Adhyaya 96

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्मिन्गते भूपे ह्यजापाले रसातलम् । तत्पुत्रश्चाभवद्राजा मंत्रिभिस्तु पुरस्कृतः

Sinabi ni Sūta: Sa gayon, nang ang haring Ajāpāla ay bumaba sa Rasātala, ang kanyang anak ay naging hari, na pinangungunahan at tinutulungan ng mga ministro.

Verse 2

यो नित्यमगमत्स्वर्गे वासवं रमते सदा । शनैश्चरो जितो येन रोहिणीं परिभेदयन्

Siya’y palaging umaakyat sa langit at laging nagbibigay-lugod kay Vāsava (Indra). Siya rin ang nagpasuko kay Śanaiścara (Saturno), kahit pinahihirapan nito si Rohiṇī.

Verse 3

गृहे यस्य स्वयं विष्णुर्भूत्वा चैव चतुर्विधः । रावणस्य विनाशार्थं जन्म चक्रे प्रहर्षितः

Sa tahanan niya, si Viṣṇu mismo—na nagpakita sa apat na anyo—ay masayang isinilang upang lipulin si Rāvaṇa.

Verse 4

तेनागत्यात्र सत्क्षेत्रे तोषितो मधुसूदनः । प्रासादं शोभनं कृत्वा ततश्चैव प्रतिष्ठितः

Nang siya’y dumating sa banal na kṣetra na ito, nalugod si Madhusūdana (Viṣṇu). Pagkaraang maitayo ang maringal at magandang templo, ang Panginoon ay marapat na inihirang at iniluklok doon.

Verse 5

तस्यापि विश्रुता वापी स्वयं तेन विनिर्मिता । राजवापीति लोकेऽस्मिन्विख्यातिं परमां गता

Siya mismo ang nagpagawa ng isang bantog na vāpī (balong/imbakang may hagdan). Sa daigdig na ito, sumikat ito nang lubos sa pangalang “Rājavāpī”.

Verse 6

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते पञ्चमीदिने । प्रेतपक्षे विशेषेण स नरः स्यात्सतां प्रियः

Sinumang magsagawa ng śrāddha roon sa ikalimang araw ng buwan—lalo na sa Preta-pakṣa, ang kalahating buwan para sa mga yumao—ay magiging minamahal ng mga banal at mabubuti.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कथं तेन जितः सौरी रोहिणीशकटं च यत् । भिंदानस्तोषितस्तेन कथं नारायणो वद

Wika ng mga rishi: Paano niya napagtagumpayan si Śaurī (Śanaiścara), at paano nabasag ang “karitong Rohiṇī” (Rohiṇīśakaṭa)? At sa anong paraan nalugod si Nārāyaṇa sa kanya? Isalaysay mo sa amin.

Verse 8

।सूत उवाच । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे स्वधर्मेण वसुन्धराम् । अतिसौख्यान्वितो लोकः सर्वदैव व्यजायत

Sinabi ni Sūta: Nang ang haring may kaalaman sa dharma ay namuno sa daigdig ayon sa sariling matuwid na tungkulin, ang mga tao ay laging umunlad, puspos ng dakilang ligaya.

Verse 9

बहुक्षीरप्रदा गावः सस्यानि गुणवंति च । कामवर्षी च पर्जन्यो यथर्त्तुफलिता द्रुमाः

Ang mga baka ay nagbigay ng saganang gatas; ang mga pananim ay masagana at may ganda ng kalidad; ang ulan ay bumuhos ayon sa ninanais; at ang mga puno ay namunga sa takdang panahon.

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य दैवज्ञैस्तस्य भूपतेः । कथितं रोहिणीभेदं रविपुत्रः करिष्यति

Pagkaraan, sa isang panahon, ipinaalam ng mga astrologo sa haring iyon: ang anak ni Ravi (Śanaiścara) ang magsasagawa ng “Rohiṇī-bheda,” ang masamang palatandaang pagkapunit sa Rohiṇī.

