Adhyaya 38: Jabali Bound by the Monkey: Nandayanti’s Ordeal and the Yamuna–Hiranyavati Sacred Corridor

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः दण्ड उवाच चित्राङ्गदायास्त्वरजे तत्र सत्या यथासुखम् स्मरन्त्याः सुरथं वीरं महान् कालः समभ्यगात्

Sa ganito (nagtatapos) ang ika-37 kabanata sa Śrī Vāmana Purāṇa. Wika ni Daṇḍa: “Noon, si Satyā, nakababatang kapatid ni Citrāṅgadā, ay namuhay nang panatag, inaalala ang bayaning Suratha; at lumipas ang mahabang panahon.”

Verse 2

विश्वकर्मापि मुनिना शप्तो वानरतां गतः न्यपतन्मेरुशिखराद् भूपृष्ठं विधिचोदितः

Si Viśvakarmā man ay gayundin: dahil sa sumpa ng isang muni, siya’y naging anyong unggoy; at sa udyok ng tadhana/ordinansa, nahulog siya mula sa tuktok ng Meru hanggang sa ibabaw ng lupa.

Verse 3

वनं घोरं सुगुल्माढ्यं नदीं शालूकिनीमनु शाक्वेयं पर्वतश्रेष्ठं समावसति सुन्दरि

O marikit na ginang, nanirahan siya sa dakilang bundok na tinatawag na Śākveya, sa tabi ng ilog na Śālūkinī, sa isang kakilakilabot na gubat na hitik sa masinsing palumpong.

Verse 4

तत्रासतो ऽस्त सुचिरं फलमूलान्यथाश्नतः कालो ऽत्यगाद् वरारोहे बहुवर्षगणो वने

Doon siya namuhay nang matagal, kumakain ng mga bunga at ugat ayon sa mayroon; O ginang na may marikit na hubog, napakaraming taon ang lumipas para sa kanya sa gubat na iyon.

Verse 5

एकदा दैत्यशार्दूलः कन्दराख्यः सुतां प्रियाम् प्रतिगृह्य समभ्यागात् ख्यातां देववतीमिति

Minsan, si Kandara—ang tigre sa hanay ng mga Daitya—ay dumating doon na kasama ang minamahal niyang anak na babae; siya’y tanyag sa pangalang Devavatī.

Verse 6

तां च तद् वनमायान्तीं समं पित्रा वराननाम् ददर्श वानरश्रेष्ठः प्रजग्राह बालत् करे

At nang siya—may magandang mukha—ay papalapit sa gubat na iyon kasama ang kanyang ama, nakita siya ng pinakadakila sa mga unggoy at hinawakan ang kanyang kamay, inagaw siya mula sa dalaga.

Verse 7

ततो गृहीतां कपिना स दैत्यः स्वसुतां शुबे कन्दरो वीक्ष्य संक्रुद्धः ख्ड्गमुद्यम्य चाद्रवत्

Pagkaraan, nang makita ng Daitya na si Kandara ang sariling anak na babae na hinawakan ng unggoy, siya’y nag-alab sa galit; itinaas ang kanyang espada at sumugod pasulong.

Verse 8

तमापतन्तं दैत्येन्द्रं दृष्ट्वा शाखामृगो बली तथैव सह चार्वङ्ग्या हिमाचलमुपागतः

Nang makita niyang sumasalakay ang panginoon ng mga Daitya, si Bali—ang malakas na “unggoy na nananahan sa sanga”—ay tumungo rin sa Himalaya kasama ang babaeng may magagandang biyas.

Verse 9

ददर्श च महादेवं श्रीकण्ठं यमुनातटे तस्याविदूरे गहनमाश्रमं ऋषिवर्जितम्

At nakita niya si Mahādeva, si Śrīkaṇṭha, sa pampang ng Yamunā; at hindi kalayuan sa Kanya ay may isang masinsing āśrama, na walang mga ṛṣi.

Verse 10

तस्मिन् महाश्रमे पुण्ये स्थाप्य देववतीं कपिः न्यमञ्जत स कालिन्द्यां पश्यतो दानवस्य हि

Sa banal na dakilang āśrama na iyon, inilagay ng unggoy si Devavatī sa isang ligtas na pook, at saka siya lumusong upang maligo sa Kālinḍī, habang ang Dānava ay nakatingin nga.

