
Saṅgama-māhātmya, Preta-vimocana, Śravaṇa-dvādaśī-vrata-vidhi (Vāmana-pūjā)
Ritual-Manual (Vrata) + Ethical-Discourse (Social Conduct) + Sacred Geography (Tīrtha-māhātmya)
Itinatampok ni Varāha ang kabanalan ng saṅgama (tagpuan ng mga ilog) bilang tagapaglinis kahit ng mabibigat na kasalanan. Isang disiplinadong brāhmaṇa na si Mahān, sa paglalakbay-tīrtha patungong Mathurā, ay nakatagpo ng limang nakatatakot na preta sa masukal at matinik na ilang. Sa pag-uusap, nalaman niya ang kanilang mga pangalan, ang karmang sanhi ng kanilang anyo, at kung ano ang kanilang ikinabubuhay: kumakain sila ng karumihan at umaasa sa mga tahanang pabaya sa ritwal, lalo na kung hindi iginagalang ang guru at ang mga handog ay ibinibigay nang walang wastong tuntunin. Itinuro ni Mahān ang wastong asal at mga pagtalima upang maiwasan ang kapanganakang preta, at binanggit ang mga gawaing nagbubunga nito. Bilang lunas, iniutos niya ang pagligo sa saṅgama ng Sarasvatī–Yamunā at ang pagsasagawa ng Śravaṇa-dvādaśī vrata na may pagsamba kay Vāmana, mga dāna (kaloob), at homa. Nagtatapos ang salaysay sa mga banal na palatandaan at paglaya ng mga preta, na ipinapakita ang tīrtha bilang pag-aayos ng moral at panlipunang kaayusan at ng ugnayan ng tao at lupain.
Verse 1
श्रीवराह उवाच॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्॥ सङ्गमस्य प्रभावं हि पापिनामपि मुक्तिदम्॥
Sinabi ni Śrī Varāha: Muli kong ipaliliwanag ang iba pa—ang paglipol ng malalaking kasalanan: ang kapangyarihan ng sangam (pagtatagpo), na nagbibigay ng paglaya kahit sa mga makasalanan.
Verse 2
अत्रैव श्रूयते पूर्वं ब्राह्मणः संशितव्रतः॥ महानामेति विख्यातः स्थितोऽसौ वनमाश्रितः॥
Dito rin, mula pa noong unang panahon, ay naririnig ang ganito: may isang brāhmaṇa na mahigpit sa panata, tanyag sa pangalang Mahānāma, na nanirahan doon na sumilong sa gubat.
Verse 3
स्वाध्याययुक्तो होमे च नित्ययुक्तः स योगवित्॥ जपहोमपरो नित्यं स्वकालं क्षपते च सः॥
Nakatuon siya sa svādhyāya (pag-aaral at pagbigkas) at sa homa (handog sa apoy), laging disiplinado at bihasa sa yoga; palagi siyang nakalaan sa japa at homa, at ginugol niya ang oras ayon sa takdang panahon.
Verse 4
एवं कर्माणि कुर्वन्स ब्रह्मलोकजिगीषया॥ बहून्यब्दान्यतीतानि ब्राह्मणस्य वने तदा॥
Sa ganitong paraan, habang isinasagawa niya ang mga gawaing ito na may hangaring marating ang Brahmaloka, maraming taon ang lumipas para sa brāhmaṇa noon, sa gubat.
Verse 5
तस्य बुद्धिरियं जाता तीर्थाभिगमनं प्रति॥ पुनस्तीर्थजलैरेतत्क्षालयामि कलेवरम्॥
Sumibol sa kanya ang ganitong pag-iisip, hinggil sa pagdalaw sa mga tīrtha: “Muli, sa pamamagitan ng mga tubig ng mga tīrtha, lilinisin ko ang katawang ito.”
Verse 6
प्रयातो विधिवत्साक्षात् सूर्यस्योदयणं प्रति ॥ असिकुण्डादितः कृत्वा दक्षिणां कोटिकां ततः
Umalis siya ayon sa wastong ritwal at tuwirang nagtungo sa pook ng pagsikat ng Araw; mula sa Asikuṇḍa, ginawa niya ang timog na pag-ikot sa banal na landas.
Verse 7
तथा चोत्तरकोट्यां तु तथा मन्माथुरं च यत् ॥ क्रमेण सर्वतीर्थानि स्नात्वा मामपि पुष्करम्
Gayundin sa hilagang likuan, at gayundin sa nauukol sa aking Mathurā—pagkaligo nang sunod-sunod sa lahat ng mga banal na tawiran, (nagpasya siyang) maligo rin sa akin, sa Puṣkara.
Verse 8
गत्वा सर्वाणि तीर्थानि स्नात्वा पूतो भवाम्यहम् ॥ इति कृत्वा मथुराया निर्जगामाथ स द्विजः
“Pagkarating sa lahat ng mga banal na tawiran at pagkaligo roon, ako’y magiging dalisay.” Sa gayong pasya, ang dvija ay lumisan mula sa Mathurā.
Verse 9
कृतपूजानमस्कारः अध्वानं प्रत्यपद्यत ॥ अध्वप्रपन्नो ह्यदृशत्पञ्चप्रेतान्सुभीषणान्
Matapos magsagawa ng pagsamba at pagyukod, tinahak niya ang daan; habang naglalakbay, nakita niya ang limang pretang lubhang nakapanghihilakbot.
Verse 10
ईषदुत्त्रस्तहृदयस्तिष्ठदुन्मील्य चक्षुषी ॥ आलम्ब्य स ततो धैर्यं त्रासमुत्सृज्य दूरतः
Bahagyang nabagabag ang kanyang puso; tumigil siya at idinilat ang mga mata. Pagkaraan, kumapit sa tapang, itinaboy ang takot at nanatiling may layo.
