Adhyaya 26
Nagsisimula ang kabanata sa pagsasalaysay ni Sūta at sa paglipat ng tagpo tungo sa konteksto ng hanggahang timog–hilaga. Sa Mathurā sa pampang ng Yamunā, ipinakikilala ang dalawang bantog na Brahmin na kapwa nagngangalang Gokarṇa; dahil sa “utos-pangasiwaan” ni Dharma-rāja Yama, nagkamali ang sugo at nadala ang maling Brahmin na mahaba pa ang buhay, kaya itinuwid ito ni Yama at nagbukas ng pag-uusap tungkol sa katarungan at aral ng karma. Isang Brahmin na nagnanais mamatay dahil sa kahirapan ang nakipagtalakayan kay Yama hinggil sa pagiging walang kinikilingan at sa pag-andar ng bunga ng gawa. Hiniling ng Brahmin ang pag-uuri ng mga impiyerno, at inilatag ni Yama ang isang pangunahing talaan ng dalawampu’t isa, kabilang ang Vaitaraṇī, na inuugnay sa mga kasalanang gaya ng pagnanakaw, pagtataksil, huwad na patotoo, at pananakit. Mula sa paglalarawan ng parusa, lumipat ang turo sa dapat gawin: wastong paglalakbay-pananampalataya, pagsamba sa mga diyos at paggalang sa panauhin, pagkakawanggawa ng pagkain, tubig, at masisilungan, pagpipigil-sa-sarili, pag-aaral, at mga gawaing kapakinabangan ng madla (mga balon, imbakan ng tubig, dambana) bilang pananggalang na disiplina. Sa huli, ibinunyag ni Yama ang “lihim” na aral ng pagliligtas: ang debosyon kay Śiva sa Hāṭakeśvara kṣetra sa rehiyong Ānarta, kahit sa maikling panahon, ay sinasabing nakapapawi ng mabibigat na kasalanan at nakapag-aangat sa daigdig ni Śiva. Ang dalawang Gokarṇa ay sumamba, nagtatag ng liṅga sa hanggahan, nagsagawa ng tapas, at umakyat sa langit; pinupuri rin ang pagpupuyat sa gabi ng ika-14 na araw ng buwan, na nagbibigay ng bunga mula supling at yaman hanggang mokṣa. Sa phalāśruti, sinasabing ang paninirahan, pagsasaka, pagligo, at maging ang pagkamatay ng hayop sa loob ng kṣetra ay may espirituwal na pakinabang, samantalang ang mga lumalabag sa dharma ay paulit-ulit na nahuhulog mula sa mapalad na kalagayan.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । यत्पूर्वापरसीमान्तं तन्मया संप्रकीर्तितम् । दक्षिणोत्तरसंभूतं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्
Sinabi ni Sūta: “Naipaliwanag ko na nang wasto ang mga hangganang silangan at kanluran. Ngayon ay sasabihin ko sa inyo, ayon sa kalagayan nito, ang saklaw at paglalatag patungo sa timog at hilaga.”
Verse 2
अस्ति भूभितले ख्याता मधुराख्या महापुरी । नानाविप्रसमाकीर्णा यमुनातटसंश्रया
Sa ibabaw ng daigdig ay may isang dakilang lungsod na bantog na tinatawag na Madhurā, siksik sa maraming brāhmaṇa at nakahimlay sa pampang ng Yamunā.
Verse 3
तस्यामासीद्द्विजश्रेष्ठो गोकर्ण इति विश्रुतः । वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रविचक्षणः
Sa lungsod na iyon ay may isang pinakamarangal na brāhmaṇa, tanyag sa pangalang Gokarṇa—ganap sa pag-aaral ng Veda at may talas sa lahat ng śāstra.
Verse 4
अथापरोऽस्ति तन्नामा तत्र विप्रो वयोऽन्वितः । सोऽपि च ब्राह्मणः श्रेष्ठः सर्वविद्यासु पारगः
At may isa pang brāhmaṇa roon na kapangalan niya, may katandaan na; siya man ay isang marangal na brāhmaṇa, bihasa sa lahat ng sangay ng kaalaman.
Verse 5
कस्यचित्त्वथकालस्य यमः प्राह स्वकिंकरम् । ऊर्ध्वकेशं सुरक्ताक्षं कृष्णदन्तं भयानकम्
Sa isang sandali, nagsalita si Yama sa sarili niyang lingkod—may buhok na nakatindig, matang mapulang naglalagablab, ngiping nangingitim, at anyong nakapanghihilakbot.
Verse 6
अद्य गच्छ द्रुतं दूत मथुराख्यां महापुरीम् । आनयस्व द्विजश्रेष्ठं तस्यां गोकर्णसंज्ञकम्
“Humayo ka ngayon nang madali, O sugo, sa dakilang lungsod na tinatawag na Mathurā; at dalhin mo rito ang pinakadakilang Brahmin doon, na ang pangalan ay Gokarṇa.”