Verse 11

सो ऽजानत् तां मृतां पुत्रीं समं शाखामृगेण हि जगाम च महातेजाः पातालं निलयं निजम्

Hindi nalalaman na patay na ang kaniyang anak na babae, ang makapangyarihang iyon ay bumaba—kasama ang unggoy na nasa mga sanga—patungo sa Pātāla, sa sarili niyang tahanan.

Verse 12

स चापि वानरो देव्या कालिन्द्या वेगते हृतः नीतः शिवीति विख्याते देशं शुभजनावृतम्

Ang unggoy na iyon ay inanod din ng malakas na agos ng diyosang Kāliṇdī at dinala sa lupain na tanyag na “Śivīti,” isang pook na hitik sa mga taong mapalad at mabubuti.

Verse 13

ततस्तीर्त्वाथ वेगेन स कपिः पर्वतं प्रति गन्तुकामो महातेजा यत्र न्यस्ता सुलोचना

Pagkaraan, nang makatawid na, ang unggoy—na tinutulak ng bilis—ay nagnasang tumungo sa bundok, ang makapangyarihan, sa pook na pinaglagyan kay Sulocanā.

Verse 14

अथापश्यत् समायान्तमञ्जनं गुह्यकोत्तमम् नन्दयन्त्या समं पुत्र्या गत्वा जिगमिषुः कपिः

Pagkatapos, ang unggoy na nagnanais pumunta roon ay nakita si Anjanā na papalapit—ang pinakadakila sa mga Guhyaka—kasama si Nandayantī at ang kaniyang anak na babae.

Verse 15

तां दृष्ट्वामन्यत श्रीमान् सेयं देववती ध्रुवम् तन्मे वृथा श्रमो जातो जलमज्जनसंभवः

Nang makita siya, naisip ng marangal na iyon: “Tunay na ito si Devavatī. Kung gayon, ang aking pagsisikap—na nagmula sa paglublob at pagligo sa tubig—ay nauwi sa wala.”

Verse 16

इति संचिन्तयन्नेव समाद्रवत् सुन्गदरीम् सा तद् भयाच्च न्यपतन्नदीं चैव हिरण्वतीम्

Sa pag-iisip nang gayon, mabilis siyang tumakbo patungo kay Suṅgadarī; ngunit siya, dahil sa takot sa kanya, ay nahulog sa ilog na Hiraṇvatī.

Verse 17

गुह्यको वीक्ष्य तनयां पतितामापगाजले दुःखशोकसमाक्रान्तो जगामाञ्जनपर्वतम्

Nang makita ng Guḥyaka ang kanyang anak na babae na nahulog sa tubig ng ilog, siya’y nabalot ng dalamhati at pighati at nagtungo sa Bundok Añjana.

Verse 18

तत्रासौ तप आस्थाय मोनव्रतधरः शुचिः समास्ते वै महातेजाः संवत्सरगणान् बहून्

Doon, nagsagawa siya ng tapa (pagpapakasakit-ascetiko), dalisay at may panatang katahimikan; ang dakilang may ningning na iyon ay nanatili sa pag-aayuno at pagninilay sa loob ng maraming hanay ng mga taon.

Verse 19

नन्दयन्त्यपि वेगेन हिरण्यत्यापवाहिता नीता देशं महापुण्यं कोशलं साधुभुर्युतम्

Tinangay siya pababa ng mabilis na agos ng Hiraṇyā, at dinala sa lupain ng Kośala na lubhang mapagpala, sagana sa mga banal at matutuwid.

Verse 20

गच्छन्ती सा च रुदती ददृशो वटपादपम् प्ररोहप्रावृततनुं जटाधरमिवेश्वरम्

Habang nagpapatuloy siya at umiiyak, nakita niya ang Panginoon ng punong banyan (Vaṭapādapa), na ang katawan ay natatakpan ng mga sariwang usbong, na wari’y ang Kataas-taasang Panginoon na may jata, ang nakabuhol na buhok ng mga yogi.

