Adhyaya 379

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मज्ञानं नामाष्टसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अद्वैतब्रह्मविज्ञानं अग्निर् उवाच अद्वैतब्रह्मविज्ञानं वक्ष्ये यद्भवतो ऽगदत् शालग्राने तपश् चक्रे वासुदेवार्चनादिकृत्

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương thứ 378 được gọi là “Brahma-jñāna (Tri kiến về Phạm/Brahman)”. Nay bắt đầu chương thứ 379, “Advaita-brahma-vijñāna (Tri thức về Brahman bất nhị)”. Agni nói: “Ta sẽ giảng giải tri thức về Brahman bất nhị như các ông đã thỉnh hỏi. (Người cầu đạo) đã tu khổ hạnh tại Śālagrāma, chuyên tâm thờ phụng Vāsudeva và các pháp tương tự.”

Verse 2

मृगसङ्गाम्मृगो भूत्वा ह्य् अन्तकाले स्मरन् मृगं जातिस्मरो मृगस्त्यक्त्वा देहं योगात्स्वतो ऽभवत्

Do chấp trước vào con nai, ông trở thành nai; và vào lúc lâm chung, nhớ đến con nai ấy, ông tái sinh làm nai—song vẫn còn ký ức về đời trước. Con nai ấy, khi bỏ thân, nhờ năng lực yoga mà lại đạt đến trạng thái chân thật của chính mình.

Verse 3

अद्वैतब्रह्मभूतश् च जडवल्लोकमाचरत् क्षत्तासौ वीरराजस्य विष्टियोगममन्यत

Dẫu an trụ trong Brahman bất nhị, ông vẫn đi lại giữa thế gian như kẻ đờ đẫn (không vướng bận). Viên kṣattā, quan nội thị của vua Vīrarāja, cho đó là trạng thái bị cưỡng bách lao dịch (viṣṭi-yoga).

Verse 4

उवाह शिविक्रामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः गृहीतो विष्टिना ज्ञानी उवाहात्मक्षयाय तं

Bị thúc ép bởi mệnh lệnh của viên kṣattā, bậc trí đã khiêng kiệu (śivikā) của Śivikramā. Bị nắm giữ trong lao dịch cưỡng bách (viṣṭi), ông vẫn gánh chịu—dẫn đến sự tổn hại của chính mình.

Verse 5

ययौ जडगतिः पश्चात् ये त्वन्ये त्वरितं ययुः शीघ्रान् शीघ्रगतीन् दृष्ट्वा अशीघ्रं तं नृपोऽब्रवीत्

Người có bước đi chậm chạp thì đi phía sau; còn những người khác thì tiến nhanh. Thấy những kẻ nhanh đi rất nhanh, nhà vua nói với người đi chậm ấy: “Chớ chậm rãi như vậy.”

Verse 6

राजोवाच किं श्रान्तो ऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिविका मम किमायाससहो न त्वं पीवानसि निरीक्ष्यसे

Nhà vua nói: “Ngươi mệt sao? Ngươi chỉ mới khiêng kiệu của trẫm một quãng ngắn. Ngươi không chịu nổi sự gắng sức ư? Nhìn ngươi, trẫm thấy ngươi không có vẻ cường tráng.”

Verse 7

ब्राह्मण उवाच नाहं पीवान्न वैषोढा शिविका भवतो मया न श्रान्तो ऽस्मि न वायासो वोढव्यो ऽसि महीपते

Vị bà-la-môn nói: “Ta không hề uống rượu, cũng không phải kẻ không kham nổi gánh nặng. Kiệu của ngài đây do ta khiêng. Ta không mệt, cũng không rã rời. Ngài, ô bậc quân vương, là người được khiêng.”

Verse 8

भूमौ पादयुगन्तस्थौ जङ्घे पादद्वये स्थिते उरू जङ्घाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम्

Trên mặt đất đặt đôi bàn chân; trên đôi chân là hai cẳng chân. Hai đùi ở phía trên cặp cẳng; và trên chỗ nâng đỡ ấy, bụng cũng ở như vậy.