Verse 11

तस्यानंतरमेवाशु दुर्भिक्षं संभविष्यति । अनावृष्टिश्च भविता रौद्रा द्वादश वार्षिकी । यया संपत्स्यते सर्वं भूतलं गतमानवम्

Kaagad pagkatapos niyon, lilitaw ang kakila-kilabot na taggutom; magkakaroon ng mabagsik na tagtuyot sa loob ng labindalawang taon, na siyang magpapahirap sa buong daigdig at magdadala sa mga tao sa kapahamakan.

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स राजा कुपितोऽभ्यगात् । शनैश्चरं समुद्दिश्य विमानमधिरुह्य च

Nang marinig ang kanilang mga salita, nag-alab sa galit ang hari at umalis; itinuon ang diwa kay Śanaiścara at sumakay rin sa makalangit na sasakyang vimāna.

Verse 13

तस्य तुष्टेन संदत्तं विमानं कामगं पुरा । शक्रेण तत्र संतिष्ठञ्छनैश्चरमुपाद्रवत्

Noon pa, si Indra (Śakra), sa kanyang pagkalugod, ay nagkaloob sa kanya ng vimāna na sumusunod sa nais; nakatindig doon, sinalakay niya si Śanaiścara.

Verse 14

ततः सूर्यपथं मुक्त्वा ततश्चंद्रस्य पार्थिवः । नक्षत्रसरणिं प्राप्य सज्यं कृत्वा महद्धनुः

Pagkaraan, iniwan ng hari ang landas ng Araw at saka ang landas ng Buwan; narating niya ang daan ng mga bituin, at matapos higpitan ang malaking busog, tumindig siyang handa.

Verse 15

तत्र बाणं समारोप्य शनैश्चरमुपाद्रवत् । प्रोवाच पुरतः स्थित्वा सूर्यपुत्रमधोमुखम्

Doon, ikinabit niya ang palaso at sumugod kay Śanaiścara; tumindig sa harap niya, kinausap niya ang anak ng Araw na nakayukong nakaharap sa ibaba.

Verse 16

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

“Iwan mo ngayon din ang landas ng Rohiṇī, O Śanaiścara. Kapag sinuway mo ang aking salita, ihahatid kita sa tahanan ni Yama.”

Verse 17

एतेन निशिताग्रेग शरेणा नतपर्वणा । दिव्यास्त्रमंत्रयुक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

Sa palasong ito—matulis ang dulo at matibay ang pagkakabuo—na pinuspos ng mga mantra ng banal na sandata, ipinahahayag kong ito ang katotohanan.

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तादृग्रौद्रतमं महत् । मन्दो विस्मयमापन्नस्ततश्चेदमभाषत

Nang marinig ang mga salitang yaon—lubhang mabagsik at kakila-kilabot—si Manda (Śanaiścara) ay napamangha, at saka nagsalita nang ganito.

Verse 19

कस्त्वं ब्रूहि महाभाग मम मार्गं रुणत्सि यः । अगम्यं केनचिल्लोके सर्वैरपि सुरासुरैः

“Sino ka? Sabihin mo sa akin, O mapalad—ikaw na humahadlang sa aking landas; ang landas na ito sa daigdig ay di-malalapitan ninuman, kahit ng mga diyos at mga asura.”

Verse 20

राजोवाच । अहं दशरथो नाम सूर्यवंशोद्भवो नृपः । अजस्य तनयः प्राप्तः कामं वारयितुं क्रुधा

Wika ng Hari: “Ako si Daśaratha sa pangalan, isang haring isinilang sa angkan ng Araw (Sūryavaṃśa), anak ni Aja. Dumating ako sa poot upang pigilin ang iyong balak.”

Verse 21

मंद उवाच । न त्वया सह संबंधः कश्चिदस्ति महीपते । मम यत्त्वं प्रकोपाढ्यो मन्मार्गं हंतुमिच्छसि

Sabi ni Manda: “O hari, wala akong anumang ugnayan sa iyo; bakit, sa tindi ng galit, nais mong wasakin ang aking landas?”