Verse 21

तं दृष्ट्वा विपुलच्छायं विशश्राम वरानना उपविष्टा शिलवापट्टे ततो वाचं प्रशुश्रवे

Nang makita niya siya/iyon na may napakalawak na lilim, ang babaeng may magandang mukha ay nagpahinga. Nakaupo sa isang lapad na batong tipak, saka niya narinig ang isang tinig.

Verse 22

न सो ऽस्ति पुरुषः कश्चिद् यस्तं ब्रूयात् तपोधनम् यथा स तनयस्तुभ्यमुद्बद्धो वटपादपे

“Walang sinumang lalaki na makapagsasabi sa iyo, O kayamanang bunga ng pag-aayuno, kung paanong ang anak mong lalaki ay naigapos (naibitin/naikabit) sa ‘may paa ng punong balete’ (vatapādapa).”

Verse 23

सा श्रुत्वा तां तदा वार्णीं विस्पष्टाक्षरसंयुताम् तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव समन्तादवलोकयत्

Pagkarinig niya sa pananalitang iyon—na binibigkas na may malinaw na mga pantig—tumingin siya sa lahat ng dako: sa gilid, sa itaas, at sa ibaba.

Verse 24

ददृशे वृक्षशिखरे शिशुं पञ्चाब्दिकं स्थितम् पिङ्गलाभिर्जटाभिस्तु उद्ब्द्धं यत्नतः शुभे

Nakita niya sa tuktok ng puno ang isang batang limang taong gulang na nakatayo roon—mahigpit na iginapos sa pamamagitan ng mapusyaw na kayumangging mga buhol-buhol na buhok (jata), O mapalad na isa.

Verse 25

तं विब्रुवन्तं दृष्ट्वैव नन्दयन्ती सुदुःखिता प्राह केनासि बद्ध्स्तवं नन्दयन्ती सुदुःखिता प्राह केनासि बद्धस्त्वं पापिना वद बालक

Nang makita niyang nagsasalita siya, si Nandayantī—lubhang nagdadalamhati—ay nagsabi: “Sino ang gumapos sa iyo? Sabihin mo sa akin, bata—sinong makasalanan (pāpī) ang gumapos sa iyo?”

Verse 26

स तामाह महाभागे बद्धो ऽस्मि कपिना वटे जटास्वेवं सुदुष्टेन जीवामि तपसो बलात्

Sinabi niya sa kanya: “O marangal na ginang, ako’y nakagapos sa Kapinā-vata (ang punong balete/banyan na ‘Kapinā’). Dahil sa lubhang masamang nilalang na ito, ako’y mahigpit na hinahawakan sa aking mga buhol-buhol na buhok (jaṭā); gayunman, nabubuhay pa rin ako sa lakas ng aking pag-aayuno at pagninilay (tapas).”

Verse 27

पुरोन्मत्तपुरेत्येव तत्र देवो महेश्वरः तत्रास्ति तपसो राशिः पिता मम ऋतध्वजः

“Ang pook na iyon ay tunay na tinatawag na Puronmattapura. Doon naroroon ang diyos na si Maheśvara (Śiva). Doon ay may dakilang naipong kapangyarihan ng pag-austeridad—ang aking ama, si Ṛtadhvaja.”

Verse 28

तस्यास्मि जपमानस्य महायोगं महात्मनः जातो ऽलिवृन्दसंयुक्तः सर्वशास्त्रविशारदः

“Nang ang dakilang kaluluwang iyon ay nagsasagawa ng japa ng Dakilang Yoga, ako’y isinilang—kasama ang isang pulutong ng mga bubuyog—at (ako’y naging) bihasa sa lahat ng śāstra.”

Verse 29

ततो मामब्रवीत् तातो नाम कृत्वा शुभानने जाबालीति परिख्याय तच्छृणुष्व शुभानने

Pagkaraan, nagsalita sa akin ang aking ama, O may magandang mukha: matapos akong bigyan ng pangalan at ipahayag na “Jābāli” ang aking tawag, pakinggan mo ito, O may magandang mukha.

Verse 30

पञ्चवर्षसहस्राणि बाल एव भविष्यसि दशवर्षसहस्राणि सुमारत्वे चरिष्यसि

“Sa loob ng limang libong taon, mananatili kang isang bata lamang; sa loob ng sampung libong taon, mamumuhay ka sa kalagayang ganap na kabataan at kasiglahan.”

