Adhyaya 49

Verse 1

अर्जुन उवाच । अत्यद्भुतानि तीर्थानि लिंगानि च महामुने । श्रुत्वा तव मुखांभोजाद्भृशं मे हृष्यते मनः

Sinabi ni Arjuna: “O dakilang muni, ang mga tīrtha at mga liṅga na ito ay lubhang kagila-gilalas. Sa pakikinig mula sa iyong bibig na tulad ng lotus, ang aking puso ay labis na nagagalak.”

Verse 2

महीनगरकस्यापि स्थापितस्य त्वया मुने । यानि तीर्थानि मुख्यानि तानि वर्णय मे प्रभो

“O muni, tungkol din sa Mahīnagaraka—na itinatag mo—isalaysay mo sa akin, O panginoon, ang mga pangunahing tīrtha roon.”

Verse 3

नारद उवाच । श्रीमन्महीनगरके यानि तीर्थानि फाल्गुन । तानि वक्ष्यामि यत्रास्ते जया दित्यो रविः प्रभुः

Wika ni Nārada: “O Phālguna, isasalaysay ko ang mga tīrtha sa maringal na Mahīnagaraka—kung saan nananahan ang makapangyarihang Araw, si Jayāditya.”

Verse 4

जयादित्यस्य यो नाम कीर्तयेदिह मानवः । सर्वरोगविनिर्मुक्तो लभेत्सोऽपि हृदीप्सितम्

Sinumang tao rito na umaawit o bumibigkas ng pangalan ni Jayāditya, siya’y mapapalaya sa lahat ng karamdaman at matatamo pa ang minimithing nasa puso.

Verse 5

यस्य संदर्शनादेव कल्याणैरपि पूर्यते । मुच्यते चाप्यकल्याणैः श्रद्धावान्पार्थ मानवः

Sa pagtanaw lamang sa Kanya, O Pārtha, ang taong may pananampalataya ay napupuno ng mga pagpapala at napapalaya sa kasawian at masasamang pwersa.

Verse 6

तस्य देवस्य चोत्पत्तिं शृणु पार्थ वदामि ते । शृण्वन्वा कीर्तयन्वापि प्रसादं भास्कराल्लभेत्

Makinig ka, O Pārtha, sa pinagmulan ng diyos na iyon habang isinasalaysay ko. Sa pakikinig—o sa pagbigkas—makakamtan ang biyaya ni Bhāskara (Araw).

Verse 7

अहं संस्थाप्य संस्थानमेतत्कालेन केनचित् । प्रयातो भास्करं लोकं दर्शनार्थी यदृच्छया

Matapos itatag sa takdang panahon ang banal na luklukan na ito, ako’y naglakbay—na tila sa kapalaran at may pagnanais na masilayan Siya—patungo sa daigdig ni Bhāskara (Araw).

Verse 8

स मां प्रणतमासीनमभ्यर्च्यार्घेण भास्करः । प्रहसन्निव प्राहेदं देवो मधुरया गिरा

Habang ako’y nakaupo na nakayukod sa pagpupugay, pinarangalan ako ni Bhāskara sa handog na arghya; at waring may banayad na ngiti, nagsalita siya ng matatamis na salita.

Verse 9

कुत आगम्यते विप्र क्व च वा प्रतिगम्यते । क्व चायं नारदमुने कालस्ते विहृतोऽभवत्

“O Brāhmaṇa, saan ka nagmula at saan ka tutungo? At, O pantas na Nārada, saan ginugol ang iyong panahon sa paglalagalag?”

Verse 10

नारद उवाच । एवमुक्तो भास्करेण तं तदा प्राब्रवं वचः । भारते विहृतः खण्डे महीनगरकादपि । दर्शनार्थं तव विभो समायातोऽस्मि भास्कर

Wika ni Nārada: Nang ako’y kausapin ni Bhāskara nang gayon, sumagot ako: “Ako’y naglalagalag sa Bhārata-varṣa, maging sa pook na tinatawag na Mahīnagaraka; at, O Panginoon, O Bhāskara, naparito ako upang makamtan ang iyong darśana.”

