Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच उक्तस्त्वया भूमण्डलायामविशेषो यावदादित्यस्तपति यत्र चासौ ज्योतिषां गणैश्चन्द्रमा वा सह द‍ृश्यते ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit thưa—Hỡi bậc Bà-la-môn, ngài đã nói rằng phạm vi của Bhū-maṇḍala trải đến nơi mặt trời tỏa ánh sáng và hơi nóng, và đến nơi có thể thấy mặt trăng cùng các vì sao.

Verse 2

तत्रापि प्रियव्रतरथचरणपरिखातै: सप्तभि: सप्त सिन्धव उपक्‍ल‍ृप्ता यत एतस्या: सप्तद्वीपविशेषविकल्पस्त्वया भगवन् खलु सूचित एतदेवाखिलमहं मानतो लक्षणतश्च सर्वं विजिज्ञासामि ॥ २ ॥

Bạch Đấng Tôn Quý, bánh xe chiến xa của Mahārāja Priyavrata đã tạo bảy rãnh sâu, trong đó hình thành bảy đại dương; vì bảy đại dương ấy mà Bhū-maṇḍala được chia thành bảy hòn đảo. Ngài đã nói khái quát về kích thước, tên gọi và đặc tính; nay con muốn biết tường tận—xin làm thỏa nguyện con.

Verse 3

भगवतो गुणमये स्थूलरूप आवेशितं मनो ह्यगुणेऽपि सूक्ष्मतम आत्मज्योतिषि परे ब्रह्मणि भगवति वासुदेवाख्ये क्षममावेशितुं तदु हैतद् गुरोऽर्हस्यनुवर्णयितुमिति ॥ ३ ॥

Khi tâm được an trú nơi hình tướng thô bên ngoài của Thượng Đế—vũ trụ tướng do các guṇa tạo thành—tâm được nâng lên địa vị sattva thuần tịnh. Trong cảnh giới siêu việt ấy, người ta có thể hiểu Bhagavān Vāsudeva, Parabrahman tự chiếu sáng và vượt ngoài các guṇa. Bạch thầy, xin mô tả rõ ràng cách mà hình tướng bao trùm toàn vũ trụ ấy được nhận thấy.

Verse 4

ऋषिरुवाच न वै महाराज भगवतो मायागुणविभूते: काष्ठां मनसा वचसा वाधिगन्तुमलं विबुधायुषापि पुरुषस्तस्मात्प्राधान्येनैव भूगोलकविशेषं नामरूप मानलक्षणतो व्याख्यास्याम: ॥ ४ ॥

Đại ṛṣi Śukadeva nói: Thưa Đại vương, sự triển khai của năng lực māyā của Bhagavān, vốn do các guṇa biến hiện, không thể nắm bắt trọn vẹn bằng tâm hay lời, dù sống lâu như Brahmā. Vì vậy, ta sẽ cố gắng giảng giải những vùng chính như Bhūloka—tên gọi, hình dạng, kích thước và các dấu hiệu—trong khả năng của mình.

Verse 5

यो वायं द्वीप: कुवलयकमलकोशाभ्यन्तरकोशो नियुतयोजन विशाल: समवर्तुलो यथा पुष्करपत्रम् ॥ ५ ॥

Hòn đảo này—Jambūdvīpa—tựa như phần trong của nhụy hoa sen kuvalaya. Nó rộng một triệu yojana và tròn như lá sen.

Verse 6

यस्मिन्नव वर्षाणि नवयोजनसहस्रायामान्यष्टभिर्मर्यादागिरिभि: सुविभक्तानि भवन्ति ॥ ६ ॥

Trong Jambūdvīpa có chín varṣa (vùng đất), mỗi vùng dài chín nghìn do-tuần; tám ngọn núi ranh giới định biên và phân chia chúng một cách hài hòa.

