Adhyaya 84

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वा पृथा सुबलपुत्र्यथ याज्ञसेनी माधव्यथ क्षितिपपत्न्‍य उत स्वगोप्य: । कृष्णेऽखिलात्मनि हरौ प्रणयानुबन्धं सर्वा विसिस्म्युरलमश्रुकलाकुलाक्ष्य: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva nói: Nghe chuyện tình yêu sâu thẳm của các vương hậu dành cho Śrī Kṛṣṇa—Hari, Đấng là Linh Hồn của muôn loài—Pṛthā, Gāndhārī, Draupadī, Subhadrā, các hoàng hậu khác và các gopī đều kinh ngạc; mắt họ chan đầy lệ.

Verse 2

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Khi phụ nữ trò chuyện giữa phụ nữ và đàn ông trò chuyện giữa đàn ông, nhiều đại hiền triết đã đến đó, khát khao được thấy Śrī Kṛṣṇa và Śrī Balarāma: Dvaipāyana, Nārada, Cyavana, Devala, Asita, Viśvāmitra, Śatānanda, Bharadvāja và Gautama.

Verse 3

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Trong số các hiền triết ấy còn có Bhagavān Paraśurāma cùng các đệ tử, Vasiṣṭha, Gālava, Bhṛgu, Pulastya, Kaśyapa, Atri, Mārkaṇḍeya và Bṛhaspati.

Verse 4

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Họ còn gồm Dvita, Trita, Ekata, bốn Kumāra—các con của Brahmā—và cả Aṅgirā.

Verse 5

इति सम्भाषमाणासु स्‍त्रीभि: स्‍त्रीषु नृभिर्नृषु । आययुर्मुनयस्तत्र कृष्णरामदिद‍ृक्षया ॥ २ ॥ द्वैपायनो नारदश्च च्यवनो देवलोऽसित: । विश्वामित्र: शतानन्दो भरद्वाजोऽथ गौतम: ॥ ३ ॥ राम: सशिष्यो भगवान् वसिष्ठो गालवो भृगु: । पुलस्त्य: कश्यपोऽत्रिश्च मार्कण्डेयो बृहस्पति: ॥ ४ ॥ द्वितस्‍त्रितश्चैकतश्च ब्रह्मपुत्रास्तथाङ्गिरा: । अगस्त्यो याज्ञवल्क्यश्च वामदेवादयोऽपरे ॥ ५ ॥

Cũng vậy, Agastya, Yājñavalkya, Vāmadeva và các hiền triết khác đã đến đó, lòng khát khao được diện kiến Śrī Kṛṣṇa và Śrī Balarāma.

Verse 6

तान् द‍ृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रागासीना नृपादय: । पाण्डवा: कृष्णरामौ च प्रणेमुर्विश्ववन्दितान् ॥ ६ ॥

Vừa thấy các bậc hiền thánh đến gần, các vua chúa và bậc tôn quý đang ngồi liền đứng dậy; anh em Pāṇḍava, Đức Kṛṣṇa và Balarāma cũng vậy. Rồi tất cả cúi mình đảnh lễ các vị ẩn sĩ được tôn kính khắp vũ trụ.

Verse 7

तानानर्चुर्यथा सर्वे सहरामोऽच्युतोऽर्चयत् । स्वागतासनपाद्यार्घ्यमाल्यधूपानुलेपनै: ॥ ७ ॥

Rồi mọi người đều cung kính phụng thờ đúng nghi lễ; chính Đức Acyuta Kṛṣṇa cùng Balarāma đã cúng dường các hiền thánh: lời chào mừng, chỗ ngồi, nước rửa chân, nước arghya, vòng hoa, hương trầm và bột đàn hương.

Verse 8

उवाच सुखमासीनान् भगवान् धर्मगुप्तनु: । सदसस्तस्य महतो यतवाचोऽनुश‍ृण्वत: ॥ ८ ॥

Khi các hiền thánh đã an tọa thư thái, Đức Bhagavān Kṛṣṇa—thân siêu việt gìn giữ chánh pháp—đã cất lời giữa đại hội ấy. Mọi người lặng im, chăm chú lắng nghe.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच अहो वयं जन्मभृतो लब्धं कार्त्स्‍न्येन तत्फलम् । देवानामपि दुष्प्रापं यद् योगेश्वरदर्शनम् ॥ ९ ॥

Đức Bhagavān phán: Ôi! Đời sinh của chúng ta nay đã viên mãn; chúng ta đã đạt trọn quả tối hậu của kiếp người—được yết kiến các bậc yogeśvara, điều mà ngay cả chư thiên cũng khó được.

Verse 10

किं स्वल्पतपसां नृणामर्चायां देवचक्षुषाम् । दर्शनस्पर्शनप्रश्न‍प्रह्वपादार्चनादिकम् ॥ १० ॥

Làm sao những người ít khổ hạnh như chúng con—chỉ nhận biết Thượng Đế qua hình tượng thờ (Arca) trong đền—nay lại có thể được thấy, chạm, thưa hỏi, đảnh lễ, thờ phụng bàn chân các ngài và phụng sự bằng nhiều cách khác?

