Adhyaya 270
Ang kabanatang ito ay isang diskursong Śaiva: itinuturo ni Īśvara (Śiva) kay Devī ang tungkol sa isang liṅga sa pook na dinadaluyan ng ilog na Prācī Sarasvatī, na tinatawag na Maṅkīśvara. Sa unang bahagi, isinasalaysay ang pinagmulan: ang r̥ṣi na si Maṅkaṇaka ay nagsagawa ng mahabang tapas na may mahigpit na pagkain at pag-aaral; nang aksidenteng may lumabas na likidong parang katas ng halaman mula sa kanyang kamay, inakala niyang ito’y tanda ng pambihirang siddhi kaya siya’y sumayaw sa tuwa. Ang sayaw ay nagdulot ng kaguluhan sa sansinukob—gumalaw ang mga bundok, umalon ang karagatan, lumihis ang mga ilog, at nagulo ang ayos ng mga bituin at planeta—kaya ang mga deva, pinamunuan ni Indra at kasama sina Brahmā at Viṣṇu, ay nakiusap kay Tripurāntaka (Śiva) na pigilan ito. Dumating si Śiva na nag-anyong brāhmaṇa, tinanong ang sanhi, at nagpakita ng mas dakilang hiwaga sa paglabas ng abo mula sa kanyang hinlalaki; sa gayon, naituwid ang maling akala ng asceta at naibalik ang kaayusan. Kinilala ni Maṅkaṇaka ang kataas-taasan ni Śiva at humingi ng biyaya na huwag mabawasan ang kanyang tapas; ipinagkaloob ni Śiva ang patuloy na pagtaas ng tapas at itinatag ang Kanyang walang-humpay na presensya sa pook na iyon. Sa ikalawang bahagi, tinatalakay ang tirtha-vidhi at phalaśruti. Pinupuri ang Prācī Sarasvatī bilang napakabanal at napakalaking pinagmumulan ng merit, lalo na sa Prabhāsa; ang pagkamatay sa hilagang pampang ay sinasabing hindi na magbabalik sa muling pagsilang at magbubunga ng gantimpalang tulad ng Aśvamedha. Ang disiplinadong pagligo ay nagdadala ng pinakamataas na siddhi at ng pinakadakilang kalagayan ni Brahman; kahit kaunting ginto na ihandog sa karapat-dapat na brāhmaṇa ay may bungang kasinglaki ng Meru; ang śrāddha ay umaabot ang pakinabang sa maraming salinlahi; ang isang piṇḍa at tarpaṇa ay nakaaangat sa mga ninuno mula sa masamang kalagayan; ang anna-dāna ay inuugnay sa landas ng mokṣa; mga handog gaya ng gatas-asim at balabal na lana ay may tiyak na bunga sa mga loka; at ang pagligo upang alisin ang karumihan ay itinuturing na katumbas ng bunga ng go-dāna. Binibigyang-diin ang pagligo sa caturdaśī ng kṛṣṇa-pakṣa at sinasabing bihira at mahirap marating ang ilog para sa walang sapat na kabutihan, na may pagbanggit sa Kurukṣetra, Prabhāsa, at Puṣkara. Nagtatapos ito sa pag-urong ni Śiva matapos itatag ang presensya, at sa isang taludtod na iniuugnay kay Viṣṇu na nagpapayo sa anak ni Dharma na piliin ang Prācī Sarasvatī higit sa iba pang tanyag na tirtha.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र प्राची सरस्वती । तत्र स्थाने स्थितं लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम्
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Dakilang Diyosa, marapat na magtungo sa pook na doo’y dumadaloy pa-silangan ang Sarasvatī. Sa lugar na iyon ay nakatindig ang isang liṅga na tanyag sa pangalang Maṃkīśvara.”
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । शृणु देवि महाभागे ह्याश्चर्यं यदभूत्पुरा
Ipahahayag ko ang pinagmulan ng banal na salaysay na yaon, na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Makinig, O mapalad na Diyosa, sa kagila-gilalas na hiwagang naganap noong unang panahon.