Verse 7

एषां मध्ये इलावृतं नामाभ्यन्तरवर्षं यस्य नाभ्यामवस्थित: सर्वत: सौवर्ण: कुलगिरिराजो मेरुर्द्वीपायामसमुन्नाह: कर्णिकाभूत: कुवलयकमलस्य मूर्धनि द्वात्रिंशत् सहस्रयोजनविततो मूले षोडशसहस्रं तावतान्तर्भूम्यां प्रविष्ट: ॥ ७ ॥

Giữa các vùng ấy có varṣa nội tại tên Ilāvṛta; tại vị trí như rốn của nó đứng núi Sumeru, vua của các sơn mạch, toàn bằng vàng, như nhụy của đóa sen Bhū-maṇḍala. Đỉnh núi rộng ba mươi hai nghìn do-tuần, chân núi rộng mười sáu nghìn do-tuần; và mười sáu nghìn do-tuần chìm trong lòng đất.

Verse 8

उत्तरोत्तरेणेलावृतं नील: श्‍वेत: श‍ृङ्गवानिति त्रयो रम्यकहिरण्मयकुरूणां वर्षाणां मर्यादागिरय: प्रागायता उभयत: क्षारोदावधयो द्विसहस्रपृथव एकैकश: पूर्वस्मात्पूर्वस्मादुत्तर उत्तरो दशांशाधिकांशेन दैर्घ्य एव ह्रसन्ति ॥ ८ ॥

Ngay phía bắc Ilāvṛta-varṣa, rồi lần lượt xa hơn về phương bắc, có ba núi: Nīla, Śveta và Śṛṅgavān. Chúng là núi ranh giới của ba varṣa Ramyaka, Hiraṇmaya và Kuru, phân cách chúng với nhau. Mỗi núi rộng hai nghìn do-tuần và kéo dài đông–tây đến bờ biển của đại dương nước mặn. Từ nam lên bắc, chiều dài mỗi núi giảm đi một phần mười so với núi trước, nhưng độ cao đều bằng nhau.

Verse 9

एवं दक्षिणेनेलावृतं निषधो हेमकूटो हिमालय इति प्रागायता यथा नीलादयोऽयुतयोजनोत्सेधा हरिवर्षकिम्पुरुषभारतानां यथासङ्ख्यम् ॥ ९ ॥

Tương tự, ở phía nam Ilāvṛta-varṣa có ba dãy núi lớn Niṣadha, Hemakūṭa và Himālaya trải dài đông–tây. Mỗi núi cao mười nghìn do-tuần, như các núi Nīla v.v. Chúng lần lượt làm ranh giới cho Hari-varṣa, Kimpuruṣa-varṣa và Bhārata-varṣa.

Verse 10

तथैवेलावृतमपरेण पूर्वेण च माल्यवद्गन्धमादनावानीलनिषधायतौ द्विसहस्रं पप्रथतु: केतुमालभद्राश्वयो: सीमानं विदधाते ॥ १० ॥

Cũng vậy, về phía tây Ilāvṛta-varṣa là núi Mālyavān và về phía đông là núi Gandhamādana. Cả hai cao hai nghìn do-tuần và trải dài đến núi Nīla ở phía bắc và Niṣadha ở phía nam. Chúng xác lập ranh giới của Ilāvṛta-varṣa, đồng thời của Ketumāla-varṣa và Bhadrāśva-varṣa.

Verse 11

मन्दरो मेरुमन्दर: सुपार्श्व: कुमुद इत्ययुतयोजनविस्तारोन्नाहा मेरोश्चतुर्दिशमवष्टम्भगिरय उपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ ११ ॥

Bốn phía của núi lớn Sumeru có bốn ngọn núi—Mandara, Merumandara, Supārśva và Kumuda—như những đai thắt nâng đỡ. Bề ngang và chiều cao của chúng được tính là mười nghìn do-tuần (yojana).

Verse 12

चतुर्ष्वेतेषु चूतजम्बूकदम्बन्यग्रोधाश्चत्वार: पादप प्रवरा: पर्वतकेतव इवाधिसहस्रयोजनोन्नाहास्तावद् विटपविततय: शतयोजनपरिणाहा: ॥ १२ ॥

Trên đỉnh bốn ngọn núi ấy, bốn cây thượng hạng đứng như cột cờ: cây xoài, cây jambu (mận hồng), cây kadamba và cây đa. Bề ngang của chúng là một trăm do-tuần, chiều cao một nghìn một trăm do-tuần, và cành nhánh cũng tỏa rộng đến mức ấy.

