
शौच-भोज्याभोज्य-निर्णय तथा गृहस्थ-वानप्रस्थ-धर्म (Śauca–Bhojyābhojya-Nirṇaya tathā Gṛhastha–Vānaprastha-Dharma)
Duties of Householder and Forest-Dweller
Within the Pulastya-led narrative frame, the sages instruct Sukeśin on normative dharma as it pertains to śauca (ritual purity), bhojya/abhojya (permissible and forbidden foods), and the graded obligations of the āśramas. The chapter begins with detailed taxonomies of edible items and the purification of foods, vessels, textiles, and spaces through water, heat, ash, alkali, scraping, and wind—an applied dharmaśāstric register embedded in Purāṇic discourse. It then defines socially and ritually “abhojya” persons through ethical criteria (neglect of rites, hypocrisy, malice, partiality, abandonment of svadharma), thereby linking purity to conduct rather than birth alone. Funeral impurity (aśauca), śrāddha-related procedures (udaka-dāna, asthi-saṃcayana, sapiṇḍīkaraṇa), and time-scales of purification by varṇa are outlined. The chapter closes by praising gṛhasthāśrama as foundational while transitioning to vānaprastha disciplines (austerity, brahmacarya, homa, triṣavana-snāna), emphasizing svadharma as a cosmic stabilizer under the oversight of the Sun (Divākara).
Verse 1
इती श्रीवामनपुराणे त्रयोदशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अहिंसा सत्यमस्तं दानं क्षान्तिर्दमः शमः अकार्पण्यं च शौचं च तपश्च रजनीचर
Sinabi ng mga pantas: Ahiṃsā (di-panliligalig), satya (katotohanan), āstikya (pananampalataya), dāna (pagkakaloob), kṣānti (pagpapatawad), dama (pagpipigil-sa-sarili), śama (kapayapaan ng isip), akārpaṇya (di-kuripot), śauca (kadalisayan), at tapas (pagpapakasakit/ascetismo)—ito ang dharma, O naglalagalag sa gabi (rākṣasa).
Verse 2
दशाङ्गो राक्षसश्रेष्ठ धर्मो ऽसौ सार्ववर्णिकः ब्राह्मणस्यापि विहिता चातुराश्रम्यकल्पना
Ang dharmang ito na may sampung sangkap, O pinakamainam sa mga rākṣasa, ay pangkalahatan para sa lahat ng varṇa. Itinatakda rin ang kaayusan ng apat na āśrama—maging para sa isang brāhmaṇa.
Verse 3
सुकेशिरुवाच विप्राणां चातुराश्रम्यं विस्तरान्मे तपोधनाः आचक्षध्वं न मे तृप्तिः शृण्वतः प्रतिपद्यते
Sinabi ni Sukeśi: O mga pantas na may yaman ng tapas, ipaliwanag ninyo sa akin nang masinsinan ang sistema ng apat na āśrama ng mga brāhmaṇa. Habang nakikinig ako, hindi pa ako nasisiyahan (nagnanais pa akong makarinig).
Verse 4
ऋषय ऊचुः कृतोपनयनः सम्यग् ब्रह्मचारी गुरौ वसेत् तत्र धर्मो ऽस्य यस्तं च कथ्यमानं निशामय
Sinabi ng mga rishi: “Matapos maisagawa nang wasto ang upanayana, ang mag-aaral na brahmacārin ay dapat manirahan nang nararapat kasama ang guro. Makinig habang inilalarawan namin ang mga tungkuling dharma na kanya habang naninirahan doon.”
Verse 5
स्वाध्यायो ऽथाग्निशुश्रुषा स्नानं भिक्षाटनं तथा गुरोर्निंवेद्य तच्चाद्यमनुज्ञातेन सर्वदा
“Sariling pag-aaral (svādhyāya), paglilingkod kaugnay ng banal na apoy (agni), pagligo, at paghingi ng limos na pagkain—pagkatapos magsumite sa guru, dapat niyang kainin ang pagkain na iyon sa lahat ng panahon lamang kapag pinahintulutan ng guru.”