Verse 3
ऋषिर्मंकणको नाम स तेपे परमं तपः । प्राचीमेत्य यताहारो नित्यं स्वाध्यायतत्परः
May isang rishi na nagngangalang Maṅkaṇaka; nagsagawa siya ng sukdulang tapasya. Nang magtungo siya sa silangan, pinigil niya ang pagkain at laging nakatuon sa svādhyāya—banal na pag-aaral at pagbigkas ng mga teksto.
Verse 4
बहुवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि भामिनि । कस्यचित्त्वथ कालस्य विद्धादस्य वरानने
Maraming libu-libong taon ang lumipas para sa kanya, O marilag. Pagkaraan, sa isang sandali, O Ginang na may magandang mukha, natusok ang kanyang daliri ng dulo ng damong kuśa.
Verse 5
कराच्छाकरसो जातः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । स तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः
Narinig namin na nang masugatan ng dulo ng damong kuśa, umagos ang matamis na katas mula sa kanyang kamay. Nang makita ang dakilang kababalaghan, siya’y napuno ng sukdulang pagkamangha.
Verse 6
मेने सिद्धिं परां प्राप्तो हर्षान्नृत्यमथाकरोत् । तस्मिन्संनृत्यमाने च जगत्स्थावरजंगमम्
Inakala niyang natamo na niya ang pinakamataas na siddhi, kaya sa galak ay nagsimulang sumayaw. At habang siya’y sumasayaw, ang buong daigdig—ang di-kumikilos at ang kumikilos—ay nadamay.
Verse 7
अनर्त्तत वरारोहे प्रभावात्तस्य वै मुनेः । ततो देवा महेंद्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः । ऊचुस्त्रिपुरहंतारं नायं नृत्येत्तथा कुरु
O babaeng may marikit na balakang, sa kapangyarihan ng muning iyon ay nagsimulang sumayaw ang lahat ng nilalang. Kaya ang mga diyos—pinangungunahan ni Dakilang Indra, at sa unahan sina Brahmā at Viṣṇu—ay nagsabi sa Tagapagpuksa ng Tripura: “Huwag hayaang sumayaw pa siya; gumawa ng paraan upang mapigil ito.”
Verse 8
चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभितो मकरालयः । धरणी खण्डशो देव वृक्षाश्च निधनं गताः
Nayanig ang mga bundok mula sa kanilang kinalalagyan; ang karagatan, tahanan ng mga makara, ay nag-alimpuyo sa kaguluhan. Nabiyak ang lupa sa mga piraso, O Panginoon, at napuksa ang mga punò.
Verse 9
उत्पथाश्च महानद्यो ग्रहा उन्मार्गसंस्थिताः । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं यावत्प्राप्नोति संक्षयम्
Ang malalaking ilog ay umagos palihis sa kanilang wastong daluyan, at ang mga planeta’y lumihis sa itinakdang landas. Nabalisa ang tatlong daigdig, na wari’y papalapit sa pagkapuksa.
Verse 10
तावन्निवारयस्वैनं नान्यः शक्तो निवारणे
Kaya pigilan siya agad—wala nang iba pang may kapangyarihang makapigil sa kanya.
Verse 11
स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तस्य समीपतः । द्विजरूपं समास्थाय तमृषिं वाक्यमब्रवीत्
Sumagot siya, “Gayon nga,” at matapos mangako, lumapit siya sa rishi. Nag-anyong brāhmaṇa, saka nagsalita ng mga salita sa banal na ṛṣi.
Verse 12
को हर्षविषयः कस्मात्त्वयैतन्नृत्यते द्विज । तस्मात्कार्यं वदाशु त्वं परं कौतूहलं द्विजः
“Ano ang sanhi ng iyong galak, at bakit ka sumasayaw, O dalawang-ulit na isinilang? Kaya sabihin mo agad kung ano ang nangyayari—sapagkat labis ang aking pag-uusisa, O brāhmaṇa.”
Verse 13
ऋषिरुवाच । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकर सं च्युतम् । अत एव हि मे नृत्यं सिद्धोऽहं नात्र संशयः
Sinabi ng rishi: “Hindi mo ba nakikita, O brāhmaṇa, ang tipak ng asukal na nahulog mula sa aking kamay? Dahil dito ako sumasayaw—walang alinlangan, natamo ko ang siddhi.”