Verse 13

ह्रदाश्चत्वार: पयोमध्विक्षुरसमृष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगैश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति ॥ १३ ॥ देवोद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनं चैत्ररथं वैभ्राजकं सर्वतोभद्रमिति ॥ १४ ॥

Hỡi Mahārāja Parīkṣit, bậc ưu tú của dòng Bharata! Giữa bốn ngọn núi ấy có bốn hồ lớn: hồ thứ nhất có vị như sữa, hồ thứ hai như mật, hồ thứ ba như nước mía, và hồ thứ tư đầy nước tinh khiết. Các thiên chúng như Siddha, Cāraṇa và Gandharva thọ hưởng những hồ ấy; do sự tiếp xúc, họ tự nhiên có các thần thông yoga. Lại còn có bốn vườn trời mang tên Nandana, Caitraratha, Vaibhrājaka và Sarvatobhadra.

Verse 14

ह्रदाश्चत्वार: पयोमध्विक्षुरसमृष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगैश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति ॥ १३ ॥ देवोद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनं चैत्ररथं वैभ्राजकं सर्वतोभद्रमिति ॥ १४ ॥

Hỡi Mahārāja Parīkṣit, bậc ưu tú của dòng Bharata! Giữa bốn ngọn núi ấy có bốn hồ lớn mang vị sữa, mật, nước mía và nước tinh khiết. Các Siddha, Cāraṇa, Gandharva và các thiên chúng khác, do chạm vào những hồ ấy, tự nhiên có các uy lực yoga. Lại có bốn vườn trời: Nandana, Caitraratha, Vaibhrājaka và Sarvatobhadra.

Verse 15

येष्वमर परिवृढा: सह सुरललनाललामयूथपतय उपदेवगणैरुपगीयमानमहिमान: किल विहरन्ति ॥ १५ ॥

Trong những vườn trời ấy, các vị thiên thần tối thượng cùng các phu nhân—tựa như trang sức của vẻ đẹp thiên giới—hội tụ vui chơi, còn các Gandharva và thiên chúng bậc dưới ca tụng vinh quang của họ.

Verse 16

मन्दरोत्सङ्ग एकादशशतयोजनोत्तुङ्गदेवचूतशिरसो गिरिशिखरस्थूलानि फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति ॥ १६ ॥

Ở sườn thấp núi Mandara có cây xoài tên Devacūta, cao 1.100 do-tuần. Từ ngọn cây rơi xuống những trái lớn như đỉnh núi, ngọt như cam lộ, để chư thiên hưởng thụ.

Verse 17

तेषां विशीर्यमाणानामतिमधुरसुरभिसुगन्धि बहुलारुणरसोदेनारुणोदा नाम नदी मन्दरगिरिशिखरान्निपतन्ती पूर्वेणेलावृतमुपप्लावयति ॥ १७ ॥

Khi những trái ấy rơi từ độ cao lớn, chúng vỡ nát; dòng nước ép bên trong vừa ngọt ngào vừa thơm ngát, đỏ thắm, tuôn ra và càng thêm hương khi hòa cùng các mùi thơm khác. Nước ấy đổ từ đỉnh Mandara như thác, thành sông Aruṇodā, chảy êm đềm qua phía đông Ilāvṛta.

Verse 18

यदुपजोषणाद्भ‍वान्या अनुचरीणां पुण्यजनवधूनामवयवस्पर्शसुगन्धवातो दशयोजनं समन्तादनुवासयति ॥ १८ ॥

Nhờ uống nước sông Aruṇodā, các phu nhân Yakṣa đạo hạnh—những thị nữ hầu cận Bhavānī (Pārvatī)—thân thể tỏa hương. Hương ấy theo gió lan đi, ướp thơm bầu khí quyển khắp mười do-tuần quanh vùng.