Verse 31

विंशतिं यौवनस्थायी वीर्येण द्विगुणं ततः पञ्चवर्षशतान् बालो भोक्ष्यसे बन्धनं दृढम्

Sa loob ng dalawampung libong taon, mananatili kang nakatatag sa kabataan; pagkaraan nito, ang sigla ng iyong lakas ay magiging doble. Pagkatapos, sa loob ng limandaang taon, kahit bata pa, daraanan mo ang matibay na pagkagapos.

Verse 32

दशवर्षशतान्येव कौमारे कायपीडनम् यौवने पारमान् भोगान् द्विसहस्रसमास्तथा

[Wika ng ama:] “Sa loob ng isang libong taon sa pagkabata, magtitiis ka ng pagdurusa sa katawan; at sa kabataan, tatamasahin mo ang pinakadakilang mga ligaya sa loob ng dalawang libong taon.”

Verse 33

चत्वारिशच्छतान्येव वार्धके क्लेशमुत्तमम् लप्स्यसे भूमिशय्याढ्यं कदन्नाशनभोजनम्

“At sa katandaan, sa loob ng apatnaraang taon, matatamo mo ang matinding paghihirap—sagana sa paghiga sa lupa at pagkain ng abang pagkain bilang iyong hapag.”

Verse 34

इत्येवमुक्तः पित्राहं बालः पञ्चाब्ददेशिकः विचरामि महीपृष्ठं गच्छन् स्नातुं हिरण्वतीम्

Sa gayong pananalita ng aking ama, ako—bata pa, limang taong gulang—ay gumala sa ibabaw ng daigdig, patungo upang maligo sa ilog na Hiraṇvatī.

Verse 35

ततो ऽपश्यं कपिवरं सो ऽवदन्मां क्व यास्यसि इमां देववतीं गृह्यं मूढ न्यस्तां महाश्रमे

Pagkaraan, nakita ko ang isang marangal na unggoy. Sinabi niya sa akin, “Saan ka pupunta? Hangal! Nang masamsam mo ang Devavatī na ito, ikaw ay inilagak sa dakilang ashram na ito.”

Verse 36

ततो ऽसौ मां समादाय विस्फुरन्तं प्रयत्नतः वटाग्रे ऽस्मिन्नुद्ब्बन्ध जटाभिरपि सुन्दरि

Pagkaraan, hinawakan niya ako—bagaman ako’y marahas na nagpupumiglas sa buong pagsisikap—at itinali ako sa tuktok/sanga ng punong balete (vaṭa) na ito, maging sa pamamagitan ng kaniyang buhok na jaṭā, O marikit na babae.

Verse 37

तथा च रक्षा कपिना कृता भीरु निरन्तरैः लतापाशैर्महायन्त्रमधस्ताद् दुष्टबुद्धिना

At sa gayon, O mahiyain, ang pagbabantay ay ginawa ng unggoy: sa ibaba, ng masamang-isip, itinindig ang isang malaking kasangkapan na may tuluy-tuloy na mga silo ng baging.

Verse 38

अभेद्यो ऽयमनाक्रम्य उपरिष्टात् तथाप्यधः दिशां मुकेषु सर्वेषु कृतं यन्त्रं लतामयम्

“Ang pook na ito’y di-mabibiyak—hindi mapipilitang pasukin, mula man sa itaas o sa ibaba. Sa mga ‘mukha’ (lapitan) ng lahat ng direksiyon, itinayo ang isang pananggaing yantra na yari sa mga baging.”

Verse 39

संयम्य मां कपिवरः प3यतो ऽमरपर्वतम् यथेच्छया मया दृष्टमेतत् ते गदितं शुभे

“Pinigil ako ng pinakadakilang unggoy habang minamasdan ko ang bundok ng mga walang-kamatayan (amara). Ang aking nakita roon, ayon sa nais kong makita, ay naisalaysay ko na sa iyo, O mapalad na ginang.”

Verse 40

भवती का महारण्ये ललना परिवर्जिता समायाता सुचार्वङ्गी केन सार्थेन मां वद

“Sino ka, babae, na dumating sa dakilang gubat na ito na walang kasamang ibang kababaihan? O may magagandang sangkap, sabihin mo sa akin—sa anong pangkat o karaban ka dumating?”