Verse 11

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया: । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव: ॥ ११ ॥

Không phải chỉ những dòng nước mới là thánh địa hành hương, cũng không phải tượng đất đá mới là thần linh đáng thờ. Chúng thanh tẩy sau thời gian dài; còn các bậc thánh hiền thanh tẩy ngay tức khắc chỉ bằng sự được thấy.

Verse 12

नाग्निर्न सूर्यो न च चन्द्रतारका न भूर्जलं खं श्वसनोऽथ वाङ्‍मन: । उपासिता भेदकृतो हरन्त्यघं विपश्चितो घ्नन्ति मुहूर्तसेवया ॥ १२ ॥

Các thần quản lửa, mặt trời, trăng và sao, cũng như các thần chủ đất, nước, hư không, gió, lời nói và tâm—không thật sự trừ tội cho người thờ phụng còn thấy đời bằng nhị nguyên. Nhưng các bậc hiền triết diệt tội chỉ bằng vài khoảnh khắc phụng sự cung kính.

Verse 13

यस्यात्मबुद्धि: कुणपे त्रिधातुके स्वधी: कलत्रादिषु भौम इज्यधी: । यत्तीर्थबुद्धि: सलिले न कर्हिचि- ज्जनेष्वभिज्ञेषु स एव गोखर: ॥ १३ ॥

Ai đồng nhất bản ngã với thân xác vô tri gồm đờm, mật và khí; cho vợ con là ‘của ta’ vĩnh viễn; xem tượng đất hay quê hương sinh ra là đáng thờ; coi thánh địa chỉ là nước ở đó—nhưng chẳng bao giờ đến gần, kính thờ hay thậm chí viếng thăm những bậc trí giả biết chân lý tâm linh—người ấy chẳng hơn gì bò hay lừa.

Verse 14

श्रीशुक उवाच निशम्येत्थं भगवत: कृष्णस्याकुण्ठमेधस: । वचो दुरन्वयं विप्रास्तूष्णीमासन् भ्रमद्धिय: ॥ १४ ॥

Śukadeva nói: Nghe những lời sâu thẳm khó lường của Bhagavān Kṛṣṇa, Đấng trí tuệ vô hạn, các brāhmaṇa uyên bác lặng thinh, tâm trí bối rối.

Verse 15

चिरं विमृश्य मुनय ईश्वरस्येशितव्यताम् । जनसङ्ग्रह इत्यूचु: स्मयन्तस्तं जगद्गुरुम् ॥ १५ ॥

Các hiền triết suy ngẫm một hồi về cách hành xử của Đấng Tối Thượng, dường như như một sinh linh lệ thuộc. Họ kết luận rằng Ngài làm vậy vì jana-saṅgraha, để giáo hóa đại chúng. Thế rồi họ mỉm cười và thưa với Ngài, vị Thầy của vũ trụ.

Verse 16

श्रीमुनय ऊचु: यन्मायया तत्त्वविदुत्तमा वयं विमोहिता विश्वसृजामधीश्वरा: । यदीशितव्यायति गूढ ईहया अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितम् ॥ १६ ॥

Các bậc thánh hiền nói: Lạy Chúa Tối Thượng, bởi māyā của Ngài mà ngay cả chúng con—những người biết chân lý bậc nhất và là bậc lãnh đạo giữa các đấng tạo hóa—cũng bị mê lầm hoàn toàn. Ôi, hành trạng của Bhagavān thật kỳ diệu: Ngài che giấu mình bằng những hoạt động như người phàm và giả như chịu sự chi phối của quyền lực cao hơn.

Verse 17

अनीह एतद् बहुधैक आत्मना सृजत्यवत्यत्ति न बध्यते यथा । भौमैर्हि भूमिर्बहुनामरूपिणी अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ॥ १७ ॥

Quả thật, những trò chơi như người phàm của Đấng Toàn Năng chỉ là một sự giả trang. Không cần nỗ lực, chỉ một mình Ngài từ chính Tự Ngã mà phóng xuất tạo hóa muôn vẻ, gìn giữ rồi lại nuốt vào, mà vẫn không vướng mắc—như yếu tố đất mang nhiều tên và hình trong các biến đổi. Ôi, hạnh trạng của Đấng Vĩ Đại thật là một sự “đùa” kỳ diệu!

Verse 18

अथापि काले स्वजनाभिगुप्तये बिभर्षि सत्त्वं खलनिग्रहाय च । स्वलीलया वेदपथं सनातनं वर्णाश्रमात्मा पुरुष: परो भवान् ॥ १८ ॥

Tuy vậy, vào những thời điểm thích hợp, Ngài mang lấy phẩm chất sattva thanh tịnh để che chở các bhakta của Ngài và trừng trị kẻ ác. Nhờ thế, Ngài—Linh hồn của trật tự varṇāśrama, Đấng Puruṣa Tối Thượng—gìn giữ con đường Veda vĩnh cửu bằng những lila hoan hỷ của Ngài.