Verse 19

एवं जम्बूफलानामत्युच्चनिपातविशीर्णानामनस्थिप्रायाणामिभकायनिभानां रसेन जम्बू नाम नदी मेरुमन्दरशिखरादयुतयोजनादवनितले निपतन्ती दक्षिणेनात्मानं यावदिलावृतमुपस्यन्दयति ॥ १९ ॥

Cũng vậy, trái của cây jambū rơi từ độ cao lớn rồi vỡ vụn. Chúng đầy thịt, hạt rất nhỏ, và to như thân voi. Nước ép từ đó trôi đi thành sông Jambū-nadī. Con sông này rơi xuống từ đỉnh Merumandara một khoảng 10.000 do-tuần, chảy về phía nam Ilāvṛta và làm ngập khắp Ilāvṛta bằng dòng nước ép ấy.

Verse 20

तावदुभयोरपि रोधसोर्या मृत्तिका तद्रसेनानुविध्यमाना वाय्वर्कसंयोगविपाकेन सदामरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम सुवर्णं भवति ॥ २० ॥ यदु ह वाव विबुधादय: सह युवतिभिर्मुकुटकटककटिसूत्राद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥

Bùn đất ở cả hai bờ sông Jambū-nadī, được thấm ướt bởi dòng nước ép rồi được gió và ánh nắng làm khô, chín thành vàng gọi là Jāmbū-nada—đồ trang sức thường hằng của cõi trời. Chư thiên cùng các phu nhân trẻ của họ dùng vàng ấy làm mũ miện, vòng tay, đai lưng và nhiều trang sức khác, rồi hưởng lạc.

Verse 21

तावदुभयोरपि रोधसोर्या मृत्तिका तद्रसेनानुविध्यमाना वाय्वर्कसंयोगविपाकेन सदामरलोकाभरणं जाम्बूनदं नाम सुवर्णं भवति ॥ २० ॥ यदु ह वाव विबुधादय: सह युवतिभिर्मुकुटकटककटिसूत्राद्याभरणरूपेण खलु धारयन्ति ॥ २१ ॥

Bùn đất ở cả hai bờ sông Jambū-nadī, được thấm ướt bởi dòng nhựa ấy rồi được gió và ánh mặt trời làm chín khô, sinh ra vô lượng vàng gọi là Jāmbū-nada. Chư thiên cõi trời cùng các hiền thê trẻ trung dùng vàng ấy làm mũ miện, vòng tay, đai lưng và mọi thứ trang sức, nên ai nấy đều rực rỡ và hưởng lạc an vui.

Verse 22

यस्तु महाकदम्ब: सुपार्श्वनिरूढो यास्तस्य कोटरेभ्यो विनि:सृता: पञ्चायामपरिणाहा: पञ्च मधुधारा: सुपार्श्वशिखरात्पतन्त्योऽपरेणात्मानमिलावृतमनुमोदयन्ति ॥ २२ ॥

Bên sườn núi Supārśva có một đại thụ lừng danh tên Mahākadamba. Từ các hốc cây tuôn ra năm dòng sông mật, mỗi dòng rộng chừng năm vyāma. Mật ấy không ngừng đổ xuống từ đỉnh Supārśva, chảy bao quanh Ilāvṛta-varṣa bắt đầu từ phía tây, khiến toàn cõi đất thấm đẫm hương thơm dịu ngọt.

Verse 23

या ह्युपयुञ्जानानां मुखनिर्वासितो वायु: समन्ताच्छतयोजनमनुवासयति ॥ २३ ॥

Luồng gió thoảng ra từ miệng những người uống mật ấy mang theo hương thơm, ướp hương khắp vùng chung quanh đến một trăm yojana.

Verse 24

एवं कुमुदनिरूढो य: शतवल्शो नाम वटस्तस्य स्कन्धेभ्यो नीचीना: पयोदधिमधुघृतगुडान्नाद्यम्बरशय्यासनाभरणादय: सर्व एव कामदुघा नदा: कुमुदाग्रात्पतन्तस्तमुत्तरेणेलावृतमुपयोजयन्ति ॥ २४ ॥

Cũng vậy, trên núi Kumuda có một cây đa vĩ đại tên Śatavalśa, gọi thế vì có một trăm cành chính. Từ các cành ấy thòng xuống nhiều rễ, và từ những rễ đó tuôn chảy các dòng sông như kâmadhenu, ban cho mọi điều người ta ước muốn: sữa, sữa chua, mật, bơ tinh khiết, mật mía, ngũ cốc, y phục, giường nằm, chỗ ngồi và đồ trang sức. Các dòng ấy đổ từ đỉnh Kumuda xuống phía bắc Ilāvṛta-varṣa để lợi ích cư dân, nên ai nấy đều sung túc và hoan hỷ.