Verse 7
तस्यायुषः क्षयो जातो मध्याह्नेऽद्यतने दिने । त्याज्योऽन्योऽस्ति च तत्रैव चिरायुस्तादृशो द्विजः
“Ang kaniyang takdang buhay ay nagwakas sa katanghaliang-tapat ng araw na ito. Ngunit naroon din ang isa pang Brahmin na kahawig, na mahaba ang buhay—siya’y dapat pabayaan.”
Verse 8
सूत उवाच । अथ दूतो द्रुतं गत्वा तां पुरीं यमशासनात् । विभ्रमादानयामास गोकर्णं च चिरायुषम्
Sinabi ni Sūta: Pagkaraan, ang sugo, sa utos ni Yama, ay nagmadaling tumungo sa lungsod na iyon; ngunit dahil sa pagkakamali, dinala niya pabalik si Gokarṇa na mahaba ang buhay.
Verse 9
ततः कोपपरीतात्मा यमः प्रोवाच किंकरम् । दीर्घायुरेष आनीतो धिक्पाप किमिदं कृतम्
Pagkaraan, si Yama, na nilamon ng galit ang diwa, ay nagsabi sa lingkod: “Mahaba ang buhay ng isang ito! Nakakahiya, O makasalanan—ano itong ginawa mo?”
Verse 10
तस्मात्प्रापय तत्रैव यावदस्य च बन्धुभिः । नो गात्रं दह्यते शोकात्सुसमिद्धेन वह्निना
Kaya nga, ibalik siya roon agad—bago pa ang kanyang mga kamag‑anak, na nag-aalab sa dalamhati, ay magsunog sa kanyang katawan sa apoy na masidhing nagliliyab para sa pagsusunog ng bangkay.
Verse 11
ब्राह्मण उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि दिष्ट्या प्राप्तोस्मि तेंऽतिकम् । वांछमानः सदा मृत्युं दारिद्र्येण कदर्थितः
Wika ng Brahmana: “Hindi na ako babalik doon. Sa mabuting kapalaran, narating ko ang iyong harapan. Dinurog ng karukhaan, lagi kong minimithi ang kamatayan.”
Verse 12
यम उवाच । निमिषेणापि नो मर्त्यमानयामि महीतलात् । आयुःशेषेण विप्रेन्द्र पूर्णेनाथ त्यजामि न
Wika ni Yama: “Kahit isang kisapmata, hindi ko iniaalis ang isang mortal mula sa ibabaw ng lupa. O pinakamainam sa mga brāhmana, hindi ko pinapapanaw ang sinuman hangga’t hindi ganap na natutupad ang nalalabing itinakdang haba ng buhay.”
Verse 13
तत एव हि मे नाम धर्मराज इति स्मृतम् । समत्वात्सर्वजंतूनां पक्षपातविवर्जनात्
“Dahil diyan ako naaalala sa pangalang Dharmarāja: sapagkat pantay ako sa lahat ng nilalang at malaya sa pagkiling.”
Verse 14
तस्माद्गच्छ गृहं विप्र यावद्गात्रं न दह्यते । बंधुभिस्तव शोकार्तैर्नाधुना तत्र ते स्थितिः
“Kaya nga, O brāhmana, umuwi ka sa iyong tahanan habang hindi pa nasusunog ang iyong katawan. Ang iyong mga kamag‑anak ay lugmok sa dalamhati; hindi ito ang panahong manatili ka roon.”
Verse 15
प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं वरं ब्राह्मणसत्तम । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कथंचिदपि देहिनाम्
O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, hingin mo ang biyayang ninanais ng iyong puso. Nawa’y ang aking pagpapakita ay hindi maging walang saysay para sa mga nilalang na may katawan, sa anumang pagkakataon.
Verse 16
ब्राह्मण उवाच । अवश्यं यदि गंतव्यं मया देव गृहं पुनः । तन्ममाचक्ष्व पृच्छामि वरश्चैष भवेन्मम
Wika ng brāhmaṇa: “Kung tiyak na kailangan kong bumalik muli sa aking tahanan, O Panginoon, kung gayon ay ipahayag Mo sa akin—ito ang aking itinatanong. Nawa’y ito mismo ang maging biyaya ko.”
Verse 17
एते ये नरका रौद्राः सेविताः पापकर्मभिः । दृश्यंते वद कः केन कर्मणा सेव्यते जनैः
“Ang mga kakila-kilabot na impiyernong ito ay bunga ng mga gawang makasalanan—nakikita rito. Sabihin mo: sino ang pinadaranas sa alinmang impiyerno, at dahil sa anong gawa?”
Verse 18
यम उवाच । असंख्या नरका विप्र यथा प्राणिगणाः क्षितौ । कृत्स्नशः कथितुं शक्या नैववर्षशतैरपि
Sinabi ni Yama: “Hindi mabilang ang mga impiyerno, O brāhmaṇa, gaya ng hindi mabilang ang mga nilalang sa lupa. Hindi ito maisasalaysay nang lubos kahit sa loob ng daan-daang taon.”
Verse 19
कीर्तयिष्यामि तेषां ते प्राधान्येन द्विजोत्तम । एकविंशतिसंख्या ये पापिलोककृते कृताः
“O pinakamahusay sa mga dalawang-ulit na isinilang, isasalaysay ko sa iyo ang mga pangunahing impiyerno sa mga iyon—dalawampu’t isa ang bilang—na itinalaga para sa daigdig ng mga makasalanan.”