Verse 6
गुरोः कर्मणि सोद्योगः सम्यक्प्रीत्युपपादनम् तेनाहूतः पठेच्चैव तत्परो नान्यमानसः
“Dapat siyang maging masikap sa mga gawain ng guru at maayos na magdulot ng kasiyahan sa (guru). Kapag tinawag niya, dapat din siyang mag-aral at bumigkas, nakatuon lamang doon at hindi lumilihis ang isip sa iba.”
Verse 7
एकं द्वौ सकलान् वापि वेदान् प्राप्य सुरोर्मुखात् अनुज्ञातो वरं दत्त्वा गुरवे दक्षिणां ततः
Matapos matutuhan ang isa, o dalawa, o maging ang lahat ng Veda mula sa bibig ng guru, at matapos makamit ang pahintulot (ng guru), dapat siyang magbigay ng isang biyaya (vara) at pagkatapos ay maghandog sa guro ng guru-dakṣiṇā, ang marangal na kabayaran.
Verse 8
गार्हस्थ्याश्रमकामस्तु गार्हस्थ्याश्रममावसेत् वानप्रस्थाश्रमं वापि चतुर्थं स्वेच्छयात्मनः
Kung ninanais niya ang yugto ng maybahay, dapat siyang pumasok sa āśrama ng gārhasthya; o maaari rin siyang pumasok sa āśrama ng vānaprastha, at maging sa ikaapat na yugto, ang saṃnyāsa (pagwawaksi), ayon sa sariling pasiya.
Verse 9
तत्रैव वा गुरोर्गेहे द्विजो निष्ठामवाप्नुयात् गुरोरभावे तत्पुत्रे तच्छिष्ये तत्सुतं विना
Doon din, sa bahay ng guro, ang dvija (dalawang ulit na isinilang) ay dapat makamit ang ganap na pagtatapos ng kanyang disiplina (niṣṭhā). Kung wala ang guro, gawin ito sa ilalim ng anak ng guro o ng alagad ng guro—hindi sa ilalim ng anak ng alagad.
Verse 10
शुश्रूषन् निरभीमानो ब्रह्मचर्याश्रमं वसेत् एवं जयति मृत्युं स द्विजः शालकटङ्कट
Sa paglilingkod (sa guro at sa matatanda) at walang takot o pagmamataas, dapat manahan ang tao sa āśrama ng brahmacarya (yugto ng pag-aaral). Sa ganitong paraan, ang dvija ay nagwawagi laban sa kamatayan—O Śālakaṭaṅkaṭa.
Verse 11
उपावृत्तस्ततस्तस्माद् गृहस्थाश्रमकाम्यया असमानर्षिकुलजां कन्यामुद्वहेद् निशाचर
Pagkaraan, matapos bumalik (mula sa pag-aaral) at nagnanais ng āśrama ng gṛhastha (yugtong maybahay), dapat siyang mag-asawa ng dalagang isinilang sa angkan ng ṛṣi na hindi kapareho ng kanyang sariling angkan—O Niśācara.
Verse 12
स्वकर्मणा धनं लब्ध्वा पितृदेवातिथीनपि सम्यक् संप्रीणयेद् भक्त्या सदाचाररतो द्विजः
Matapos magkamit ng yaman sa pamamagitan ng sariling gawaing ayon sa dharma, ang dvija na nakatuon sa sadācāra (mabuting asal) ay dapat, sa debosyon, magbigay-kasiyahan nang wasto sa mga ninuno, sa mga diyos, at sa mga panauhin din.
Verse 13
सदाचारो निगदितो युष्माभिर्मम सुव्रताः लक्षणं श्रोतुमिच्ःआमि कथयध्वं तमद्य मे
“O kayong may mabubuting panata, naipahayag na ninyo sa akin ang sadācāra (tamang asal). Nais kong marinig ang mga katangiang naglalarawan dito; sabihin ninyo sa akin ang mga iyon ngayon.”
