Adhyaya 14

Verse 1

मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिन: । गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्त: पशुसाम्यताम् ॥ १ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Hỡi dũng sĩ Vidura, các đại rishi đứng đầu là Bhṛgu luôn nghĩ đến an lạc của muôn dân. Khi thấy rằng vắng vua Aṅga thì không còn ai bảo hộ quyền lợi của dân chúng, họ hiểu rằng không có người trị vì, con người sẽ buông thả vô kỷ luật, như loài thú.

Verse 2

वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिन: । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पतिं भुव: ॥ २ ॥

Rồi các hiền triết thông đạt Brahman đã mời Hoàng thái hậu Sunīthā đến. Với sự chấp thuận của bà, họ làm lễ quán đảnh tôn Vena—người được quần thần và dân chúng chấp nhận—lên ngôi, làm chủ cõi đất.

Verse 3

श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यव: सद्य: सर्पत्रस्ता इवाखव: ॥ ३ ॥

Vốn đã biết Vena rất nghiêm khắc và tàn bạo, nên vừa nghe tin ông lên ngôi, bọn trộm cướp và kẻ gian trong nước lập tức khiếp sợ. Chúng ẩn nấp khắp nơi, như chuột trốn rắn.

Verse 4

स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभि: । अवमेने महाभागान् स्तब्ध: सम्भावित: स्वत: ॥ ४ ॥

Khi lên ngôi, ông say mê tám thứ phú quý quyền năng. Vì kiêu mạn giả tạo, ông khinh miệt và xúc phạm các bậc đại nhân đức hạnh.

Verse 5

एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विप: । पर्यटन् रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥

Mù quáng vì phú quý, vua Vena lên xe và rong ruổi như voi không người điều khiển, khiến trời đất như rung chuyển nơi ông đi qua.

Verse 6

न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजा: क्‍वचित् । इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वश: ॥ ६ ॥

Ông ra lệnh: “Hỡi các dvija, chớ làm tế lễ, chớ bố thí, chớ dâng bơ tinh khiết làm lễ vật.” Rồi ông đánh trống truyền lệnh, ngăn dứt mọi nghi lễ dharma.

Verse 7

वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचु: स्म सत्रिण: ॥ ७ ॥

Thấy những hành vi đồi bại của Vena, các bậc hiền triết chủ trì tế lễ suy xét rằng tai họa lớn đang đến với dân gian. Vì lòng từ bi, họ cùng nhau bàn luận.

Verse 8

अहो उभयत: प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयो: ॥ ८ ॥

Than ôi! Dân chúng lâm nguy từ cả hai phía—như đàn kiến ở giữa khúc gỗ cháy rực hai đầu. Một bên là vị vua vô trách nhiệm, bên kia là bọn trộm cướp gian tà.

Verse 9

अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हण: । ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ ९ ॥

Nghĩ đến việc cứu đất nước khỏi tình trạng vô chính phủ, các hiền nhân đã phong Vena làm vua dù ông không đủ tư cách. Nhưng than ôi, giờ đây mối nguy hiểm lại đến từ chính nhà vua. Làm sao người dân có thể hạnh phúc?

Verse 10

अहेरिव पय:पोष: पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वेन: प्रकृत्यैव खल: सुनीथागर्भसम्भव: ॥ १० ॥

Việc ủng hộ vị vua tinh quái này cũng giống như nuôi rắn bằng sữa, gây hại cho chính người nuôi dưỡng. Vì sinh ra từ bụng mẹ Sunitha, vua Vena bản tính vốn đã rất độc ác.

Verse 11

निरूपित: प्रजापाल: स जिघांसति वै प्रजा: । तथापि सान्‍त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ ११ ॥

Chúng ta đã lập Vena làm vua để bảo vệ người dân, nhưng giờ đây ông ta lại muốn giết hại họ. Dù vậy, chúng ta nên cố gắng xoa dịu ông ta để tội lỗi của ông ta không ảnh hưởng đến chúng ta.

Verse 12

तद्विद्वद्‌भिरसद्‍वृत्तो वेनोऽस्माभि: कृतो नृप: । सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् । लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्याम: स्वतेजसा ॥ १२ ॥

Chúng ta biết rõ bản chất xấu xa của hắn nhưng vẫn đưa Vena lên ngôi. Nếu hắn không nghe lời khuyên, chúng ta sẽ dùng sức mạnh tâm linh thiêu hắn thành tro bụi, vì hắn vốn đã bị công chúng nguyền rủa.