Verse 11
पप्रच्छ मधुरालापः के यूयं रौद्रमूर्त्तयः ॥ भवन्तः कर्मणा केन दुष्कृतेन भयावहाः
Sa malumanay na pananalita ay nagtanong siya: “Sino kayo, na may nakapanghihilakbot na anyo? Sa anong gawa—sa anong masamang kasalanan—kayo naging lubhang kinatatakutan?”
Verse 12
एकस्थानात्सदा यूयं प्रस्थिताः कुत्र वा सदा ॥ प्रेता ऊचुः ॥ क्षुत्पिपासातुरा नित्यं बहुदुःखसमन्विताः
“Mula sa iisang pook ay lagi kayong umaalis—saan kayo patuloy na nagtutungo?” wika niya. Sumagot ang mga preta: “Kami’y laging pinahihirapan ng gutom at uhaw, pasan ang maraming pagdurusa.”
Verse 13
दुर्बुद्ध्या च वृताः सर्वे हीनज्ञानाः विचेतसः ॥ न जानीमो दिशं काचिद्विदिशं चापि चाध्वनि
“Lahat kami’y nababalot ng masamang paghatol—kulang sa pagkaunawa, litong-lito ang isip. Wala kaming nalalamang direksiyon, ni maging mga pasikot-sikot, habang gumagala sa daan.”
Verse 14
नान्तरिक्षं महीम् चापि जानीमो दिवसं तथा ॥ यदेतद्दुःखमापन्नं सुखोदर्कफलं भवेत्
“Hindi namin nalalaman maging ang langit o ang lupa; ni ang araw (o paglipas ng panahon). Nawa’y ang pagdurusang dumating sa amin ay magbunga sa huli ng kaligayahan.”
Verse 15
अप्रकाममिदं भाति भास्करोदयणं प्रति ॥ अहं पर्युषितो नाम परः सूचिमुखस्ततः
“Ito’y wari’y walang ginhawa sa amin habang hinaharap namin ang pagsikat ng Araw. Ako’y tinatawag na Paryuṣita; at ang isa naman ay Sūcīmukha.”
Verse 16
शीघ्रगो रोधकश्चैव पञ्चमो लेखकस्तथा ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ प्रेतानां कर्मजातानां नाम्नां वै सम्भवः कुतः
Wika ng Brāhmaṇa: “May Śīghraga, may Rodhaka, at may ikalima ring tinatawag na Lekhaka. Saan nagmumula ang pinagmulan ng mga pangalan ng mga preta—mga pangalang isinilang mula sa kanilang mga gawa?”
Verse 17
किं तत्कारणमेतद्धि यूयं सर्वे सनामकाः ॥ प्रेत उवाच ॥ अहं स्वादु सदाश्नामि दद्मि पर्युषितं द्विजे
“Ano ang sanhi nito—na kayong lahat ay may gayong mga pangalan?” wika ng Brāhmaṇa. Sumagot ang preta: “Ako’y laging kumakain ng masarap, ngunit sa Brāhmaṇa ay ibinibigay ko ang pagkaing napapanis.”
Verse 18
एतत्कारणमुद्दिश्य नाम पर्युषितं द्विज ॥ सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नादिकाङ्क्षिणः
“Dahil sa ganitong dahilan, O Brāhmaṇa, tinawag akong ‘Paryuṣita’ (ang nagbibigay ng panis). Sa pamamagitan nito, maraming Brāhmaṇa—nagnanais ng pagkain at iba pa—ang nalinlang at napagkalooban ng mababang handog.”
Verse 19
एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगस्तेन शोच्यते ॥ एको गृहस्य मध्ये तु भुङ्क्ते द्विजभयेन हि
“Dahil sa ganitong dahilan, kaya siya tinatawag na ‘Śīghraga’. Sapagkat sa takot sa Brāhmaṇa, siya’y kumakain nang mag-isa—sa loob mismo ng bahay.”
Verse 20
समारुह्योद्विग्नमना रोधकस्तेन शोच्यते ॥ मौनेनापि स्थितो नित्यं याचितोऽपि लिखेन्महीम्
“Umakyat siya at nababalisa ang isip; dahil dito siya tinatawag na ‘Rodhaka’ (ang humahadlang). Kahit nakatayo siyang palagi sa katahimikan, kahit hilingin, sa lupa lamang siya ‘sumusulat/gumuguhit’.”
Verse 21
अस्माकमपि पापिष्ठो लेखकस्तेन नाम वै ॥ मदेन लेखकॊ याति रोधकस्तु ह्यवाक्छिराः
Kahit sa amin, ang pinakamasama sa kasalanan ay yaong tinatawag na ‘Lekhaka’; tunay, dahil doon niya taglay ang pangalang iyon. Ang ‘manunulat’ ay lumalakad na lasing sa kapalaluan, samantalang si Rodhaka ay kumikilos na nakayuko ang ulo.
Verse 22
शीघ्रगः पङ्गुतां प्राप्तः परं सूचिमुखस्ततः ॥ उषितः केवलग्रीवो लम्बौष्ठो वै महोदरः
Si Śīghraga ay naparoon sa pagkapilay; saka (ang isa) ay naging ‘karayom-ang-mukha’. (Ang isa) ay ‘Uṣita’, na tila leeg lamang; (ang isa) ay makakapal ang labi; at tunay, (ang isa) ay may malaking tiyan.
Verse 23
बृहद्वृषणशुष्काङ्गः पापादेव प्रजायते ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तान्त सम्भवम्
Ang may pinalaking bayag at tuyot na mga sangkap ay ipinanganganak dahil sa kasalanan lamang. Ito’y lahat naipahayag sa iyo—na nagmumula sa salaysay ng aming sariling gawi.