Verse 41

साब्रवीदढ्जनो नाम सुह्यकेन्द्रः पिता मम नन्दयन्तीति मे नाम प्रम्लोचागर्भसंभवा

Sinabi niya: “Ang aking ama ay nagngangalang Aḍhjana, ang panginoon ng mga Suhyaka. Ang aking pangalan ay Nandayantī; ako’y isinilang mula sa sinapupunan ni Pramlocā.”

Verse 42

तत्र मे जातके प्रोक्तमृषिणा मुद्गलेन हि इयं नरेन्द्रमहिषी भविष्यति न संशयः

Sa aking pagsilang, tunay na ipinahayag ng pantas na si Mudgala: “Ang dalagang ito’y magiging pangunahing reyna ng isang hari—walang pag-aalinlangan.”

Verse 43

तद्वाक्यसमकालं च व्यनदद् देवदुन्दुभिः शिवा चाशिवनिर्घोषा ततो भूयो ऽब्रवीनमुनिः

Sa mismong sandali ng pagbigkas ng mga salitang iyon, umalingawngaw ang mga banal na tambol ng mga diyos; at sumiklab ang mga sigaw na mapalad (śivāḥ) at gayundin ang mga tunog na di-mapalad (aśiva-nirghoṣāḥ). Pagkaraan, muling nagsalita ang pantas.

Verse 44

न संदेहो नरपतेर्महाराज्ञी भविष्यति महान्तं संशयं घोरं कन्याभावे गमिष्यति ततो जगाम स ऋषिरेवमुक्त्वा वचो ऽद्भुतम्

“Walang pag-aalinlangan: ang pangunahing reyna ng hari ay magiging (isang ina). Ngunit sa kawalan ng isang anak na babae, lilitaw ang isang malaking at kakila-kilabot na pagdududa.” Pagkasabi ng gayong kamangha-manghang mga salita, umalis ang pantas.

Verse 45

पिता मामपि चादाय समागन्तुमथैच्छत तीर्थं ततो हिरण्वत्यास्तीरात् कपिरथोत्पतत्

“Pagkaraan, isinama rin ako ng aking ama at ninais niyang pumunta roon. Mula sa banal na tawiran (tīrtha) sa pampang ng Hiraṇvatī, biglang sumulpot si Kapiratha.”

Verse 46

तद् भयाच्च मया ह्यात्मा क्षिप्तः सागरगाजले तयास्मि देशमानीता इमं मानुषवर्जितम्

Dahil sa takot doon, ako mismo ay itinapon sa tubig ng dagat/ilog. Sa pamamagitan niya, dinala ako sa pook na ito—isang lupain na walang tao.

Verse 47

श्रुत्वा जाबालिरथ तद् वचनं वै तयोदितम् प्राह सुन्दरि गच्छस्व श्रीकण्ठं यमुनातटे

Nang marinig ang mga salitang sinabi niya, sinabi ni Jābāli-ratha: “O marikit, pumaroon ka kay Śrīkaṇṭha sa pampang ng Yamunā.”

Verse 48

तत्रागच्छति मध्याह्ने मत्पिता शर्वमर्चितुम् तस्मै निवेदयात्मानं तत्र श्रेयो ऽधिलप्स्यसे

Doon, sa katanghalian, dumarating ang aking ama upang sumamba kay Śarva. Iharap mo ang iyong sarili sa kanya; doon mo matatamo ang higit na kabutihan (tunay na kapakanan).

Verse 49

ततस्तु त्वरिता काले नन्दयन्ती तपोनिधिम् परित्राणार्थमगमद्धिमाद्रेर्यमुनां नदीम्

Pagkaraan, sa takdang panahon at nagmamadali, si Nandayantī—na nagbibigay-lugod sa kayamanang-bahay ng pag-aayuno—ay nagtungo upang humingi ng pag-iingat sa Ilog Yamunā ng Himādri.

Verse 50

सा त्वदीर्घेण कालेन कन्दमूलफलाशना संप्राप्ता शङ्करस्थानं यत्रागच्छति तापसः

Pagkaraan ng mahabang panahon—namumuhay sa mga bumbilya, ugat, at bunga—narating niya ang banal na pook ni Śaṅkara, ang lugar na dinarayo ng mga asceta.

