
Itinuro ni Pulastya ang tagapakinig sa Rūpatīrtha, isang pinakamataas na pook ng banal na pagligo na nag-aalis ng kasalanan at nagkakaloob ng kagandahan at mapalad na anyo. Isang alamat ang nagpapaliwanag ng bisa nito: isang babaeng pastol (ābhīrī) na dati’y pangit at may kapansanan ang anyo ang nahulog sa talon ng bundok sa araw ng Māgha-śukla-tṛtīyā; sa kapangyarihan ng tīrtha, siya’y lumitaw na may kagandahang maka-diyos at mga tanda ng kabutihang-palad. Dumating si Indra upang maglibang, nabighani at nakipag-usap sa kanya; ipinaliwanag ng babae ang kabanalan ng araw at humiling ng biyaya: sinumang lalaki o babae na maliligo roon nang may debosyon sa petsang iyon ay makalulugod sa lahat ng mga diyos at magkakamit ng bihirang kagandahan. Ipinagkaloob ni Indra ang biyaya at dinala siya sa daigdig ng mga diyos; mula noon siya’y nakilala bilang apsaras na si Vapu. Pagkaraan, pinalawak ng kabanata ang paglalarawan sa mga kalapit na sagradong pook: isang maringal na yungib sa silangan na pinagliliguan ng mga dalaga ng daigdig-ilalim; isang luklukan ni Gaṇeśa (vaināyaka-pīṭha) na ang tubig ay nagbibigay ng siddhi at pag-iingat; isang punong Tilaka na ang bulaklak at bunga ay sinasabing tumutupad ng layon; at mga katangiang nagbabago ng bato at tubig. May tala ng mga bunga (phalaśruti) para sa kawalan ng anak, karamdaman, kapinsalaang pang-astrologo, at pag-alis ng masasamang impluwensiya. Namangha si Yayāti at nagtanong ng sanhi; ipinaliwanag ni Pulastya na tumindi ang kabanalan dahil sa pag-aayuno at tapas ni Aditi, sa pagtatago at pag-aaruga niya sa sanggol na Viṣṇu (Trivikrama) sa talon nang malagay sa panganib ang kapangyarihan ni Indra, at sa pag-alaga niya sa punong Tilaka. Nagtatapos ang kabanata sa panawagang masikap na maligo roon, sapagkat ito’y tumutupad ng hangarin sa mundong ito at sa kabilang-buhay.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ रूपतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणां रूपसौभण्यदायकम्
Sinabi ni Pulastya: “Pagkaraan, O pinakadakilang hari, nararapat na magtungo sa walang kapantay na Rūpatīrtha—tagapag-alis ng lahat ng kasalanan ng mga tao at tagapagkaloob ng kagandahan at mapalad na ningning.”
Verse 2
तत्र पूर्वं वपुर्नाम्ना लोके ख्याता वराप्सराः । सिद्धिं गता महाराज यथा पूर्वं निगद्यते
Doon, noong unang panahon, may isang marangal na apsaras na tanyag sa daigdig sa pangalang Vapur. O dakilang hari, nakamit niya ang ganap na kasakdalan, gaya ng isinasalaysay mula pa noong una.
Verse 3
पुराऽसीत्काचिदाभीरी विरूपा विकृतानना । लम्बोदरी च कुग्रीवा स्थूलदंतशिरोरुहा
Noong unang panahon ay may isang babaeng Ābhīrī, pangit at baluktot ang mukha; malaki ang tiyan, makapal ang leeg, magagaspang ang ngipin at gusot ang buhok.
Verse 4
एकदा फलमादातुं भ्रममाणाऽर्बुदाचले । माघशुक्लतृतीयायां पतिता गिरिनिर्झरे
Minsan, habang gumagala sa Bundok Arbuda upang mamitas ng bunga, sa ikatlong araw ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Māgha, nahulog siya sa batis ng bundok.
Verse 5
दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यैरंगैः समन्विता । पद्मनेत्रा सुकेशांता सर्वलक्षणलक्षिता
Nabihisan siya ng makalangit na kuwintas ng bulaklak at kasuutang banal, taglay ang maningning na mga sangkap na dibino—mga matang gaya ng lotus, magandang buhok—at may lahat ng mapalad na tanda ng kagalingan.
Verse 6
सा संजाता महाराज तीर्थस्यास्य प्रभावतः । एतस्मिन्नेव काले तु शक्रस्तत्र समागतः
Kaya nga, O dakilang hari, dahil sa kapangyarihan ng banal na tīrtha na ito siya ay naging gayon; at sa mismong sandaling iyon ay dumating doon si Śakra (Indra).
