Adhyaya 1
Binubuksan ng Kabanata 1 ang salaysay sa isang mangala—panimulang pagpupuri kay Śiva bilang banayad at di-madaling maunawaan, naaabot sa pamamagitan ng kaalaman, dalisay, at may anyong pangkalahatan. Ang mga ṛṣi, matapos marinig ang mga talaangkanan nina Soma at Sūrya, ang mga kuwento ng manvantara, at iba’t ibang paglalarawan ng paglikha, ay humiling ng isang “tīrtha-māhātmya” na pinakadakila at nagtanong kung alin ang pangunahing banal na pook sa daigdig. Sumagot si Sūta na di-mabilang ang mga tīrtha at sa tradisyon ay binibilang sa napakalalaking kabuuan; ang mga kapatagan, ilog, bundok, at batis ay nagkakamit ng sukdulang kabanalan sa pamamagitan ng tapas ng mga ṛṣi. Sa ganitong pananaw, itinatangi ang Arbuda bilang bundok na nag-aalis ng kasalanan, hindi tinatablan ng Kali-doṣa dahil sa kapangyarihan ni Vasiṣṭha; maging ang simpleng darśana (pagkakita) ay nakapagdudulot ng paglilinis na higit pa sa karaniwang ritwal tulad ng pagligo at pagbibigay. Nagtanong pa ang mga ṛṣi tungkol sa sukat at kinalalagyan ng Arbuda, kung paanong ang katanyagan nito’y nagmumula sa māhātmya ni Vasiṣṭha, at kung alin ang mga pangunahing tīrtha roon. Sinimulan ni Sūta ang dalisay na salaysay na kanyang narinig: si Vasiṣṭha, isang devarṣi mula sa angkan ni Brahmā, ay nagsagawa ng mahigpit na austeridad, may takdang pagkain at mga disiplina ayon sa panahon. Ang kanyang bantog na bakang tumutupad ng hiling, si Nandinī, ay nahulog sa isang malalim at madilim na bangin habang nanginginain. Dahil kailangan siya sa araw-araw na homa, hinanap ni Vasiṣṭha ang baka, natagpuan ang bangin, at narinig ang daing. Sa pakiusap ni Nandinī, nagmuni-muni siya at tinawag si Sarasvatī, ang tagapaglinis ng tatlong daigdig; lumitaw ang ilog at pinuno ang bangin ng malinaw na tubig upang makalabas ang baka. Nang makita ang lalim, naisip ni Vasiṣṭha na punuin iyon sa pamamagitan ng pagdadala ng isang bundok, kaya nagtungo siya kay Himavān upang humiling ng angkop na masa ng bundok. Malugod siyang tinanggap ni Himavān, tinanong ang sukat ng bangin, at nang marinig ang mga sukat ay napatanong kung paano nabuo ang gayong kalawak na siwang—na siyang magbubukas sa susunod na pangyayari.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे
Sinabi ni Vyāsa: Oṃ—pagpupugay sa Walang-Hanggan, sa Pinakamapino, sa Nakikilala sa pamamagitan ng tunay na kaalaman; sa Vedhas, ang Manlilikha; sa Dalisay na may anyong sansinukob; kay Śambhu, ang Diyos ng mga diyos.
Verse 2
ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा
Wika ng mga rishi: Naipahayag mo na ang masusing paglawak ng mga angkan ng Buwan at ng Araw; gayundin ang lahat ng Manvantara at ang iba’t ibang paraan ng paglikha.
Verse 3
अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते
Ngayon ay nais naming marinig ang kataas-taasang kadakilaan ng mga tīrtha. O marunong na pantas, alin-alin sa mga banal na tīrtha sa daigdig na ito ang lalo pang mapagkaloob ng dakilang kabutihan?
Verse 4
सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा
Wika ni Sūta: Sa daigdig na ito ay napakaraming tīrtha na hindi tunay na matitiyak ang bilang; gayunman, noong unang panahon ay binilang itong tatlong krore at may dagdag pang kalahating krore.