Verse 19

ब्रह्म ते हृदयं शुक्लं तप:स्वाध्यायसंयमै: । यत्रोपलब्धं सद् व्यक्तमव्यक्तं च तत: परम् ॥ १९ ॥

Veda chính là trái tim tinh khiết của Ngài; và nhờ khổ hạnh, tự học Veda (svādhyāya) cùng sự tự chế, người ta nhận ra cái hiển lộ, cái vô hiển lộ, và sự hiện hữu thanh tịnh vượt lên trên cả hai.

Verse 20

तस्माद् ब्रह्मकुलं ब्रह्मन् शास्‍त्रयोनेस्त्वमात्मन: । सभाजयसि सद्धाम तद् ब्रह्मण्याग्रणीर्भवान् ॥ २० ॥

Vì thế, lạy Brahman Tối Thượng, Ngài tôn kính cộng đồng brāhmaṇa, bởi họ là phương tiện hoàn hảo để nhận biết Ngài như Ātman qua chứng cứ của śāstra bắt nguồn từ Veda. Chính vì vậy, Ngài là bậc đứng đầu trong sự tôn thờ brāhmaṇa.

Verse 21

अद्य नो जन्मसाफल्यं विद्यायास्तपसो द‍ृश: । त्वया सङ्गम्य सद्गत्या यदन्त: श्रेयसां पर: ॥ २१ ॥

Hôm nay sự sinh ra, học vấn, khổ hạnh và cái thấy của chúng con đều viên mãn, vì được gặp gỡ Ngài—Ngài là cứu cánh của bậc thánh và phúc lành tối thượng trong tâm.

Verse 22

नमस्तस्मै भगवते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । स्वयोगमाययाच्छन्नमहिम्ने परमात्मने ॥ २२ ॥

Xin đảnh lễ Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, Đấng Paramātmā trí tuệ vô hạn, Đấng dùng Yoga-māyā của chính mình che phủ uy quang của Ngài.

Verse 23

न यं विदन्त्यमी भूपा एकारामाश्च वृष्णय: । मायाजवनिकाच्छन्नमात्मानं कालमीश्वरम् ॥ २३ ॥

Những vị vua này, và ngay cả các Vṛṣṇi được hưởng sự gần gũi với Ngài, cũng không biết Ngài là Linh hồn của muôn loài, là sức mạnh của Thời gian và là Đấng Tối Thượng; vì họ bị màn Māyā che phủ.

Verse 24

यथा शयान: पुरुष आत्मानं गुणतत्त्वद‍ृक् । नाममात्रेन्द्रियाभातं न वेद रहितं परम् ॥ २४ ॥ एवं त्वा नाममात्रेषु विषयेष्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् ॥ २५ ॥

Như người đang ngủ tưởng mình trong những bóng dáng của tên và hình, rồi quên bản thể tối thượng khác với giấc mộng; cũng vậy, tâm bị Māyā làm mê lầm, theo sự chạy đuổi của các căn, chỉ thấy tên và hình của cảnh trần; vì ký ức bị chìm lấp nên không thể biết Ngài.

Verse 25

यथा शयान: पुरुष आत्मानं गुणतत्त्वद‍ृक् । नाममात्रेन्द्रियाभातं न वेद रहितं परम् ॥ २४ ॥ एवं त्वा नाममात्रेषु विषयेष्विन्द्रियेहया । मायया विभ्रमच्चित्तो न वेद स्मृत्युपप्लवात् ॥ २५ ॥

Như người đang ngủ bám vào bóng dáng của tên và hình mà không biết bản thể vượt ngoài giấc mộng; cũng vậy, tâm bị Māyā làm mê lầm, theo sự chạy đuổi của các căn, chỉ thấy tên và hình của cảnh trần; vì ký ức bị xáo động nên không thể biết Ngài.

Verse 26

तस्याद्य ते दद‍ृशिमाङ्‍‍घ्रिमघौघमर्ष- तीर्थास्पदं हृदि कृतं सुविपक्व‍योगै: । उत्सिक्तभक्त्युपहताशयजीवकोशा आपुर्भवद्गतिमथानुगृहाण भक्तान् ॥ २६ ॥

Hôm nay chúng con được trực tiếp chiêm bái đôi chân của Ngài—nguồn phát sinh sông Hằng, thánh địa rửa sạch vô lượng tội lỗi. Các bậc du-gi viên mãn cũng chỉ có thể quán tưởng đôi chân ấy trong tim; nhưng chỉ những ai phụng sự Ngài bằng bhakti trọn vẹn, chiến thắng lớp che phủ của tâm vật chất, mới đạt Ngài làm cứu cánh tối hậu. Xin Ngài thương xót chúng con, những người bhakta của Ngài.

Verse 27

श्रीशुक उवाच इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरम् । राजर्षे स्वाश्रमान् गन्तुं मुनयो दधिरे मन: ॥ २७ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Hỡi bậc minh quân, nói xong như vậy, các hiền triết đã xin cáo từ Dāśārha (Đức Chúa), Dhṛtarāṣṭra và Yudhiṣṭhira, rồi chuẩn bị trở về các āśrama của mình.