Verse 7
क्रीडार्थं पर्वतश्रेष्ठे तां ददर्श शुभेक्षणाम् । ततः कामशरैर्विद्धस्तामुवाच सुमध्यमाम्
Dumating siya upang maglibang sa pinakamainam na bundok at nakita niya ang dalagang may mapalad na mga mata. Pagkaraan, nang matinik ng mga palaso ng pagnanasa, nagsalita siya sa babaeng may baywang na payat.
Verse 8
इन्द्र उवाच । का त्वं वद वरारोहे किमर्थं त्वमिहागता । देवी वा नागकन्या वा सिद्धा विद्याधरी तु वा
Wika ni Indra: “Sino ka? Ipaalam mo sa akin, O marikit na dalaga—bakit ka naparito? Ikaw ba’y isang diyosa, o dalagang nāga, o isang ganap na siddhā, o isang Vidyādharī?”
Verse 9
मनो मेऽपहृतं सुभ्रूस्त्वया च पद्मनेत्रया । शक्रोऽहं सर्वदेवेशो भज मां चारुहासिनि
“O may kilay na marikit, may matang-lotus—naagaw mo ang aking diwa. Ako si Śakra, panginoon ng lahat ng mga deva; O babaeng may matamis na ngiti, tanggapin mo ako at makipag-isa sa akin.”
Verse 10
नार्युवाच । आभीरी त्रिदशाधीश तथाहं बहुभर्तृका । फलार्थं तु समायाता पतिता गिरिनिर्झरे
Sumagot ang babae: “O panginoon ng tatlumpung deva, ako’y isang Ābhīrī at mayroon na akong maraming asawa. Naparito ako upang maghanap ng bunga ng biyaya, ngunit nahulog ako sa batis ng bundok na ito.”
Verse 11
स्नात्वा रूपमिदं प्राप्ता सुरूपं च शुभं मया । दुर्ल्लभस्त्वं हि देवानां किं पुनर्मर्त्यजन्मनाम्
“Pagkaligo, natamo ko ang anyong ito—maganda at mapalad. Ikaw ay tunay na bihirang makamtan kahit ng mga deva; lalo na ng mga isinilang na mortal!”
Verse 12
वशगास्ते सुराः सर्वे मयि किं क्रियते स्पृहा । भज मां त्रिदशाधीश यथाकामं सुराधिप
“Ang lahat ng mga deva ay nasa ilalim ng iyong kapangyarihan—bakit ka pa magnanasa sa akin? O panginoon ng tatlumpu, O hari ng mga diyos, tanggapin mo ako at magalak ayon sa iyong nais.”
Verse 13
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तस्तया शक्रः कामयामास तां तदा । निवृत्तमदनो भूत्वा तामुवाच सुमध्यमाम्
Sinabi ni Pulastya: Nang masabi niya iyon, si Śakra ay nagkaroon ng pagnanasa sa kanya. Ngunit pinigil ang pagnanasa, muling nagsalita siya sa babaeng may payat na baywang.
Verse 14
इन्द्र उवाच । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते । विनयात्तव तुष्टोऽहं दास्यामि वरमुत्तमम्
Sinabi ni Indra: “O mapalad na ginang, humiling ka ng isang biyaya—anumang nasa iyong isipan. Nalugod ako sa iyong kababaang-loob; ipagkakaloob ko sa iyo ang dakilang biyaya.”
Verse 15
नार्युवाच । माघशुक्लतृतीयायां नरो वा वनिता तथा । स्नानं यः कुरुते भक्त्या प्रीताः स्युः सर्वदेवताः
Sinabi ng babae: Sa ikatlong tithi ng maliwanag na kalahati ng Māgha, lalaki man o babae, sinumang maligo nang may debosyon, sa gawaing iyon ay malulugod ang lahat ng mga diyos.
Verse 16
सुरूपं जायतां तेषां दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि । मां नय त्वं सहस्राक्ष सुरावासं सुराधिप
Nawa’y magkamit sila ng maningning na kagandahan—na bihira kahit sa Tatlumpu’t Tatlong diyos. O Panginoong May Sanlibong Mata, pinuno ng mga diyos, dalhin mo ako sa tahanang makalangit ng mga deva.
