Adhyaya 9

Sutra 1

ज्ञातिसामन्तधनिकाः क्रमेण भूमिपरिग्रहान् क्रेतुमभ्याभवेयुः ॥ कZ_०३.९.०१ ॥

Thân tộc, các chủ đất lân cận và người giàu có, theo thứ tự ấy, sẽ có quyền ưu tiên mua các phần đất sở hữu.

Sutra 2

ततोऽन्ये बाह्याः ॥ कZ_०३.९.०२ ॥

Sau đó, những người ngoài khác (có thể mua).

Sutra 3

सामन्तचत्वारिंशत्कुल्येषु गृहप्रतिमुखे वेश्म श्रावयेयुः सामन्तग्रामवृद्धेषु क्षेत्रमारामं सेतुबन्धं तटाकमाधारं वा मर्यादासु यथासेतुभोगं अनेनार्घेण कः क्रेता इति ॥ कZ_०३.९.०३ ॥

Họ phải công khai rao báo trước cửa nhà, giữa vòng láng giềng (nhóm hộ gia đình địa phương) và trước các bô lão của làng lân cận: “Một thửa ruộng, khu vườn, đê/việc thủy lợi, ao, hay hồ chứa—kèm các quyền lợi phụ thuộc và sự hưởng dụng theo lệ (như quyền dùng nước/dùng đê)—được bán với giá này; ai sẽ mua?”

Sutra 4

त्रिराघुषितमव्याहतं क्रेता क्रेतुं लभेत ॥ कZ_०३.९.०४ ॥

Sau khi đã rao ba lần mà không có phản đối, người mua có thể hợp pháp tiến hành mua.

Sutra 5

स्पर्धया वा मूल्यवर्धने मूल्यवृद्धिः सशुल्का कोशं गच्छेत् ॥ कZ_०३.९.०५ ॥

Nếu do cạnh tranh trong việc tăng giá (đấu giá) mà giá tăng lên, phần tăng đó—kèm theo khoản phí phải nộp—sẽ nộp vào quốc khố.

Sutra 6

विक्रयप्रतिक्रोष्टा शुल्कं दद्यात् ॥ कZ_०३.९.०६ ॥

Người rao bán (người xướng đấu giá) phải nộp khoản lệ phí đã được quy định.

Sutra 7

अस्वामिप्रतिक्रोशे चतुर्विंशतिपणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.०७ ॥

Nếu (trong quá trình bán) tuyên bố rằng mình không phải là chủ sở hữu thì bị phạt hai mươi bốn paṇa.

Sutra 8

सप्तरात्रादूर्ध्वमनभिसरतः प्रतिक्रुष्टो विक्रीणीत ॥ कZ_०३.९.०८ ॥

Sau bảy đêm, nếu người bị gọi không xuất hiện/không đáp lại, người rao có thể tiến hành bán.

Sutra 9

प्रतिक्रुष्टातिक्रमे वास्तुनि द्विशतो दण्डः अन्यत्र चतुर्विंशतिपणो दण्डः । इति वास्तुविक्रयः ॥ कZ_०३.९.०९ ॥

Nếu vi phạm thủ tục đã được công bố thì trong trường hợp bất động sản bị phạt hai trăm; trong các trường hợp khác bị phạt hai mươi bốn paṇa. Như vậy kết thúc (các quy định về) việc bán tài sản.

Sutra 10

सीमविवादं ग्रामयोरुभयोः सामन्ता पञ्चग्रामी दशग्रामी वा सेतुभिः स्थावरैः कृत्रिमैर्वा कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१० ॥

Trong tranh chấp ranh giới giữa hai làng, các nhà chức trách lân cận—một liên minh năm làng hoặc mười làng—phải giải quyết bằng các mốc ranh giới, dù là mốc tự nhiên/cố định hay mốc do con người thiết lập.

Sutra 11

कर्षकगोपालकवृद्धाः पूर्वभुक्तिका वा बाह्याः सेतूनामभिज्ञा बहव एको वा निर्दिश्य सीमसेतून्विपरीतवेषाः सीमानं नयेयुः ॥ कZ_०३.९.११ ॥

Nông dân, người chăn bò, bậc cao niên hoặc người từng cư trú trước đây—kể cả người ngoài—nếu biết các mốc ranh giới thì có thể được chỉ định (một hay nhiều người); họ sẽ cải trang để nhận diện và dẫn (quan chức) đến ranh giới cùng các mốc của nó.

Sutra 12

उद्दिष्टानां सेतूनामदर्शने सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०३.९.१२ ॥

Nếu các mốc ranh giới đã được chỉ định không được chỉ ra/không tìm thấy (đúng như đã nêu), thì mức phạt là một nghìn.

Sutra 13

तदेव नीते सीमापहारिणां सेतुच्छिदां च कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१३ ॥

Cũng mức phạt ấy, khi đã được xác lập, sẽ áp dụng đối với kẻ chiếm đoạt ranh giới và kẻ chặt/cắt phá các mốc ranh giới.

