.

Verse 114

दिवसार्द्धमासमासैश्च ऋतुभिस्त्वयनैस्तथा / संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

Theo trật tự ngày, nửa ngày, tháng và tiểu tháng, các mùa (ṛtu) và các ayana—loại thứ nhất gọi là “samvatsara”, loại thứ hai gọi là “parivatsara”.

Verse 115

इड्रवत्सरस्तृतीयश्च चतुर्थश्चानुवत्सरः / पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालःस युगसज्ञितः

Loại thứ ba là “idravatsara”, loại thứ tư là “anuvatsara”. Loại thứ năm là “vatsara”; tổng thể thời lượng ấy được gọi là “yuga”.

Verse 116

तेषां तत्त्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोधत / क्रतुरग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः

Ta sẽ nói rõ chân tánh của chúng; hãy lắng nghe điều đang được ca tụng. Đấng được gọi là ‘Kratu-Agni’ chính được xem là ‘Samvatsara’ (năm thiêng).

Verse 117

आदितेयस्त्वसौ सूर्यः कालाग्निः परिवत्सरः / शुक्लकृष्णगतिश्चापि अपां सारमयः खगः

Mặt Trời ấy là con của Aditi; ‘Kala-Agni’ chính là Parivatsara. Vận hành của Ngài theo nửa sáng và nửa tối, và Ngài như chim thiêng kết từ tinh túy của thủy giới.

Verse 118

स इडावत्सरः सोमः पुराणे निश्चयं गतः / यश्चायं पवते लोकांस्तनुभिः सप्तसप्तभिः

Chính Soma là Idavatsara; trong Purana điều ấy đã được xác quyết. Ngài thanh tịnh các cõi bằng bảy lần bảy thân tướng của mình.

Verse 119

अनुवाता च लोकस्य स वायुरनुवत्सरः / अहङ्कारादुदग्रुद्रः संभूतो ब्रह्मणास्तु यः

Luồng gió theo cùng thế gian chính là Ngài; Vayu ấy được gọi là Anuvatsara. Và Rudra dữ dội, phát sinh từ Brahma do ahamkara (ngã chấp).

Verse 120

स रुद्रो वत्सर स्तेषां विज्ञेयो नीललोहितः / सतत्त्वं तस्य वक्ष्यमि कीर्त्यमानं निबोधत

Trong số ấy, Rudra chính là Vatsara; hãy biết Ngài là Nilalohita. Ta sẽ nói rõ chân tánh của Ngài; hãy lắng nghe điều đang được ca tụng.

Verse 121

अङ्गप्रत्यङ्गसंयोगात्कालात्मा प्रतितामहः / ऋक्सामयजुषां योनिः पञ्चानां पतिरीश्वरः

Từ sự kết hợp của các chi và phần chi, Ngài là Kālātman, bậc Pitāmaha tối thượng; Ngài là nguồn sinh của Ṛk–Sāma–Yajus và là Īśvara, chúa tể của năm loại.

Verse 122

सो ऽग्निर्यमश्च कालश्च संभूतिः स प्रजापतिः / प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः

Chính Ngài là Agni, là Yama, là Kāla; chính Ngài là Saṃbhūti, là Prajāpati. Các bậc hiền triết còn gọi Ngài là Saṃvatsara và là ‘tử cung của Sūrya’.

Verse 123

यस्मात्कालविभागानां मासर्त्वयनयोरपि / ग्रहनक्षत्रशीतोष्णवर्षायुः कर्मणां तथा

Từ Ngài phát sinh các phân chia của thời gian—tháng, mùa và ayana—cùng các hành tinh và tinh tú, lạnh và nóng, mưa, tuổi thọ, và cả trật tự của nghiệp hành.

Verse 124

योनिः स प्रविभागानां दिवसानां च भास्करः / वैकारिकः प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः

Chính Ngài là nguồn gốc của mọi phân chia ấy và là Bhāskara của các ngày; Ngài là Vaikārika, tâm hồn an tịnh, Prajāpati—con của Brahmā.

Verse 125

एको नैको ऽथ दिवसो मासो ऽथर्तुः पितामहः / आदित्यः सविता भानुर्जीवनो ब्रह्मसत्कृतः

Ngài vừa là Một, vừa là Nhiều; Ngài là Pitāmaha của ngày, tháng và mùa. Ngài là Āditya, Savitā, Bhānu—đấng ban sự sống—được Brahmā tôn kính.

Verse 126

प्रभवश्चाव्ययश्चैव भूतानां तेन भास्करः / ताराभिमानी विज्ञेयो द्वितीयः परिवत्सरः

Đấng Bhāskara là nguồn sinh và bất hoại của muôn loài; hãy biết Ngài là chủ của các vì sao—chính là Parivatsara thứ hai.