Verse 14
ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः । अंगुष्ठं ताडयामास अंगुल्यग्रेण भामिनि
Wika ni Īśvara: “Nang marinig ang kanyang mga salita, ang Mapalad na Panginoon—si Tripurāntaka—ay tinapik ang sarili niyang hinlalaki gamit ang dulo ng daliri, O marikit.”
Verse 15
ततो विनिर्गतं भस्म तत्क्षणाद्धिमपांडुरम् । अथाब्रवीत्प्रहस्यैनं भगवान्भूतभावनः
Pagkaraan, lumitaw ang abo, agad na puting-puti na parang hamog na nagyelo. At ang Panginoon, Tagapag-alaga ng lahat ng nilalang, na nakangiti, ay nagsalita sa kanya.
Verse 16
पश्य मेंऽगुष्ठतो ब्रह्मन्भूरि भस्म विनिर्गतम् । न नृत्येऽहं न मे हर्षस्तथापि मुनिसत्तम
“Masdan, O brāhmaṇa—mula sa aking hinlalaki ay lumabas ang saganang abo. Gayunman, hindi ako sumasayaw, ni wala akong labis na galak, O pinakadakila sa mga pantas.”
Verse 17
तद्दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा
Nang makita ang napakadakilang kababalaghan, siya’y napuspos ng sukdulang pagkamangha; at nang nakatiklop ang mga kamay, nagsalita siya, nanginginig ang tinig sa galak.
Verse 18
नान्यं देवमहं मन्ये त्वां मुक्त्वा वृषभध्वजम् । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी धरणीतले
“Wala akong kinikilalang ibang diyos maliban sa iyo, O Panginoong may watawat ng toro. Walang sinuman ang may ganitong kapangyarihan sa ibabaw ng lupa.”
Verse 19
भगवानुवाच । ज्ञातोऽस्मि मुनिशार्दूल त्वया वेदविदां वर । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यन्मनसेप्सितम्
Sinabi ng Panginoon: “Nakilala mo na Ako, O tigre sa mga pantas, O pinakamainam sa mga nakakabatid ng Veda. Pumili ka ng biyaya—pagpapala sa iyo—anumang laging ninanais ng iyong puso.”
Verse 20
ऋषिरुवाच । प्रसादाद्देवदेवस्य नृत्येन महता विभो । यथा न स्यात्तपोहानिस्तथा नीतिर्विधीयताम्
Wika ng rishi: “O makapangyarihan, sa biyaya ng Diyos ng mga diyos ay sumayaw ako nang dakila. Ipag-utos nawa ang wastong paraan upang hindi mabawasan ang aking tapas (pagpapakasakit/ascetisismo).”
Verse 21
शंभुरुवाच । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । प्राचीमन्विह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा
Sinabi ni Śambhu: “O brāhmaṇa, nawa’y lumago nang sanlibo ang iyong tapas sa aking biyaya. Mananahan ako rito magpakailanman, nakaharap sa silangan, kasama mo.”
Verse 22
सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्
Si Sarasvatī ay lubhang mapagpala, lalo na sa banal na kṣetra na ito. Sinumang magbitiw ng katawan sa hilagang pampang ng Sarasvatī ay magkakamit ng natatanging kabanalan dahil sa kadakilaan ng pook na ito.
Verse 23
प्राचीने ह्यृषिशार्दूल न चेहागच्छते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्
O tigre sa mga rishi, ang sinumang maligo rito ay hindi na muling babalik sa silangan—sa paglalagalag sa daigdig. Pagkalubog niya sa tubig, matatamo niya ang saganang bunga na katumbas ng handog na Aśvamedha.
Verse 24
नियमैश्चोप वासैश्च शोषयन्देहमात्मनः । जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । तथा च स्थंडिलशया ये चान्ये नियताः पृथक्
Sa pamamagitan ng mga pagtalima at mga pag-aayuno, pinatutuyo ng mga ascetic ang kanilang katawan—may nabubuhay sa tubig, may wari’y ‘kumakain ng hangin,’ may sa mga dahon; gayundin ang mga natutulog sa hubad na lupa, at ang iba pa na may sari-saring disiplina sa kani-kaniyang paraan.