Verse 17
पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति तामुक्त्वा गृहीत्वा तां सुराधिपः । विमाने च तया सार्द्धं जगाम त्रिदिवं प्रति
Sinabi ni Pulastya: Pagkasabi sa kanya ng “Mangyari nawa,” kinuha siya ng Panginoon ng mga diyos; at kasama niya sa isang makalangit na vimāna, nagtungo siya patungong Tridiva, sa langit.
Verse 18
वपुः प्राप्तं तया यस्मात्तस्मात्पा र्थिवसत्तम । नाम्ना वपुरिति ख्याता सा बभूव वराप्सराः
Sapagkat nakamtan niya ang marilag na katawan (vapuḥ), kaya, O pinakamainam sa mga hari, siya’y sumikat sa pangalang “Vapur” at naging isang dakilang apsara.
Verse 19
माघशुक्लतृतीयायां देवास्तस्मिञ्जलाशये । स्नानं सर्वे प्रकुर्वंति प्रभाते भक्तिसंयुताः
Sa ikatlong araw ng maliwanag na yugto ng Māgha, sa mismong lawa roon, ang mga diyos ay pawang nagsasagawa ng paliligo sa bukang-liwayway, taglay ang debosyon.
Verse 20
तत्रान्या देवकन्याश्च सिद्धयक्षांगनास्तथा । यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्मिन्काले नराधिप
Doon ay naroroon din ang iba pang mga dalagang makalangit, gayundin ang mga babae ng mga Siddha at Yakṣa. O hari, sinumang maligo roon sa mismong panahong iyon—
Verse 21
रूपं च लभते तादृग्यादृग्लब्धं तया पुरा । सर्वे तत्र भविष्यंति सिद्धविद्याधरोरगाः
Makakamtan niya ang kagandahang tulad ng natamo niya noon. At doon ay darating ang lahat ng Siddha, Vidyādhara, at mga Nāga.
Verse 22
तस्यैव पूर्वदिग्भागे बिलमस्ति सुशोभनम् । यत्रागत्य प्रकुर्वंति स्नानं पातालकन्यकाः
Sa silangang panig nito ay may isang yungib na lubhang marilag, na pinupuntahan ng mga dalaga ng Pātāla upang magsagawa ng paliligo.
Verse 23
तत्र स्नात्वा गृहीत्वापो बिले तस्मिन्व्रजंति ताः । तत्र वैनायके पीठे महत्पाषाणजं जलम्
Doon sila naligo roon, saka kumuha ng tubig at pumasok sa yungib na iyon. Doon, sa banal na luklukan ni Vaināyaka, may saganang tubig na bumubukal mula sa isang dakilang bato.
Verse 24
तेनोदकेन संयुक्तः सिद्धो भवति मानवः । गृहीत्वा तज्जलं यस्तु यत्र यत्राभिगच्छति
Ang taong napapaloob sa bisa ng tubig na iyon ay nagiging ganap (siddha). At sinumang kumuha ng tubig na iyon at magtungo saan man—
Verse 25
स्वर्गे वा भूतले वापि न केनापि प्रधृष्यते । तत्रास्ति विवरद्वारे तिलकोनाम पादपः
Maging sa langit o sa lupa, hindi ito malalapastangan ng sinuman. Doon, sa bungad ng siwang na lagusan, nakatindig ang punong tinatawag na Tilaka.
Verse 26
तस्य पुष्पैः फलैश्चैव सर्वं कार्यं प्रसिद्ध्यति । भक्षणाद्धारणाद्वापि सिद्धो भवति मानवः
Sa pamamagitan ng mga bulaklak at bunga nito, nagiging matagumpay ang bawat gawain. Sa pagkain nito o kahit sa pagdadala/pagsusuot nito, nakakamit ng tao ang siddhi.
Verse 27
तस्मिन्बिले तु पाषाणाः समन्ताच्छंखसन्निभाः । तेनोदकेन संस्पृष्टा भवंति च हिरण्मयाः
Sa yungib na iyon, may mga batong nakapaligid na kahawig ng kabibe ng shankha. Kapag nadampian ng tubig na iyon, nagiging ginto ang mga ito.
Verse 28
वन्ध्या नारी जलं तत्र या पिबेत्तिलकान्वितम् । अपि वर्षशताब्दा च सद्यो गर्भवती भवेत्
Ang babaeng baog na uminom ng tubig doon, na pinagpala ng bisa ng Tilaka, ay agad magdadalang-tao—kahit isang daang taon nang walang anak.
Verse 29
व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्त्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । नीरोगो जायते सद्यो ग्रहग्रस्तो विमुच्यते
Kahit ang taong may karamdaman, kung maligo roon, ay gagaling agad; ang pinahihirapan ng mga graha (mapang-agaw na espiritu/impluwensiyang astral) ay mapapalaya.