Verse 11

रविरुवाच । यत्त्वया स्थापितं स्थानं तत्र ये संति ब्राह्मणाः । तेषां गुणान्मम ब्रूहि किंगुणा ननु ते द्विजाः

Wika ni Ravi (ang Araw): “Yaong banal na pook na iyong itinatag—sinu-sinong Brāhmaṇa ang naninirahan doon? Isalaysay mo sa akin ang kanilang mga katangian; anong mga birtud mayroon ang mga dvija na iyon?”

Verse 12

नारद उवाच । एवं पृष्टो भगवता पुनरेवाब्रवं वचः

Wika ni Nārada: Nang tanungin ako ng Panginoon nang gayon, muli kong binigkas ang mga salitang ito.

Verse 13

यदि तान्भोः प्रशंसामि स्वीयान्स्तौतीति वाच्यता । निंदाम्यनर्हान्कस्माद्वा कष्टमेवोभयत्र च

Kung pupurihin ko sila, sasabihin ng mga tao, “Pinupuri niya ang sarili niyang mga tao.” Ngunit kung pupunahin ko ang mga hindi karapat-dapat sisihin, bakit ko pa gagawin iyon? Sa alinmang paraan, nagiging pasanin at suliranin.

Verse 14

अथवा पारमाहात्म्ये सति तेषां महात्मनाम् । अल्पे कृते वर्णने स्याद्दोष एव महान्मम

O kaya naman—sapagkat ang kadakilaan ng mga dakilang kaluluwang iyon ay walang hanggan—kung ilalarawan ko sila nang bahagya lamang, ang malaking pagkukulang ay tunay na sa akin mapapasa.

Verse 15

मदर्चितद्विजेंद्राणां यदि स्याच्छ्रवणेप्सुता । ततः स्वयं विलोक्यास्ते गत्वेदं मे मतं रवे

Kung tunay mong nais marinig ang tungkol sa mga pinakadakilang Brāhmaṇa na aking pinarangalan, kung gayon ay pumaroon ka at masdan sila mismo; ito ang aking pinag-isipang pasya, O Ravi.

Verse 16

इति श्रुत्वा मम वचो रविरासीत्सुविस्मितः । स्वयं द्रक्ष्यामि चोवाच पुनःपुनरहर्पतिः

Nang marinig ni Ravi ang aking mga salita, siya’y labis na namangha. Pagkaraan, ang Panginoon ng araw ay paulit-ulit na nagsabi, “Ako mismo ang titingin.”

Verse 17

सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः । प्रतपन्दिवि योगाच्च प्रयातोर्णवरोधसि

Pagkaraan, si Bhāskara (ang Araw), na nag-anyong isang brāhmaṇa, ay pinahintulutan akong lumisan; at habang nagniningning sa kalangitan, sa kapangyarihan ng yoga ay nagtungo sa pampang ng karagatan.

Verse 18

जटां त्रिषवणस्नानपिंगलां धारयन्नथ । वृद्धद्विजो महातेजा ददृशे ब्राह्मणैर्मम

May suot na buhol-buhol na buhok (jaṭā), at may kulay na kayumanggi-dilaw dahil sa paliligo sa tatlong pang-araw-araw na ritwal, ang matandang brāhmaṇa na may dakilang ningning ay nakita noon ng aking mga brāhmaṇa.

Verse 19

ततो हारीतप्रमुखाः प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । उत्थाय ब्रह्मशालायास्ते द्विजा द्विजमाद्रवन्

Pagkaraan, si Hārīta at ang iba pa, na ang mga mata’y namukadkad sa galak, ay tumindig mula sa bulwagan ng mga brāhmaṇa at tumakbo patungo sa brāhmaṇa (panauhin) na iyon.