Verse 25
ये स्नानमाचरिष्यंति तीर्थेऽस्मिन्नियमान्विताः । ते यांति परमां सिद्धिं ब्रह्मणः परमं पदम्
Ang sinumang magsagawa ng banal na pagligo sa tīrtha na ito, na may mga panatang pagtalima, ay makakamtan ang pinakamataas na siddhi—ang sukdulang tahanan ni Brahman.
Verse 26
अस्मिंस्तीर्थे तु यो दानं त्रुटिमात्रं च कांचनम् । ददाति द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं भवेत्फलम्
Ngunit sa tīrtha na ito, sinumang magbigay ng kawanggawa kahit munting ginto sa isang dakilang brāhmaṇa, ang gantimpala’y magiging kasinglaki ng Bundok Meru.
Verse 27
अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंतीह मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्
At ang mga taong magsasagawa ng śrāddha dito sa tīrtha na ito—kasama ang dalawampu’t isang salinlahi ng kanilang angkan—ay tiyak na makararating sa langit.
Verse 28
पितॄणां वल्लभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति सुपुत्रेणेह तारिताः
Ang tīrtha na ito’y minamahal ng mga ninuno. Masisiyahan sila kahit sa iisang handog na piṇḍa, at tutungo sa Brahmaloka—na maililigtas dito sa pamamagitan ng isang mabuting anak na lalaki.
Verse 29
भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते
Bukod dito, ang mga nagbibigay ng pagkain bilang kawanggawa ay lalakad sa landas ng mokṣa, ang paglaya.
Verse 30
अत्र ये शुभ कर्माणः प्रभासस्थां सरस्वतीम् । पश्यंति तेपि यास्यंति स्वर्गलोकं द्विजोत्तमाः
Dito, yaong may mabubuting gawa at nakasasaksi kay Sarasvatī na nananahan sa Prabhāsa—sila man, O pinakadakila sa mga dwija, ay tutungo sa daigdig ng langit.
Verse 31
ये पुनस्तत्र भावेन नराः स्नानपरायणाः । ब्रह्मलोकं समासाद्य ते रमिष्यंति सर्वदा
Ngunit yaong mga tao roon na may taos-pusong debosyon at nakatuon sa banal na pagligo—pagdating sa Brahmaloka, sila’y magagalak magpakailanman.
Verse 32
दधि प्रदद्याद्योऽपीह ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽप्यग्निलोकमासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्
Sinumang narito (sa Prabhāsa) na maghandog ng masarap na gatas-asim (curd) sa isang brāhmaṇa—siya man ay makaaabot sa daigdig ni Agni at magtatamasa ng mariringal at mapalad na kaluguran.
Verse 33
ऊर्णाप्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्लभाम्
Sinumang may debosyon na magbigay ng balabal na lana sa isang napakahusay na brāhmaṇa—siya man ay makakamit ang kataas-taasang siddhi na lubhang bihira para sa ibang mortal.
Verse 34
ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानफलं तेषां सुखेन फलमादिशेत्
At yaong mga taong lumusong sa tubig dito upang maalis ang karumihan—dapat ipahayag na madali nilang natatamo ang bunga ng pag-aalay ng isang baka.
Verse 35
भावेन हि नरः कश्चित्तत्र स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते
Tunay nga, sinumang maligo roon nang may taos-pusong debosyon, mapapalaya sa lahat ng kasalanan at pararangalan sa daigdig ni Viṣṇu.
Verse 36
तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेणेह तारिताः
Sa pamamagitan ng pag-aalay ng tubig (tarpaṇa) at pagbibigay ng piṇḍa, maging ang mga ninunong nasa impiyerno ay nakaaabot sa langit—naliligtas dito sa daigdig sa bisa ng isang mabuting anak na lalaki.