Verse 14
ऋषय ऊचुः सदाचारो निगदितस्तव यो ऽस्माभिरादरात् लक्षणं तस्य वक्ष्यामस्तच्छृणुष्व निशाचर
Wika ng mga rishi: “Ang wastong asal na aming inilarawan sa iyo nang may paggalang—ngayon ay ilalahad namin ang mga tanda at katangiang naglalarawan nito. Makinig ka, O gumagala sa gabi (niśācara).”
Verse 15
गृहस्थेन सदा कार्यमाचारपरिपालनम् न ह्याचारविहिनस्य भद्रमत्र परत्र च
“Ang maybahay (gṛhastha) ay dapat laging magpanatili at magtaguyod ng wastong asal; sapagkat ang taong walang tamang asal ay walang kabutihan, dito man sa daigdig o sa kabilang-buhay.”
Verse 16
यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये भवन्ति यः समुल्लङ्घ्य सदाचारं प्रवर्तते
Sa daigdig na ito, ang paghahandog (yajña), pagbibigay (dāna), at pag-aayuno o pagninilay na may pagtitiis (tapas) ay hindi nagdudulot ng tunay na ikabubuti sa taong lumalabag sa mabuting asal at kumikilos nang taliwas.
Verse 17
हुराचारो हि पुरुषो नेह नामुत्र नन्दते कार्यो यत्नः सदाचारे आचारो हन्त्यलक्षणम्
Tunay nga, ang taong may masamang asal ay hindi nagagalak dito ni sa kabilang-buhay. Kaya dapat magsikap sa mabuting asal; ang wastong asal ay pumupuksa sa malas at sa mga di-mabuting palatandaan.
Verse 18
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामः सदाचारस्य राक्षस शृणुष्वैकमनास्तच्च यदि श्रेयो ऽभिवाञ्छसि
Ipahahayag ko ang tunay na anyo ng mabuting asal na iyon, O Rākṣasa. Makinig nang may iisang tuon ng isip, kung ninanais mo ang pinakamataas na kabutihan.
Verse 19
धर्मो ऽस्य मूलं धनमस्य शाखा पुष्पं च कामः फलमस्य मोक्षः असौ सदाचारतरुः सुकेशिन् संसेवितो येन स पुण्यभोक्त
Ang Dharma ang ugat; ang artha (yaman) ang sanga; ang kāma ang bulaklak; ang mokṣa ang bunga. O Sukeśin, ito ang punong-kahoy ng mabuting asal; sinumang mag-alaga at maglingkod dito ay mag-aani ng gantimpalang banal.
Verse 20
ब्रह्मो मुहूर्ते प्रथमं विबुध्येदनुस्मरेद् देववरान् महर्षीन् प्राभातिकं मङ्गलमेव वाच्यं यदुक्तवान् देवपतिस्त्रिनेत्रः
Sa brahma-muhūrta, dapat na munang magising at alalahanin ang pinakadakilang mga diyos at ang mga dakilang rishi. Sa umaga, tanging mga salitang mapalad ang dapat bigkasin—ganito ang ipinahayag ng Panginoong May Tatlong Mata, ang pinuno ng mga diyos.
Verse 21
सुकेशिरुवाच किं तदुक्तं सुप्रभातं शङ्करेण महात्मना प्रभाते यत् पठन् मर्त्यो मुच्यते पापबन्धनात्
Wika ni Sukeśin: Ano yaong ‘suprabhāta’ na binigkas ng dakilang-loob na Śaṅkara, na kapag binibigkas ng tao sa bukang-liwayway ay napapalaya siya sa gapos ng kasalanan?
Verse 22
ऋषय ऊचुः श्रूयतां राक्षसश्रेष्ठ सुप्रभातं हरोदितम् श्रुत्वा स्मृत्वा पठित्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते
Sinabi ng mga rishi: “O pinakamainam sa mga Rākṣasa, pakinggan mo ang ‘Suprabhāta’ na winika ni Hara (Śiva). Sa pagdinig, pag-alaala, at pagbigkas nito, napapalaya ang tao mula sa lahat ng kasalanan.”