Verse 9

वक्षःस्थलं तथा वाहू स्कन्धौ चोदरसंस्थितौ स्कन्धस्थितेयं शिविका मम भावो ऽत्र किं कृतः

Ngực và hai tay, cả đôi vai nữa, đều đặt trên bụng; chiếc kiệu này tựa trên vai—vậy thì ý định (hay công sức) riêng của ta ở đây đã làm được gì?

Verse 10

शिविकायां स्थितञ्चेदं देहं त्वदुपलक्षितं तत्र त्वमहमप्यत्र प्रोच्यते चेदमन्यथा

Nếu thân này, ngồi trong kiệu, được ngươi nhận định là “ngươi”, thì ngay trong chính bối cảnh ấy, “ta” cũng được nói đến ở đây—bằng không, cách gọi ấy sẽ trở nên mâu thuẫn.

Verse 11

अहं त्वञ्च तथान्ये च भूतैरुह्याम पार्थिव गुणप्रवाहपतितो गुणवर्गो हि यात्ययं

“Ta, ngươi và những kẻ khác nữa đều bị các yếu tố của thân (đại) cuốn đi, hỡi bậc quân vương. Vì tập hợp các guṇa này, đã rơi vào dòng chảy của guṇa, quả thật bị đưa trôi mãi.”

Verse 12

कर्मवश्या गुणाश् चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते अविद्यासञ्चितं कर्म तच्चाशेषेषु जन्तुषु

Hỡi Chúa tể của cõi đất, các guṇa này—sattva và những thứ khác—vận hành dưới sự chi phối của nghiệp (karma); và nghiệp được tích tụ do vô minh (avidyā) hiện hữu trong mọi loài hữu tình, không ngoại lệ.

Verse 13

आत्मा शुद्धो ऽक्षरः शान्तो निर्गुणः प्रकृतेः परः प्रवृद्ध्यपचयौ नास्य एकस्याखिलजन्तुषु

Tự Ngã (Ātman) là thanh tịnh, bất hoại và an tĩnh; không mang các phẩm tính (nirguṇa) và vượt ngoài Prakṛti. Đối với một Tự Ngã duy nhất ấy, hiện diện trong mọi hữu tình, không có tăng trưởng cũng không có suy giảm.

Verse 14

यदा नोपचयस्तस्य यदा नापचयो नृप तदा पीवानसीति त्वं कया युक्त्या त्वयेरितं

Hỡi bậc quân vương, khi đối với người ấy không có tăng trưởng, cũng không có suy giảm, thì dựa vào lý lẽ nào mà chính ngươi lại nói: “khi ấy người ấy được nuôi dưỡng sung mãn (pīvānas)”?

Verse 15

भूजङ्घापादकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता शिविकेयं तथा स्कन्धे तदा भावःसमस्त्वया

‘Śivikā’ này (vùng/sở vị sinh lực được gọi như vậy) nằm ở cánh tay, ống chân, bàn chân, eo, đùi, bụng và các phần tương tự; nó cũng (hiện diện) nơi bả vai. Như vậy, lời trình bày đầy đủ đã được ngươi nói ra/được nói cho ngươi.

Verse 16

तदन्यजन्तुभिर्भूप शिविकोत्थानकर्मणा शैलद्रव्यगृहोत्थोपि पृथिवीसम्भवोपि वा

Tâu Đại vương, cũng cùng một quy tắc ấy áp dụng nếu điều đó do các loài hữu tình khác gây nên—dù phát sinh từ việc nâng kiệu (śivikā), hay phát sinh từ đá, vật liệu, nhà cửa, hoặc thậm chí phát sinh từ chính đất mẹ.

Verse 17

यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर् नृप सोढव्यः स महाभारः कतरो नृपते मया

Tâu Đại vương, như nơi con người, cái cảm thức phân biệt về “ta” được gánh chịu nhờ các năng lực tự nhiên của thân tâm, thì gánh nặng lớn ấy cũng phải chịu đựng như vậy. Xin bệ hạ—chúa tể các vua—hãy nói cho thần biết: thần phải gánh chịu gánh nặng nào?