Verse 5
क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः
Ang mga banal na pook, mga ilog, mga bundok, at gayundin ang mga batis ay nagkakamit ng sukdulang kabanalan at kadakilaan sa pamamagitan ng makapangyarihang tapas (pag-aayuno at pagninilay) ng mga ṛṣi.
Verse 6
तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः
Sa gitna nila ay naroon ang (banal na bundok) na tinatawag na Arbuda—walang dungis at tagapag-alis ng lahat ng kasalanan—na hindi nadungisan ng kapintasan ng Kali, dahil sa espirituwal na kapangyarihan ni Vasiṣṭha.
Verse 7
पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्
Kung paanong ang lahat ng tīrtha ay nagpapadalisay sa pamamagitan ng paliligo, pagkakawanggawa, at iba pa, gayon din ang Arbuda—sa darśana lamang, sa mismong pagtanaw—ay nag-aalis ng lahat ng kasalanan ng tao.
Verse 8
ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले
Wika ng mga ṛṣi: “Ano ang sukat at lawak ng pook na tinatawag na Arbuda? Saang lupain ito naroroon? At paano ito sumikat sa daigdig dahil sa kaluwalhatian ni Vasiṣṭha?”
Verse 9
कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः
“Alin-alin ang mga pangunahing tīrtha na nasa Bundok Arbuda? Isalaysay mo ang lahat nang masinsinan, sapagkat napakalaki ng aming pananabik na malaman.”
Verse 10
सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्
Sinabi ni Sūta: “Ngayon ay isasalaysay ko ang salaysay na pumupuksa sa kasalanan—ang banal na kadakilaan ng Arbuda—O pinakamainam sa mga dvija, ayon sa aking narinig.”
Verse 11
वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्
May isang banal na devarṣi na nagngangalang Vasiṣṭha, na nagmula sa Pitāmaha (Brahmā). Noong unang panahon ay dumating siya sa lupa at nagsagawa ng napakahigpit na tapasya.
Verse 12
नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः
Siya’y may disiplina at may pagtitimpi sa pagkain, at nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang. Sa panahon ng tag-ulan ay nanahan siya sa ilalim ng bukás na langit, at sa taglamig ay nanatili siya sa tubig.
Verse 13
पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा
Sa tag-init, isinagawa niya ang mahigpit na penitensiya ng “limang apoy” at buong debosyon na nagjapa at naghoma. Pagkaraan ng ilang panahon, nagkaroon siya ng bakang nagbibigay-gatas, tanyag sa pangalang Nandinī—mapalad nga, isang Kāmadhenu na tumutupad ng ninanais at nagkakaloob ng kasaganaan.
Verse 14
सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते
Minsan, habang pagala-gala sa ibabaw ng lupa upang maghanap ng damo, nahulog siya sa isang kakila-kilabot na hukay—napakalalim at nababalot ng dilim.
Verse 15
एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः
Sa mismong sandaling iyon, ang Mapalad na may matatalim na sinag—ang Araw—ay lumubog na; ngunit si Nandinī ay hindi pa nagbabalik, O pinakamainam sa mga pantas.
Verse 16
तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः
Gamit ang gatas niya araw-araw, ang pantas na dvija ay nagsasagawa ng handog-sa-apoy sa banal na apoy na mahusay na pinasiklab—sa gabi at sa umaga—matatag sa kanyang mga panata.
Verse 17
अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च
Pagkaraan, ang brāhmaṇa ay nabalot ng pangamba—tiyak dahil sa takot sa prāyaścitta, ang pag-aalay ng pagtubos—kaya hinanap niya sa gubat na iyon, sa mga patag at sa mga masukal at mabatong pook.
Verse 18
स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे
Pagdating niya sa hukay na iyon, narinig niya ang malakas na ungol. Nagsalita ang pinakadakilang muni: “O mapalad na babae, paano ka nahulog dito?”