Verse 20

नमस्कृत्य द्विजाग्र्यं ते प्रहर्षादिदमब्रुवन्

Pagyukod nila sa pinakadakilang brāhmaṇa, sinabi nila ang mga salitang ito sa matinding kagalakan.

Verse 21

अद्य नो दिवसः पुण्यः स्थानमद्योत्तमं त्विदम् । यत्त्वया विप्रप्रवर स्वयमागमनं कृतम्

Ngayong araw ay mapalad para sa amin, at ang pook na ito’y naging lubhang dakila ngayon, sapagkat ikaw mismo, O pinakamahusay sa mga brāhmaṇa, ay dumating dito.

Verse 22

धन्यस्य हि गृहस्थस्य कृपयैव द्विजोत्तमाः । आतिथ्यवेषेणायांति पावनार्थं न संशयः

Tunay nga, para sa mapalad na maybahay, dumarating ang pinakamahuhusay na brāhmaṇa—dahil sa dalisay na habag—na nakabihis bilang panauhin, upang siya’y dalisayin; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 23

तत्त्वं गेहानि चास्माकं पादचंक्रमणेन च । दर्शनाद्भोजनात्स्थानादस्माभिः सह पावय

Kaya’t pabanalin mo rin ang aming mga tahanan—sa paglakad dito ng iyong mga paa, sa iyong banal na pagtanaw, sa pagtanggap ng pagkain, at sa pananatili mong kasama namin.

Verse 24

अतिथिरुवाच । भोजनं द्विविधं विप्रा प्राकृतं परमं तथा । तदहं सम्यगिच्छामि दत्तं परमभोजनम्

Wika ng Panauhin: “O mga brāhmaṇa, ang pagkain ay may dalawang uri—karaniwan at kataas-taasan. Kaya tunay kong ninanais ang kataas-taasang pagkain na ihahandog.”

Verse 25

इत्येतदतिथेः श्रुत्वा हारीतः पुत्रमब्रवीत् । अष्टवर्षं तु कमठं वेत्सि पुत्र द्विजोदितम्

Nang marinig ang mga salita ng panauhin, sinabi ni Hārīta sa kanyang anak: “Anak ko, kilala mo ba si Kamaṭha, ang walong taong gulang na binanggit ng brāhmaṇa?”

Verse 26

कमठ उवात्र । तात प्रणम्य त्वां वक्ष्ये तादृक्परमभोजनम् । द्विजं च तर्पयिष्यामि दत्त्वा परमभोजनम्

Sinabi ni Kamaṭha: “Ama, matapos kitang yumukod, ipaliliwanag ko kung ano ang gayong ‘kataas-taasang pagkain.’ At sa pag-aalay ng kataas-taasang pagkain, aking mapasisiyahan ang brāhmaṇa.”

Verse 27

सुतेन किल जातेन जायते चानृणः पिता । सत्यं करिष्ये तद्वाक्यं संतर्प्यातिथिमुत्तमम्

“Tunay nga, sa pagsilang ng isang anak na lalaki, ang ama ay napapalaya sa pagkakautang. Gagawin kong totoo ang salitang iyon—sa wastong pagpapasaya at pagbibigay-kasiyahan sa marangal na panauhing ito.”

Verse 28

भोजनं द्विप्रकारं च प्रविभागस्तयोरयम् । प्राकृतं प्रोच्यते त्वेवमन्यत्परमभोजनम्

Ang pagkain ay may dalawang uri, at ito ang paghahati: ang isa ay tinatawag na “prākṛta” (likás/karaniwan); ang isa pa ay tinatawag na “parama-bhojana” (pinakamataas na pagkain).

Verse 29

तत्र यत्प्राकृतं नाम प्रकृतिप्रमुखस्य तत् । चतुर्विंशतितत्त्वानां गणस्योक्तं हि तर्पणम्

Doon, ang tinatawag na “prākṛta” ay ukol sa Prakṛti at sa mga nagsisimula sa Prakṛti; sinasabi itong “tarpaṇa,” ang pagpapasiyá sa pangkat ng dalawampu’t apat na tattva.