Verse 18

यद्द्रव्या शिविका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः भवतो मे ऽखिलस्यास्य समत्वेनोपवृंहितः

Những chất liệu nào cấu thành chiếc kiệu này, chính những chất liệu ấy cũng cấu thành tổng thể các loài hữu tình. Ôi Chúa tể, nhờ uy lực của ngài, toàn thể (thế giới/tập hợp) này được nâng đỡ và tăng trưởng trong sự bình đẳng, không thiên vị.

Verse 19

तच्छ्रुत्वोवाच राजा तं गृहीत्वाङ्घ्री क्षमाप्य च प्रसादं कुरु त्यक्त्वेमां शिविकां ब्रूहि शृण्वते यो भवान् यन्निमित्तं वा यदागमनकारणम्

Nghe vậy, nhà vua nói: “Trẫm nắm lấy chân ngài và xin sám hối; xin ngài ban ân. Xin hãy bỏ chiếc kiệu này và nói cho trẫm—trẫm đang lắng nghe—ngài là ai, vì mục đích gì, và do nhân duyên nào mà đến?”

Verse 20

ब्राह्मण उवाच श्रूयतां कोहमित्येतद्वक्तुं नैव च शक्यते पाठो ऽयं न समीचीनः उपभोगनिमित्तञ्च सर्वत्रागमनक्रिया

Vị Bà-la-môn nói: “Hãy lắng nghe. Hoàn toàn không thể nói ‘Ta là ai?’ theo cách ấy. Cách đọc này không đúng; và ý được nhắm đến là: sự ‘đi/đến gần’ được thực hành khắp nơi vì mục đích thọ hưởng, tức kinh nghiệm quả báo.”

Verse 21

सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देशाद्युपपादकौ धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जन्तुर्देशादिमृच्छति

Sự thọ hưởng lạc và khổ—phát sinh từ dharma và adharma—quy định các duyên cảnh như nơi sinh v.v.; để chịu nhận các quả ấy, hữu tình có thân xác đạt đến một nơi chốn và những điều kiện khác tương ứng.

Verse 22

रजोवाच यो ऽस्ति सोहमिति ब्रह्मन् कथं वक्तुं न शक्यते आत्मन्येषु न दोषाय शब्दोहमिति यो द्विज

Rajas nói: “Bạch Bà-la-môn, sao lại có thể không thốt được ‘Ta là Ngài (so’ham)’? Với những ai an trụ trong Tự Ngã, từ ‘ta’ không phải là lỗi—hỡi bậc nhị sinh.”

Verse 23

ब्राह्मण उवाच शब्दोहमिति दोषाय नात्मन्येष तथैव तत् अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा भ्रान्तिलक्षणः

Bà-la-môn nói: “Quan niệm ‘Ta là âm thanh/lời nói’ dẫn đến sai lầm; điều ấy cũng không thuộc về Tự Ngã. Nhận biết Tự Ngã trong cái phi-ngã—hoặc chấp lấy lời nói như chân thật—là dấu hiệu của mê vọng.”

Verse 24

यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः तदा हि को भवान् कोहमित्येतद्विफलं वचः

Khi một Nhân Thể duy nhất (Tự Ngã) an lập trong mọi thân thể, thì lời nói: “Ngươi là ai? Ta là ai?” trở nên vô ích.

Verse 25

त्वं राजा शिविका चेयं वयं वाहाः पुरःसराः अयञ्च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते

“Ngài là vua; đây là kiệu; chúng tôi là những người khiêng đi phía trước; và đây là đoàn tùy tùng của ngài. Nhưng nói như thế không phải là lời đúng thật; vì vậy không nên nói về một vị vua theo lối tự tôn như vậy.”

Verse 26

वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिविका त्वदधिष्ठिता का वृक्षसंज्ञा जातस्य दारुसंज्ञाथ वा नृप

Từ cây sinh ra gỗ; và chiếc kiệu này, nơi bệ hạ ngự, cũng làm từ thứ gỗ ấy. Vậy làm sao nó còn mang danh “cây”, hay đúng hơn nên gọi là “gỗ”, hỡi đại vương?