Verse 51

ततः सा देवदेवेशं श्रीकण्ठं लोकवन्दितम् प्रतिवन्द्य ततो ऽपश्यक्षरांस्तान्महामुने

Pagkaraan, siya’y yumuk at nagbigay-galang sa Panginoon ng mga diyos, si Śrīkaṇṭha, na sinasamba ng mga daigdig; at pagkatapos, O dakilang muni, nakita niya ang mga pantig/titik na yaon.

Verse 52

तेषामर्थं हि विज्ञाय सा तदा चारुहासिनी तज्जाबाल्युदितं श्लोकमलिखच्चान्यमात्मनः

Nang maunawaan niya ang kahulugan ng mga pantig na iyon, siya—na may banayad na ngiti—ay sumulat para sa sarili ng isa pang śloka na binigkas ni Jābāli.

Verse 53

मुद्गलेनास्मि गदिता राजपत्नी भविष्यति सा चावस्थामिमां प्राप्ता कश्चिन्मां त्रातुमीश्वरः

“Ako’y nabanggit ni Mudgala: ‘Siya’y magiging asawa ng isang hari.’ Ngunit ngayo’y napasapit ako sa ganitong kalagayan—sino nga ba ang Panginoon na magliligtas sa akin?”

Verse 54

इत्युल्लिख्य शिलापट्टे गता स्नातुं यमस्वसाम् ददृसे चाश्रमवरं मत्तकोकिलनादितम्

“Matapos isulat-ukit ang mga salitang iyon sa isang lapida, siya’y nagtungo upang maligo sa Yamunā; at nakita niya ang isang napakahusay na āśrama, umaalingawngaw sa huni ng mga kokila na tila lasing sa ligaya.”

Verse 55

ततो ऽमन्यत सात्रर्षिर्नूनं तिष्ठति सत्तमः इत्येवं चिन्तयन्ती सा संप्रविष्टा महाश्रमम्

“Pagkatapos ay naisip niya: ‘Tiyak na ang pinakadakilang ṛṣi ay naninirahan dito.’ Sa gayong pagninilay, pumasok siya sa dakilang āśrama.”

Verse 56

ततो ददर्श देवाभां स्थितां देववतीं शुभाम् संशुष्कास्यां चलन्नेत्रां परिम्लानामिवाब्जिनीम्

Pagkaraan nito, nakita niya ang isang babaeng nagliliwanag, anyong maka-diyos at mapalad, na nakatayo roon—tuyo ang bibig, hindi matatag ang mga mata—gaya ng lotong nalanta.

Verse 57

सा चापतन्तीं ददृशे यक्षजां दैत्यनन्दिनी केयमित्येव संचिन्त्य समुत्थाय स्थिताभवत्

At ang babaeng anyong maka-diyos ay nakita ang dalagang Daitya na isinilang sa Yakṣa na papalapit. Sa pag-iisip, “Sino ito?”, siya’y tumindig at nanatiling nakatayo.

Verse 58

ततो ऽन्योन्यं समालिङ्ग्य गाढं गाढं सुहृत्त्या पप्रच्छतुस्तथान्यो ऽयं कथयामासतुस्तदा

Pagkatapos, nagyakapan sila sa isa’t isa nang mahigpit—mahigpit—dahil sa pagkakaibigan, at nagtanungan; saka noon ay isinalaysay ng bawat isa sa kabila ang sariling pangyayari.

Verse 59

ते परिज्ञाततत्त्वार्थे अन्योन्यं ललनोत्तमे समासीने कथाभिस्ते नानारूपाभिरादरात्

Ang dalawa, matapos maunawaan ang tunay na diwa at kahulugan ng katotohanan, ay naupo nang magkasama, O dakilang ginang, at may paggalang na nag-usap sa sari-saring salaysay at anyo.

Verse 60

एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः श्रीकण्ठं स्नातुमादरात् स तत्त्वज्ञो मुनिश्रेष्ठो अक्षराण्यवलोकयन्

Samantala, dumating ang isang pinakadakilang muni, isang nakakabatid ng katotohanan, na masigasig na maligo sa Śrīkaṇṭha, at sinusuri niya ang mga titik (na wari’y nagbabasa ng isang sulat o ukit).