Verse 13

एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यव: । उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्‍त्वयित्वा च सामभि: ॥ १३ ॥

Sau khi quyết định như vậy, các đại hiền nhân đến gặp vua Vena. Che giấu cơn giận dữ thực sự, họ xoa dịu ông bằng những lời ngọt ngào và nói như sau.

Verse 14

मुनय ऊचु: नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भो: । आयु:श्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ १४ ॥

Các bậc hiền triết nói: “Hỡi đức vua tối thượng, xin hãy lắng nghe lời khuyên thiêng liêng của chúng ta với tâm chú ý. Nhờ vậy, thọ mạng, phúc lộc, sức mạnh và danh tiếng của ngài sẽ tăng trưởng.”

Verse 15

धर्म आचरित: पुंसां वाङ्‍मन:कायबुद्धिभि: । लोकान् विशोकान् वतरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ १५ ॥

Những ai thực hành dharma bằng lời nói, tâm ý, thân thể và trí tuệ sẽ được nâng lên các cõi không còn sầu khổ. Khi lìa bỏ ảnh hưởng vật chất, họ đạt niềm an lạc vô hạn.

Verse 16

स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षण: । यस्मिन् विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ १६ ॥

Hỡi dũng sĩ, vì thế chớ để mình trở thành nguyên nhân làm hư hoại đời sống tâm linh—dấu hiệu an ổn của dân chúng. Nếu điều ấy bị phá hoại, nhà vua chắc chắn sẽ sa sút khỏi vinh quang và ngôi vị hoàng gia.

Verse 17

राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य: प्रजा नृप: । रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ १७ ॥

Hỡi đức vua, khi nhà vua bảo hộ dân chúng khỏi sự quấy nhiễu của các quan gian và bọn trộm cướp, rồi thọ nhận thuế (bali) một cách công chính, nhờ công đức ấy ngài hưởng an vui cả đời này lẫn đời sau.

Verse 18

यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितै: ॥ १८ ॥

Vị vua được xem là mộ đạo là người mà trong quốc độ và thành thị của mình, dân chúng sống theo varṇa–āśrama và, bằng bổn phận riêng, thờ phụng Bhagavān Yajña-Puruṣa (Śrī Hari).

Verse 19

तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावन: । परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ १९ ॥

Hỡi bậc cao quý, nếu nhà vua thấy rằng trong vương quốc mình có sự thờ phụng Sri Bhagavan—Đại Ngã của vũ trụ, Đấng nuôi dưỡng muôn loài, nguyên nhân đầu tiên của thế giới—thì Ngài sẽ hoan hỷ.

Verse 20

तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । लोका: सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमाद‍ृता: ॥ २० ॥

Khi Đấng Chúa Tể của mọi cõi được hoan hỷ, còn điều gì là không thể đạt? Vì thế các vị hộ thế thiên cùng cư dân các hành tinh đều kính cẩn dâng cống phẩm và lễ vật thờ phụng Ngài.

Verse 21

तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ २१ ॥

Tâu Đại vương, Sri Bhagavan cùng các vị thần chủ quản là Đấng thọ hưởng kết quả mọi tế lễ ở khắp các cõi. Ngài là toàn thể tinh túy của Tam Veda, chủ của muôn vật, và mục tiêu tối hậu của khổ hạnh. Vì sự thăng tiến của bệ hạ, xin hãy hướng dẫn dân chúng thực hành nhiều loại tế lễ và luôn dẫn họ về sự dâng hiến ấy.

Verse 22

यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि- र्वितायमानेन सुरा: कला हरे: । स्विष्टा: सुतुष्टा: प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ २२ ॥

Khi các brāhmaṇa (dvija) trong vương quốc của bệ hạ cử hành tế lễ, các chư thiên—những phần mở rộng của Sri Hari—sẽ vô cùng mãn nguyện và ban cho bệ hạ điều mong cầu. Vì vậy, hỡi dũng sĩ, xin đừng ngăn cản các tế lễ; làm thế là bất kính với chư thiên.

Verse 23

वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिन: । ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ २३ ॥

Vua Vena nói: Than ôi, các ngươi thật dại dột; lấy phi pháp làm pháp. Các ngươi như kẻ bỏ người chồng chân thật nuôi dưỡng mình, rồi đi thờ phụng kẻ tình nhân như chồng vậy.