Verse 27

वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति चेतनः न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिविकागतं

Người ta không nói: “Đại vương ngồi trên cây”; người có tri giác không thốt lời như vậy. Và cũng không phải ai nấy đều nói một cách thô bạo rằng bệ hạ là “kẻ đến bằng kiệu”.

Verse 28

शिविकादारुसङ्घातो रचनास्थितिसंस्थितः अन्विष्यतां नृपश्रेष्ठ तद्भेदे शिविका त्वया

Chiếc kiệu là một khối tập hợp các thanh gỗ, được cố định theo cách sắp đặt và vị trí cấu trúc của nó. Hỡi bậc tối thượng trong các vua, xin hãy cho khảo xét; khi phân tích từng bộ phận, bệ hạ sẽ hiểu rõ cấu tạo của kiệu (và các khiếm khuyết nếu có).

Verse 29

पुमान् स्त्री गौरयं वाजी कुञ्चरो विहगस्तरुः देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु

“Nam”, “nữ”, “bò”, “ngựa”, “voi”, “chim”, “cây” — những danh xưng ấy nên hiểu là các quy ước thế gian gán cho những hình thể có thân; còn sự thọ sinh vào từng loại thân cụ thể phải biết là do các nhân duyên cấu thành bởi nghiệp.

Verse 30

जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दन्तौष्ठौ तालुकं नृप एते नाहं यतः सर्वे वाङ्निपादनहेतवः

“Lưỡi nói: ‘Ta (là kẻ nói).’ Răng, môi và vòm miệng cũng nói: ‘Không phải ta (mà là chúng ta).’ Hỡi đại vương, bởi tất cả những thứ ấy đều là các nhân khiến lời nói hiển lộ.”

Verse 31

किं हेतुभिर्वदत्येषा वागेवाहमिति स्वयं तथापि वाङ्नाहमेतदुक्तं मिथ्या न युज्यते

Cần gì phải viện dẫn lý do? Chính lời nói tự tuyên bố: “Ta là lời nói.” Dẫu vậy, mệnh đề “Ta không phải là lời nói” không thích đáng như một sự phủ nhận sai lầm (tức không thể giữ làm sự phủ định hợp lệ).

Verse 32

पिण्डः पृथग् यतः पुंसः शिरःपाय्वादिलक्षणः ततो ऽहमिति कुत्रैतां संज्ञां राजन् करोम्यहं

Vì khối thân (pinda) của một người là riêng biệt—được nhận biết bởi đầu, hậu môn và các phần tương tự—thì trong khối ấy, ta phải đặt danh xưng “tôi” ở đâu? Tâu Đại vương, làm sao tôi có thể xác lập sự đồng nhất ấy?

Verse 33

यदन्यो ऽस्ति परः कोपि मत्तः पार्थिवसत्तम तदेषोहमयं चान्यो वक्तुम् एवमपीष्यते

Hỡi bậc vương giả tối thượng, nếu quả có bất kỳ ai cao hơn ta, thì hãy để người ấy—“cái tôi” này và “kẻ khác” kia—bằng lòng nói theo đúng cách như vậy.

Verse 34

परमार्थभेदो न नगो न पशुर्नच पादपः शरीराश् च विभेदाश् च य एते कर्मयोनयः

Trong chân lý tối hậu không có sai biệt: không có rắn, không có thú, cũng không có cây. Những thân thể đa dạng và các phân biệt thấy ở đây chỉ là các dạng sinh khởi do nghiệp tạo nên.

Verse 35

यस्तु राजेति यल्लोके यच्च राजभटात्मकम् तच्चान्यच्च नृपेत्थन्तु न सत् सम्यगनामयं

Nhưng điều mà thế gian gọi là “nhà vua”, và điều cấu thành bởi quân lính/kẻ tùy tùng của vua, cùng mọi thứ khác mang bản chất vương quyền—tâu bậc quân vương—khi xét đúng đắn theo định nghĩa chân thực thì không phải là thực hữu.