Verse 19
अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया
Sinabi niya, “Dahil sa pag-aalala sa homa, lumabas ako upang hanapin at makita ka.” Sumagot siya, “O brahmanang muni, habang ako’y nanginginain, sa pagnanais ng damo…”
Verse 20
पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः
“Nahulog ako rito—O Panginoon, iligtas mo ako sa paghihirap na ito na di-matiis!” Nang marinig ang kanyang pananalita, pumasok sa pagninilay ang muni.
Verse 21
सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्
Pinagnilayan niya si Sarasvatī—ang ilog na nagpapadalisay sa tatlong daigdig. Nang ituon siya ng muni sa isip, si Sarasvatī ay dumating doon sa mismong sandali.
Verse 22
श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा
Pinuno niya ang hukay sa lahat ng panig ng dalisay na tubig. Nang mapuno ang hukay, si Nandinī ay lumitaw at nakaahon mula roon.
Verse 23
संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्
Sa galak ng puso, sumama siya sa pantas na muni patungo sa ashram.
Verse 24
स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे
Nang makita ang malalim na hukay, ang dakilang muni—matalino at mapanuri—ay nagmuni-muni kung paano napuno ang bangin na iyon.
Verse 25
तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्
Habang siya’y nag-iisip, O mga brāhmaṇa, sumilang ang pasyang ito: “Kung magdadala ng isang bundok at ilalapag, mapupuno ang kakila-kilabot na bangin na ito. Kaya agad akong tutungo kay Himavān, ang pinakadakila sa mga bundok.”
Verse 26
स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना
Ang dakilang tagapasan ng bundok na si Himavān ay magpapadala ng isang bundok dito, upang sa kapangyarihan ng marangal na nilalang na iyon ay mapunô nang ganap ang bangin na ito.
Verse 27
ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्
Pagkaraan, nagtungo ang muni kay Himavān, ang pinakadakila sa mga bundok. Nang makita ni Himavān si Vasiṣṭha na dumarating, nagalak ang kanyang puso; at matapos siyang parangalan sa mga handog na arghya at pādya at iba pang paggalang, ay nagsalita siya nang ganito.
Verse 28
स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्
Maligayang pagdating sa iyo, pinakadakila sa mga muni! Ngayon ay naging mabunga ang aking buhay, sapagkat ikaw—na iginagalang maging ng lahat ng nananahan sa langit—ay dumating sa aking tahanan.
Verse 29
ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम
Ipahayag mo ang iyong pakay, o pinakadakila sa mga muni, kahit pa tungkol ito sa aking sariling buhay. Tunay na ibibigay ko ito sa iyo; ipataw mo sa akin ang iyong utos.
Verse 30
वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा
Wika ni Vasiṣṭha: “Sa tabi ng aking āśrama ay may isang kakila-kilabot na bangin. Sa hukay na di masukat ang lalim, nahulog si Nandinī, ang dakilang baka.”
Verse 31
यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः
Bagaman siya’y naiahon mula roon sa matinding pagsisikap, dahil sa takot na siya’y muling mahulog, ako’y lumapit sa iyo. Wala nang ibang pinunò ng mga bundok na karapat-dapat sa gawaing ito.
Verse 32
तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्
Kaya nga, o pinakadakila sa mga bundok, magsugo roon ng isang tipak ng bundok upang mapuno ang bangin. Magsugo ng isang makapangyarihang gayon, nang walang pagkaantala.
Verse 33
हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च
Wika ni Himavān: “O pantas, sabihin mo sa akin ang sukat ng bangin—ang lapad at ang haba. Pagkatapos kong pag-isipan, magpapadala ako ng isang bundok na kasing-sukat niyon.”
Verse 34
वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम
Sabi ni Vasiṣṭha: “Ang haba nito ay dalawang libo at ang lapad ay tatlong libo. Ngunit sa ibaba, hindi masukat ang lalim nito, O pinakadakila sa mga bundok.”
Verse 35
हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद
Wika ni Himavān: “Paano nabuo ang dakilang bangin ayon sa sukat na iyon? Dahil dito’y nag-uumapaw ang aking pag-uusisa—isalaysay mo ang lahat nang ganap at malinaw.”