Verse 24

अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ २४ ॥

Kẻ ngu si khinh thường Đấng Tối Thượng hiện thân làm vua và không thờ phụng Ngài thì chẳng được an lạc ở đời này cũng như đời sau.

Verse 25

को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीद‍ृशी । भर्तृस्‍नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ २५ ॥

Đấng mà các ngươi gọi là ‘Yajña-puruṣa’ là ai? Lòng sùng kính của các ngươi đối với chư thiên chẳng khác nào tình của người đàn bà thất tiết, bỏ bê chồng mà mê đắm tình nhân.

Verse 26

विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥

Viṣṇu, Brahmā, Śiva, Indra, Vāyu, Yama, thần Mặt Trời, Parjanya cai quản mưa, Kuvera giữ kho báu, Soma (thần Trăng), thần chủ của đất, Agni, Varuṇa chúa tể nước, cùng các thần khác có quyền ban phúc hay giáng họa—đều trú ngụ trong thân vua; vì thế vua được gọi là ‘kẻ mang đủ mọi thần linh’.

Verse 27

विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥

Viṣṇu, Brahmā, Śiva, Indra, Vāyu, Yama, thần Mặt Trời, Parjanya cai quản mưa, Kuvera giữ kho báu, Soma (thần Trăng), thần chủ của đất, Agni, Varuṇa chúa tể nước, cùng các thần khác có quyền ban phúc hay giáng họa—đều trú ngụ trong thân vua; vì thế vua được gọi là ‘kẻ mang đủ mọi thần linh’.

Verse 28

तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सरा: । बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्य: कोऽग्रभुक्पुमान् ॥ २८ ॥

Vì thế, hỡi các brāhmaṇa, hãy bỏ lòng ganh ghét đối với ta; bằng các nghi lễ của các ngươi, hãy thờ phụng chính ta và dâng lên ta mọi cống phẩm. Ngoài ta ra, ai là bậc tối thượng để nhận phần tế lễ đầu tiên?—vua Vena nói vậy.

Verse 29

मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्ययमति: पापीयानुत्पथं गत: । अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गल: ॥ २९ ॥

Đại hiền triết Maitreya tiếp tục: Do đó, nhà vua, người trở nên kém thông minh vì cuộc sống tội lỗi và đi chệch khỏi con đường chính đạo, thực sự đã mất hết mọi phước lành. Ông ta không chấp nhận lời thỉnh cầu của các vị hiền triết.

Verse 30

इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजा: पण्डितमानिना । भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधु: ॥ ३० ॥

Này Vidura thân mến. Vị vua ngu ngốc, kẻ tự cho mình là rất uyên bác, đã xúc phạm các vị đại hiền triết, và các vị hiền triết, đau lòng trước những lời của nhà vua, đã trở nên rất tức giận với ông ta.

Verse 31

हन्यतां हन्यतामेष पाप: प्रकृतिदारुण: । जीवञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम् ॥ ३१ ॥

Tất cả các vị thánh hiền ngay lập tức hét lên: Giết hắn! Giết hắn! Hắn là kẻ tội lỗi đáng sợ nhất. Nếu hắn còn sống, hắn chắc chắn sẽ biến cả thế giới thành tro bụi ngay lập tức.

Verse 32

नायमर्हत्यसद्‍वृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रप: ॥ ३२ ॥

Các vị thánh hiền tiếp tục: Kẻ bất kính và trơ trẽn này hoàn toàn không xứng đáng ngồi trên ngai vàng. Hắn vô liêm sỉ đến mức dám xúc phạm cả Đấng Tối Cao, Chúa Vishnu.

Verse 33

को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईद‍ृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजन: ॥ ३३ ॥

Ngoại trừ Vua Vena, kẻ chỉ mang lại điềm gở, ai lại dám báng bổ Đấng Tối Cao, người mà nhờ lòng thương xót của Ngài, con người được ban cho mọi loại may mắn và sự giàu sang?

Verse 34

इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यव: । निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ ३४ ॥

Như vậy, các đại hiền triết bộc lộ cơn giận kín đáo và lập tức quyết định giết nhà vua. Do phỉ báng Acyuta, Vena vốn đã như kẻ chết; vì thế không dùng vũ khí, các hiền triết chỉ bằng những lời hô vang đã diệt ông ta.