Verse 36

त्वं राजा सर्वलोकस्य पितुः पुत्रो रिपोरिपुः पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वां भूप वदाम्यहं

Ngài là vua của muôn dân—là con của cha mình, là kẻ thù của kẻ thù, là chồng của vợ mình, và là cha của con mình. Ôi bậc hộ trì cõi đất, ta là ai mà dám chỉ dạy hay luận tả về Ngài?

Verse 37

त्वं किमेतच्छिरः किन्नु शिरस्तव तथोदरं किमु पादादिकं त्वं वै तवैतत् किं महीपते

Ngài là cái đầu này chăng? Hay cái đầu này thuộc về Ngài? Cũng vậy, Ngài là cái bụng chăng? Hay là đôi chân và các phần khác là Ngài? Xin nói cho ta, ô bậc quân vương: điều gì là “Ngài”, và điều gì là “của Ngài”?

Verse 38

समस्तावयेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः कोहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिन्तय पार्थिव तच्छ्रत्वोवाच राजा तमवधूतं द्विजं हरिं

Ngài an trụ như một thực thể riêng biệt, tách khỏi mọi thành phần cấu tạo (của thân và tâm). Hãy trở nên tinh thông ở điểm này—“Ta là ai?”—và suy niệm thật sâu, hỡi bậc quân vương. Nghe vậy, nhà vua liền thưa với vị avadhūta, vị Bà-la-môn Hari ấy.

Verse 39

रजोवाच श्रेयो ऽर्थमुद्यतः प्रष्टुं कपिलर्षिमहं द्विज तस्यांशः कपिलर्षेस्त्वं मत् कृते ज्ञानदो भुवि ज्ञानवीच्युदछेर्यस्माद्यच्छ्रेयस्तच्च मे वद

Rajo thưa: “Bạch bậc nhị sinh, vì cầu śreyas—điều thiện tối thượng—tôi đã lên đường để thỉnh vấn hiền triết Kapila. Ngài là một phần của hiền triết Kapila ấy; vì tôi mà Ngài là bậc ban tri kiến trên cõi đất. Vậy, bởi từ Ngài dâng lên làn sóng trí tuệ, xin nói cho tôi biết śreyas chân thật là gì.”

Verse 40

ब्राह्मण उवाच भूयः पृच्छसि किं श्रेयः परमार्थन्न पृच्छसि श्रेयांस्यपरमार्थानि अशेषाण्येव भूपते

Vị Bà-la-môn nói: “Ngài lại hỏi: ‘śreyas—điều lợi ích—là gì?’ nhưng lại không hỏi về paramārtha, mục đích tối thượng. Hỡi bậc quân vương, mọi ‘lợi ích’ không phải là mục đích tối thượng thì rốt ráo đều hữu hạn, chỉ là thứ yếu.”

Verse 41

देवताराधनं कृत्वा धनसम्पत्तिमिच्छति पुत्रानिच्छति राज्यञ्च श्रेयस्तस्यैव किं नृप

Sau khi phụng thờ các thần linh, người ta mong cầu tài sản và phú quý; mong có con trai và cả quyền vương—tâu Đại vương, còn thiện ích nào cao hơn thế nữa?

Verse 42

विवेकिनस्तु संयोगः श्रेयो यः परमात्मनः यज्ञादिका क्रिया न स्यात् नास्ति द्रव्योपपत्तिता

Đối với người có trí phân biệt, sự hợp nhất với Tối Thượng Ngã là thiện ích tối cao. Các hành vi nghi lễ như tế tự không nên khởi làm, vì những tư lương vật chất cần thiết rốt ráo không thật có (hoặc không thể nắm giữ).

Verse 43

परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुणः प्रकृतेः परः

Sự hợp nhất (yoga) giữa Thực tại Tối thượng và ngã cá nhân được tuyên xưng là chân nghĩa tối hậu (paramārtha). Ngài là một, trùm khắp, bình đẳng, thanh tịnh, vô tính (nirguṇa), và vượt ngoài Prakṛti (tự nhiên vật chất).