Verse 28

तद् वीक्ष्य तानुपव्रज्य वसुदेवो महायशा: । प्रणम्य चोपसङ्गृह्य बभाषेदं सुयन्त्रित: ॥ २८ ॥

Thấy các vị sắp rời đi, Vasudeva lừng danh tiến đến các hiền triết. Sau khi đảnh lễ và chạm vào chân các vị, ông nói bằng những lời được chọn lựa cẩn trọng.

Verse 29

श्रीवसुदेव उवाच नमो व: सर्वदेवेभ्य ऋषय: श्रोतुमर्हथ । कर्मणा कर्मनिर्हारो यथा स्यान्नस्तदुच्यताम् ॥ २९ ॥

Śrī Vasudeva thưa: Kính đảnh lễ chư vị, hỡi các hiền triết—nơi nương tựa của chư thiên. Xin hãy lắng nghe. Xin chỉ dạy cho chúng con: làm sao phản ứng của nghiệp có thể được hóa giải bằng những hành động khác.

Verse 30

श्रीनारद उवाच नातिचित्रमिदं विप्रा वसुदेवो बुभुत्सया । कृष्णं मत्वार्भकं यन्न: पृच्छति श्रेय आत्मन: ॥ ३० ॥

Śrī Nārada Muni nói: Hỡi các brāhmaṇa, không có gì lạ khi Vasudeva vì lòng ham hiểu biết mà hỏi chúng ta về lợi ích tối hậu cho mình; bởi ông vẫn xem Kṛṣṇa chỉ là một cậu bé.

Verse 31

सन्निकर्षोऽत्र मर्त्यानामनादरणकारणम् । गाङ्गं हित्वा यथान्याम्भस्तत्रत्यो याति शुद्धये ॥ ३१ ॥

Trong đời này, quá gần gũi thường sinh ra coi thường. Như người sống bên bờ sông Hằng vẫn đi đến nguồn nước khác để cầu sự thanh tịnh.

Verse 32

यस्यानुभूति: कालेन लयोत्पत्त्यादिनास्य वै । स्वतोऽन्यस्माच्च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति ॥ ३२ ॥ तं क्लेशकर्मपरिपाकगुणप्रवाहै- रव्याहतानुभवमीश्वरमद्वितीयम् । प्राणादिभि: स्वविभवैरुपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमिव मेघहिमोपरागै: ॥ ३३ ॥

Nhận thức của Đấng Tối Thượng không hề bị khuấy động bởi thời gian, bởi sự sinh-diệt của vũ trụ, hay bởi biến đổi của các phẩm tính từ nội tại hay ngoại duyên; Ngài luôn bất hoại.

Verse 33

यस्यानुभूति: कालेन लयोत्पत्त्यादिनास्य वै । स्वतोऽन्यस्माच्च गुणतो न कुतश्चन रिष्यति ॥ ३२ ॥ तं क्लेशकर्मपरिपाकगुणप्रवाहै- रव्याहतानुभवमीश्वरमद्वितीयम् । प्राणादिभि: स्वविभवैरुपगूढमन्यो मन्येत सूर्यमिव मेघहिमोपरागै: ॥ ३३ ॥

Đấng Tự Tại duy nhất, không có thứ hai, không hề bị tổn hại bởi khổ não, bởi quả báo nghiệp chín muồi hay bởi dòng chảy các guṇa; thế nhưng người thường vẫn tưởng Ngài bị che phủ bởi prāṇa và các yếu tố do chính Ngài phóng hiện, như tưởng mặt trời bị mây, tuyết hay nhật thực che khuất.

Verse 34

अथोचुर्मुनयो राजन्नाभाष्यानकदुन्दुभिम् । सर्वेषां श‍ृण्वतां राज्ञां तथैवाच्युतरामयो: ॥ ३४ ॥

Tâu Đại vương, khi ấy các hiền triết lại cất lời, hướng đến Vasudeva (Ānakadundubhi), trong lúc mọi vua chúa cùng Bhagavān Acyuta và Bhagavān Rāma đang lắng nghe.

Verse 35

कर्मणा कर्मनिर्हार एष साधु निरूपित: । यच्छ्रद्धया यजेद् विष्णुं सर्वयज्ञेश्वरं मखै: ॥ ३५ ॥

Đã được kết luận rõ ràng rằng nghiệp được hóa giải bằng nghiệp đúng đắn: khi với lòng tin thành kính, người ta cử hành các tế lễ Veda để thờ phụng Viṣṇu, Chúa tể của mọi yajña.

Verse 36

चित्तस्योपशमोऽयं वै कविभि: शास्‍त्रचक्षुषा । दर्शित: सुगमो योगो धर्मश्चात्ममुदावह: ॥ ३६ ॥

Các bậc hiền triết nhìn bằng “con mắt kinh điển” đã chỉ rõ: đây là pháp yoga dễ nhất để chế ngự tâm xao động và đạt moksha; cũng là bổn phận thiêng liêng đem niềm hoan hỷ cho trái tim.