Verse 127

सोमः सर्वौंषधिपतिर्यस्मात्स प्रपितामहः / आजीवः सर्वभूतानां योगक्षेमकृदीश्वरः

Soma là chúa tể của mọi dược thảo; vì thế được tôn xưng là Prapitāmaha. Ngài là nguồn sinh kế của muôn loài, Đấng Tối Chủ ban thành tựu yoga và an ổn.

Verse 128

आवेक्षमाणः सततं बिभर्ति जगदंशुभिः / तिथीनां पर्वसंधीनां पूर्णिमादर्शयोरपि

Ngài luôn dõi nhìn và nâng đỡ thế gian bằng các tia sáng; cả các tithi, các điểm giao của lễ kỳ, cùng ngày trăng tròn và ngày không trăng.

Verse 129

योनिर्निशाकरो यश्च अमृतात्मा प्रजापतिः / तस्मात्स पितृमान्सोमः स्मृत इङ्वत्सरात्मकः

Đấng là yoni, là Niśākara, là Prajāpati có tự thể bất tử; bởi vậy Soma gắn với các Pitṛ được ghi nhớ như bản thể của Iṅvatsara.

Verse 130

प्राणापानसमानाद्यैर्व्यानोदानात्मकैरपि / कर्मभिः प्राणिनां लोके सर्वचेष्टाप्रवर्तकः

Nhờ prāṇa, apāna, samāna, cùng các lực vyāna và udāna, Ngài là Đấng khởi động mọi hoạt động của chúng sinh trong đời.

Verse 131

पञ्चानां चेन्द्रियमनोर्बुद्धिस्मृतिबलात्मनाम् / समानकालकरणक्रियाः संपादयन्नपि

Dẫu Ngài hoàn thành đồng thời các tác dụng của năm yếu tố—các căn, tâm, trí, ký ức, sức lực và tự ngã—vẫn vậy.

Verse 132

सर्वात्मा सर्वलोकेश आवहप्रवहादिभिः / वर्त्तते चोपकारैर्यस्तनुभिः सप्तसप्तभिः

Ngài là Đại Ngã, Chúa tể mọi cõi; nhờ các ân ích như āvaha, pravaha v.v., Ngài vận hành trong bảy lần bảy thân tướng.

Verse 133

विधाता सर्वभूतानाङ्क्षेमी नित्यं प्रभञ्जनः / योनिरग्नेरपां भूमे रवेश्चन्द्रमसश्चयः

Ngài là Vidhātā, đấng ban an ổn cho muôn loài, Prabhañjana thường hằng; Ngài cũng là nguồn gốc của lửa, nước, đất, mặt trời và mặt trăng.

Verse 134

वायुः प्रजापतिर्भूतो लोकात्मा प्रपितामहः / अहोरात्रकरस्तस्मात्स वायुरनुवत्सरः

Gió (Vāyu) trở thành Prajāpati, linh hồn của thế gian, bậc tổ tiên tối thượng; Ngài tạo nên ngày và đêm, nên Vāyu được gọi là Anuvatsara.

Verse 135

एते प्रजानां पतयश्चत्वार उपपक्षजाः / पितरः सर्वलोकानां लोकात्मानः प्रकीर्त्तिताः

Bốn Prajāpati sinh từ nhánh phụ này là chúa của muôn loài; họ được tôn xưng là các Pitṛ của mọi cõi và là linh hồn của thế gian.

Verse 136

ध्यायतो ब्रह्माणो वक्त्रादुदन्समभवद्भवः / ऋषिर्विप्रा महादेवो भूतात्मा प्रपितामहः

Khi Phạm Thiên nhập định, từ miệng Ngài hiện ra Bhava; Ngài là Ṛṣi, Bà-la-môn, Mahādeva, linh hồn của muôn loài và bậc Tổ phụ tối thượng.

Verse 137

ईश्वरः सर्वभूतानां प्रणवो यो ऽथपठ्यते / आत्मावेशेन भूतानामङ्गप्रत्यङ्गसंभवः

Đấng là Chúa tể của mọi loài được tụng đọc như Praṇava; bằng sự thấm nhập của Tự Ngã, Ngài làm phát sinh các chi phần và bộ phận của muôn hữu tình.

Verse 138

उन्मादको ऽनुग्रहकृद्रुद्रो वत्सर उच्यते / सूर्य्यश्च चन्द्रमाश्चाग्निर्वायू रुद्रस्तथैव च

Rudra, đấng làm rung động và ban ân phúc, được gọi là Vatsara; mặt trời, mặt trăng, lửa, gió—cũng đều là Rudra như thế.