Sutra 14

प्रनष्टसेतुभोगं वा सीमानं राजा यथोपकारं विभजेत् । इति सीमविवादः ॥ कZ_०३.९.१४ ॥

Khi các mốc ranh giới hoặc sự hưởng dụng/việc sử dụng đã được xác lập bị mất, nhà vua sẽ phân định ranh giới theo lợi ích công bằng tương xứng với sự đóng góp. Như vậy kết thúc (các quy định về) tranh chấp ranh giới.

Sutra 15

क्षेत्रविवादं सामन्तग्रामवृद्धाः कुर्युः ॥ कZ_०३.९.१५ ॥

Các tranh chấp về ruộng đất nên do các chủ đất lân cận và các bô lão trong làng phân xử.

Sutra 16

तेषां द्वैधीभावे यतो बहवः शुचयोऽनुमता वा ततो नियच्छेयुः मध्यं वा गृह्णीयुः ॥ कZ_०३.९.१६ ॥

Nếu những người phân xử địa phương ấy bất đồng ý kiến, thì phán quyết nên theo phía được số đông người đáng tin/có uy tín ủng hộ, hoặc theo phía được những người được thừa nhận là có thẩm quyền ủng hộ; nếu không thì có thể chọn một phương án dàn xếp trung dung.

Sutra 17

तदुभयपरोक्तं वास्तु राजा हरेत्प्रनष्टस्वामिकं च ॥ कZ_०३.९.१७ ॥

Đất (hoặc địa điểm) mà cả hai bên đều chối bỏ, và tài sản có chủ sở hữu bị mất/không rõ, thì phải được thu vào quyền sở hữu của nhà vua.

Sutra 18

यथोपकारं वा विभजेत् ॥ कZ_०३.९.१८ ॥

Hoặc (người phân xử) nên phân chia theo tỷ lệ lợi ích đã đem lại (tức theo mức đóng góp/công lao).

Sutra 19

प्रसह्यादाने वास्तुनि स्तेयदण्डः ॥ कZ_०३.९.१९ ॥

Đối với việc cưỡng đoạt một thửa đất/tài sản bất động sản, hình phạt sẽ theo mức đã quy định cho tội trộm cắp.

Sutra 20

कारणादाने प्रयासमाजीवं च परिसंख्याय बन्धं दद्यात् । इति क्षेत्रविवादः ॥ कZ_०३.९.२० ॥

Đối với việc lấy (tài sản) không có lý do chính đáng, sau khi cân nhắc công sức đã bỏ ra và phương kế sinh nhai liên quan, thẩm phán nên áp dụng biện pháp giam giữ (bảo lãnh/giam cầm). Như vậy kết thúc mục về tranh chấp ruộng đất.

Sutra 21

मर्यादापहरणे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.९.२१ ॥

Đối với việc dỡ bỏ các mốc ranh giới, áp dụng mức phạt sāhasa (hành vi bạo lực/xúc phạm) bậc thứ nhất (thấp nhất).

Sutra 22

मर्यादाभेदे चतुर्विंशतिपणः ॥ कZ_०३.९.२२ ॥

Đối với việc xâm phạm ranh giới, mức phạt là hai mươi bốn paṇa.

Sutra 23

तेन तपोवनविवीतमहापथश्मशानदेवकुलयजनपुण्यस्थानविवादा व्याख्याताः । इति मर्यादास्थापनम् ॥ कZ_०३.९.२३ ॥

Theo cùng quy tắc ấy, các tranh chấp liên quan đến rừng tu khổ hạnh, rừng được dành riêng, đường cái quan, bãi hỏa táng/nghĩa địa, đền miếu, nơi tế lễ và các địa điểm linh thiêng/có công đức khác đều được giải thích. Như vậy kết thúc mục về việc thiết lập ranh giới.

Sutra 24

सर्व एव विवादाः सामन्तप्रत्ययाः ॥ कZ_०३.९.२४ ॥

Thật vậy, mọi tranh chấp đều dựa vào lời chứng/xác nhận của hàng xóm (người lân cận).

Sutra 25

विवीतस्थलकेदारषण्डखलवेश्मवाहनकोष्ठानां पूर्वं पूर्वमाबाधं सहेत ॥ कZ_०३.९.२५ ॥

Trong các trường hợp có sự cản trở/lấn chiếm ảnh hưởng đến (theo thứ tự) một khu đất trống/đã phát quang, một thửa ruộng (kedāra), một lùm cây/khoảnh rừng (ṣaṇḍa), sân đập lúa (khala), nhà ở (veśman), phương tiện/vận tải (vāhana), hoặc kho/thóc (koṣṭha), thì đối tượng được nêu trước phải chịu sự cản trở trước (tức ưu tiên được xác lập theo trình tự đã nêu).

Sutra 26

ब्रह्मसोमारण्यदेवयजनपुण्यस्थानवर्जाः स्थलप्रदेशाः ॥ कZ_०३.९.२६ ॥

Những dải đất thích hợp là những khu đất loại trừ các khu rừng thiêng Brahma/Soma, các địa điểm tế lễ thần linh và những nơi linh thiêng khác.