Verse 37

अयं स्वस्त्ययन: पन्था द्विजातेर्गृहमेधिन: । यच्छ्रद्धयाप्तवित्तेन शुक्लेनेज्येत पूरुष: ॥ ३७ ॥

Đây là con đường cát tường nhất cho người gia chủ thuộc hàng dvija: với śraddhā, thờ phụng Đấng Purushottama bằng của cải thanh tịnh, kiếm được chân chính, trong tâm vô tư.

Verse 38

वित्तैषणां यज्ञदानैर्गृहैर्दारसुतैषणाम् । आत्मलोकैषणां देव कालेन विसृजेद्ब‍ुध: । ग्रामे त्यक्तैषणा: सर्वे ययुर्धीरास्तपोवनम् ॥ ३८ ॥

Người trí nên học cách từ bỏ ham muốn tiền của bằng yajña và bố thí; từ bỏ ham muốn vợ con bằng việc trải nghiệm đời sống gia đình; và, hỡi Vasudeva thánh thiện, từ bỏ ham muốn thăng lên cõi cao đời sau bằng cách quán sát tác động của thời gian. Các bậc hiền giả tự chế, đã lìa chấp trước gia thất, đi vào rừng để tu khổ hạnh.

Verse 39

ऋणैस्‍त्रिभिर्द्विजो जातो देवर्षिपितृणां प्रभो । यज्ञाध्ययनपुत्रैस्तान्यनिस्तीर्य त्यजन् पतेत् ॥ ३९ ॥

Kính bạch Prabhu, người dvija sinh ra mang ba món nợ: nợ chư thiên, nợ các hiền triết và nợ tổ tiên. Nếu rời bỏ thân này mà chưa thanh toán bằng yajña, học kinh điển và sinh con nối dõi, người ấy sẽ sa vào cảnh giới địa ngục.

Verse 40

त्वं त्वद्य मुक्तो द्वाभ्यां वै ऋषिपित्रोर्महामते । यज्ञैर्देवर्णमुन्मुच्य निर्ऋणोऽशरणो भव ॥ ४० ॥

Nhưng ngài, hỡi bậc đại trí, đã sẵn thoát khỏi hai món nợ—nợ các hiền triết và nợ tổ tiên. Nay hãy giải trừ nợ chư thiên bằng cách cử hành các yajña Veda; như vậy ngài sẽ hoàn toàn vô nợ và từ bỏ mọi chỗ nương tựa vật chất.

Verse 41

वसुदेव भवान् नूनं भक्त्या परमया हरिम् । जगतामीश्वरं प्रार्च: स यद् वां पुत्रतां गत: ॥ ४१ ॥

Hỡi Vasudeva, chắc chắn ngài và hiền thê đã thờ phụng Śrī Hari, Đấng Chủ Tể muôn cõi, bằng lòng bhakti tối thượng; nên Ngài mới nhận vai trò làm con của ngài.

Verse 42

श्रीशुक उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा वसुदेवो महामना: । तानृषीनृत्विजो वव्रे मूर्ध्नानम्य प्रसाद्य च ॥ ४२ ॥

Śukadeva nói: Nghe lời các hiền thánh, Vasudeva rộng lòng cúi đầu sát đất đảnh lễ, tán thán các ngài và thỉnh cầu họ làm tư tế (ṛtvij) cho lễ tế của mình.

Verse 43

त एनमृषयो राजन् वृता धर्मेण धार्मिकम् । तस्मिन्नयाजयन् क्षेत्रे मखैरुत्तमकल्पकै: ॥ ४३ ॥

Tâu Đại vương, được thỉnh cầu đúng theo dharma, các hiền thánh đã hướng dẫn Vasudeva mộ đạo cử hành các lễ tế lửa tại thánh địa Kurukṣetra, với nghi thức nghiêm mật và sắp đặt tối thượng.

Verse 44

तद्दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णय: पुष्करस्रज: । स्‍नाता: सुवाससो राजन् राजान: सुष्ठ्वलङ्कृता: ॥ ४४ ॥ तन्महिष्यश्च मुदिता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । दीक्षाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वस्तुपाणय: ॥ ४५ ॥

Tâu Đại vương, khi Mahārāja Vasudeva sắp thọ dīkṣā cho lễ tế, các Vṛṣṇi sau khi tắm gội, mặc y phục đẹp và đeo vòng hoa sen đã đến nhà dīkṣā. Các vua khác cũng đến, trang sức lộng lẫy; cùng các hoàng hậu vui mừng—đeo trang sức ngọc quý, mặc y phục tinh mỹ, xoa đàn hương và tay mang vật phẩm cát tường để phụng thờ.

Verse 45

तद्दीक्षायां प्रवृत्तायां वृष्णय: पुष्करस्रज: । स्‍नाता: सुवाससो राजन् राजान: सुष्ठ्वलङ्कृता: ॥ ४४ ॥ तन्महिष्यश्च मुदिता निष्ककण्ठ्य: सुवासस: । दीक्षाशालामुपाजग्मुरालिप्ता वस्तुपाणय: ॥ ४५ ॥

Các hoàng hậu vui mừng cũng đến nhà dīkṣā, đeo vòng cổ ngọc báu, mặc y phục tinh mỹ, xoa đàn hương và tay mang vật phẩm cát tường để phụng thờ.