Verse 30

षड्रसं भोजनं तच्च पंचभेदं वदंति च । येन भुक्तेन तृप्तं स्यात्क्षेत्रं यद्देहलक्षणम्

Ang pagkaing iyon ay may anim na lasa, at sinasabi rin na may limang uri; sa pagkain nito, ang “kṣetra”—ang katawan na tinatawag na bukirin—ay nagiging nasisiyahan.

Verse 31

यथापरं परंनाम प्रोक्तं परमभोजनम् । परमः प्रोच्यते चात्मा तस्य तद्भोजनं भवेत्

Kung paanong ang “higit pa roon” ay tinatawag na “pinakamataas,” gayon din ang “parama-bhojana” ay sinasambit na pinakamataas na pagkain. Ang Ātman ay tinatawag na “pinakamataas”; kaya ang pagkaing iyon ay para sa Kanya.

Verse 32

ततो नानाप्रकारस्य धर्मस्य श्रवणं हि यत् । तदन्नं प्रोच्यते भोक्ता क्षेत्रज्ञः श्रवणौ मुखम्

Kaya ang pakikinig sa dharma sa iba’t ibang anyo ay tinatawag na “pagkain.” Ang tumatamasa ay ang kṣetrajña, ang Nakaaalam ng Bukirin; at ang dalawang tainga ang sinasabing bibig nito.

Verse 33

तद्दास्यामि द्विजाग्र्याय पृच्छ विप्र यदिच्छसि । शक्तितस्तर्पयिष्यामि त्वामहं विप्रसंसदि

Iyan ay iaaalay ko sa pinakadakila sa mga dwija. O brāhmaṇa, itanong mo ang anumang nais mo; ayon sa aking makakaya, aking pagbibigyang-kasiyahan ka sa kapulungan ng mga brāhmaṇa.

Verse 34

नारद उवाच । कमठस्यैतदाकर्ण्य सोऽतिथिर्वचनं महत् । मनसैव प्रशस्यामुं प्रश्नमेनमथाकरोत्

Sinabi ni Nārada: Nang marinig ang dakilang pananalita ni Kamaṭha, pinuri siya ng panauhin sa kanyang puso, at saka iniharap ang tanong na ito.

Verse 35

कथं संजायते जंतुः कथं चापि प्रलीयते । भस्मतामथ संप्राप्य क्व चायं प्रति पद्यते

“Paano isinilang ang nilalang, at paano rin siya nalulusaw? At kapag umabot na sa kalagayang abo, saan siya tutungo—saan niya tatahakin ang susunod na landas?”

Verse 36

कमठ उवाच । गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य धर्माय तदनंतरम् । छंदोगीतममुं प्रश्नं शक्त्या वक्ष्यामि ते द्विज

Sinabi ni Kamaṭha: “Pagkaraang unang yumukod sa Guru, at pagkatapos ay sa Dharma, sasagutin ko ang tanong na ito—na inaawit sa banal na sukat—ayon sa aking makakaya, o brāhmaṇa.”

Verse 37

जनने त्रिविधं कर्म हेतुर्जंतोर्भवेत्किल । पुण्यं पापं च मिश्रं च सत्त्वराजसतामसम्

Sa oras ng kapanganakan, ang sanhi na nagtatakda ng landas ng nilalang ay sinasabing tatlong uri ng karma: mabuti, masama, at halo—na tumutugma sa mga guṇa na sattva, rajas, at tamas.

Verse 38

तत्र यः सात्त्विको नाम स स्वर्गं प्रतिपद्यते । स्वर्गात्कालपरिभ्रष्टो धनी धर्मी सुखी भवेत्

Sa mga ito, ang tinatawag na sāttvika ay nakakamit ang langit. Paglipas ng panahon at pagkalaglag mula sa langit, siya’y isisilang na mayaman, matuwid sa dharma, at masaya.