Verse 22

राजोवाच । रोहिणीसंभवं त्वं हि शकटं भेदयिष्यसि । सांप्रतं मम दैवज्ञैर्वाक्यमेतदुदाहृतम्

Wika ng Hari: “Tunay ngang wawasakin mo ang karitong isinilang kay Rohiṇī. Ito ang mismong pahayag na idineklara sa akin ngayon ng aking mga astrologo.”

Verse 23

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

“Kapag nabasag mo, O Manda, ang karitong iyon, hindi magpapadala ng ulan si Śatakratu (Indra). Ganito ang sinasabi ng mga astrologo, bihasa sa agham ng mga bituin at mga palatandaan.”

Verse 24

जाते वृष्टिनिरोधेऽथ जायंतेऽन्नानि न क्षितौ । अन्नाभावात्क्षयं यांति ततो भूभितले जनाः

Kapag napigil ang pag-ulan, walang butil na tutubo sa lupa. Dahil sa kakulangan ng pagkain, ang mga tao sa ibabaw ng daigdig ay manghihina at mamamatay.

Verse 25

जनोच्छेदे ततो जाते अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । न भवंति धरा पृष्ठे ततः स्यादेव संक्षयः

Kapag nalipol at napahamak ang mga tao, ang mga ritwal gaya ng Agniṣṭoma at iba pa ay hindi na maisasagawa sa lupa. Mula roon, lalo pang dumarating ang pagkapinsala.

Verse 26

एतस्मात्कारणाद्रुद्धो मार्गस्ते सूर्यसंभव । रोहिणीं गंतुकामस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

Dahil sa dahilang ito, O isinilang sa Araw, nahahadlangan ang iyong landas habang ninanais mong magtungo kay Rohiṇī. Ito ang katotohanang aking sinabi.

Verse 27

शनिरुवाच । गच्छ पुत्र निजं गेहं ममापि त्वं च रोचसे । तुष्टोऽहं तव वीर्येण न त्वन्येन महीपते

Wika ni Śani: “Humayo ka, anak ko, at umuwi sa sarili mong tahanan. Ikaw ay nakalulugod maging sa akin. O hari, nasisiyahan ako sa iyong kagitingan—hindi sa iba pa.”

Verse 28

न केनचित्कृतं कर्म यदेतद्भवता कृतम् । न करिष्यति चैवान्यो देवो वा मानवोऽथ वा

Walang sinuman ang nakagawa ng gawang tulad ng ginawa mo; at wala ring iba—maging diyos man o tao—ang makagagawa nito kailanman.

Verse 29

नाहं पश्यामि भूपाल कथंचिदपि तूर्ध्वतः । यतो दृष्टिविनिर्दग्धं भस्मसाज्जायतेऽखिलम्

O hari, hindi ako tumitingala kailanman; sapagkat ang lahat ng masunog sa aking titig ay nagiging abo nang lubos.

Verse 30

जातमात्रेण बालेन मया पादौ निरीक्षितौ । तातस्य सहसा दग्धौ ततोऽहं वारितोंऽबया

Nang ako’y bagong silang na sanggol, minasdan ko ang mga paa ng aking ama; pagdaka’y nasunog ang mga iyon. Pagkaraan, pinigil ako ng aking ina.

Verse 31

न त्वया पुत्र द्रष्टव्यं किंचिदेव कथंचन । प्रमाणं यदि ते धर्मो मातृवाक्यसमुद्भवः

“Anak ko, huwag kang tumingin sa anumang bagay, sa anumang paraan—kung para sa iyo ang dharma ay kapangyarihang nagmumula sa salita ng ina.”

Verse 32

तस्मात्त्वया महत्कर्म कृतमीदृक्सुदुष्करम् । प्रजानां पार्थिवश्रेष्ठ त्यक्त्वा दूराद्भयं मम

Kaya nga, natupad mo ang isang dakilang gawa na lubhang mahirap, O pinakamainam sa mga hari; alang-alang sa iyong mga nasasakupan, itinaboy mo nang malayo ang takot sa akin.