Verse 46

नेदुर्मृदङ्गपटहशङ्खभेर्यानकादय: । ननृतुर्नटनर्तक्यस्तुष्टुवु: सूतमागधा: । जगु: सुकण्ठ्यो गन्धर्व्य: सङ्गीतं सहभर्तृका: ॥ ४६ ॥

Trống mṛdaṅga, paṭaha, tù và, bherī, ānaka và các nhạc cụ khác vang rền. Nam nữ vũ công múa nhảy; các sūta và māgadha tụng lời tán dương. Những gandharvī giọng ngọt ngào ca hát, có chồng cùng hòa tấu.

Verse 47

तमभ्यषिञ्चन् विधिवदक्तमभ्यक्तमृत्विज: । पत्नीभिरष्टादशभि: सोमराजमिवोडुभि: ॥ ४७ ॥

Sau khi đôi mắt của Vasudeva được điểm bằng kohl và thân thể được xoa bơ tươi, các tư tế đã làm lễ theo đúng nghi điển, rảy nước thánh lên ông và mười tám người vợ. Được các phu nhân vây quanh, ông rực rỡ như vầng trăng vương giả giữa muôn sao.

Verse 48

ताभिर्दुकूलवलयैर्हारनूपुरकुण्डलै: । स्वलङ्कृताभिर्विबभौ दीक्षितोऽजिनसंवृत: ॥ ४८ ॥

Các phu nhân mặc lụa và trang sức bằng vòng tay, chuỗi ngọc, lục lạc chân và hoa tai. Cùng với họ, Vasudeva được thọ lễ nhập môn; thân ông quấn da nai, nên rực rỡ huy hoàng.

Verse 49

तस्यर्त्विजो महाराज रत्नकौशेयवासस: । ससदस्या विरेजुस्ते यथा वृत्रहणोऽध्वरे ॥ ४९ ॥

Tâu Mahārāja Parīkṣit, các tư tế của Vasudeva và những vị phụ lễ trong hội chúng, mặc lụa và đeo châu báu, rực rỡ đến nỗi như đang đứng trong pháp đàn tế lễ của Indra—đấng diệt Vṛtra.

Verse 50

तदा रामश्च कृष्णश्च स्वै: स्वैर्बन्धुभिरन्वितौ । रेजतु: स्वसुतैर्दारैर्जीवेशौ स्वविभूतिभि: ॥ ५० ॥

Khi ấy Balarāma và Kṛṣṇa—Chúa tể của mọi sinh linh—rạng ngời uy nghi cùng với các con trai, các phu nhân và quyến thuộc của mỗi Ngài, vốn là sự triển hiện của chính phú quý thần lực của các Ngài.

Verse 51

ईजेऽनुयज्ञं विधिना अग्निहोत्रादिलक्षणै: । प्राकृतैर्वैकृतैर्यज्ञैर्द्रव्यज्ञानक्रियेश्वरम् ॥ ५१ ॥

Theo đúng nghi quy Veda, với các tế lễ chính và phụ như nghi agnihotra, Vasudeva phụng thờ Đức Bhagavān—Chúa tể của mọi lễ vật, thần chú, tri kiến và nghi thức của yajña.

Verse 52

अथर्त्विग्भ्योऽददात् काले यथाम्नातं स दक्षिणा: । स्वलङ्कृतेभ्योऽलङ्कृत्य गोभूकन्या महाधना: ॥ ५२ ॥

Rồi đúng thời điểm theo kinh điển, Vasudeva ban dakṣiṇā cho các tư tế ṛtvik: dù họ đã trang sức, ngài vẫn điểm thêm châu báu và dâng tặng của cải lớn như bò, đất đai và các thiếu nữ đến tuổi xuất giá.

Verse 53

पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते महर्षय: । सस्‍नू रामह्रदे विप्रा यजमानपुर:सरा: ॥ ५३ ॥

Sau khi giám sát các nghi patnī-saṁyāja và avabhṛthya hoàn tất đúng phép, các đại hiền triết Bà-la-môn ấy, với yajamāna Vasudeva dẫn đầu, đã tắm tại hồ Rāma-hrada của Đức Paraśurāma.

Verse 54

स्‍नातोऽलङ्कारवासांसि वन्दिभ्योऽदात्तथा स्‍त्रिय: । तत: स्वलङ्कृतो वर्णानाश्वभ्योऽन्नेन पूजयत् ॥ ५४ ॥

Tắm xong, Vasudeva cùng các phu nhân dâng tặng cho những người vandi (người tụng ca) chính trang sức và y phục họ đang mặc. Rồi ngài khoác áo mới, tự trang nghiêm, và kính đãi mọi hạng người bằng việc bố thí thức ăn, đến cả loài chó.