Verse 20
आद्योऽयं रौरवो नाम नरको द्विजसत्तम । प्रतप्ततैलकुंभेषु पच्यंते यत्र जंतवः
Ang unang impiyerno ay tinatawag na Raurava, O pinakadakilang brahmana. Doon, ang mga nilalang ay niluluto sa malalaking kalderong punô ng naglalagablab na mainit na langis.
Verse 21
हा मातस्तात पुत्रेति प्रकुर्वंति सुदारुणम् । परपाकरताः क्षुद्राः परद्रव्या पहारकाः
Sumisigaw sila, “O ina! O ama! O anak!” at humahagulhol sa sukdulang paghihirap—yaong may makitid na isip, nalulugod sa pananakit sa kapwa at nagnanakaw ng ari-arian ng iba.
Verse 22
द्वितीय एष विप्रेंद्र महारौरवसंज्ञितः । कृतघ्नैः सेव्यते नित्यं तथा च गुरुतल्पगैः
O pinakamahusay na brahmana, ito ang ikalawang impiyerno na tinatawag na Mahāraurava. Ito ang laging tahanan ng mga walang utang-na-loob, at gayundin ng mga lumalapastangan sa higaan ng kanilang guro.
Verse 23
रोरूयमाणैर्दाहार्तैः पच्यमानै र्हविर्भुजा । खंडशः क्रियमाणैश्च तीक्ष्णशस्त्रैरनेकधा
Doon sila ay humahagulgol nang malakas, pinahihirapan ng pagkapaso, na ‘niluluto’ ng tagalamon ng handog—ang apoy (Agni); at sila’y tinatadtad sa maraming paraan ng matatalim na sandata.
Verse 24
तृतीयोंऽधतमोनाम नरकः सुभयावहः । अत्र ये पुरुषा यांति तांश्च वक्ष्यामि सुद्विज
Ang ikatlong impiyerno ay tinatawag na Andhatamas, lubhang nakapanghihilakbot. O mabuting brahmana, sasabihin ko kung sinu-sinong tao ang napapadpad doon.
Verse 26
चतुर्थोऽयं प्रतप्ताख्यो नरकः संप्रकीर्तितः । अत्र ते यातनां भुक्त्वा तथा शुद्धा भवंति च
Ang ikaapat na impiyernong ito ay ipinahahayag na Pratāpta, “Ang Nasunog.” Pagkaraang danasin ang pahirap doon, sila man ay nalilinis, sapagkat nauubos ang kanilang karma.
Verse 27
यैः कृता सततं निंदा गुरुदेवतपस्वि नाम् । तेषामुत्पाट्यते जिह्वा जाताजाताऽत्र भूरिशः
Yaong palagiang naninirang-puri sa mga guru, sa mga diyos, at sa mga asceta—ang kanilang dila ay binubunot dito, paulit-ulit, maraming ulit.
Verse 28
एषोऽन्यः पंचमो नाम सुप्रसिद्धो विदारकः । मित्रद्रोहरताश्चात्र च्छिद्यंते करपत्रकैः
Ang isa pang ito ang ikalima, tanyag sa pangalang Vidāraka, “Ang Tagapunit.” Dito, ang mga nahuhumaling sa pagtataksil sa kaibigan ay hinihiwa ng mga talim na “dahon-kamay.”
Verse 29
दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । सुलोहास्याः खगास्तेषां हरंत्यत्र विलोचने
Ang mga babaeng may asawa ng iba ay tinitigan ng masasamang mata ng mga lalaking hamak; dito, ang mga ibong may tuka na bakal ay aagaw at pupunit sa kanilang mga mata.
Verse 30
प्राणांतिकं पुरा दत्तं यैर्दुःखं प्राणिनां नरैः । अपराधं विना तेऽत्र पच्यंते वालुकोत्करैः
Ang mga lalaking noon ay nagdulot ng pagdurusang umaabot sa panganib ng buhay sa mga nilalang na walang kasalanan—dito sila “niluluto” sa mga bunton ng nagbabagang buhangin.
Verse 31
बीभत्सुरिति विख्यातः सप्तमो नरकाधमः । मूत्रामेध्य समाकीर्णः समंतादतिगर्हितः
Ang ikapito, ang pinakamasahol sa mga impiyerno, ay kilala bilang Bībhatsu. Puno ito ng ihi at karumihan, at lubhang kasuklam-suklam sa lahat ng panig.
Verse 32
राजगामि च पैशुन्यं यैः कृतं सुदुरात्मभिः । अमेध्यपूर्णवक्त्रास्ते धार्यंतेऽत्र नराधमाः
Yaong mga lubhang masasama na nagsagawa ng paninira at pagsusumbong na umaabot sa hari (paninirang-dangal sa hukuman)—ang mga hamak na iyon ay ikinukulong dito, na ang bibig ay pinupuno ng karumihan.