Verse 24
यदि ते श्रवणे श्रद्धा पृच्छ चान्यद्यदिच्छसि ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ ये जीवा भुवि तिष्ठन्ति सर्व आहारजीविनः
Kung may pananampalataya ka sa pakikinig (nito), magtanong ka pa ng iba pang nais mo. Ang Brāhmaṇa ay nagsabi: “Ang mga nilalang na nananahan sa lupa ay pawang nabubuhay sa pagkain.”
Verse 25
युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ शृणु चाहारमस्माकं सर्वभूतदयापर
Nais kong marinig, sa katotohanan, ang tungkol sa inyong pagkain din. Ang mga preta ay nagsabi: “Pakinggan mo ang aming ikabubuhay, O yaong nakatuon sa habag sa lahat ng nilalang.”
Verse 26
यच्छ्रुत्वा निन्दसे नित्यं भूयो भूयश्च नित्यशः ॥ श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषितां च समन्ततः
Pagkarinig nito, lagi kang nanlilibak—paulit-ulit at walang humpay—na sa lahat ng dako’y inilalarawan ang mga babae sa anyo ng plema, ihi, at dumi.
Verse 27
गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ बलिमन्त्रविहीनानि दानहीनानि यानि च
Sa mga bahay na tinalikuran ang kalinisan, doon nga kumakain ang mga preta—lalo na kung wala ang mga handog at mga mantra, at kung kulang ang pagbibigay-dana.
Verse 28
नित्यं च कलहो यत्र प्रेता भुञ्जन्ति तत्र वै ॥ अपात्रे प्रतिदत्तानि विधिहीनानि यानि च ॥ निन्दितानां द्विजातीनां जुगुप्सितकुलोद्भवे
Kung saan laging may alitan, doon nga kumakain ang mga preta; gayundin sa ibinibigay sa di-karapat-dapat, at sa ibinibigay nang walang wastong ritwal—at sa ibinibigay sa mga sinisisi na ‘dalawang-beses-isinilang,’ na nagmula sa hinahamak na angkan.
Verse 29
जातानां विहितानां च दुष्कृतं कर्म कुर्वताम् ॥ तेभ्यो दत्तं तदस्माकमुपतिष्ठति भोजने
Sa mga taong, bagaman nararapat ayon sa kapanganakan at sa mga kautusan, ay gumagawa ng masamang gawa—ang ibinibigay sa kanila ay dumarating sa amin (sa mga preta) bilang pagkain.
Verse 30
एतत्पापतरं चान्यद्भोजनं दुष्टकर्मिणाम् ॥ निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामः सुदृढव्रत
At may iba pang bagay: ang ‘pagkain’ ng masasamang gumagawa ay lalo pang makasalanan. Pagod na kami sa kalagayang preta, itinatanong namin sa iyo, O matatag sa mga panata.
Verse 31
प्रेतो यथा न भवति तथा ब्रूहि तपोधन ॥ ब्राह्मण उवाच ॥ एकरात्रत्रिरात्रेण कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः
“Ipahayag mo kung paano hindi nagiging preta ang tao, O kayamanang bunga ng pag-aayuno.” Wika ng Brāhmaṇa: “Sa mga pagtalima gaya ng isang-gabi at tatlong-gabi, sa kṛcchra, sa cāndrāyaṇa, at iba pang katulad na pagsisisi—”
Verse 32
व्रतैरभ्युद्यतः पूतो न प्रेतो जायते नरः ॥ मिष्टान्नपानदाता च सततं श्रद्धयान्वितः
Ang taong dalisay at masikap na nagsasagawa ng mga panata ay hindi nagiging preta; gayundin, ang palaging nagbibigay, nang may pananampalataya, ng matatamis na pagkain at inumin.
Verse 33
यतीनां पूजको नित्यं न प्रेतो जायते नरः ॥ त्रीणद्भिः पञ्च चैकेन वा प्रतिनित्यं तु पोषयेत्
Ang taong laging gumagalang at sumasamba sa mga yati (mga ascetic) ay hindi nagiging preta. At araw-araw ay dapat magtaguyod (ng iba) sa pamamagitan ng tatlo, o lima, o kahit isang bahagi.
Verse 34
सर्वभूतदयालुश्च न प्रेतो जायते नरः ॥ देवातिथिषु पूजासु गुरुपूजासु नित्यशः
At ang taong mahabagin sa lahat ng nilalang ay hindi nagiging preta—yaong palaging nagsasagawa ng paggalang sa mga diyos at sa mga panauhin, at ng paggalang sa mga guro.
Verse 35
रतो वै पितृपूजायां न प्रेतो जायते नरः ॥ जितक्रोधो ह्यमात्सर्यस्तृष्णासङ्गविवर्जितः
Ang taong deboto sa paggalang sa mga ninuno ay hindi nagiging preta; gayundin ang nakapigil sa galit, malaya sa inggit, at walang pagnanasa at pagkakapit.