Verse 55

बन्धून् सदारान् ससुतान् पारिबर्हेण भूयसा । विदर्भकोशलकुरून् काशिकेकयसृञ्जयान् ॥ ५५ ॥ सदस्यर्त्विक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुज्ञाप्य शंसन्त: प्रययु: क्रतुम् ॥ ५६ ॥

Với lễ vật dồi dào, Vasudeva tôn vinh thân quyến mình—cùng vợ con họ—và cả vương tộc các xứ Vidarbha, Kosala, Kuru, Kāśī, Kekaya, Sṛñjaya; các thành viên hội chúng, các ṛtvik, chư thiên làm chứng, loài người, các linh thể, tổ tiên và các Cāraṇa. Rồi xin phép Đức Kṛṣṇa—nơi nương tựa của Śrī—mọi khách đều ra đi, miệng ca tụng vinh quang tế lễ của Vasudeva.

Verse 56

बन्धून् सदारान् ससुतान् पारिबर्हेण भूयसा । विदर्भकोशलकुरून् काशिकेकयसृञ्जयान् ॥ ५५ ॥ सदस्यर्त्विक्सुरगणान् नृभूतपितृचारणान् । श्रीनिकेतमनुज्ञाप्य शंसन्त: प्रययु: क्रतुम् ॥ ५६ ॥

Với những lễ vật dồi dào, ông tôn vinh quyến thuộc—cùng vợ con của họ—và các bậc vương giả của Vidarbha, Kosala, Kuru, Kāśī, Kekaya và Sṛñjaya. Ông cũng kính lễ các thành viên hội chúng, các ṛtvik, chư thiên chứng giám, loài người, các linh thể, tổ tiên và các Cāraṇa; rồi xin phép Đức Śrī Kṛṣṇa, nơi nương tựa của Nữ thần Lakṣmī, các vị khách lên đường về nước, miệng đồng ca tán dương vinh quang tế lễ của Vasudeva.

Verse 57

धृतराष्ट्रोऽनुज: पार्था भीष्मो द्रोण: पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास: सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा: ॥ ५७ ॥ बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिन्नचेतस: । ययुर्विरहकृच्छ्रेण स्वदेशांश्चापरे जना: ॥ ५८ ॥

Dhṛtarāṣṭra và em là Vidura, Pṛthā cùng các con trai Pāṇḍava, Bhīṣma, Droṇa, đôi song sinh Nakula và Sahadeva, Nārada và Bhagavān Vedavyāsa—những bạn hữu, thân quyến và bà con ấy ôm chầm lấy người Yadu, lòng tan chảy vì tình thâm. Rồi vì nỗi khổ ly biệt khiến bước chân chậm lại, họ và các vị khách khác trở về xứ sở của mình.

Verse 58

धृतराष्ट्रोऽनुज: पार्था भीष्मो द्रोण: पृथा यमौ । नारदो भगवान् व्यास: सुहृत्सम्बन्धिबान्धवा: ॥ ५७ ॥ बन्धून् परिष्वज्य यदून् सौहृदाक्लिन्नचेतस: । ययुर्विरहकृच्छ्रेण स्वदेशांश्चापरे जना: ॥ ५८ ॥

Dhṛtarāṣṭra và em là Vidura, Pṛthā cùng các con trai Pāṇḍava, Bhīṣma, Droṇa, đôi song sinh Nakula và Sahadeva, Nārada và Bhagavān Vedavyāsa—những bạn hữu, thân quyến và bà con ấy ôm chầm lấy người Yadu, lòng tan chảy vì tình thâm. Rồi vì nỗi khổ ly biệt khiến bước chân chậm lại, họ và các vị khách khác trở về xứ sở của mình.

Verse 59

नन्दस्तु सह गोपालैर्बृहत्या पूजयार्चित: । कृष्णरामोग्रसेनाद्यैर्न्यवात्सीद् बन्धुवत्सल: ॥ ५९ ॥

Nanda Mahārāja, vì lòng thương mến quyến thuộc, đã ở lại thêm ít lâu cùng các mục đồng của mình. Trong thời gian ấy, Śrī Kṛṣṇa, Balarāma, Ugrasena và những vị khác đã đặc biệt long trọng thờ kính và tiếp đãi ông.

Verse 60

वसुदेवोऽञ्जसोत्तीर्य मनोरथमहार्णवम् । सुहृद् वृत: प्रीतमना नन्दमाह करे स्पृशन् ॥ ६० ॥

Vượt qua thật dễ dàng đại dương mênh mông của những ước vọng, Vasudeva cảm thấy hoàn toàn mãn nguyện. Được bao quanh bởi nhiều người thiện chí, ông nắm lấy tay Nanda và nói như sau.

Verse 61

श्रीवसुदेव उवाच भ्रातरीशकृत: पाशो नृणां य: स्‍नेहसंज्ञित: । तं दुस्त्यजमहं मन्ये शूराणामपि योगिनाम् ॥ ६१ ॥

Śrī Vasudeva nói: “Hỡi hiền huynh, chính Thượng Đế đã thắt nút gọi là ‘tình thân’, trói buộc con người thật chặt. Theo tôi, ngay cả bậc anh hùng và hành giả yoga cũng khó mà thoát khỏi.”