Verse 39

तथा यस्तामसो नाम नरकं प्रतिपद्यते । भुक्त्वा बह्वीर्यातनाश्च स्थावरत्वं प्रपद्यते

Gayundin, ang tinatawag na tāmasa ay napupunta sa impiyerno. Matapos danasin ang maraming pahirap, nakakamit niya ang kalagayang di-makakilos (gaya ng halaman o ibang nakatigil na anyo).

Verse 40

महतां दर्शनस्पर्शैरुपभोगसहासनैः । महता कालयोगेन संसरन्मानवो भवेत्

Sa pamamagitan ng pagtanaw at paghipo sa mga dakilang banal, pakikisama sa kanila, maging ang pagbabahagi ng upuan at mga kagalakan, at sa makapangyarihang pagsasanib ng panahon, ang gumagala sa saṃsāra ay muling nagiging tao.

Verse 41

सोऽपि दुःखदरिद्राद्यैर्वेष्टितो विकलेंद्रियः । प्रत्यक्षः सर्व लोकानां पापस्यैतद्धि लक्षणम्

Siya man ay nababalutan ng pagdurusa, kahirapan, at iba pa, na may mga pandamang humina. Ito nga ang lantad na tanda ng kasalanan, na nakikita ng lahat ng tao.

Verse 42

अथ यो मिश्रकर्मा स्यात्तिर्यक्त्वं प्रतिपद्यते । महतामेव संसर्गात्संसरन्मानवो भवेत्

Ngunit ang may halong mga gawa (karma) ay nagkakamit ng kapanganakang hayop. Gayon pa man, habang patuloy na gumagala, sa pakikisama lamang sa mga dakilang banal, siya’y muling nagiging tao.

Verse 43

यस्य पुण्यं पृथुतरं पापमल्पं हि जायते । स पूर्वं दुःखितो भूत्वा पश्चात्सौख्यान्वितो भवेत्

Ang may saganang kabutihan at kaunting kasalanan, unang dadaan sa dalamhati, at pagkaraan ay pagkakalooban ng kaligayahan.

Verse 44

पापं पृथुतरं यस्य पुण्यमल्पतरं भवेत् । पूर्वं सुखी ततो दुःखी मिश्रस्यैतद्धि लक्षणम्

Ngunit ang may mas malaking kasalanan at mas kaunting kabutihan, unang masaya at saka nagdurusa—ito ang tanda ng halong karma.

Verse 45

तत्र मानुषसंभूतिं शृणु यादृगसौ भवेत् । पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव शुक्रशोणितसंगमे

Ngayon pakinggan kung paano nagkakaroon ng paglihi ng tao—kung paano ito nagaganap—kapag nagsanib ang lalaki at babae sa pagsasama ng binhi at dugo.

Verse 46

सर्वदोषविनिर्मुक्तो जीवः संसरते स्फुटम् । गुणान्वितमनोबुद्धिशुभाशुभसमन्वितः

Ang jīva, na malaya sa likás na kapintasan, ay malinaw na gumagala sa saṃsāra; taglay ang mga guṇa, isip at talino, at may kasamang hilig na mabuti at masama.

Verse 47

जीवः प्रविष्टो गर्भं तु कलले प्रतितिष्ठति । मूढश्च कलले तत्र मासमात्रं च तिष्ठति

Kapag pumasok ang kaluluwa sa sinapupunan, ito’y nananatili sa kalala, ang masang likido ng binhi. Doon sa kalala, nalilito, ito’y tumitigil nang halos isang buwan.

Verse 48

द्वितीयं तु तथा मासं घनीभूतः स तिष्ठति । तस्यावयवनिर्माणं तृतीये मासि जायते

Sa ikalawang buwan, nananatili ito at lalong nagsisiksik at tumitibay. Sa ikatlong buwan, nagsisimula ang paghubog ng mga sangkap at mga bahagi ng katawan.

Verse 49

अस्थीनि च तथा मासि जायंते च चतुर्थके । त्वग्जन्म पंचमे मासि पष्ठे रोम्णां समुद्भवः

Sa ikaapat na buwan, nalilikha rin ang mga buto. Sa ikalimang buwan, nabubuo ang balat; sa ikaanim, sumisibol ang balahibo sa katawan.