Verse 36
क्षमा-युक्तो दान-शीलो न प्रेतो जायते नरः ॥ एकादशीं सितां कृष्णां सप्तमीं वा चतुर्दशीम् ॥
Ang lalaking may pagtitiis at likas sa pagkakawanggawa ay hindi isinisilang bilang preta. (Sa pagtalima) sa ikalabing-isang tithi, maging sa maliwanag o madilim na kalahati ng buwan, o sa ikapito, o sa ika-labing-apat—
Verse 37
देवांश्च वन्दते नित्यं न प्रेतो जायते हि सः ॥ प्रेता ऊचुः ॥ त्वत्तस्तच्छ्रुतमस्माभिर्यो न प्रेतोऽभिजायते ॥
At siya na laging sumasamba sa mga diyos ay tunay na hindi isinisilang bilang preta. Nagsalita ang mga preta: “Mula sa iyo namin narinig na (ang isa) ay hindi isinisilang bilang preta—”
Verse 38
प्रेतस्तु जायते केन तद्वद त्वं महामुने ॥ विप्र उवाच ॥ शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणो म्रियते यदि ॥
“Ngunit sa ano nagiging preta ang tao? Ipagpaliwanag mo, O dakilang muni.” Sumagot ang Brahmin: “Kung ang isang Brahmin ay mamatay matapos kumain ng pagkaing mula sa isang Śūdra—”
Verse 39
तेनैव चोदरस्थेन स प्रेतो जायते ध्रुवम् ॥ नग्नकापालिपाषण्डसङ्गतासनभोजनैः ॥
Dahil sa mismong (pagkaing) iyon na nananatili sa kanyang tiyan, tiyak na siya’y nagiging preta; gayundin sa pakikisama sa mga hubad na asceta, sa mga may dalang bungo, at sa mga pangkat na salungat sa dharma—sa pag-upo at pagkain kasama nila.
Verse 40
मनुष्यः प्रेततां याति स्पर्शेन सुतरां तथा ॥ पूर्वपुण्यं विनश्येत् तु प्रेतो भवति नित्यशः ॥
Ang tao ay napapasa-kalagayan ng preta, lalo na sa pamamagitan ng gayong pagdikit o pakikisalamuha; at ang dating kabutihang-naipon ay nawawasak—kaya siya’y nagiging preta nang palagian.
Verse 41
पाषण्डाश्रमसंस्थश्च मद्यपः पारदारिकः ॥ वृथा-मांसरतो नित्यं स च प्रेतोऽभिजायते ॥
One who is established in a pāṣaṇḍa-āśrama, a drinker of intoxicants, an adulterer, and one constantly devoted to meat-eating without purpose—he too is born as a preta.
Verse 42
देवस्वं ब्राह्मणस्वं च गुरोर्द्रव्यं हरेत्तु यः ॥ कन्यां ददाति शुल्केन स च प्रेतोऽभिजायते ॥
Whoever steals property belonging to a deity, belonging to a Brahmin, or the goods of a teacher; and whoever gives a maiden in marriage for a price—he too is born as a preta.
Verse 43
मातरं पितरं भ्रातृभगिन्यौ च स्त्रियं सुतम् ॥ अदुष्टान्यस्त्यजेत्सोऽपि प्रेतो भवति च ध्रुवम् ॥
Whoever abandons a mother, father, brother, sister, wife, or child—though they are not at fault—he too certainly becomes a preta.
Verse 44
अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यानां परिवर्जनात् ॥ रतो वा शूद्रसेवायां स प्रेतो जायते नरः ॥
Also, by officiating for one who should not be officiated for, and by neglecting those for whom one should officiate; or by being devoted to Śūdra-service—thus a man becomes a preta.
Verse 45
ब्रह्महा च कृतघ्नश्च गोग्घ्नो वै पञ्चपातकी ॥ भूमिकन्यापहर्ता च स प्रेतो जायते नरः ॥
A slayer of a Brahmin, an ungrateful person, a killer of a cow—indeed one guilty of the five great sins—and one who abducts land or a maiden: such a person becomes a preta.
Verse 46
असद्भ्यः प्रतिगृह्णाति नास्तिकेभ्यो विशेषतः ॥ स पापो जायते प्रेत आहारादिविवर्जितः ॥
Ang tumatanggap ng kaloob o suporta mula sa masasama—lalo na sa mga di-naniniwala—ay nagiging makasalanan; siya’y muling isisilang bilang preta, salat sa pagkain at iba pang pangangailangan.
Verse 47
प्रेताः ऊचुः ॥ ये एतत्कर्म कुर्वन्ति मूढा अधर्मपरायणाः ॥ विरुद्धकारिणः पापास्तेषां काञ्चिद्गतिं वद ॥
Nagsalita ang mga preta: “Yaong mga hangal na gumagawa ng gayong gawain—nakatuon sa adharma, kumikilos laban sa wastong asal, at makasalanan—sabihin mo sa amin kung anong hantungan ang naghihintay sa kanila.”
Verse 48
ब्राह्मण उवाच ॥ ये धर्मविमुखा मूढा दयादानविवर्जिताः ॥ तेषां गतिर्भवेदेका मथुरायान्तु सङ्गमे ॥
Sinabi ng brāhmaṇa: “Sa mga hangal na tumatalikod sa dharma at walang habag at pagkakawanggawa, iisa ang itinakdang landas: dapat silang pumunta sa sangam, ang tagpuan ng mga ilog sa Mathurā.”
Verse 49
श्रवणद्वादशीयोगे मासि भाद्रपदे तथा ॥ वामनं तत्र देवं तु पूजयेज्जुहुयात्तथा ॥
Sa buwan ng Bhādrapada, kapag nagkatugma ang (nakṣatra) Śravaṇa at ang Dvādaśī, dapat sambahin doon ang diyos na Vāmana, at gayundin magsagawa ng paghahandog sa apoy.
Verse 50
सुवर्णमन्नं वस्त्रं च छत्रोपानत्सुसंयुतम् ॥ तत्र स्नातो पितॄंस्तर्प्य दत्त्वा करकमेव च ॥
Ginto, pagkain, at kasuotan—kasama ang payong at sapin sa paa—ang dapat ipagkaloob. Pagkaligo roon, dapat bigyang-lugod ang mga ninuno sa pamamagitan ng tarpaṇa, at magbigay rin ng sisidlang tubig (karaka).
Verse 51
न ते प्रेता भविष्यन्ति मार्गस्थो यो नमस्यते ॥ विमानवरमारुह्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥
Yaong, habang nasa daan, ay yumuyukod at sumasamba, ay hindi magiging preta; sasakay sa isang dakilang sasakyang makalangit at tutungo sa daigdig ni Viṣṇu.