Sutra 27

आधारपरिवाहकेदारोपभोगैः परक्षेत्रकृष्टबीजहिंसायां यथोपघातं मूल्यं दद्युः ॥ कZ_०३.९.२७ ॥

Nếu do (lạm dụng) kênh dẫn nước vào, kênh dẫn dòng, hoặc do hưởng dụng/sử dụng một thửa ruộng (kedāra) mà làm hại hạt giống đã gieo trên đất canh tác của người khác, thì phải bồi thường theo mức độ thiệt hại.

Sutra 28

केदारारामसेतुबन्धानां परस्परहिंसायां हिंसाद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.२८ ॥

Khi ruộng, vườn/công viên và các đê/bờ thủy lợi (setu-bandha) gây thiệt hại lẫn nhau (do can thiệp), mức phạt sẽ gấp đôi thiệt hại đã gây ra.

Sutra 29

पश्चान्निविष्टमधरतटाकं नोपरितटाकस्य केदारमुदकेनाप्लावयेत् ॥ कZ_०३.९.२९ ॥

Một hồ chứa ở phía thấp được xây dựng sau này không được dùng nước của mình làm ngập thửa ruộng thuộc về (người sở hữu) hồ chứa phía cao.

Sutra 30

उपरिनिविष्टं नाधरतटाकस्य पूरास्रावं वारयेदन्यत्र त्रिवर्षोपरतकर्मणः ॥ कZ_०३.९.३० ॥

Một hồ chứa ở phía cao không được cản trở việc xả lũ/dòng thoát của hồ chứa phía thấp—trừ khi công trình phía thấp đã bị bỏ không/không vận hành trong ba năm.

Sutra 31

तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः तटाकवामनं च ॥ कZ_०३.९.३१ ॥

Nếu vi phạm quy định đó, sẽ áp dụng mức phạt sāhasa bậc thứ nhất (thấp nhất), và hồ chứa phải được hạ thấp/cắt gọt (tức sửa chữa, chỉnh lại về mặt vật lý).

Sutra 32

पञ्चवर्षोपरतकर्मणः सेतुबन्धस्य स्वाम्यं लुप्येत अन्यत्रापद्भ्यः ॥ कZ_०३.९.३२ ॥

Quyền sở hữu/điền quyền đối với đập tưới (setu-bandha) sẽ bị mất hiệu lực nếu việc vận hành/bảo trì đã ngừng trong năm năm—trừ trường hợp thiên tai.

Sutra 33

तटाकसेतुबन्धानां नवप्रवर्तने पाञ्चवर्षिकः परिहारः भग्नोत्सृष्टानां चातुर्वर्षिकः समुपारूढानां त्रैवर्षिकः स्थलस्य द्वैवर्षिकः ॥ कZ_०३.९.३३ ॥

Đối với hồ chứa và đê điều mới lập, được miễn/hoãn (parihāra) trong năm năm; đối với công trình bị vỡ rồi bị bỏ hoang, bốn năm; đối với công trình được khôi phục và đưa vào vận hành trở lại, ba năm; và đối với chỉ riêng đất (khai hoang/đưa vào sử dụng), hai năm.

Sutra 34

स्वात्माधाने विक्रये च ॥ कZ_०३.९.३४ ॥

Tương tự, (các quy định này áp dụng) trong trường hợp tự cầm cố/thế chấp và trong việc mua bán (loại tài sản/công trình ấy).

Sutra 35

खातप्रावृत्तिमनदीनिबन्धायतनतटाककेदारारामषण्डवापानां सस्यवर्णभागोत्तरिकमन्येभ्यो वा यथोपकारं दद्युः ॥ कZ_०३.९.३५ ॥

Đối với những người đảm nhận (hoặc duy trì) việc tưới tiêu và các công trình thủy lợi—kênh mương, đê bờ sông, hồ chứa, ao/hồ, ruộng/luống tưới, vườn cây, lùm cây, và giếng—người canh tác phải cấp, theo mức lợi ích nhận được, một phần bổ sung ngoài phần chia sản lượng thông thường (hoặc một sự nhượng bộ tương đương), hoặc thu xếp bồi hoàn tương đương thông qua người khác khi thích hợp.

Sutra 36

प्रक्रयावक्रयाधिभागभोगनिषृष्टोपभोक्तारश्चैषां प्रतिकुर्युः ॥ कZ_०३.९.३६ ॥

Những người hưởng dụng các tài sản này thông qua mua, bán lại/chuyển nhượng, cầm cố/thế chấp, quyền hưởng theo phần, quyền hưởng dụng (usufruct) hoặc việc được ủy quyền hưởng dụng, thì cũng phải gánh các nghĩa vụ đối ứng tương ứng đối với chúng (tức phải đóng góp/bồi hoàn khi cần).

Sutra 37

अर्पतीकारे हीनद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.३७ ॥

Đối với việc không thực hiện việc giao/hoàn trả như đã hứa (khoản đến hạn), mức phạt bằng hai lần phần thiếu hụt.

Sutra 38

वारे वा तोयमन्येषां प्रमादेनोपरुन्धतः ॥ कZ_०३.९.३८च्द् ॥

Tương tự, nếu vào lượt hợp pháp của người khác mà do bất cẩn lại chặn hoặc giữ nước của họ (thì bị xử phạt).