Verse 33
कुत्सितोनाम विख्यातो द्विजायं चाष्टमोऽधमः । श्लेष्ममूत्राभिसंपूर्णैस्तथा गन्धैश्च कुत्सितैः
O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, ang ikawalong maruming impiyerno ay kilala bilang Kutsita. Puno ito ng plema at ihi, at umaalingasaw sa mabahong amoy na nakalalait.
Verse 34
गुरुदेवातिथिभ्यश्च स्वभृत्येभ्यो विशेषतः । अदत्त्वा भोजनं यैस्तु कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः
Yaong mga kumain para sa sarili nang hindi muna nagbibigay ng pagkain sa guru, sa mga diyos, sa mga panauhin, at lalo na sa kanilang mga umaasa at mga tagapaglingkod—sila’y inilalagak dito upang magdusa.
Verse 35
एष दुर्गमनामा च नवमो द्विजसत्तम । तीक्ष्णकंटकसंकीर्णः सर्पवृश्चिकसंकुलः
O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, ang ikasiyam na ito ay tinatawag na Durgama. Ito’y nagkalat ng matutulis na tinik at nag-uumapaw sa mga ahas at alakdan.
Verse 36
एकसार्थप्रयाताय क्षुत्क्षामायावसीदते । अदत्त्वा भोजनं यैश्च कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः
Yaong hindi nagkaloob ng pagkain sa manlalakbay na kasama ng karaban, na nanghihina at halos bumagsak sa gutom, ay pinananatili rito (sa impiyernong ito).
Verse 37
दशमोऽयं सुविख्यातो नरको नामदुः सहः । तप्तलोहमयैः स्तंभैः समंतात्परिवारितः
Ang ikasampung impiyernong ito ay tanyag sa pangalang Duḥsaha. Napaliligiran ito sa lahat ng panig ng mga haliging bakal na nagbabagang pula.
Verse 38
ये पापाः परदारेषु रक्ता मिष्टामिषेषु वा । तप्तलोहमयान्स्तंभांस्तेऽत्रालिंगंति मानवाः
Ang mga makasalanang nahuhumaling sa asawa ng iba, o nakakapit sa matatamis na pagkain at karne, dito’y pinipilit yakapin ang mga haliging bakal na nagbabagang pula.
Verse 39
एकादशोऽपरश्चायमाकर्षाख्यः प्रकीर्तितः । नरको विप्रशार्दूल तप्तसंदंशसंकुलः
O tigre sa mga Brāhmaṇa, ang isa pang ito—ang ikalabing-isa—ay ipinahahayag na impiyernong Ākarṣa. Siksik ito ng nagbabagang pulang sipit at pang-ipit.
Verse 40
स्त्रीविप्रगुरुदेवानां वित्तं चाश्नंति ये नराः । संदंशैरपि कृष्यंते तत्र तप्तैः समंततः
Ang mga lalaking lumalamon o sumasamsam sa yaman ng kababaihan, ng mga Brāhmaṇa, ng mga guro, o ng mga diyos, doon ay hinihila sa lahat ng panig ng nagbabagang pulang sipit na bakal.
Verse 41
संदंशो द्वादशश्चायं तथाऽभक्ष्यप्रभक्षकाः । लोहदंतमुखैर्गृधैर्भक्ष्यंतेऽत्र नराधमाः
Ang ikalabindalawang impiyerno ay ang Saṃdaṃśa. Dito, ang mga hamak na taong kumakain ng ipinagbabawal ay nilalamon ng mga buwitreng may tuka at ngiping bakal.
Verse 42
एष त्रयोदशोनाम सुविख्यातो नियंत्रकः । समंतात्कृमिभिर्व्याप्तस्तथा च दृढबन्धनैः
Ang ikalabintatlong impiyerno ay kilala bilang Niyaṃtraka. Ito ay punong-puno ng mga uod sa bawat panig, at gayundin ng mahihigpit na gapos.
Verse 43
न्यासापहारकाः पापास्तत्र बद्धाश्च बंधनैः । कृमिवृश्चिक कीटाद्यैर्भक्ष्यते द्विजसत्तम
O pinakamahusay sa mga ipinanganak nang dalawang beses, ang mga makasalanang nagnanakaw ng ipinagkatiwala ay iginagapos doon at kinakain ng mga uod, alakdan, at iba pang insekto.
Verse 44
तथा चतुर्दशोनाम नरकोऽधोमुखः स्थितः । नरकाणां समस्तानामेष रौद्रतमाकृतिः
Gayundin, ang ikalabing-apat ay ang impiyernong tinatawag na 'Adhomukha' (Nakatuwad), kung saan ang isa ay nakabaligtad. Sa lahat ng mga impiyerno, ito ang may pinakanakakatakot na anyo.
Verse 45
अत्र चाधोमुखा बद्धा वृक्षशाखावलंबिताः । पच्यंते वह्निनाऽधस्ताद्ब्रह्मघ्ना ये च मानवाः
Dito, nakatuwad at nakagapos, nakabitin sa mga sanga ng puno, ang mga taong pumatay ng isang brāhmaṇa ay niluluto ng apoy mula sa ibaba.