Verse 61

स दृष्ट्वा वाचयित्वा च तमर्थमधिगम्य च मुहूर्तं ध्यानमास्थाय व्यजानाच्च तपोनिधिः

Nang makita iyon at ipabigkas/ipasambit, at matapos maunawaan ang kahulugan, ang tagapag-ingat ng tapas (pagpapakasakit) ay pumasok sa pagninilay sa sandali at saka ito naunawaan nang malinaw.

Verse 62

ततः संपूज्य देवेशं त्वरया स ऋतध्वजः अयोध्यामगमत् क्षिप्रं द्रष्टुमिक्ष्वाकुमीश्वरम्

Pagkaraan, matapos sambahin nang nararapat ang Panginoon ng mga diyos, si Ṛtadhvaja ay nagmadali at mabilis na nagtungo sa Ayodhyā upang makita si Haring Ikṣvāku, ang kataas-taasang pinuno.

Verse 63

तं दृष्ट्वा नृपतिश्रेष्ठं तापसो वाक्यमब्रवीत् श्रूयतां नरसार्दूल विज्ञप्तिर्मम पार्थिव

Nang makita ang pinakadakilang hari, nagsalita ang asceta: “Pakinggan nawa, O tigre sa mga tao, O mahal na hari—ang aking pakiusap.”

Verse 64

मम पुत्रो गुणैर्युक्तः सर्वसास्त्रविशारदः उद्ब्द्धः कपिना राजन् विषयानते तवैव हि

“Ang aking anak—puspos ng mga birtud at bihasa sa lahat ng śāstra—ay dinakip/itinali ng isang unggoy, O hari; tunay na sa hanggahang lupain ng iyong sariling kaharian.”

Verse 65

तं हि मोचयितुं नान्यः शक्तस्त्वत्तदनयादृते शकुनिर्नाम राजेन्द्र स ह्यस्त्रविधिपारगः

“Tunay, walang iba ang makapagpapalaya sa kanya, maliban kung ikaw ang magdadala sa taong iyon. O hari ng mga hari, may isang nagngangalang Śakuni; siya’y ganap na bihasa sa mga pamamaraan ng mga sandatang-mantra (astravidhi).”

Verse 66

तन्मुनेर्वाक्यमाकर्ण्य पिता मम कृशोदरि आदिदेश प्रियं पुत्रं शकुनिं तापसान्वये

Nang marinig ang mga salita ng pantas na iyon, ang aking ama—O ikaw na may payat na baywang—ay nag-utos sa minamahal niyang anak na si Śakuni, mula sa angkan ng mga asceta.

Verse 67

ततः स प्रहितः पित्रा भ्राता मम महाभुजः संप्राप्तो बन्धनोद्देशं समं हि परमर्षिणा

Pagkaraan, nang siya’y suguin ng aking ama, ang aking kapatid—makapangyarihan ang mga bisig—ay dumating sa pook ng pagkakabilanggo, kasama ang kataas-taasang pantas.

Verse 68

दृष्ट्वा न्यग्रोधमत्युच्चं प्ररोहास्तृतदिङ्मुखम् ददर्श वृक्षशिखरे उद्बद्धमृषिपुत्रकम्

Nang makita niya ang napakataas na nyagrodha (punong balete/banyan) na ang mga supling ay lumalaganap at tumatakip sa mga panig, nakita niya sa tuktok ng punong iyon ang anak ng isang rishi na nakabitin doon.

Verse 69

ताश्च सर्वाल्लतापाशान् दृष्ट्वान् स समन्ततः दृष्ट्वा स मुनिपुत्रं तं स्वजटासंयतं वटे

At nang makita niya sa paligid ang lahat ng mga silo na yari sa baging, nakita niya roon ang anak ng pantas sa punong banyan, na nakagapos sa sarili niyang jata, ang buhol-buhol na buhok.