Verse 23
ब्रह्म मुरारिस्त्रिपुरान्तकारी भानुः शशी भूमिसुतो बुधश्च गुरुश्च शुक्रः सह भानुजेन कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्
Nawa’y si Brahmā, si Murāri (Viṣṇu), ang tagapagwasak ng Tripura (Śiva), ang Araw, ang Buwan, ang anak ng Daigdig (Maṅgala/Mars), si Budha (Mercury), si Guru (Jupiter), at si Śukra (Venus) kasama si Bhānuja (Saturn)—nawa’y silang lahat ang magpala sa aking umaga.
Verse 24
भृगुर्वसिष्ठः क्रतुरङ्गिराश्च मनुः पुलस्त्यः पुलहः सगौतमः रैभ्यो मरीचिश्च्यवनो ऋभुश्च कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्
Nawa’y sina Bhṛgu, Vasiṣṭha, Kratu, Aṅgiras, Manu, Pulastya, Pulaha kasama si Gautama, Raibhya, Marīci, Cyavana, at Ṛbhu—nawa’y silang lahat ang magpala sa aking umaga upang maging mapalad at mabiyaya.
Verse 25
सनत्कुमारः सनकः सनन्दनः सनातनो ऽप्यासुरिपिङ्गलौ च सप्त स्वराः सप्त रसातलाश्च कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्
Nawa’y sina Sanatkumāra, Sanaka, Sanandana, at Sanātana—gayundin sina Asuri at Piṅgala—kasama ng pitong svara (mga nota) at pitong Rasātala (mga daigdig sa ilalim), ay magkaloob sa akin ng mapalad na umaga.
Verse 26
पृथ्वी सगन्धा सरसास्तथाऽपः स्पर्शश्च वायुर्ज्वलनः सतेजाः नभः सशब्दं महता सहैव यच्छन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्
Nawa’y ang lupa na may halimuyak, at ang tubig na may lasa; nawa’y ang paghipo at ang hangin; nawa’y ang apoy na may liwanag; at ang kalawakan na may tunog—kasama ang Mahat (dakilang prinsipyo)—ay magkaloob sa akin ng mapalad na umaga.
Verse 27
सप्तार्णवाः सप्त कुलाचलाश्च सप्तर्षयो द्वीपवराश्च सप्त भूरादि कृत्वा भुवनानि सप्त ददन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्
Nawa’y ang pitong karagatan, ang pitong pangunahing bundok, ang pitong rishi, at ang pitong dakilang kontinente—na bumubuo sa pitong daigdig na nagsisimula sa Bhū—ay magkaloob sa akin ng mapalad na umaga.
Verse 28
इत्थं प्रभाते परमं पवित्रं पठेत् स्मरेद्वा शृमुयाच्च भक्त्या दुःस्वप्ननाशो ऽनघ सुप्रभातं भवेच्च सत्यं भगवत्प्रसादात्
Kaya nito, sa pagsikat ng araw, dapat itong bigkasin, alalahanin, o pakinggan nang may debosyon—ang aral na lubhang nagpapadalisay. O walang dungis, mawawasak ang masasamang panaginip, at sa biyaya ng Panginoon ay magaganap ang tunay na mapalad na umaga.
Verse 29
ततः समुत्थाय विचिन्तयेन धर्मं तथार्थं च विहाय शय्याम् उत्थाय पश्चाद्धरिरित्युदीर्य गच्छेत् तदोत्सर्गविधिं हि कर्तुम्
Pagkatapos, pagbangon, dapat pagnilayan ang dharma at artha at iwan ang higaan. Pagkatindig, bigkasin ang “Hari” at saka pumunta upang isagawa ang itinakdang pamamaraan ng utsarga (pagdumi o pag-ihi).
Verse 30
न देवगोब्राह्मणवह्निमार्गे न राजमार्गे न चतुष्पथे च कुर्यादथोत्सर्गमपीह गोष्ठे पूर्वापरां चैव समाश्रितो गाम्
Hindi dapat gawin ang utsarga sa daang may kaugnayan sa diyos, sa mga baka, sa mga brāhmaṇa, o sa apoy; ni sa daang-hari; ni sa sangandaan. Kahit sa kulungan ng baka, dapat itong gawin na nakapuwesto nang wasto ayon sa silangan–kanluran, gaya ng itinakda.
