Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 13

Bhū-maṇḍala as a Lotus: Jambūdvīpa, Ilāvṛta, and the Meru System

Mountains, Rivers, Lakes, and Brahmapurī

Devanagari script

ह्रदाश्चत्वार: पयोमध्विक्षुरसमृष्टजला यदुपस्पर्शिन उपदेवगणा योगैश्वर्याणि स्वाभाविकानि भरतर्षभ धारयन्ति ॥ १३ ॥ देवोद्यानानि च भवन्ति चत्वारि नन्दनं चैत्ररथं वैभ्राजकं सर्वतोभद्रमिति ॥ १४ ॥

Transliteration

hradāś catvāraḥ payo-madhv-ikṣurasa-mṛṣṭa-jalā yad-upasparśina upadeva-gaṇā yogaiśvaryāṇi svābhāvikāni bharatarṣabha dhārayanti; devodyānāni ca bhavanti catvāri nandanaṁ caitrarathaṁ vaibhrājakaṁ sarvatobhadram iti.

Translation

Hỡi Mahārāja Parīkṣit, bậc ưu tú của dòng Bharata! Giữa bốn ngọn núi ấy có bốn hồ lớn: hồ thứ nhất có vị như sữa, hồ thứ hai như mật, hồ thứ ba như nước mía, và hồ thứ tư đầy nước tinh khiết. Các thiên chúng như Siddha, Cāraṇa và Gandharva thọ hưởng những hồ ấy; do sự tiếp xúc, họ tự nhiên có các thần thông yoga. Lại còn có bốn vườn trời mang tên Nandana, Caitraratha, Vaibhrājaka và Sarvatobhadra.

Synonyms

• ह्रदाः: lakes
• ह्रदाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• चत्वारः: four
• चत्वारः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम् (ह्रदाः)

• पयः-मधु-इक्षुरस-मृष्ट-जलाḥ: having waters refined with milk, honey, and sugarcane juice
• पयः-मधु-इक्षुरस-मृष्ट-जलाḥ: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पयस् + मधु + इक्षुरस + मृष्ट + जल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष; विशेषणम् (ह्रदाः): 'whose waters are sweetened/cleansed with milk, honey, and sugarcane-juice'

• यत्-उपस्पर्शिनः: whose touch (i.e., contact with them)
• यत्-उपस्पर्शिनः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यत् (सर्वनाम) + उपस्पर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (यस्य उपस्पर्शः); विशेषणम् (उपदेवगणाः)

• उपदेव-गणाः: groups of subordinate deities
• उपदेव-गणाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: उपदेव + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (उपदेवानां गणाः)

• योग-ऐश्वर्याणि: yogic powers
• योग-ऐश्वर्याणि: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: योग + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; तत्पुरुष (योगस्य ऐश्वर्याणि)

• स्वाभाविकानि: natural; innate
• स्वाभाविकानि: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्वाभाविक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (योग-ऐश्वर्याणि)

• भरतर्षभ: O best of the Bharatas
• भरतर्षभ: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Noun
• Root: भरत + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (भरतानाम् ऋषभः)

• धारयन्ति: they possess; they hold
• धारयन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन

• देव-उद्यानानि: divine gardens
• देव-उद्यानानि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव + उद्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (देवानाम् उद्यानानि)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• भवन्ति: are; exist
• भवन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• चत्वारि: four
• चत्वारि: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषणम् (उद्यानानि)

• नन्दनम्: Nandana (garden)
• नन्दनम्: Apposition (विशेष्य-विशेषणभाव/Name)
• Type: Noun
• Root: नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (उद्यान-विशेषः)

• चैत्ररथम्: Caitraratha (garden)
• चैत्ररथम्: Apposition (विशेष्य-विशेषणभाव/Name)
• Type: Noun
• Root: चैत्ररथ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• वैभ्राजकम्: Vaibhrājaka (garden)
• वैभ्राजकम्: Apposition (विशेष्य-विशेषणभाव/Name)
• Type: Noun
• Root: वैभ्राजक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• सर्वतोभद्रम्: Sarvatobhadra (garden)
• सर्वतोभद्रम्: Apposition (विशेष्य-विशेषणभाव/Name)
• Type: Noun
• Root: सर्वतः + भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (सर्वतः भद्रम्) नाम

• इति: thus; namely
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः; अव्यय, नाम-समाप्ति/उद्धरण-सूचक

Characters & Entities

• Parīkṣit Mahārāja
• Upadevas
• Bharata (dynasty reference)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about lakes of milk and honey in Canto 5?

In Canto 5, Chapter 16, Śukadeva describes four extraordinary lakes whose waters resemble milk, honey, sugarcane juice, and pure water; contact with them supports natural yogic opulences in celestial beings called Upadevas.

Why is Śukadeva Gosvāmī describing these cosmic lakes to King Parīkṣit?

Śukadeva is narrating the sacred geography and structure of Jambūdvīpa as part of the Fifth Canto’s cosmological teachings, giving Parīkṣit a devotional, scriptural map of the universe and its divine arrangements.

Practical application of this verse in modern life—what is the takeaway?

The verse highlights that true powers and refinement come from divine association and purity; for practitioners today, it points to seeking upliftment through sādhana and sacred contact (śravaṇa, kīrtana, tīrtha, and saintly company) rather than chasing siddhis.