Verse 52
तत्र तीर्थे नरः स्नातो हृष्टपुष्टो यथाश्रुतः ॥ ध्यातश्च कीर्त्तितो वापि तेन गङ्गावगाहिताः ॥
Ang taong naligo sa tīrtha roon ay nagiging masaya at malakas, ayon sa narinig sa tradisyon; kahit sa pagninilay o pagpupuri sa kanya, wari’y nakaligo na sa Gaṅgā sa pamamagitan ng gayong bisa.
Verse 53
तीर्थस्यैव तु माहात्म्यं प्रेतो भूत्वा शृणोति यः ॥ तस्याक्षयपदं विष्णोर्भवतीति मया श्रुतम् ॥
Ang sinumang—kahit naging preta na—makarinig ng kadakilaan ng tīrtha na iyon, para sa kanya, ayon sa aking narinig, ay sumisilang ang di-nagmamaliw na kalagayang nauukol kay Viṣṇu.
Verse 54
प्रेताः ऊचुः ॥ अस्माकं वद कल्याण व्रतस्यास्य विधिं परम् ॥ येन वै क्रियमाणेन प्रेतत्वात्तु विमुच्यते ॥
Nagsalita ang mga preta: “O mapagpala, sabihin mo sa amin ang pinakamataas na paraan ng pagsasagawa ng panatang ito, na sa pagganap nito ay napapalaya mula sa pagiging preta.”
Verse 55
वसिष्ठेन महाभागाः शृणुध्वं कथयाम्यहम् ॥ प्रेतानां मोक्षणं पुण्यं गतिप्रवरदायकम् ॥
“O mga mapalad, makinig kayo; isasalaysay ko ang itinuro ni Vasiṣṭha—isang banal at mapagkawanggawang paraan ng paglaya ng mga preta, na nagbibigay ng pinakamainam na hantungan.”
Verse 56
मासि भाद्रपदे शुद्धा द्वादशी श्रवणान्विता ॥ तस्यां दत्तं हुतं स्नानं सर्वं लक्षगुणं भवेत् ॥
Sa buwan ng Bhādrapada, kapag ang dalisay na Dvādaśī ay kasabay ng nakṣatra na Śravaṇa, anumang kawanggawa, handog sa apoy, at ritwal na pagligo sa araw na iyon ay nagiging sandaang-libong ulit ang bisa.
Verse 57
सङ्गमे च पुनः स्नात्वा पूजयित्वा तु वामनम् ॥ कलशं विधिना दत्त्वा तस्य पुण्यफलṃ शृणु ॥
At muli, matapos maligo sa sangam (tagpuan ng mga ilog), at sambahin si Vāmana, pagkaloob ng isang kalaśa (banga ng tubig) ayon sa tuntunin—pakinggan ang mabungang gantimpala ng gawaing iyon.
Verse 58
कपिलानां शतं दत्त्वा हिरण्योपस्कराञ्चितम् ॥ तेन यत्फलमाप्नोति तद्द्वादश्यामखण्डितम् ॥
Kung maghandog ng sandaang kapilā (mapusyaw na kayumangging) baka na may palamuting ginto at angkop na kagamitan, ang anumang bunga na makakamit doon ay nakakamit nang hindi nababawasan sa Dvādaśī na iyon.
Verse 59
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ जातिस्मरो महायोगी मोक्षमार्गपरायणः ॥
Pagkaraan, nang mahulog mula sa langit, ang isang brāhmaṇa na bihasa sa mga Veda ay naging may alaala ng mga nakaraang kapanganakan, isang dakilang yogin, at nakatuon sa landas ng mokṣa (kalayaan).
Verse 60
ध्यानयुक्तेन भावेन मुक्तो यात्यपुनर्भवम् ॥ कनकं च सुसंपीतं सान्नं रत्नसमन्वितम् ॥
Sa pag-iisip na nakaugnay sa dhyāna (pagmumuni), siya’y napalaya at nagtungo sa kalagayang walang muling kapanganakan. At (naroon) ang ginto, pagkaing mainam na inihanda, at yaong may kasamang mga hiyas.
Verse 61
यथालाभोपपन्नेन सौवर्णो वामनः कृतः ॥ उपानच्छत्रसंयुक्तो विधिमन्त्रपुरःसरः ॥
Isang gintong (larawan ni) Vāmana ang ginagawa ayon sa kakayahan; nilalagyan ito ng sandalyas at payong, at isinasagawa ang itinakdang ritwal na may mga mantra sa wastong pagkakasunod.
Verse 62
राक्षसत्वं न गच्छेत्तु श्रवणद्वादशीव्रतात् ॥ स्वर्गे च वसते तावद्यावदिन्द्राश्चतुर्दश ॥
Sa pagtalima sa Śravaṇa-Dvādaśī na panata, hindi mahuhulog sa kalagayang rākṣasa; at mananahan sa langit nang kasinlaba ng pag-iral ng labing-apat na Indra.
Verse 63
कृत्वा च विधिवत्तस्य स्नानपूजादिकं नरः ॥ मन्त्रैस्तथाविधैर्होमैर्ब्राह्मणं चोपपादयेत् ॥
At ang tao, matapos isagawa nang wasto ang paliligo, pagsamba, at iba pang kaugnay na gawain, ay nararapat ding magparangal o magbigay-kabuhayan sa isang brāhmaṇa sa pamamagitan ng angkop na mga mantra at mga handog sa apoy.
Verse 64
(आवाहनम्) यत्त्वं नक्षत्ररूपेण द्वादश्यां नभसि स्थितः ॥ तन्नक्षत्रमहं वन्दे मनोवाञ्छितसिद्धये ॥
(Pag-aanyaya) Yamang ikaw ay nananatili sa langit sa Dvādaśī sa anyo ng isang nakṣatra, yaong nakṣatra ang aking sinasamba upang matamo ang ninanais ng isipan.