Verse 46
यूकामत्कुणदंशाद्यैः संकीर्णोऽयं द्विजोत्तम । नरको भीषणो नाम ख्यातः पञ्चदशो महान्
O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang pook na ito’y nag-uumapaw sa kuto, surot, niknik at mga katulad. Ang dakilang impiyernong ito, na kakila-kilabot, ay tanyag bilang ika-labinlima, na tinatawag na “Bhīṣaṇa” (Nakapanlulumong Takot).
Verse 47
कूटसाक्ष्यरतानां च तथैवानृतवादिनाम् । अत्राश्रयो मया दत्तस्तथान्येषां कुकर्मिणाम्
Dito, itinalaga ko ang pook ng pagkakapiit para sa mga nahuhumaling sa huwad na pagsaksi at sa mga sanay magsinungaling—gayundin sa iba pang gumagawa ng masamang gawa.
Verse 49
एष षोडश उद्दिष्टो नरको नाम क्षुद्रदः । युधार्तैर्मानवैर्व्याप्तः समंताद्द्विजसत्तम
O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ito ang ipinahayag na ika-labing-anim na impiyerno, na tinatawag na “Kṣudrada.” Sa lahat ng panig ay punô ng mga taong pinahihirapan ng digmaan.
Verse 50
तथा सप्तदशश्चायं क्षाराख्यो नरकः स्मृतः । सुक्षारेण समाकीर्णः सर्वप्राणिभयावहः
Gayundin, ito’y inaalala bilang ika-labimpitong impiyerno, na tinatawag na “Kṣāra” (Nakakapasong Alkali). Kalat dito ang matalim at naglalagablab na alkali, na nagdudulot ng sindak sa lahat ng may buhay.
Verse 51
व्रतभंगकरा ये च ये च पाषण्डिनो नराः । तेऽत्रागत्य शितैः शस्त्रैः पिष्यंते पापकृत्तमाः
Yaong mga sumisira sa mga banal na panata (vrata), at yaong mga taong sumusunod sa landas ng pāṣaṇḍa na sumasalungat sa dharma—pagdating dito, ang pinakamasasamang makasalanan ay dinudurog ng matatalim na sandata.
Verse 52
एष चाष्टादशो नाम कथितश्च निदाघकः । ज्वलितांगारसंकीर्णो दुःसेव्यः सर्वदेहिनाम्
Ito ang ikalabing-walo, na tinatawag na “Nidāghaka” (Nagniningas na Init). Punô ito ng naglalagablab na baga at di-matiis ng lahat ng may katawan.
Verse 53
दूषयंति च ये शास्त्रं काव्यं विप्रं च कन्यकाम् । अंगारांतः स्थितातेऽत्र ध्रियंते मानवा द्विज
O dalawang-ulit-na-isinilang, yaong dumudungis sa banal na aral, sa marikit na tula, sa isang brāhmaṇa, at sa isang dalagang malinis—sila’y ikinukulong dito, inilalagak sa gitna ng naglalagablab na baga.
Verse 54
एकोनविंशतिश्चायं प्रख्यातः कूटशाल्मलिः । सुतीक्ष्णकंटकाकीर्णः समंताद्द्विजसत्तम ।ा
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, ito ang ikalabinsiyam, tanyag na “Kūṭaśālmali,” na napaliligiran sa lahat ng panig ng mga tinik na ubod-talim.
Verse 56
एष विंशतिमो नाम नरको द्विजसत्तम । असिपत्रवनाख्यश्च कष्टसेव्यो दुरात्मभिः
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang, ito ang ikadalawampung impiyerno, na tinatawag na “Asipatravana” (Gubat ng mga Dahon na Gaya ng Tabak), isang pagdurusang halos di-matiis, na tanging masasamang-loob ang daraan.
Verse 57
अत्र यांति नरा विप्र पररंध्रनिरीक्षकाः । कूटकर्मरता ये च शास्त्रविक्रयकारकाः
O Brāhmaṇa, dito dumarating ang mga taong naniniktik sa kapintasan ng iba, ang mga nalulugod sa mapanlinlang na gawa, at yaong ginagawang kalakal ang mga banal na kasulatan.
Verse 58
एकविंशतिमा चैषा नाम्ना वैतरणी नदी । सर्वैरेव नरैर्गम्या धर्मपापानुयायिभिः
Ito ang ikadalawampu’t isa: ang ilog na tinatawag na Vaitaraṇī, na dapat lapitan ng lahat ng tao, maging sila’y sumunod sa dharma o nagtaguyod ng kasalanan.
Verse 59
मृत्युकाले समुत्पन्ने धेनुं यच्छंति ये नराः । तस्या लांगूलमाश्रित्य तारयंति सुखेन च
Kapag dumating na ang oras ng kamatayan, yaong nagkakaloob ng isang inahing gatasan—at humahawak sa buntot nito—ay naitatawid nang magaan at payapa.
Verse 60
अदत्त्वा गां च ये मर्त्या म्रियंते द्विजसत्तम । तीर्त्वा हस्तादिभिर्दुर्गा त इमां संतरंति च
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang mga mortal na namamatay nang hindi nagkaloob ng baka ay tumatawid sa mahirap na ilog na ito sa sariling mga kamay at iba pa, nag-aagaw-buhay upang makatawid.