Verse 44

जन्मवृद्ध्यादिरहित आत्मा सर्वगतो ऽव्ययः परं ज्ञानमयो ऽसङ्गी गुणजात्यादिभिर्विभुः

Ngã không có sinh, trưởng và các trạng thái tương tự; nó trùm khắp và bất hoại—là tri thức tối thượng, bản chất là ý thức, không dính mắc, không bị giới hạn bởi các phẩm tính, giai cấp và những thuộc tính như thế; nó bao trùm tất cả.

Verse 45

निदाधऋतुसंवादं वदामि द्विज तं शृणु ऋतुर्ब्रह्मसुतो ज्ञानी तच्छिष्यो ऽभूत् पुलस्त्यजः

Này bậc nhị sinh, hãy lắng nghe: ta sẽ thuật cuộc đối thoại giữa Nidādha và Ṛtu. Ṛtu, bậc trí giả, con của Brahmā, đã có con trai của Pulastya làm đệ tử.

Verse 46

निदाघः प्राप्तविद्यो ऽस्मान्नगरे वै पुरे स्थितः देविकायास्तटे तञ्च तर्कयामास वै ऋतुः

Nidāgha, sau khi đã đạt được học vấn, cư trú trong thành của chúng ta, tại thị trấn ấy; và tại bờ sông Devikā, Ṛtu quả thật đã cùng ông biện luận và luận lý.

Verse 47

दिव्ये वर्षसहस्रे ऽगान्निदाघमवलोकितुं निदाघो वैश्वदेवान्ते भुक्त्वान्नं शिष्यमब्रवीत् भुक्तन्ते तृप्तिरुत्पन्ना तुष्टिदा साक्षया यतः

Sau khi một nghìn năm thiêng liêng trôi qua, ông đến thăm Nidāgha. Nidāgha, sau khi dùng cơm vào lúc kết thúc lễ cúng Vaiśvadeva, nói với đệ tử: “Con đã ăn; tṛpti (sự no đủ) đã sinh khởi nơi con—vì thế tuṣṭi (sự mãn nguyện) ban sự viên mãn bền lâu, nay hiển lộ trực tiếp.”

Verse 48

ऋतुर् उवाच क्षुदस्ति यस्य भुते ऽन्ने तुष्टिर्ब्राह्मण जायते न मे क्षुदभवत्तृप्तिं कस्मात्त्वं परिपृच्छसि

Ṛtu nói: “Hỡi brāhmaṇa, sự thỏa mãn chỉ sinh khởi nơi người có đói khi ăn thức ăn. Nơi ta không khởi đói, nên tṛpti do ăn uống không xảy ra. Vậy cớ sao ông lại hỏi ta?”

Verse 49

क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज पृष्टोहं यत्त्वया ब्रूयां तृप्तिरस्त्ये व मे सदा

Đói và khát—được gọi là những trạng thái của thân—không thuộc về ta, hỡi bậc hai lần sinh. Vì ông đã hỏi ta, ta sẽ nói: đối với ta, quả thật luôn có sự mãn túc.

Verse 50

पुमान् सर्वगतो व्यापी आकाशवदयं यतः अतो ऽहं प्रत्यगात्मास्मीत्येतदर्थे भवेत् कथं

Vì Ngã (Puruṣa) này là khắp nơi, bao trùm mọi nơi—như hư không—thì làm sao có thể xác lập ý nghĩa của mệnh đề: “Vì thế ta là nội ngã (pratyagātman)” ?

Verse 51

सो ऽहं गन्ता न चागन्ता नैकदेशनिकेतनः त्वं चान्यो न भवेन्नापि नान्यस्त्वत्तो ऽस्मि वा प्यहं

Ta là “Đó”: ta không đi, không đến, và không trú ở một nơi nào riêng biệt. Ngươi cũng không khác ta; ta cũng không khác ngươi.