Verse 25

यानुपजुषाणानां न कदाचिदपि प्रजानां वलीपलितक्लमस्वेददौर्गन्ध्यजरामयमृत्युशीतोष्णवैवर्ण्योपसर्गादयस्तापविशेषा भवन्ति यावज्जीवं सुखं निरतिशयमेव ॥ २५ ॥

Những người thọ hưởng sản vật từ các dòng sông ấy không bao giờ có nếp nhăn hay tóc bạc. Họ không biết mệt mỏi, và mồ hôi không gây mùi khó chịu. Họ không bị già nua, bệnh tật hay chết yểu; không khổ vì lạnh hay nóng, và ánh sắc thân thể không hề phai. Suốt đời họ sống an nhiên trong niềm vui vượt bậc.

Verse 26

कुरङ्गकुररकुसुम्भवैकङ्कत्रिकूटशिशिरपतङ्गरुचकनिषधशिनीवासकपिलशङ्खवैदूर्यजारुधिहंसऋषभनागकालञ्जरनारदादयो विंशतिगिरयो मेरो: कर्णिकाया इव केसरभूता मूलदेशे परित उपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ २६ ॥

Quanh chân núi Meru, các dãy núi khác được sắp đặt mỹ lệ như những sợi nhụy bao quanh đài sen. Tên chúng là: Kuraṅga, Kurara, Kusumbha, Vaikaṅka, Trikūṭa, Śiśira, Pataṅga, Rucaka, Niṣadha, Sinīvāsa, Kapila, Śaṅkha, Vaidūrya, Jārudhi, Haṁsa, Ṛṣabha, Nāga, Kālañjara và Nārada.

Verse 27

जठरदेवकूटौ मेरुं पूर्वेणाष्टादशयोजनसहस्रमुदगायतौ द्विसहस्रं पृथुतुङ्गौ भवत: । एवमपरेण पवनपारियात्रौ दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागायतावेवमुत्तरतस्त्रिश‍ृङ्गमकरावष्टभिरेतै: परिसृतोऽग्निरिव परितश्चकास्ति काञ्चनगिरि: ॥ २७ ॥

Ở phía đông núi Sumeru có hai núi Jaṭhara và Devakūṭa, kéo dài theo hướng bắc–nam 18.000 do-tuần. Tương tự, phía tây có Pavana và Pāriyātra; phía nam có Kailāsa và Karavīra (đông–tây); và phía bắc có Triśṛṅga và Makara (đông–tây) với cùng độ dài. Bề rộng và chiều cao của tất cả đều 2.000 do-tuần. Được tám núi ấy bao quanh, Sumeru—núi vàng ròng—rực sáng như lửa.

Verse 28

मेरोर्मूर्धनि भगवत आत्मयोनेर्मध्यत उपक्‍ल‍ृप्तां पुरीमयुतयोजनसाहस्रीं समचतुरस्रां शातकौम्भीं वदन्ति ॥ २८ ॥

Giữa đỉnh núi Meru là thành thị của Bhagavān Brahmā, Đấng Ātmayoni. Mỗi cạnh trong bốn cạnh được nói là dài mười triệu (một koṭi) do-tuần. Vì toàn bộ làm bằng vàng, các bậc hiền triết gọi nơi ấy là Śātakaumbhī.

Verse 29

तामनुपरितो लोकपालानामष्टानां यथादिशं यथारूपं तुरीयमानेन पुरोऽष्टावुपक्‍ल‍ृप्ता: ॥ २९ ॥

Bao quanh Brahmapurī, theo từng phương hướng, là tám nơi cư ngụ của các lokapāla, bắt đầu từ vua Indra. Chúng giống Brahmapurī về hình dạng, nhưng chỉ bằng một phần tư về kích thước.