Verse 65
( नक्षत्रम् ) नमः कमलनाभाय कमलालय केशव ॥ ( स्नानम् ) अमूर्त्ते सर्वतोव्यापिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥
(Pagpupugay sa Nakṣatra) Namah kay Keśava, ang may pusod na lotus, ang tahanan ni Lakṣmī. (Pagpupugay sa Pagliligo) O Nārāyaṇa, walang anyo at sumasaklaw sa lahat—namah sa iyo.
Verse 66
सर्वव्यापिञ्जगद्योनॆ नमः सर्वमयाच्युत ॥ (पूजा) श्रवणद्वादशीयोगे पूजां गृहीष्व केशव
Pagpupugay sa pinagmumulan ng sanlibutan na sumasaklaw sa lahat, sa Acyuta na binubuo ng lahat. Sa pagsasanib ng Śravaṇa at Dvādaśī, O Keśava, tanggapin mo ang pagsambang ito.
Verse 67
धूपोऽयं देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ (धूपम्) अच्युतानन्त गोविन्द वासुदेव नमोऽस्तु ते
Ito ang insenso, O Panginoon ng mga diyos, may hawak na kabibe, diskos, at pamalo. O Acyuta, Ananta, Govinda, Vāsudeva—pagpupugay sa iyo.
Verse 68
तेजसा सर्वलोकाश्च विवृताः सन्तु तेऽव्ययाः ॥ (दीपम्) त्वं हि सर्वगतं तेजो जनार्दन नमोऽस्तु ते
Sa iyong liwanag, nawa’y mahayag ang lahat ng mga daigdig—iyo, O walang-kupas. Sapagkat ikaw nga ang liwanag na sumasaklaw sa lahat, O Janārdana; pagpupugay sa iyo.
Verse 69
अदितेर्गर्भमाधाय वैरोचनिशमाय च ॥ त्रिभिः क्रमैर् जिताः लोकाः वामनाय नमोऽस्तु ते
Pumasok ka sa sinapupunan ni Aditi, at upang payapain ang (angkan ni) Virocana; sa tatlong hakbang ay napagwagian ang mga daigdig. Pagpupugay kay Vāmana.
Verse 70
(नैवेद्यम्) देवानां सम्मतश्चापि योगिनां परमां गतिः ॥ जलशायी जगद्योनॆ अर्घ्यं मे प्रति गृह्यताम्
(Handog na pagkain:) Ikaw ay kinikilala ng mga diyos at ikaw rin ang pinakamataas na hantungan ng mga yogin. O Jalaśāyī, pinagmumulan ng sanlibutan—tanggapin nawa ang aking arghya na handog.
Verse 71
(अर्घ्यम्) हव्यभुग्घव्यकर्त्ता त्वं होता हव्यं त्वमेव च ॥ सर्वमूर्त्ते जगद्योनॆ नमस्ते केशवाय च
(Bilang arghya:) Ikaw ang tumatanggap ng handog at ang gumagawa ng handog; Ikaw ang Hotṛ na pari, at Ikaw rin ang mismong handog. O anyo ng lahat, pinagmulan ng sanlibutan—pagpupugay sa Iyo, at kay Keśava.
Verse 72
(इति स्वाहा होमः) हिरण्यं अन्नं त्वं देव जलवस्त्रमयो भवान् ॥ (दक्षिणाम्) उपानच्छत्रदानेन प्रीतो भव जनार्दन
(Sa gayong homa na may svāhā:) Ikaw ang ginto; Ikaw ang pagkain, O Diyos; Ikaw ay binubuo bilang tubig at bilang kasuotan. (Bilang dakṣiṇā:) Masiyahan Ka, O Janārdana, sa kaloob na panyapak at payong.
Verse 73
(वामनस्तुतिम्) अन्नं प्रजापतिर् विष्णुरुद्रचन्द्रेन्द्रभास्कराः ॥ अन्नं त्वष्टा यमोऽग्निश्च पापं हरतु मेऽव्ययः
(Sa pagpupuri kay Vāmana:) Ang pagkain ay si Prajāpati; (ang pagkain ay) si Viṣṇu; (ang pagkain ay) si Rudra, ang Buwan, si Indra, at ang Araw. Ang pagkain ay si Tvaṣṭṛ, si Yama, at si Agni rin—nawa’y alisin ng Di-nagmamaliw ang aking kasalanan.
Verse 74
(करकदानम्) वामनो बुद्धिदाता च द्रवस्थो वामनः स्वयम् ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमोऽस्तु ये
(Sa pag-aalay ng sisidlan:) Si Vāmana ang nagbibigay ng talino, at si Vāmana rin ang nananahan sa likido. Sa patnubay na liwanag (tāraka) ni Vāmana—pagpupugay kay Vāmana.
Verse 75
(यजमानः) वामनं प्रतिगृह्णामि वामनो मे प्रयच्छति ॥ वामनस्तारकोभाभ्यां वामनाय नमो नमः
(Sabi ng yajamāna:) Tinatanggap ko si Vāmana; si Vāmana ang nagkakaloob sa akin. Sa patnubay na liwanag (tāraka) ni Vāmana—pagpupugay, pagpupugay kay Vāmana.
Verse 76
द्विजः प्रतिग्रहीता कपिलाङ्गेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ॥ दत्त्वा कामदुघां लोकाः भवन्ति सफलाः नृणाम् ॥
Sinasabing ang labing-apat na daigdig ay nananahan sa mga sangkap ng mapulang-balahibong baka; at kapag inihandog ang bakang tumutupad ng ninanais, nagiging mabunga para sa tao ang mga daigdig—ang mga layon at hantungan ng buhay.