Verse 33

तस्मा त्तव कृते नाहं भेदयिष्यामि रोहिणीम् । कथंचिदपि भूपाल युगांतररशतेष्वपि

Kaya nga, alang-alang sa iyo, O hari, hindi ko na pahihirapan si Rohiṇī—sa anumang paraan man—kahit pa sa paglipas ng daan-daang libong yuga.

Verse 34

वरं वरय चास्माकं तस्मादद्य भविष्यति । हृतत्स्थितं दुर्लभं भूप सर्वेषामिह देहिनाम्

“Pumili ka ng isang biyaya mula sa akin; kaya ngayong araw ay ipagkakaloob ito. O hari, para sa mga nilalang na may katawan sa mundong ito, napakabihira ang mapanatiling matatag at di matinag ang puso.”

Verse 35

राजोवाच । तव यो वासरे प्राप्ते तैलाभ्यंगं करोति वै । तस्याऽन्यदिवसं यावत्पीडा कार्या न च त्वया

Wika ng hari: “Sinumang sa pagdating ng iyong araw ay taimtim na magsagawa ng pagpapahid ng langis sa katawan (abhyanga), huwag mo siyang pahirapan—kahit hanggang sa sumunod na araw man lamang.”

Verse 36

तिलदानं करोत्येवं लोहदानं च यस्तव । करोति दिवसे शक्त्या यावद्वर्षं त्वया हि सः

“Gayundin, sinumang sa iyong araw, ayon sa kanyang kakayahan, ay magbigay ng kawanggawa ng linga at maghandog din ng bakal, at ipagpatuloy ito sa loob ng isang buong taon—siya ay nararapat mong tunay na ingatan.”

Verse 37

रक्षणीयः सुकृच्छ्रेषु संकटेषु सदैव हि । त्वयि गोचरपीडायां संस्थिते चार्कसंभव

Dapat siyang laging pangalagaan sa mabibigat na paghihirap at mga krisis—lalo na kapag ikaw ay nasa masakit na pagdaan ng gocara (pagdurusang dulot ng paglalakbay ng mga planeta), O anak ng Araw.

Verse 38

यः कुर्याच्छांतिकं सम्यक्तिलहोमं च भक्तितः । वासरे तव संप्राप्ते समिद्भिश्च तथाऽक्षतैः

Sinumang, pagdating ng iyong araw, ay magsagawa nang wasto ng ritwal ng pagpapayapa (śāntika)—na may debosyon na mag-alay ng tilahoma (homa ng linga), gamit ang mga banal na panggatong at gayundin ang akṣata, ang bigas na buo—

Verse 39

तस्य सार्धानि वर्षाणि सप्त कार्या प्रयत्नतः । त्वया रक्षा महाभाग वरं चेन्मम यच्छसि

Para sa taong iyon, dapat mong masikap na ipagkaloob ang pag-iingat sa loob ng pitong taon at kalahati, O marangal; kung tunay ngang ibinibigay mo sa akin ang biyayang ito.

Verse 40

सूत उवाच । एवमित्येव संप्रोच्य विरराम ततः परम् । शनैश्चरो महीपालवचनाद्द्विजसत्तमाः

Sinabi ni Sūta: “Pagkasabi lamang ng, ‘Gayon nga,’ siya’y tumahimik na. O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, si Śanaiścara ay kumilos ayon sa salita ng hari.”

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं सुविस्तरात् । भवद्भिः सूर्यपुत्रस्य राज्ञा दशरथेन हि । संवादं रोहिणीभेदे सञ्जातं समुपस्थिते

Naipahayag ko na sa inyo ang lahat, nang lubos at masinsin, ayon sa inyong itinanong: ang pag-uusap na naganap sa pagitan ng anak ng Araw (Śanaiścara) at ni Haring Daśaratha, na sumibol sa pangyayaring “Rohiṇī-bheda” nang ito’y dumating.

Verse 42

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्यो विशेषतः । शनैश्चरकृता पीडा तस्य नाशं प्रगच्छति

Sinumang laging bumibigkas ng talatang ito—o lalo na ang nakikinig—ang pagdurusang dulot ni Śanaiścara (Shani) ay mapapawi at maglalaho.