Verse 30
भूतप्रेतपिशाचानां दोषः सद्यः प्रणश्यति । तेनोदकेन संस्पृष्टे सर्वं नश्यति दुष्कृतम्
Ang kapinsalaang dulot ng bhūta, preta, at piśāca ay napapawi agad. Kapag nahaplos ng tubig na iyon, nabubura ang lahat ng masamang gawa.
Verse 31
अपि कीटपतंगा ये पिशाचाः पक्षिणो मृगाः । तेनोदकेन ये स्पृष्टाः सद्यो यास्यंति सद्गतिम्
Kahit mga insekto at ibon, maging mga hayop—at maging mga piśāca—na mahaplos ng tubig na iyon ay agad makaaabot sa mabuting kalagayan (sugati).
Verse 32
ययातिरुवाच । अप्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्माहात्म्यं भवता मम । कथितं रूपतीर्थस्य न भूतं न भविष्यति
Sinabi ni Yayāti: “O Brahmana, ang kadakilaang ito na isinalaysay mo sa akin tungkol sa Rūpatīrtha ay tunay na kagila-gilalas—hindi pa nangyari noon, at hindi na rin mangyayari pa.”
Verse 33
किमत्र कारणं ब्रह्मन्सर्वेभ्योऽप्यधिकं स्मृतम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि मे
O Brahmana, ano ang dahilan kung bakit ito’y inaalala na higit na dakila kaysa sa lahat? Isalaysay mo sa akin nang lubos at detalyado, sapagkat matindi ang aking pag-uusisa.
Verse 34
पुलस्त्य उवाच । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमदित्या नृपसत्तम । इन्द्रे राज्यपरिभ्रष्टे बलौ त्रैलोक्यनायके । अवतीर्णश्चतुर्बाहुरदित्यां नृपसत्तम
Sinabi ni Pulastya: Noong unang panahon doon, si Aditi ay nagsagawa ng matinding tapasya, O pinakadakilang hari. Nang si Indra ay mawalan ng paghahari at si Bali ang maging panginoon ng tatlong daigdig, ang Panginoong may apat na bisig ay bumaba at nagkatawang-tao kay Aditi, O pinakadakilang hari.
Verse 35
तस्मिञ्जाते महाविष्णावदित्या चासुरान्तके । गुप्तया विवरद्वारे भयाद्दानवसंभवात्
Nang ipanganak ang Dakilang Viṣṇu—anak ni Aditi, tagapagpuksa ng mga Asura—si Aditi, dahil sa takot sa mga kaaway na mula sa lahing Dānava, ay itinago Siya sa isang lihim na pasukang siwang.
Verse 36
जातमात्रो हरिस्तस्मिन्स्थापितो निर्झरे तया । तस्मात्पवित्रतां प्राप्तं तीर्थं नॄणामभीष्टदम्
Pagkapanganak na pagkapanganak, si Hari ay inilagay niya sa bukal ng bundok (nirjhara) na iyon. Kaya ang pook na iyon ay naging isang dalisay na tīrtha, na nagkakaloob sa mga tao ng mga biyayang ninanais.
Verse 37
न चान्यत्कारणं राजन्सत्यमेतन्मयोदितम् । माघशुक्लतृतीयायां तत्र जातस्त्रिविक्रमः
At wala nang ibang dahilan, O Hari—ito ang katotohanang aking sinabi. Sa ikatlong araw ng maliwanag na kalahati ng Māgha, doon isinilang si Trivikrama.
Verse 38
तिलकः सर्व वृक्षाग्र्यः पुत्रवत्परिपालितः । अदित्या सेवितो नित्यं स्वहस्तेन जलैः शुभैः
Ang punong Tilaka—pinakamaharlika sa lahat ng punò—ay inalagaan na parang anak; at si Aditi ay araw-araw na naglilingkod dito, dinidiligan ng sarili niyang kamay ng mga tubig na mapalad at banal.
Verse 39
एतत्ते सर्वमाख्यातं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । सर्वकामप्रदं नॄणामिह लोके परत्र च
Naipahayag ko na sa iyo nang buo ang kataas-taasang kadakilaan ng tīrtha na ito. Kaya, sa buong pagsisikap ay marapat na maligo roon; sapagkat ipinagkakaloob nito sa mga tao ang lahat ng ninanais—sa mundong ito at sa kabilang-buhay.