Verse 61
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तम । विस्तरेण तव प्रीत्या स्वरूपं नरकोद्भवम्
O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, sinabi ko na sa iyo ang lahat ng iyong itinatanong; dahil sa aking paglingap sa iyo, inilarawan ko nang masinsin ang anyo ng mga pahirap na nagmumula sa impiyerno.
Verse 62
तस्माद्गच्छ गृहं शीघ्रं यावद्गात्रं न दह्यते । बन्धुभिस्तव शोकार्तैर्गृहीत्वा वांछितं धनम्
Kaya’t magmadali kang umuwi bago pa masunog ang iyong katawan; ang iyong mga kamag-anak na nagdadalamhati ay kukunin ang yamang iyong ninanais.
Verse 63
ब्राह्मण उवाच । यदि देव मया सम्यग्गंतव्यं निजमंदिरम् । तद्ब्रूहि कर्मणा येन नरकं याति नो नरः
Wika ng Brahmana: “O Panginoon, kung ako’y tunay na dapat makabalik nang wasto sa sarili kong tahanan, sabihin mo—sa anong asal at gawa hindi napupunta sa impiyerno ang tao?”
Verse 64
यम उवाच । तीर्थयात्रापरो नित्यं देवतातिथिपूजकः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च न याति नरकं नरः
Sabi ni Yama: “Ang taong laging nakatuon sa paglalakbay sa mga banal na pook, sumasamba sa mga diyos at gumagalang sa panauhin, tapat sa Brahman at sa mga Brahmana, at nagiging kanlungan ng iba—hindi siya napupunta sa impiyerno.”
Verse 65
परोपकारसंयुक्तो नित्यं जपपरायणः । स्वाध्यायनिरतश्चैव न याति नरकं द्विज
O Brahmana, ang taong laging gumagawa ng kabutihan para sa kapwa, matatag sa araw-araw na japa, at patuloy na nagsasagawa ng svādhyāya (banal na pag-aaral)—hindi napupunta sa impiyerno.
Verse 66
वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च । यः करोति नरो नित्यं नरकं न स पश्यति
Ang taong palagiang gumagawa ng balon, balong-hagdan, at mga lawa, at nagtatayo rin ng mga templo para sa mga diyos—hindi niya masisilayan ang impiyerno.
Verse 67
हेमंते वह्निदो यः स्यात्तथा ग्रीष्मे जलप्रदः । वर्षास्वाश्रयदो यश्च नरकं न स पश्यति
Ang nagbibigay ng init ng apoy sa taglamig, nagbibigay ng tubig sa tindi ng tag-init, at nagbibigay ng masisilungan sa panahon ng ulan—hindi niya makikita ang impiyerno.
Verse 68
व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः । ब्रह्मचारी सदा ध्यानी नरकं याति नो नरः
Ang taong tapat sa mga panata at pag-aayuno, payapa ang loob, napagwawagi ang mga pandama, namumuhay sa brahmacarya, at laging nakalubog sa pagninilay—hindi siya napupunta sa impiyerno.
Verse 69
अन्नप्रदो नरो यः स्याद्विशेषेण तिलप्रदः । अहिंसानिरतश्चैव नरकं न स पश्यति
Ang nagbibigay ng pagkain, lalo na ang nagkakaloob ng linga (sesame) bilang kawanggawa, at masigasig sa ahiṃsā o di-karahasan—hindi niya makikita ang impiyerno.
Verse 70
वेदाध्ययनसंपन्नः शास्त्रासक्तः सुमृष्टवाक् । धर्माख्यानपरो नित्यं नरकं न स पश्यति
Ang ganap sa pag-aaral ng Veda, nakatuon sa mga śāstra, pino ang pananalita, at laging abala sa pagsasalaysay at pagtuturo ng dharma—hindi niya makikita ang impiyerno.
Verse 71
ब्राह्मण उवाच । एतन्मूर्खोऽपि जानाति शुभकर्मकरः पुमान् । न याति नरकं स्वर्गे तथा पापक्रियारतः
Wika ng Brāhmaṇa: Kahit ang mangmang ay nauunawaan ito—ang gumagawa ng mabubuting gawa ay hindi napupunta sa impiyerno kundi sa langit; gayundin, ang nakatuon sa kasalanan ay tumatamo ng kabaligtaran.
Verse 72
तस्मादशुभकर्मापि कर्मणा येन पातकम् । स्वल्पेनापि निहन्त्याशु याति स्वर्गं नरस्ततः
Kaya nga, kahit ang taong nadungisan ng masasamang gawa—kung sa pamamagitan ng isang gawain ay mabilis niyang napapawi ang kasalanan, kahit kaunting pagsisikap lamang—siya’y makararating sa langit.