Verse 50

सप्तमे च तथा मासि प्रबोधश्चास्य जायते । मातुराहारपीतं च सप्तमे मास्युपाश्नुते

Sa ikapitong buwan, nagigising ang kamalayan nito. Sa ikapitong buwang iyon din, nakikibahagi ito sa anumang kinakain at iniinom ng ina.

Verse 51

अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजते ततः । जरायुणा वेष्टितांगो मुखे बद्धकरांगुलिः

Sa ikawalo at ikasiyam na buwan, labis itong nababagabag at nagdurusa. Nababalot ng lamad ng inunan (jarāyu), nakukulong ang mga sangkap, at ang mga daliri’y nakatali malapit sa bibig.

Verse 52

मध्ये क्लीबस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्तथा । तिष्ठत्युदरभागे च पृष्ठेरग्निमुखः किल

Kung nasa gitna, nagiging kasariang walang tiyak; kung nasa kaliwa, babae; kung nasa kanan, lalaki. Naninirahan ito sa bahagi ng tiyan, na ang mukha’y nakaharap sa apoy ng pagtunaw ng ina (ayon sa sinasabi).

Verse 53

यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां च वेत्ति न संशयः । सर्वं स्मरति वृत्तांतं बहूनां जन्मनामपि

Sa alinmang sinapupunan ito manahan, nakikilala nito ang inang iyon nang walang pag-aalinlangan. Naaalala nito ang buong salaysay—mga pangyayari ng maraming kapanganakan din.

Verse 54

अंधे तमसि किं दृश्यो गंधान्मोहं दृढं लभेत् । शीते मात्रा जले पीते शीतमुष्णं तथोष्णके

Sa bulag na kadiliman, ano ang maaari nitong makita? Sa mga amoy, nahuhulog ito sa matibay na pagkalito. Kapag uminom ang ina ng malamig na tubig, nilalamig ito; gayundin kapag uminom o kumain ang ina ng mainit, naiinitan ito.

Verse 55

व्यायामे लभते मातुः क्लेशं व्याधेश्च वेदनाम् । अलक्ष्याः पितृमातृभ्यां जायंते व्याधयः पराः

Kapag nagsisikap o nagpapagal ang ina, nararanasan nito ang pagod ng ina at ang kirot ng karamdaman. Bukod dito, may mga sakit na banayad at di-nakikita na nagmumula sa ama at ina.

Verse 56

सौकुमार्याद्रुजं तीव्रां जनयंति च तस्य ते । स्वल्पमप्यथ तं कालं वेत्ति वर्षशतोपमम्

Dahil sa kaselan nito, ang mga pagdurusang iyon ay lumilikha ng matinding sakit para rito. At kahit kaunting panahon lamang doon, nararanasan nito na parang isang daang taon.

Verse 57

संतप्यते भृशं गर्भे कर्मभिश्च पुरातनैः । मनोरथांश्च कुरुते सुकृतार्थं पुनःपुनः

Sa sinapupunan, ang nilalang na may katawan ay labis na pinahihirapan dahil sa bigat ng sinaunang karma. Paulit-ulit itong gumagawa ng panata—nananabik na maisakatuparan ang tunay na sukṛta, ang banal na kabutihan.

Verse 58

जन्म चेदहमाप्स्यामि मानुष्ये जीवितं तथा । ततस्तत्प्रकरिष्यामि येन मोक्षो भवेत्स्फुटम्

“Kung ako’y magkakamit ng kapanganakan bilang tao at gayundin ng buhay-tao, tatahakin ko ang mismong landas ng pagsasanay na magpapalinaw at magtitiyak sa moksha (kalayaan).”