Verse 31
ततस्तु शौचार्थमुपाहरेन्मृदं गुदे त्रयं पाणितले च सप्त तथोभयोः पञ्च चतुस्तथैकां लिङ्गे तथैकां मृदमाहरेत
Pagkatapos, para sa paglilinis, dapat kumuha ng lupa (luwad): tatlong pahid para sa puwit, pitong pahid para sa palad, limang pahid para sa dalawang kamay, apat na pahid, at isang pahid para sa liṅga (ari); at muli pang kumuha ng isang pahid na lupa.
Verse 32
नान्तर्जलाद्राक्षस मूषिकस्थलात् शौचावशिष्टा शरणात् तथान्या वल्मीकमृच्चैव हि शौचनाय ग्राह्य सदाचारविदा नरेण
Hindi dapat kumuha ng lupang panlinis mula sa loob ng tubig, mula sa pook na pinamumugaran ng rākṣasa, mula sa lungga o pook ng daga, mula sa natirang lupa matapos maglinis ang iba, mula sa mga silungan, at iba pang gayong lugar. Ngunit ang lupa mula sa bunton ng anay (valmīka-mṛt) ay dapat kunin para sa paglilinis ng taong nakaaalam ng wastong asal.
Verse 33
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वापि विद्वान् प्रक्षाल्य पादौ भुवि संनिविष्टः समाचमेदद्भिरफेनिलाभिरादौ परिमृज्य मुखं द्विरद्भिः
Nakaharap sa hilaga o silangan, ang marunong, matapos hugasan ang mga paa at umupo sa lupa, ay dapat magsagawa ng ācamana gamit ang tubig na walang bula; una, punasan ang mukha, at saka sumimsim ng tubig nang dalawang ulit.
Verse 34
ततः स्पृशेत्खानि शिरः करेण संध्यामुपासीत ततः क्रमेण केशांस्तु संशोध्य च दन्तधावनं कृत्वा तथा दर्पणदर्शनं च
Pagkaraan, dapat hawakan ng kamay ang mga siwang ng katawan at ang ulo; pagkatapos nito ay isagawa ang pagsamba sa Sandhyā ayon sa wastong pagkakasunod. Pagdaka, linisin ang buhok, magsipilyo/maglinis ng ngipin, at tumingin din sa salamin.
Verse 35
कृत्वा शिरःस्नानमथाङिड्कं वा संपूज्य तोयेन पितॄन् सदेवान् होमं च कृत्वालभनं शुभानां कृत्वा बहिर्निर्गमनं प्रशस्तम्
Matapos isagawa ang paliligo sa ulo (o ang wastong paliligo ng katawan), at matapos parangalan sa tubig ang mga Pitṛ (mga ninuno) kasama ng mga Deva, at matapos gawin ang homa at ipahid ang mga mapalad na pahid/unguent, ang paglabas ng bahay ay itinuturing na kapuri-puri (ibig sabihin, dapat lamang umalis matapos ang mga gawaing ito).
Verse 36
दूर्वादधिसर्पिरथोदकुम्भं धेनुं सवत्सां वृषभं सुवर्णम् मृद्गोमयं स्वस्तिकमक्षतानि लाजामधु ब्राह्मणकन्यकां च
Damo ng Dūrvā, gatas na maasim (curd), ghee, at banga ng tubig; isang baka na may guya, isang toro, at ginto; luwad at dumi ng baka, tanda ng svastika, mga butil na buo (akṣata), mga inihaw na butil (lājā) at pulot—at gayundin ang isang dalagang Brahmin (na pararangalan/isasagawa ayon sa ritwal): ang mga ito ay binabanggit bilang mapalad na kagamitang pang-ritwal.