Verse 62

अस्मास्वप्रतिकल्पेयं यत् कृताज्ञेषु सत्तमै: । मैत्र्यर्पिताफला चापि न निवर्तेत कर्हिचित् ॥ ६२ ॥

Quả thật, Đấng Tối Thượng hẳn đã tạo nên những ràng buộc của tình thân; vì các bậc thánh hiền tối thắng như huynh chưa từng ngừng ban cho chúng tôi—những kẻ vô ơn—một tình bạn vô song, dù chưa bao giờ được đáp lại xứng đáng.

Verse 63

प्रागकल्पाच्च कुशलं भ्रातर्वो नाचराम हि । अधुना श्रीमदान्धाक्षा न पश्याम: पुर: सत: ॥ ६३ ॥

Hỡi hiền huynh, trước kia chúng tôi chẳng làm được gì để lợi ích cho huynh; và nay, dù huynh đang ở ngay trước mặt, đôi mắt chúng tôi vẫn bị men say của phú quý thế gian làm mù lòa, nên cứ tiếp tục làm ngơ.

Verse 64

मा राज्यश्रीरभूत् पुंस: श्रेयस्कामस्य मानद । स्वजनानुत बन्धून् वा न पश्यति ययान्धद‍ृक् ॥ ६४ ॥

Hỡi bậc đáng kính, người cầu lợi ích tối thượng chớ nên đạt được vinh hoa đế vương; vì chính sự phú quý ấy làm họ mù lòa, không còn thấy nhu cầu của gia quyến và bằng hữu mình.

Verse 65

श्रीशुक उवाच एवं सौहृदशैथिल्यचित्त आनकदुन्दुभि: । रुरोद तत्कृतां मैत्रीं स्मरन्नश्रुविलोचन: ॥ ६५ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Trái tim Ānakadundubhi Vasudeva mềm lại bởi tình thân thiết, ông bật khóc. Mắt ông đẫm lệ khi nhớ đến tình bạn mà Nanda đã dành cho mình.

Verse 66

नन्दस्तु सख्यु: प्रियकृत् प्रेम्णा गोविन्दरामयो: । अद्य श्व इति मासांस्‍त्रीन् यदुभिर्मानितोऽवसत् ॥ ६६ ॥

Nanda cũng tràn đầy tình thân với bạn mình là Vasudeva. Vì lòng yêu kính Govinda và Balarāma, ông cứ nói mãi: “Hôm nay tôi đi” rồi “Ngày mai tôi đi”, nhưng vẫn ở lại thêm ba tháng, được toàn thể dòng Yadu tôn kính.

Verse 67

तत: कामै: पूर्यमाण: सव्रज: सहबान्धव: । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदै: ॥ ६७ ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभि: । दत्तमादाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर्ययौ ॥ ६८ ॥

Rồi Nanda Mahārāja, cùng toàn thể dân Vraja và thân quyến, được thỏa mãn mọi ước nguyện. Vasudeva, Ugrasena, Śrī Kṛṣṇa, Uddhava, Balarāma và những vị khác dâng tặng châu báu quý, vải mịn và nhiều đồ dùng gia thất vô giá. Nanda nhận lễ vật và cáo biệt; được các Yadu tiễn đưa, ông lên đường cùng gia đình và dân Vraja.

Verse 68

तत: कामै: पूर्यमाण: सव्रज: सहबान्धव: । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदै: ॥ ६७ ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभि: । दत्तमादाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर्ययौ ॥ ६८ ॥

Rồi Nanda Mahārāja, cùng toàn thể dân Vraja và thân quyến, được thỏa mãn mọi ước nguyện. Vasudeva, Ugrasena, Śrī Kṛṣṇa, Uddhava, Balarāma và những vị khác dâng tặng châu báu quý, vải mịn và nhiều đồ dùng gia thất vô giá. Nanda nhận lễ vật và cáo biệt; được các Yadu tiễn đưa, ông lên đường cùng gia đình và dân Vraja.

Verse 69

नन्दो गोपाश्च गोप्यश्च गोविन्दचरणाम्बुजे । मन: क्षिप्तं पुनर्हर्तुमनीशा मथुरां ययु: ॥ ६९ ॥

Nanda cùng các mục đồng và các gopī—những người đã dâng trọn tâm mình nơi chân sen của Govinda—không sao rút tâm ấy lại được, nên họ trở về Mathurā.

Verse 70

बन्धुषु प्रतियातेषु वृष्णय: कृष्णदेवता: । वीक्ष्य प्रावृषमासन्नाद् ययुर्द्वारवतीं पुन: ॥ ७० ॥

Khi thân quyến đã lên đường và thấy mùa mưa sắp đến, các Vṛṣṇi—những người chỉ tôn Kṛṣṇa làm Chúa Tể—lại trở về Dvārakā.

Verse 71

जनेभ्य: कथयां चक्रुर्यदुदेवमहोत्सवम् । यदासीत्तीर्थयात्रायां सुहृत्सन्दर्शनादिकम् ॥ ७१ ॥

Họ kể cho dân thành về các lễ tế đại hội do Vasudeva, chúa tể dòng Yadu, cử hành, cùng mọi việc đã xảy ra trong chuyến hành hương đến các thánh địa, nhất là cuộc hội ngộ và được darśana những người thân yêu.