Verse 59

एवं तु चिंतयानस्य सीमंतोन्नयनादनु । मासद्वयं तद्व्रजति पीडतस्त्रियुगाकृति

Kaya nito, habang patuloy itong nag-iisip nang gayon, matapos ang ritwal na sīmaṃtonnayana (paghiwalay ng buhok), lumilipas pa ang dalawang buwan para sa nilalang na iyon—ang anyo’y siksik at naiipit sa tatlong tiklop na pagkakabaluktot.

Verse 60

ततः स्वकाले संपूर्णे सूतिमारुतचालितः । भवत्यवाङ्मुखो जंतुः पीडामनुभवन्पराम्

Pagkaraan, kapag ganap nang sumapit ang takdang panahon, dahil sa mga hanging panganganak na nagtutulak, ang nilalang ay bumabaling nang nakayuko at dumaranas ng sukdulang kirot.

Verse 61

अधोमुखः संकटेन योनिद्वारेण निःसरेत् । पीडया पीडमानोऽपि चर्मोत्कर्तनतुल्यया

Nakaharap pababa, lumalabas ito sa makitid na pintuan ng sinapupunan, bagaman pinahihirapan ng kirot na wari’y pagbalat ng balat.

Verse 62

करपत्रसमस्पर्शं करसंस्पर्शनादिकम् । असौ जातो विजानाति मासमात्रं विमोहितः

Kapag bagong silang, nakikilala nito ang haplos at pagdampi—gaya ng paghipo ng kamay o dahon—ngunit nananatiling litong-lito nang may isang buwan.

Verse 63

प्राक्कर्मवशगस्यास्य गर्भज्ञानं च नश्यति । ततः करोति कर्माणि श्वेतरक्तासितानि च

Ang nilalang na ito, na nasa ilalim ng kapangyarihan ng naunang karma, ay nawawalan ng kaalamang naalaala sa sinapupunan; pagkaraan ay gumagawa ito ng sari-saring gawa—maliwanag, mapusok, at madilim.

Verse 64

अस्थिपट्टतुलास्तंभस्नायुबंधेन यंत्रितम् । रक्तमांसमृदालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम्

Ang katawang ito ay isang kasangkapang iginapos ng mga litid; ang mga buto’y parang tabla at haligi; pinahiran ng putik ng dugo at laman; isang sisidlang naglalaman ng karumihan—dumi at ihi.

Verse 65

सप्तभित्तिसुसंबद्धं छन्नं रोम तृणैरपि । वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टविभूषितम्

Ito’y tulad ng isang bahay na matibay na pinagdugtong ng pitong pader, na tinakpan pa ng mga buhok na parang damo; ang bibig ang iisang malaking pintuan, at pinalamutian ng walong bintana.

Verse 66

ओष्ठद्वयकपाटं च दंतार्गलविमुद्रितम् । नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम्

Ang dalawang labi ay parang mga dahon ng pinto, sinarhan ng kandado ng mga ngipin; ang mga daluyan ay umaagos ng pawis, at ito’y nilulunod ng plema at apdo.

Verse 67

जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलस्थितम् । रागद्वेषादिभिर्ध्वस्तं षट्कौशिकसमुद्भवम्

Balot ng katandaan at dalamhati, nakalagay sa apoy ng nakangangang bibig ng Panahon; winawasak ng pagnanasa, poot, at iba pa—ang katawang ito’y isinilang mula sa anim na balabal.

Verse 68

एवं संजायते पुंसो देहगेहमिदं द्विज । यस्मिन्वसति क्षेत्रज्ञो गृहस्थो बुद्धिगेहिनी

Kaya nito, O dalawang-beses-na-ipinanganak, nabubuo sa tao ang “bahay ng katawan”—na doo’y nananahan ang Nakaaalam ng Bukirin (Kṣetrajña), gaya ng isang maybahay, sa tahanan ng talino.

Verse 69

मोक्षं स्वर्गं च नरकमास्ते संसाधयन्नपि

Nararatnan niya ang moksha, o langit, o impiyerno—kahit habang siya’y nagsisikap at hinuhubog ang sariling bunga ng gawa.