Verse 73
तन्मेब्रूहि सुरश्रेष्ठ व्रतं नियममेव वा । तीर्थं वा जपहोमं वा सर्वलोकसुखावहम्
Ihayag mo sa akin, O pinakadakila sa mga diyos, ang isang banal na panata o disiplina—o isang sagradong tīrtha, o ang japa at homa—na nagkakaloob ng kaginhawahan at kaligayahan sa lahat ng daigdig.
Verse 74
यम उवाच । अत्र ते सुमहद्गुह्यं कीर्तयिष्ये द्विजोत्तध । गोपनीयं प्रयत्नेन वचनान्मम सर्वदा
Wika ni Yama: Dito ay ipahahayag ko sa iyo, O pinakadakila sa mga dwija, ang isang napakadakilang lihim. Ingatan mong mabuti ang aking mga salita at laging panatilihing nakapangalaga ang aral na ito.
Verse 75
महापातकयुक्तोऽपि पुरुषो येन कर्मणा । अनुष्ठितेन नो याति नरकं क्लेशकारकम्
Kahit ang isang taong nabibigatan ng pinakamatitinding kasalanan, sa pagsasagawa ng itinakdang gawaing iyon, hindi siya mapapasa impiyernong nagdadala ng pagdurusa.
Verse 76
आनर्तविषये रम्यं सर्वतीर्थमयं शुभम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं महापातकनाशनम्
Sa kaaya-ayang lupain ng Ānarta ay may isang mapalad na kṣetra na nagmula kay Hāṭakeśvara, puspos ng bisa ng lahat ng tīrtha, at tagapaglipol maging ng malalaking kasalanan.
Verse 77
तत्रैकमपि मासार्धं यो भक्त्या पूजयेद्धरम् । स सर्वपापयुक्तोऽपि शिवलोके महीयते
Sinumang sa pook na iyon ay sumamba sa Panginoon nang may debosyon kahit kalahating buwan lamang, bagama’t nabibigatan ng lahat ng kasalanan, ay pararangalan sa daigdig ni Śiva.
Verse 78
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा त्वमाराधय शंकरम् । येन गच्छसि निर्वाणं दशभिः पुरुषैः सह
Kaya nga, pumaroon ka roon nang madali at taimtim na sambahin si Śaṅkara (Śiva); sa gayon ay mararating mo ang kalayaan (mokṣa/nirvāṇa), kasama ang sampung lalaki.
Verse 79
सूत उवाच । उपदेशं समाकर्ण्य स यदा प्रस्थितो गृहम् । धर्मराजस्य संहष्टो मधुरां नगरीं प्रति
Sinabi ni Sūta: Nang marinig niya ang tagubilin, at nang siya’y umalis pauwi, sa utos ni Dharmarāja ay ipinadala siya patungo sa lungsod ng Madhurā.
Verse 80
तावद्द्वितीयं गो कर्णं दूत आदाय संगतः । दर्शयामास धृत्वाग्रे धर्मराजस्य सत्वरम्
Noon ding iyon, dumating ang sugo na dala ang ikalawang Gokarṇa, at agad siyang iniharap sa harap ni Dharmarāja.
Verse 81
ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः । गोकर्णं पुरतो दृष्ट्वा द्वितीयं प्रस्थितं गृहम्
Pagkaraan, nagalak si Dharmarāja nang makita ang ikalawang Gokarṇa na nakatayo sa kanyang harapan, at nagsalita siya sa sugong yaong umalis.
Verse 82
यस्मात्कालात्ययं कृत्वाऽनीतोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । तस्मादेनमपि क्षिप्रं द्वितीयेन समं त्यज
Sapagkat dinala mo ang brāhmaṇa na ito matapos lumampas ang nararapat na panahon, kaya pakawalan mo rin siya agad, na kapantay ng ikalawa.
Verse 83
ततस्तौ तत्क्षणान्मुक्तौ गोकर्णौ ब्राह्मणौ समम् । स्वंस्वं कलेवरं प्राप्य सहसाथ समन्वितौ
Pagkaraan, sa mismong sandaling iyon, ang dalawang brāhmaṇa na nagngangalang Gokarṇa ay sabay na napalaya; nabawi ng bawat isa ang sariling katawan at agad na naibalik sa ganap na kalagayan.
Verse 84
ततः स कथयामास गोकर्णः प्रथमो द्विजः । यमोपदेशसंजुष्टो द्वितीयाय सविस्तरम्
Pagkaraan, ang unang brāhmaṇa na si Gokarṇa—na napuspos ng aral ni Yama—ay ipinaliwanag nang masinsinan ang lahat sa ikalawa.
Verse 85
ततो गृहं परित्यज्य गोकर्णौ द्वावपि स्थितौ । देवतायतनैर्व्याप्तं क्षेत्रं दृष्ट्वाऽखिलं ततः
Pagkaraan, iniwan ng dalawang kilala bilang Gokarṇa ang kanilang tahanan at nanatili roon. Nang masdan nila ang buong banal na pook na laganap ng mga dambana ng mga diyos, naunawaan nila ang kabanalan nito.
Verse 86
लिंगे संस्थापिते ताभ्यां सीमांते दक्षिणोत्तरे । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्य तपसि द्रुतम्
Matapos nilang itatag ang isang liṅga sa hangganan, sa dulo ng timog at hilaga, narating nila ang banal na pook na kaugnay ni Hāṭakeśvara at agad na nagsagawa ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay (tapas).