Verse 37
श्वेतानि पुष्पाण्यथ शोभनानि हुताशनं चन्दमर्कबिम्बम् अश्वत्थवृक्षं च समालभेत ततस्तु कुर्यान्निजजातिधर्मम्
Dapat kunin bilang mapalad na sandigan ang mapuputi at magagandang bulaklak, ang banal na apoy, ang buwan at ang bilog ng araw; at dapat ding hawakan/lapitan ang sagradong punong aśvattha. Pagkaraan, isagawa ang mga tungkuling naaayon sa sariling jāti at kalagayan.
Verse 38
देशानुशिष्टं कुल धर्ममग्र्यं स्वगोत्रधर्मं न हि संत्यजेत् तेनार्थसिद्धिं समुपाचरेत नासत्प्रलापं न च सत्यहीनम्
Hindi dapat talikuran ang pinakadakilang dharma ng angkan na itinuro ng sariling lupain (lokal na kaugalian), ni ang dharma ng sariling gotra. Sa pagkapit dito, natatamo ang tagumpay sa mga layunin. Huwag magbitiw ng huwad o di-wastong satsat, ni magsalita nang salat sa katotohanan.
Verse 39
न निष्ठुरं नागमशास्त्रहीनं वाक्यं वदेत्साधुजनेन येन निन्द्यो भवेन्नैव च धर्मःएदी संगं न चासत्सु नरेषु कुर्यात्
Ang taong matuwid ay hindi dapat magsalita ng mabagsik na salita, ni ng salitang salat sa āgama at śāstra (awtoritatibong turo), na magpapahamak sa kanya sa paningin ng mga banal. Huwag ding manlait sa dharma, at huwag makisama sa masasamang tao.
Verse 40
संध्यासु वर्ज्यं सुरतं दिवा च सर्वासु योनीषु पराबलासु आगारशून्येषु महीतलेषु रजस्वलास्वेव जलेषु वीर
O bayani, iwasan ang pakikipagtalik sa mga sandhyā (mga sandali ng pagsasanib—bukang-liwayway at dapithapon) at gayundin sa araw. Iwasan din ito sa babaeng nasa ilalim ng pag-iingat o kapangyarihan ng iba. Iwasan din sa bahay na walang tao, sa hubad na lupa, sa babaeng may regla, at sa tubig.
Verse 41
वृथाटनं था दानं वृथा च पशुमारणम् न कर्त्तव्यं गृहस्थेन वृता दारपरिग्रहम्
Ang maybahay (gṛhastha) ay hindi dapat magpagala nang walang layon, magbigay ng handog na walang saysay, o pumatay ng hayop nang walang dahilan. Gayundin, huwag kumuha ng asawa (pumasok sa buhay-sambahayan) nang pabigla-bigla at walang pagninilay.
Verse 42
वृथाटनान्नित्यहानिर्वृथादानाद्धनक्षयः वृथा पशुघ्नः प्राप्नोति पातकं नरकप्रदम्
Mula sa paglalagalag na walang saysay ay may araw-araw na pagkalugi (sa oras at tungkulin); mula sa pagbibigay na walang kabuluhan ay nauubos ang yaman. Ang pumapatay ng hayop nang walang layon ay nagkakamit ng kasalanang nagdadala sa impiyerno.
Verse 43
संतत्या हानिरश्लाघया वर्णसंकरतो भयम् भेतव्यं च भवेल्लोके वृथादारपरिग्रहात्
Mula sa di-wastong pagkuha ng asawa ay nagkakaroon ng pagkawala ng lahi, kahihiyan, at takot sa paghahalo ng mga kaayusang panlipunan (varṇa-saṅkara). Kaya sa daigdig, dapat katakutan at iwasan ang gayong asal.
Verse 44
परस्वे परदारे च न कार्या बुद्धिरुत्तमैः परस्वं नरकायैव परदाराश्च मृत्यवे
Ang pinakamabubuting tao ay hindi dapat magtuon ng isip sa ari-arian ng iba o sa asawa ng iba; ang ari-arian ng iba ay humahantong sa impiyerno, at ang asawa ng iba ay humahantong sa kamatayan.