Verse 77
गोदानं मम पापच्छिदे तुभ्यं देवगर्भ सुपूजित ॥ मया विसर्जितो देव स्थानमन्यदलङ्कुरु ॥
Ang handog na bakang ito ay iniaalay ko sa iyo, O tagaputol ng aking mga kasalanan—O may banal na sinapupunan, na lubhang pinararangalan. Pinalaya ko na ito, O Panginoon; pagandahin mo ang ibang tahanan.
Verse 78
विसर्जनम् एवं विद्वांस्तु द्वादश्यां यो नरः श्रद्धयान्वितः ॥ यत्र तत्र नभस्ये तु कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥
Sa ganitong paraan, ang isang marunong na tao na may pananampalataya ay nagsasagawa ng ritwal ng pagpapalaya sa ikalabindalawang araw ng buwan; saanman ito gawin, sa buwan ng Nabhasya, matatamo niya ang bunga nito.
Verse 79
ब्राह्मण उवाच ॥ यस्तु सारस्वते तीर्थे यमुनायाश्च सङ्गमे ॥ करोति विधिनानेन तस्य पुण्यं शतोत्तरम् ॥
Sinabi ng Brāhmaṇa: Ang sinumang, sa banal na tawiran ng Sarasvatī at sa tagpuan ng Yamunā, ay nagsasagawa (ng ritwal) ayon sa paraang ito—ang kanyang kabutihang-loob ay nadaragdagan nang sandaang ulit at higit pa.
Verse 80
मयापि श्रद्धया चैतत्कालं तीर्थस्य सेवनम् ॥ क्षेत्रसंन्यासरूपेण कृतभक्तिसमन्वितम् ॥
Ako man, na may pananampalataya, ay naglingkod sa banal na tawiran sa panahong ito—isinagawa ito bilang ‘pagwawaksi sa loob ng sagradong pook’, na kalakip ang debosyon.
Verse 81
येन यूयं न शक्ता मां बाधितुं पापकर्मिणः ॥ श्रवणद्वादशीयोगे व्रतं तिथिसमन्वितम् ॥
Sa pamamagitan nito, kayo—mga gumagawa ng masamang gawa—ay hindi makapipinsala sa akin: ito ang panatang kaugnay ng pagsasanib ng Śravaṇa-dvādaśī, na may wastong tithi (araw ng buwan).
Verse 82
श्रवणाद्वो गतिः साक्षात्साधु लक्ष्यामि चाधुना ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं ब्रुवति विप्रे तु आकाशे दुन्दुभिस्वनः ॥ पुष्पवृष्टिर्भुव्यपतद्देवैर्मुक्ता सहस्रशः ॥
“Sa pagdinig (nito), ang inyong pag-akyat ay kagyat; mabuti—ngayon ay aking mamamasdan.” Wika ni Śrī Varāha: Nang magsalita nang gayon ang Brāhmaṇa, umalingawngaw sa langit ang tunog ng tambol, at bumuhos sa lupa ang ulan ng mga bulaklak, ibinuhos ng mga diyos nang libu-libo.
Verse 83
प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समन्ततः ॥ देवदूत उवाचेदं प्रेतानां शृण्वतां तदा ॥
Pagkaraan, dumating mula sa lahat ng dako ang mga sasakyang panghimpapawid para sa mga preta. Nagsalita ang isang banal na sugo ng ganito, habang nakikinig noon ang mga preta.
Verse 84
अस्य विप्रस्य सम्भाषात्पुण्यसत्कीर्तितेन च ॥ प्रेतभावविमुक्ताः स्थ तीर्थस्य श्रवणादपि ॥
Sa pakikipag-usap sa Brāhmaṇang ito, at sa wastong pagbigkas ng mga mapagpalang paksa, kayo’y napapalaya sa kalagayang preta—maging sa pagdinig lamang ng salaysay tungkol sa tīrtha.
Verse 85
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां सम्भाषणं वरम् ॥ कर्तव्यस्तीर्थभावश्च व्रतभावश्च मानसे ॥
Kaya, sa lahat ng pagsisikap, ang pakikipag-usap sa mga banal at matutuwid ang pinakamainam; at sa loob ng isipan ay dapat linangin ang damdamin para sa tīrtha (banal na pook) at ang damdamin para sa vrata (panatang etikal).
Verse 86
तीर्थाभिषेकिपुरुषाद्यथा तेषां दुरात्मनाम् ॥ प्रेतानामक्षयः स्वर्गः सरस्वत्याश्च सङ्गमात्
Para sa mga masamang-loob na nilalang na nagiging ‘preta’, ang pagsasanib ng Sarasvatī ay nagkakaloob ng di-nasisirang langit, gaya ng sa taong nalinis sa ritwal na paliligo sa banal na tawiran.
Verse 87
प्राप्तं तीर्थप्रभावस्य श्रवणान्मुक्तिदं फलम् ॥ तिलकं सर्वधर्माणां पञ्चप्रेतत्वमुक्तिदम्
Sa pakikinig sa kapangyarihan ng banal na tawiran, nakakamit ang bungang nagbibigay ng kalayaan; ito ang ‘tilaka’ ng lahat ng dharma, at nagkakaloob ng pagkalaya mula sa kalagayang kabilang sa limang uri ng pagka-‘preta’.
Verse 88
यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयाद्भक्तितत्परः ॥ करोति श्रद्धया युक्तो न प्रेतो जायते नरः
Sinumang bumibigkas nang may sukdulang debosyon, o nakikinig na ang debosyon ang kanyang panata, at kumikilos na may kalakip na pananampalataya—ang gayong tao ay hindi isinisilang bilang ‘preta’.