Verse 87
ततः शिवं समाराध्य तपः कृत्वा यथोचितम् । सशरीरौ दिवं प्राप्तौ तत्प्रभावाद्विजोत्तमाः
Pagkaraan, ang mga dakilang dwija ay sumamba kay Śiva nang nararapat at nagsagawa ng tapas ayon sa itinakda. Sa bisa ng banal na pook at pagsamba, narating nila ang langit taglay ang mismong katawan.
Verse 88
ताभ्यां मार्गचतुर्दश्यां कृष्णायां जागरः कृतः । यः करोति नरो भक्त्या स गच्छति शिवालयम्
Sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan sa Mārgaśīrṣa, sila’y nagsagawa ng pagpupuyat na banal. Sinumang gumawa ng gayong pagpupuyat nang may debosyon ay makararating sa tahanan ni Śiva.
Verse 89
अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । निष्कामस्तु पुनर्मोक्षं नरो याति न संशयः
Ang walang anak ay magkakamit ng mga anak na lalaki; ang naghahangad ng yaman ay magkakamit ng kayamanan. Ngunit ang walang pagnanasa ay makaaabot sa mokṣa—walang alinlangan.
Verse 90
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं सीमांतं द्विजसत्तमाः । क्षेत्रस्यास्य प्रमाणं च विस्तरेण चतुर्दिशम्
Sinabi ni Sūta: “O pinakamainam sa mga dalawang-beses-isinilang, naipahayag ko na sa inyo nang buo ang mga hangganan, at ang lawak ng banal na pook na ito sa apat na panig, nang may paglalatag.”
Verse 91
अत्रांतरे नरा ये च निवसंति द्विजोत्तमाः । कृषिकर्मोद्यताश्चापि यांति ते परमां गतिम् । किं पुनर्नियतात्मानः शांता दांता जितेंद्रियाः
O pinakamainam sa mga dalawang-beses-isinilang, kahit yaong mga taong naninirahan sa loob ng pook na ito—bagaman abala lamang sa gawaing pagsasaka—ay nakaaabot sa pinakamataas na kalagayan. Lalo pa kaya yaong may pagpipigil-sa-sarili, payapa, disiplinado, at nagwagi sa mga pandama!
Verse 92
अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तस्मिन्क्षेत्रे मृता यांति स्वर्गलोकं न संशयः
Kahit mga insekto at gamu-gamo, mga hayop na alaga, mga ibon, at mga mailap na hayop—kapag namatay sa banal na pook na iyon—ay mapupunta sa daigdig ng langit, walang alinlangan.
Verse 93
किं पुनर्ये नरास्तत्र कृत्वा प्रायोपवेशनम् । संन्यस्ताः श्रद्धयोपेता हृदयस्थे जनार्दने
Gaano pa kaya higit ang pagpapala sa mga taong doon nagsasagawa ng prāyopaveśana (pag-aayuno hanggang kamatayan), matapos talikdan ang lahat, puspos ng pananampalataya, at taglay sa puso si Janārdana.
Verse 94
तस्मात्सर्व प्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । विशेषेण कलौ प्राप्ते युगे पापसमावृते
Kaya nga, sa buong pagsisikap, nararapat talagang dalawin at paglingkuran ang banal na pook na iyon—lalo na ngayong dumating na ang Panahon ng Kali, ang yugto na nababalot ng kasalanan.
Verse 95
नास्तिका भिन्नमर्यादा ये च विप्रस्य घातकाः । ते सर्वेऽत्र नरा नित्यमारुहंति पतंति च
Ang mga nāstika (di-mananampalataya), yaong lumalabag sa hangganan ng dharma, at yaong nananakit sa isang Brāhmaṇa—ang mga taong iyon dito ay palaging umaangat at bumabagsak, paulit-ulit na napapahamak.
Verse 96
वापीकूपतडागेषु यत्रयत्र जलं द्विजाः । तत्रतत्र नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते
O mga dvija (dalawang ulit na isinilang), saanman may tubig—sa balon na may hagdan, sa balon, o sa lawa—sinumang maligo roon ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 97
किं य्रज्ञैः किं वृथा दानैः क व्रतैः किं जपैरपि । वरं तत्र कृतो वासः क्षेत्रे स्वर्गमभीप्सुभिः
Ano pa ang kailangan sa mga yajña? Ano ang silbi ng kawanggawang walang saysay? Paano ang mga vrata at maging ang japa? Higit na mainam ang manahan doon, sa banal na kṣetra, para sa mga nagnanais ng langit.
Verse 98
एतत्पवित्रमायुष्यं मांगल्यं पापनाशनम् । हाटकेश्वरजक्षेत्रमाहात्म्यं शृण्वतां सदा
Ang salaysay na ito ay nagpapadalisay, nagpapahaba ng buhay, mapalad, at pumupuksa ng kasalanan—para sa mga laging nakikinig sa kadakilaan ng banal na kṣetra ni Hāṭakeśvara.