Verse 35

ऋषिभि: स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ ३५ ॥

Sau khi các hiền triết trở về ẩn viện của mình, Sunīthā, mẹ của Vena, vô cùng đau buồn vì cái chết của con. Bà quyết định gìn giữ thi thể con bằng những dược liệu nhất định và bằng mantra-yoga (trì tụng thần chú).

Verse 36

एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुता: । हुत्वाग्नीन् सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टा: सरित्तटे ॥ ३६ ॥

Một lần nọ, các vị muni ấy tắm trong dòng Sarasvatī, rồi dâng lễ vật vào lửa tế và làm các bổn phận hằng ngày. Sau đó, ngồi bên bờ sông, họ đàm đạo về Đấng Tối Thượng và những lila siêu việt của Ngài.

Verse 37

वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुव: ॥ ३७ ॥

Thời ấy, trong nước xảy ra nhiều biến động gây hoảng loạn cho xã hội. Thấy các điềm dữ ấy, các hiền triết bàn với nhau: Vì vua đã chết, thế gian không còn người bảo hộ; mong sao tai ương không giáng xuống dân chúng do bọn cướp và trộm.

Verse 38

एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । पांसु: समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ ३८ ॥

Khi các đại hiền triết đang bàn luận như vậy, họ thấy một cơn bão bụi nổi lên từ mọi hướng. Cơn bụi ấy do bọn trộm cướp chạy tán loạn, đang mải mê cướp bóc dân chúng, gây nên.

Verse 39

तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥

Các bậc hiền thánh hiểu rằng sau khi vua Vena qua đời, trong dân gian phát sinh đại loạn. Không có chính quyền, trật tự pháp luật tan rã; bọn trộm cướp và kẻ ác nổi dậy, giết hại lẫn nhau và cướp bóc của cải của dân. Dù có thần lực đủ để dẹp yên, các hiền triết cho rằng tự mình làm vậy là không thích đáng, nên không ngăn chặn.

Verse 40

तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥

Trong xứ sở vô chủ, dân chúng trở nên yếu đuối và cả vùng như đầy rẫy trộm cướp. Các bậc hiền triết tuy có thể dùng năng lực để ngăn chặn, nhưng thấy rõ lỗi lầm và xét theo bổn phận đạo hạnh của mình, họ cho rằng không nên làm vậy.

Verse 41

ब्राह्मण: समद‍ृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षक: । स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ ४१ ॥

Một brāhmaṇa tuy an hòa và nhìn mọi người bình đẳng, vẫn không được bỏ mặc kẻ nghèo khổ. Sự thờ ơ làm suy giảm uy lực tâm linh của người ấy, như sữa rỉ ra từ chiếc bình nứt.

Verse 42

नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रया: ॥ ४२ ॥

Các hiền triết quyết định rằng không nên chặn dòng dõi của thánh vương Aṅga. Vì các vị vua trong dòng này có sức lực truyền thừa mạnh mẽ và nương tựa Keśava, nên tự nhiên hướng về bhakti đối với Chúa Tể.

Verse 43

विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपते: । ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नर: ॥ ४३ ॥

Sau khi quyết định như vậy, các ṛṣi dùng sức mạnh và theo nghi thức mà “khuấy” đôi đùi của thi thể vua Vena. Từ sự khuấy ấy, một người lùn tên Bāhuka xuất hiện từ thân thể nhà vua.

Verse 44

काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनु: । ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धज: ॥ ४४ ॥

Người sinh ra từ đùi của vua Vena được gọi là Bāhuka. Da ông đen như quạ; các chi thể rất ngắn, tay chân ngắn, hàm lớn, mũi tẹt, mắt đỏ và tóc màu đồng.

Verse 45

तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४५ ॥

Ông ta khiêm nhường cúi xuống và hỏi: “Thưa các bậc hiền triết, tôi phải làm gì?” Các ṛṣi đáp: “Hãy ngồi xuống (niṣīda).” Vì thế ông được gọi là Niṣāda, tổ phụ của dòng Naiṣāda.

Verse 46

तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचरा: । येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४६ ॥

Ngay khi Niṣāda ra đời, ông gánh lấy quả báo từ những tội lỗi nặng nề của vua Vena. Vì vậy tầng lớp Naiṣāda thường dính vào các việc tội như trộm cắp, cướp bóc và săn bắn, nên chỉ được phép sống ở núi đồi và rừng sâu.