Verse 89
पिशाचसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ यस्य श्रवणमात्रेण न प्रेतो जायते नरः
May isang banal na tawiran na tinatawag na ‘Piśāca-saṃjñaka’, tanyag sa tatlong daigdig; sa pagdinig lamang tungkol dito, ang tao ay hindi isinisilang bilang ‘preta’.
Verse 90
अरण्ये कण्टकवृते निर्जने शब्दवर्जिते ॥ तान्दृष्ट्वा विकृताकारानतितीव्रभयङ्करान्
Sa gubat na nababalot ng mga tinik, sa pook na liblib at walang tunog—pagkakita sa kanila, na may anyong baluktot at lubhang nakapangingilabot, ...
Verse 91
एतत्कारणमुद्दिश्य परः सूचীমुखस्ततः ॥ समर्थितो द्विजेनैव शीघ्रं याति यतो हि सः
Upang ipahiwatig ang sanhi nito, yaong isa pa—si Sūcīmukha—na hinimok ng Brahmin, ay dagling nagpapatuloy; sapagkat dahil dito siya umaalis.
Verse 92
गुरवो नैव पूज्यन्ते स्त्रीजितानि गृहाणि च ॥ यानि प्रकीर्णभाण्डानि प्रकीर्णोच्छेषणानि च
Hindi iginagalang ang mga guro, at ang mga tahanan ay ‘napapasailalim sa kababaihan’; yaong mga bahay na nagkalat ang mga sisidlan at nagkalat din ang mga tira-tirang pagkain, ...
Verse 93
उपवासपरो नित्यं न स प्रेतोऽभिजायते ॥ गां ब्राह्मणं च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा
Ang laging nakatuon sa pag-aayuno ay hindi isinisilang bilang ‘preta’. (Dapat igalang) ang baka at ang Brahmin, ang mga banal na tawiran, ang mga bundok, at gayundin ang mga ilog, ...
Verse 94
गुरोर्धर्मोपदेष्टुश्च नित्यं हितमभीप्सतः ॥ न करोति वचस्तस्य स प्रेतो जायते नरः
Ang taong hindi tumutupad sa mga salita ng guro—na nagtuturo ng dharma at laging nagnanais ng kapakanan—ang taong iyon ay isinisilang bilang ‘preta’.
Verse 95
ब्राह्मण उवाच ॥ एवमेव व्रतस्यास्य विधानं कर्मसंहितम् ॥ पुराणं कथितं राज्ञे मान्धात्रे पृच्छते पुरा
Sinabi ng Brahmin: “Gayon nga ang tuntunin ng panatang ito, kasama ang mga itinakdang gawa. Ang Purāṇa na ito ay minsang isinalaysay kay Haring Māndhātṛ noong siya’y nagtanong.”
Verse 96
आगच्छ वरदानन्त श्रीपते मदनुग्रहात् ॥ सर्वगोपी निजांशेन स्थानमेतदलङ्कुरु ॥
“Halika, O tagapagkaloob ng mga biyaya, O Ananta, O Panginoon ni Śrī—sa pamamagitan ng aking pagpapala. Palamutian mo ang pook na ito ng iyong sariling bahagi, O tagapagtanggol na sumasaklaw sa lahat.”
Verse 97
(छत्रादिदानम्) पर्जन्यो वरुणः सूर्यः सलिलं केशवः शिवः ॥ अग्निर्वैश्रवणो देवः पापं हरतु मेऽव्ययः ॥
“(Sa pag-aalay ng payong at kaugnay na mga handog:) Nawa’y si Parjanya, Varuṇa, ang Araw, ang mga tubig, si Keśava, si Śiva, si Agni, at ang diyos na Vaiśravaṇa—nawa’y ang di-nagmamaliw na kapangyarihang banal ang mag-alis ng aking kasalanan.”
Verse 98
तावद्व्रतं तु कर्तव्यं यावदेकं क्षयं व्रजेत् ॥ तीर्थस्यैव प्रभावो हि प्रत्यक्षमिह दृश्यते ॥
“Ang panatang pagtalima (vrata) ay dapat isagawa hanggang sa marating ang iisang ganap na pagtatapos (kṣaya). Sapagkat ang bisa ng banal na tawiran (tīrtha) ay tuwirang nakikita rito.”
The chapter links post-mortem affliction (preta-bhāva) to failures of social-ritual order—neglect of gurus, improper giving, impurity, and harmful associations—and presents disciplined observance (vrata), hospitality norms, compassion (dayā), and regulated worship as mechanisms that restore moral continuity. The tīrtha (saṅgama) is described as a landscape where ethical repair becomes ritually actionable, translating conduct into an ecology of merit and release.
The central rite is set in Bhādrapada: the bright, pure Dvādaśī (dvādaśī śuddhā) conjoined with the Śravaṇa nakṣatra (śravaṇa-dvādaśī-yoga). The text also mentions fasting/upavāsa on recurring lunar dates such as Ekādaśī (both śukla and kṛṣṇa), Saptamī, and Caturdaśī as general preventative disciplines.
Although framed as ritual instruction, the narrative treats rivers and confluences as ethically charged environments: households that disregard ritual duties are depicted as producing ‘polluting’ conditions that feed pretas, while tīrtha-bathing, regulated offerings, and respectful human conduct are portrayed as stabilizing relations between people and place. In Varāha’s Earth-centered purāṇic horizon, this functions as an early social-ecological model where maintaining orderly practices supports the sanctity and balance of terrestrial waterscapes.
The vrata’s pedigree is traced to an earlier royal inquiry: King Māndhātṛ is named as the recipient of a purāṇic explanation, delivered by Vasiṣṭha. The deity Vāmana is central to the ritual address. The chapter also uses the figure of a disciplined brāhmaṇa (Mahān) as the narrative vehicle for transmitting the teaching.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.