Verse 37
ते लभंतेऽक्षयांल्लोका न्ब्रह्मविष्ण्वीशशब्दितान् । भूयस्त्वन्नं प्रयच्छन्ति मोक्षमार्गं लभंति ते
Tinatamo nila ang mga di-nasisirang daigdig na tinatawag na kina Brahmā, Viṣṇu, at Īśa; at muli silang nagkakaloob ng saganang pagkain—kaya natatamo nila ang landas tungo sa mokṣa, ang paglaya.
Verse 38
स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी
Sa Prabhāsa, ang dakilang ilog na Sarasvatī ay sumibol na wari’y mula sa hagdang patungo sa langit; ang makapangyarihang ilog na iyon ay di mararating ng taong salat sa kabutihang-loob at merito.
Verse 39
प्राची सरस्वती चैव अन्यत्रैव तु दुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा
Ang Sarasvatī na umaagos sa silangan (Prācī) ay tunay na bihira sa ibang dako; ngunit natatagpuan siya lalo na sa Kurukṣetra, sa Prabhāsa, at gayundin sa Puṣkara.
Verse 40
प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य योन्यत्तीर्थं हि मार्गते । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समाचरेत्
Pagdating sa Prācī Sarasvatī sa silangan, hanapin ang Yonyat-tīrtha; at doon, isantabi ang anumang hawak sa kamay at isagawa ang ritwal ayon sa paraang kūrpra, gamit ang siko.
Verse 41
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकेंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षयं भूयात्पितृलोकं स गच्छति
Sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa), laging itinatalaga ang banal na pagligo. Sinumang maghandog doon ng piṇḍa, kahit sa tubig na hinaluan ng latak ng oil-cake (piṇyāka), ay nagdudulot ng di-nauubos na kapakinabangan sa mga ninuno, at siya’y tutungo sa daigdig ng Pitṛ (Pitṛloka).
Verse 42
सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः । सरस्वतीं प्राप्य गता दिवं नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्
Saan may ligayang maihahambing sa paninirahan sa tabi ni Sarasvatī? Saan may mga birtud na katulad ng pamumuhay sa tahanan ni Sarasvatī? Nang marating si Sarasvatī, ang mga tao’y umaakyat sa langit—ngunit paulit-ulit pa rin nilang inaalala ang ilog na Sarasvatī.
Verse 43
ईश्वर उवाच । उक्त्वैवं भगवान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । सांनिध्यमकरोत्तत्र ततःप्रभृति शंकरः
Wika ni Īśvara: Pagkasabi nang gayon, ang Mapalad na Panginoon ay naglaho roon din. Mula noon, itinatag ni Śaṅkara ang Kanyang nananatiling presensya sa pook na iyon.
Verse 44
अत्र गाथा पुरा गीता विष्णुना प्रभविष्णुना । स्नेहार्द्रेण च चित्तेन धर्मपुत्रं प्रति प्रिये
Narito ang isang gāthā na minsang inawit noong unang panahon ni Viṣṇu—ang makapangyarihan at pinagmumulan ng lahat na si Viṣṇu. Mula sa pusong pinalambot ng pag-ibig, ito’y inihayag sa anak ni Dharma (Dharmaputra), o minamahal.
Verse 45
मा गंगां व्रज कौंतेय मा प्रयागं च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती
O anak ni Kuntī, huwag kang pumunta sa Gaṅgā; huwag din sa Prayāga o sa Puṣkara. Pumaroon ka, O pinakamainam sa mga Kuru—sa kinaroroonan ng Prācī Sarasvatī.
Verse 46
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । माहात्म्यं च सरस्वत्या भूयः किं श्रोतुमिच्छसि
Ang lahat ng ito ay naipaliwanag ko na sa iyo ayon sa iyong mga tanong. Pati ang kadakilaan ni Sarasvatī—ano pa ang nais mong marinig?
Verse 270
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa—sa kalipunang may walumpu’t isang libong taludtod—sa ikapitong bahagi, ang Prabhāsa Khaṇḍa, at sa unang sangay, ang Prabhāsakṣetra Māhātmya, ang kabanatang tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Prācī Sarasvatī at ni Maṅkīśvara,” na siyang Kabanata 270.