Verse 52

निदाघऋतुसंवादमद्वैतबुद्धये शृण्विति ख , ञ च ततः क्षुत्सम्भवाभावादिति ख , ञ च कुतः कुत्र क्व गन्तासीत्येतदप्यर्थवत् कथमिति ख , ञ च भोक्तेति क मृण्मयं हि गृहं यद्वन्मृदालिप्तं स्थिरीभवेत् पार्थिवो ऽयं तथा देहः पार्थिवैः परमाणुभिः

“Hãy lắng nghe cuộc đối thoại giữa Nidāgha và R̥tu để đánh thức trí tuệ bất nhị.” (Một số bản chép thêm:) “Sau đó, vì sự phát sinh của cơn đói không xảy ra.” (Và:) “Từ đâu, đến đâu, và đi tới chỗ nào mà còn nói là đi?—điều này cũng có ý nghĩa; làm sao (có thể khác)?” (Và:) “(Ai là) kẻ thọ hưởng?” Như ngôi nhà làm bằng đất sét, khi được trát đất sét thì trở nên vững chắc, thân này cũng là thuộc địa đại, vì được cấu thành bởi các vi trần của đất.

Verse 53

ऋतुरस्मि तवाचार्यः प्रज्ञादानाय ते द्विज इहागतो ऽहं यास्यामि परमार्थस्तवोदितः

Ta là R̥tu, thầy của ngươi. Hỡi bậc nhị sinh, ta đến đây để ban trí tuệ cho ngươi. Ta sẽ ra đi; chân lý tối thượng đã được nói cho ngươi.

Verse 54

एकमेवमिदं विद्धि न भेदः सकलं जगत् वासुदेवाभिधेयस्य स्वरूपं परमात्मनः

Hãy biết đây là chân lý duy nhất: toàn thể vũ trụ không có phân chia. Đó chính là tự tánh của Đấng Tối Thượng Ngã, được gọi bằng danh xưng “Vāsudeva”.

Verse 55

ऋतुर्वर्षसहस्रान्ते पुनस्तन्नगरं ययौ निदाघं नगरप्रान्ते एकान्ते स्थितमब्रवीत् एकान्ते स्थीयते कस्मान्निदाघं ऋतुरब्रवीत्

Cuối một ngàn năm, R̥tu lại đến thành ấy. Thấy Nidāgha đứng một mình nơi rìa thành, chốn vắng lặng, ông nói: “Nidāgha, vì sao ngươi ở trong cô tịch?”—R̥tu đã hỏi Nidāgha như vậy.

Verse 56

निदाघ उवाच भो विप्र जनसंवादो महानेष नरेश्वर प्रविवीक्ष्य पुरं रम्यं तेनात्र स्थीयते मया

Nidāgha nói: “Hỡi Bà-la-môn, hỡi bậc chúa tể loài người, đây là cuộc tụ hội và đàm luận công cộng rất lớn. Ta đến để chiêm ngưỡng thành phố mỹ lệ này, nên vì lẽ ấy ta lưu lại nơi đây.”

Verse 57

ऋतुर् उवाच नराधिपो ऽत्र कतमः कतमश्चेतरो जनः कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठ त्वमभिज्ञो द्विजोत्तम

Ṛtu nói: “Trong những người ở đây, ai được xem là vua, và ai là kẻ khác (người thường)? Xin nói cho ta, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh; ngài là người am tường, hỡi Bà-la-môn tối thượng.”

Verse 58

यो ऽयं गजेन्द्रमुन्मत्तमद्रिशृङ्गसमुत्थितं अधिरूढो नरेन्द्रो ऽयं परिवारस्तथेतरः

Vị vua này—ngự trên lưng voi chúa, đang trong cơn hăng (mùa động dục) và sừng sững như đỉnh núi—chính là bậc quân vương; những người này là tùy tùng của ngài, còn những kẻ khác là người theo sau.

Verse 59

गजो यो ऽयमधो ब्रह्मन्नुपर्येष स भूपतिः ऋतुराह गजः को ऽत्र राजा चाह निदाघकः

“Hỡi Bà-la-môn, con voi ở phía dưới mới là vua; kẻ ở phía trên là chúa tể của đất.” Ṛtu nói như vậy. Nhà vua bèn hỏi: “Vậy ở đây ai là voi?” và Nidāghaka đáp lời.