Verse 139

युगाभिमानी कालात्मा नित्यं संक्षयकृद्विभुः / रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा

Đấng chủ trì các yuga, mang bản thể của Thời gian, luôn làm tiêu hoại—Bhagavān Rudra, bậc Toàn năng, đã thấm nhập vào thế gian này bằng hào quang tự thân.

Verse 140

आश्रयान्मयि संयोगात्तनुभिर्नाममिस्तथा / ततस्तस्य तु वीर्येण लोकानुग्रहकारकम्

Nương tựa nơi ta và do sự kết hợp với ta, Ngài mang những danh xưng theo các thân tướng khác nhau; rồi nhờ vīrya của Ngài, công hạnh ban ân cho các thế giới được thành tựu.

Verse 141

देवत्वं च पितृत्वं च कालत्वं चास्य यत्परम् / तस्माद्वै सर्वथा रुद्रस्तद्विद्वद्भिरभीज्यते

Vì nơi Ngài có thần tính tối thượng, tính phụ thân và bản thể của Thời gian, nên Rudra được các bậc hiền trí tôn thờ trọn vẹn.

Verse 142

यतः पतिः स भगवान् प्रजेशानां प्रजापतिः / भावनः सर्वभूतानां सर्वात्मा नीललोहितः

Chính Ngài là Bhagavan, là phu chủ của các bậc Prājêśa và là Prajāpati; Ngài nuôi dưỡng muôn loài, là Linh hồn của vạn hữu, Nilalohita (Xanh-Đỏ).

Verse 143

औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणाः पुनःपुनः / प्रजापतिमुखैर्देवैः सम्यगिष्टफलार्थिभिः

Rudra nhiều lần phục hồi các dược thảo đã suy kiệt; các chư thiên đứng đầu là Prajāpati, cầu quả phúc của tế lễ, bèn phụng thờ Ngài đúng pháp.

Verse 144

त्रिभिरेव कपालैश्च त्रयंबकैरौषधिक्षये / इज्यते भगवान् यस्मात्तस्मार्त्र्यंबक उच्यते

Khi dược thảo suy giảm, Bhagavan được các Tryambaka dâng lễ với ba kapāla; vì thế Ngài được gọi là Tryambaka.

Verse 145

गायत्री चैव त्रिष्टुप्च जगती चैव याः स्मृताः / त्र्यंबका नामतः प्रेम्णा योनयस्ता वनस्पतेः

Gāyatrī, Triṣṭup và Jagatī—những thể thơ được ghi nhớ—được trìu mến gọi theo danh là ‘Tryambakā’; chúng là yoni (nguồn sinh) của thảo mộc.

Verse 146

ताभिरेकत्वभूताभिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः / त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालः स वै स्मृतः

Nhờ ba năng lực khác nhau nhưng hợp nhất, bởi uy lực tự thân, lễ phẩm puroḍāśa ấy được ghi nhớ là “trisādhana” và “trikapāla”.

Verse 147

त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनैष त्र्यंबकः स्मृतः / इत्येतत्पञ्चवर्षं हि युगं प्रोक्तं मनीषिभिः

Lễ phẩm puroḍāśa ấy là “Tryambaka”, nên được ghi nhớ là “Tryambaka”. Như vậy, các bậc hiền triết nói rằng một yuga là năm năm.

Verse 148

यश्चैष पञ्चधात्मा वै प्रोक्तः संवत्सरो द्विजैः / सैकः षट्को विजज्ञे ऽथ मध्वादिऋतुसंज्ञकः

Saṃvatsara mà các bậc dvija nói có năm thể tính, chính một ấy về sau được biết thành sáu mùa, mang tên Madhu v.v.

Verse 149

ऋतुपुत्रार्त्तवाः पञ्च इति सर्गः समासतः / इत्येष बहुमानो वै प्राणिना जीवितानि च / नदीवेग इवासक्तः कालो धावति संहरन्

“Con của mùa” và “ārtava” có năm; đó là tạo hóa nói gọn. Như thế, Thời gian bám riết như dòng sông cuồn cuộn, lao đi và cuốn mất mạng sống muôn loài.

Verse 150

एतेषां यदपत्यं वै तदशक्यं प्रमाणतः / बहुत्वात्परिसंख्यातुं पुत्र पौत्रमनन्तकम्

Dòng dõi của họ không thể định lượng cho đúng; vì quá nhiều nên con cháu, hậu duệ vô tận ấy không sao đếm xuể.

Verse 151

इमं वंशं प्रजेशानां महतः पुण्यकर्मणाम् / कीर्त्तयन्पुण्यकीर्त्तीनां महतीं सिद्धिमाप्नुयात्

Ai tụng niệm dòng dõi các Prajapati vĩ đại, những bậc làm thiện nghiệp và có danh thơm phúc đức, sẽ đạt đại thành tựu (siddhi).