Verse 45
नेक्षेत् परस्त्रियं नग्नां न संभाषेन तस्करान् उद्क्यादर्शनं स्पर्शं संभाषं च विवर्जयेत्
Huwag tumingin sa asawa ng iba kapag siya’y hubad; at huwag makipag-usap sa mga magnanakaw. Iwasan ang pagtingin, paghipo, at pakikipag-usap sa babaeng may regla (udakyā).
Verse 46
नैकासने तथा स्थेयं सोदर्या परजायया तथैव स्यान्न मातुश्च तथा स्वदुहितुस्त्वपि
Hindi dapat umupo sa iisang upuan kasama ang sariling kapatid na babae o ang asawa ng ibang lalaki. Gayundin, huwag gawin ito kasama ang ina, at pati na rin ang sariling anak na babae.
Verse 47
न च स्नायीत वै नग्नो न शयीत कदाचन दिग्वाससो ऽपि न तथा परिभ्रमणमिष्यते/ भिन्नासनभाजनादीन् दूरतः परिवर्जयेत्
Huwag maligo nang hubad, at huwag kailanman matulog nang hubad. Kahit nakasuot lamang na tila “ang mga direksiyon ang damit” (kakaunti ang saplot), hindi rin sinasang-ayunan ang paglalagalag nang gayon. Iwasan mula sa malayo ang mga hiwalay o maruming upuan, sisidlan, at mga katulad nito.
Verse 48
नन्दासु नाभ्यङ्गमुपाचरेत क्षौरं च रिक्तासु जयासु मांसम् पूर्णासु योषित्परिवर्जयेत भद्रासु सर्वाणि समाचरेत
Sa mga tithi na Nandā, huwag magsagawa ng pagmamasahe na may langis. Sa mga tithi na Riktā, iwasan ang pag-aahit. Sa mga tithi na Jayā, iwasan ang karne. Sa mga tithi na Pūrṇā, umiwas sa pakikipagtalik (pagpapakalunod sa babae). Sa mga tithi na Bhadrā, maaaring gawin ang lahat ng ito.
Verse 49
नाभ्यङ्गमर्के न च भूमिपुत्रे क्षौरं च शुक्रे रविजे च मांसम् बुधेषु योषिन्न समाचरेत शेषेषु सर्वाणि सदैव कुर्यात्
Hindi dapat magpahid at magmasahe ng langis sa Linggo (araw ng Araw) at sa Martes (araw ni Mangala/Mars). Hindi dapat mag-ahit sa Biyernes (araw ni Sukra/Venus). Hindi dapat kumain ng karne sa Linggo. Sa Miyerkules (araw ni Budha/Mercury) hindi dapat lumapit sa babae para sa pakikipagtalik. Sa iba pang mga araw, maaari itong gawin.
Verse 50
चित्रासु हस्ते श्रवणे च तैलं क्षौरं विशाखास्वभिजित्सुवर्ज्यम् मूले मृगे भाग्रपदासु मांसं योषिन्मघाकृत्तिकयोत्तरासु
Sa ilalim ng mga nakṣatra na Citrā, Hasta, at Śravaṇa, iwasan ang paglalagay ng langis. Sa Viśākhā at Abhijit, iwasan ang pag-aahit. Sa Mūla, Mṛgaśīrṣa, at sa dalawang Bhādrapadā, iwasan ang pagkain ng karne. Sa Maghā, Kṛttikā, at sa mga Uttarā, iwasan ang paglapit sa babae.
Verse 51
सदैव जर्ज्यं शयनमुदक्शिरास् तथा प्रतीच्यां रजनीचरेश भुञ्जीत नैवेह च दक्षिणामुखो न च प्रतीच्यामभिभोजनीयम्
Laging dapat iwasan ang pagtulog na ang ulo ay nakaharap sa hilaga; gayundin ang pagtulog na ang ulo ay nakaharap sa kanluran, O panginoon ng mga naglalakbay sa gabi. Huwag kumain na nakaharap sa timog, at huwag ding kumain na nakaharap sa kanluran.