Verse 60

ऋतुर्निदाघ आरूढो दृष्टान्तं पश्य वाहनं उपर्यहं यथा राजा त्वमधः कुञ्जरो यथा

Ṛtu nói với Nidāgha: “Khi đã ngồi trên một cỗ xe, hãy xem thí dụ này: như vua ở phía trên, thì ngươi ở phía dưới—tựa như con voi mang ngài.”

Verse 61

ऋतुः प्राह निदाघन्तं कतमस्त्वामहं वदे उक्तो निदाघस्तन्नत्वा प्राह मे त्वं गुरुर्ध्रुवम्

Ṛtu nói với Nidāgha: “Ta nên xưng hô với ngươi là gì?” Được hỏi như vậy, Nidāgha cúi đầu đảnh lễ và đáp: “Ngài quả thật là bậc thầy chân thật, kiên định của con.”

Verse 62

आरूढो ऽयं गजं राजा परलोकस्तथेतर इति ख , ञ च क पुस्तके सर्वत्र ऋभुरिति ऋतुस्थानीयः पाठः नान्यस्माद्द्वैतसंस्कारसंस्कृतं मानसं तथा ऋतुः प्राह निदाघन्तं ब्रह्मज्ञानाय चागतः परमार्थं सारभूतमद्वैतं दर्शितं मया

“Vị vua này đã cưỡi lên voi; (vì thế) có thế giới bên kia và cũng có thế giới này”—đó là dị bản trong các bản chép tay kha-, ña- và ka-; trong tất cả các bản ấy, chỗ đáng lẽ là ‘ṛtu’ lại đọc là ‘ṛbhu’. Tâm thức bị huân tập bởi các ấn tượng tiềm ẩn của nhị nguyên thì không thể nắm bắt chân lý theo cách khác. Ṛtu nói với Nidāgha: “Ta đến vì mục đích truyền dạy tri kiến về Brahman. Ta đã chỉ bày cho ngươi Advaita—bất nhị—là cốt tủy và chân lý tối thượng.”

Verse 63

ब्राह्मण उवाच निदाघो ऽप्युपदेशेन तेनाद्वैतपरो ऽभवत् सर्वभूतान्यभेदेन ददृशे स तदात्मनि

Vị Brāhmaṇa nói: Ngay cả Nidāgha, nhờ lời giáo huấn ấy, đã trở nên chuyên chú vào bất nhị; và ông thấy mọi loài hữu tình không phân biệt, như đồng nhất với Chính Tự Ngã ấy.

Verse 64

अवाप मुक्तिं ज्ञानात्स तथा त्वं मुक्तिमाप्स्यसि एकः समस्तं त्वञ्चाहं विष्णुः सर्वगतो यतः

Ông đã đạt giải thoát nhờ tri kiến; thì ngươi cũng sẽ đạt giải thoát. Đấng Một là tất cả; ngươi và ta chính là Viṣṇu, Đấng thấm khắp, vì Ngài hiện hữu ở mọi nơi.

Verse 65

पीतनीलादिभेदेन यथैकं दृश्यते नभः भ्रान्तिदृष्टिभिरात्मापि तथैकः स पृथक् पृथक्

Như bầu trời vốn một mà bị thấy là phân biệt—vàng, xanh, v.v.—cũng vậy, Tự Ngã tuy là một nhưng do cái thấy mê lầm mà bị nhận là tách rời, thành nhiều phần khác nhau.

Verse 66

अग्निर् उवाच मुक्तिं ह्य् अवाप भवतो ज्ञानसारेण भूपतिः संसाराज्ञानवृक्षारिज्ञानं ब्रह्मेति चिन्तय

Agni nói: “Quả thật, nhờ nơi ngươi mà nhà vua đã đạt giải thoát nhờ tinh yếu của chân tri. Hãy quán niệm tri kiến ấy—kẻ thù đốn ngã cây vô minh của luân hồi—là Phạm (Brahman).”