Shloka 19
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
ऋतुपुत्राः स्मृताः पञ्च प्रजाः स्वार्तवलक्षणाः / यस्माच्चैवार्त्तवेभ्यस्तु जायन्ते स्थाणु जङ्गमाः
Transliteration
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāḥ svārtavalakṣaṇāḥ / yasmāccaivārttavebhyastu jāyante sthāṇu jaṅgamāḥ
Translation
Từ các con của ṛtu, kinh điển ghi có năm loại chúng sinh mang dấu ấn ārtava (theo mùa). Bởi chính từ ārtava ấy mà mọi loài bất động và động vật đều sinh ra.
Word by Word
ऋतुपुत्राःsons of the seasons
ऋतुपुत्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
स्मृताःare remembered/are said to be
स्मृताः:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); विधेय-विशेषण
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्याविशेषण; अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
स्वार्तवलक्षणाःhaving their own seasonal marks
स्वार्तवलक्षणाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व + आर्तव + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषण प्रजाः इत्यस्य; बहुव्रीहिः = ‘having their own seasonal characteristics’
यस्मात्from which/because of which
यस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे पञ्चमी-रूपम्; हेतु (ablative of cause)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
आर्त्तवेभ्यःfrom the seasonal factors/periods
आर्त्तवेभ्यः:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootआर्तव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन (Plural)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
जायन्तेare born/arise
जायन्ते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
स्थाणुimmobile (beings)
स्थाणु:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootस्थाणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular) (collective usage); विशेषण (immobile)
जङ्गमाःmobile (beings)
जङ्गमाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootजङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषण (mobile)