Verse 53
देवालयं चैत्यतरुं चतुष्पथं विद्याधिकं चापि गुरुं प्रदक्षिणम् माल्यान्नपानं वसनानि यत्नतो नान्यैर्धृतांश्चापि हि धारयेद् बुधः // वम्प्_14.52 स्नायाच्छिरःस्नानतया च नित्यं न कारणं चैव विना निशासु ग्रहोपरागे स्वजनापयाते मुक्त्वा च जन्मर्क्षगते शशङ्के
Ang marunong ay dapat magsagawa ng pradakṣiṇa (pag-ikot na may paggalang) sa templo, sa sagradong punò (caitya-taru), sa sangandaan, sa higit sa kanya sa karunungan, at sa sariling guro. Sa maingat na paraan, huwag magsuot ng kuwintas na bulaklak, ng tira-tirang pagkain o inumin, ni ng kasuotang nagamit na ng iba. Dapat maghugas at maligo na may paghuhugas ng ulo araw-araw, at huwag maligo sa gabi nang walang wastong dahilan—maliban sa oras ng eklipse, sa panahon ng pagpanaw sa pamilya/pagdadalamhati, at kapag ang buwan ay nasa sariling janma-nakṣatra (bituing kapanganakan).
Verse 54
नाभ्यङ्गितं कायमुपस्पृशेच्च स्नातो न केशान् विधुनीत चापि गात्राणि चैवाम्बरपाणिना च स्नातो विमृज्याद् रजनीचरेश
Pagkatapos maligo, huwag hawakan ang katawan na napahiran ng langis (abhyaṅga), at huwag ding yugyugin ang buhok. Pagkaligo, punasan ang mga bahagi ng katawan gamit ang gilid ng kasuotan (o telang hawak sa kamay), O panginoon ng mga naglalakbay sa gabi.
Verse 55
वसेच्च देशेषु सुराजकेषु सुसंहितेष्वेव जनेषु नित्यम् अक्रोधना न्यायपरा अमत्सराः कृषीवला ह्योषधयश्च यत्र
Dapat manirahan sa mga lupain na may mabuting pamamahala at laging kasama ng mga taong maayos ang kaayusan—kung saan ang mga naninirahan ay walang poot, nakatuon sa katarungan, walang inggit, at may mga magsasaka at mga halamang-gamot.
Verse 56
न तेषु देशेषु वसेत बुद्धिमान् सदा नृपो दण्डरुचिस्त्वशक्तः जनो ऽपि नित्योत्सवबद्धवैरः सदा जिगीषुश्च निशाचरेन्द्र
O panginoon ng mga nilalang sa gabi (Niśācara-indra), ang marunong ay hindi dapat manirahan sa mga lupain na ang hari ay laging mahilig sa parusa ngunit walang kakayahang mamuno nang wasto; at kung saan ang mga tao, dahil sa walang patid na pagdiriwang, ay nakagapos sa alitan at laging sabik manakop.
Alongside technical purification methods (water, heat, ash, alkali, scraping), the chapter defines ‘abhojya’ persons through conduct—neglect of daily rites, hypocrisy in tapas/japa, malicious speech, partisan judgment, and abandonment of svadharma—showing that impurity is also a moral-ritual condition, not merely physical contact.
While no named Kurukṣetra/Sarasvatī-site is specified here, the chapter gives tirtha-adjacent bathing protocol: one should bathe in devakhātas (sacred reservoirs) and in saras/hṛdas and rivers, with cautions about bathing in another’s water and about maintaining cleanliness around dwellings—practical guidance consistent with Purāṇic topographical sanctification.
It prescribes udaka-dāna for the preta, cremation outside by gotra-kin, asthi-saṃcayana on the 3rd/4th/7th day, and subsequent rites by purified sapiṇḍas; it also mentions ekoddiṣṭa and sapiṇḍīkaraṇa within the annual cycle. Aśauca durations are given by varṇa: one day-night for brāhmaṇas, three days for kṣatriyas, six nights for vaiśyas, and twelve days for śūdras.