Verse 70

धनुरादाय बलवानधिज्यं स चकार ह लाघवादृषिपुत्रं तं रक्षंश्चिच्छेदमार्गणैः

Kinuha ng malakas na mandirigma ang kanyang busog at mabilis na iniunat ang bagting; at upang ipagtanggol ang anak ng rishi, pinabagsak niya ang rākṣasa sa pamamagitan ng kanyang mga palaso.

Verse 71

कपिना यत् कृतं सर्वं लतापाशं चतुर्दिशम् पञ्चवर्षशते काले गते शक्तस्तदा शरैः

Ang lahat ng mga silo ng baging na ginawa ng unggoy at kumalat sa apat na panig—pagkaraan ng limandaang taon—noon lamang siya naging may kakayahang putulin at linisin ang mga iyon sa pamamagitan ng mga palaso.

Verse 72

लताच्छन्नं ततस्तूर्णमारुरोह मुनिर्वटम् प्राप्तं स्वपितरं दृष्ट्वा जाबालिः संयतो ऽपि सन्

Pagkatapos, nang makita ang punong balete na natatakpan ng mga baging, mabilis itong inakyat ng pantas. Nang makita niyang dumating ang sarili niyang ama, si Jābāli—bagaman may pagpipigil-sa-sarili—ay nabagabag sa kalooban.

Verse 73

आदरात् पितरं मूर्ध्ना ववन्दत विधानतः संपरिष्वज्य स मुनिर्मूर्ध्न्याघ्राय सुतं ततः

May paggalang, yumuko siya at sumamba sa ama sa wastong paraan. Pagkaraan, niyakap ng pantas ang anak at hinalikan/inamoy sa tuktok ng ulo, tinanggap siya nang may pagmamahal.

Verse 74

उन्मोचयितुमारब्धो न शशाक सुसंयतम् ततस्तूर्णं धनुर्न्यस्य बाणांश्च शकुनिर्बली

(Śakuni) nagsimulang magpalaya, ngunit hindi niya maluwagan ang mahigpit na pagkakatali. Kaya ang makapangyarihang Śakuni ay mabilis na ibinaba ang kanyang busog at mga palaso.

Verse 75

आरुरोह वटं तूर्णं जटा मोचयितुं तदा न च शक्नोति संच्छन्नं दृढं कपिवरेम हि

Pagkatapos, mabilis siyang umakyat sa punong balete upang kalagin ang jaṭā, ang mga buhol-buhol na buhok. Ngunit hindi niya ito nakalagan, sapagkat siksik ang pagkakabuhol at matibay ang pagkakatali—tunay na wari’y sa pinakadakilang unggoy.

Verse 76

यदा न शकिता स्तेन संप्रमोचयितुं जटाः तदावतीर्णः शकुनिः सहितः परमर्षिणा

Nang hindi niya magawang luwagan ang mga buhol-buhol na buhok (jaṭā), noon ay bumaba si Śakuni (mula sa puno), na kasama ang pinakadakilang ṛṣi.

Verse 77

जग्राह च धनुर्बाणांश्चकार शरमण्डपम् लाघवादर्द्धचन्द्रैस्तां शाखां चिच्छेद स त्रिधा

Kinuha niya ang kanyang busog at mga palaso at gumawa ng isang pavilion na yari sa mga palaso. Pagkaraan, sa pamamagitan ng mabilis na mga palasong hugis kalahating-buwan, pinutol niya ang sanga sa tatlong bahagi.

Verse 78

शाखया कृत्तया चासौ भारवाही तपोधनः शरसोपानमार्गेण अवतीर्णो ऽथ पादपात्

At ang tagapasan ng bigat na iyon—mayaman sa kapangyarihan ng tapas—gamit ang naputol na sanga, bumaba mula sa puno sa pamamagitan ng daang hagdan na gawa sa mga palaso, hanggang sa paanan ng puno.

Verse 79

तस्मिंस्तदा स्वे तनये ऋतध्वजस्त्राते नरेन्द्रस्य सुतेन धन्विना जाबालिना भारवहेन संयुतः समाजगामाथ नदीं स सूर्यजाम्

Noon, si Ṛtadhvaja—matapos mailigtas ang sarili niyang anak—kasama si Jābāli, ang anak ng hari na may tangan na busog, at may kasamang Bhāravaha, ay nagtungo sa ilog na tinatawag na Sūryajā.